Dar strachu. jak wykorzystywać sygnały o zagrożeniu, które ostrzegają nas przed przemocą i zapewniają przeżycie.

„Ta książka - przynajmniej taki był mój zamiar - ma pomóc kobietom przejść przez kolejne fazy życia, z których każda niesie tak wielkie zmiany, że wpływają na percepcję rzeczywistości, kształtują system wartości i hierarchię potrzeb. Jeżeli zrozumiemy, jak bardzo nasze życie zależy od neurochemii mózgu, będziemy potrafiły lepiej sobie z nim radzić”. [s.170] ” Biologiczne instynkty stanowią klucz do zrozumienia tego, jak działają nasze mózgi. Są też kluczem do sukcesu we współczesnym świecie. Jeśli ktoś jest świadomy faktu, że to biologia mózgu decyduje o odczuwanych impulsach, może się nauczyć działać wbrew przymusowi natury”. [s.20] DLA KOGO: Dla kobiet, by lepiej zrozumiały siebie. I dla mężczyzn, by lepiej zrozumieli kobiety :) CO W ŚRODKU: - Książka podejmuje tematykę dokładnie taką jak w tytule - działania kobiecego mózgu. Zaczyna się od opisu jego budowy i hormonów, które działają na organizm kobiety sterując jej zachowaniem. Wraz z Autorką, która jest specjalistką w tej dziedzinie (jest neuropsychiatrą),przechodzimy przez wszystkie fazy życia kobiety – od narodzin aż do późnej starości, śledząc zachodzące zmiany na poziomie biologicznym i neuropsychologicznym. - Dowiadujemy się między innymi jak kształtuje się kobiecy mózg jeszcze w łonie matki, jak bycie kobietą wpływa na nasze emocje, postrzeganie seksu, miłości czy co zmienia się, gdy kobieta staje się matką. - Sama książka oparta jest na badaniach naukowych i zawiera ich opisy, ale jest bardzo przystępna językowo i dość łatwa w odbiorze. Silnie wiąże się z biologią ewolucyjną, więc jeśli ktoś jest cięty na podkreślanie różnic między kobietami i mężczyznami, to trzeba uważać :) - Omawiałam fragmenty tej pozycji na jednym z przedmiotów, na początku studiów i wtedy byłam nią zachwycona. Z czasem jednak, gdy przeczytałam całość, mając już szerszą wiedzę, wydała mi się lekko stronnicza. Jest po prostu oparta na bardzo prostej teorii sprowadzającej kobiety do organizmów sterowanych hormonami. Warto taką wiedzę mieć, ale warto też wiedzieć, że to tylko jeden aspekt tłumaczący zachowanie człowieka i być może uzupełnić informacje o wiedzę dodatkową. - Bliźniacza książka to „Mózg mężczyzny” tej samej Autorki. Jest napisana w podobnym stylu, tylko o połowę krótsza :D

Błąd, jaki większość z nas popełnia w relacjach z innymi polega na przyjęciu założenia, iż wszyscy wokół posiadają podobny do naszego poziom empatii oraz przeżywają i reagują w określonych sytuacjach podobnie jak my. Tymczasem tak nie jest. Obracamy się wśród ludzi, którzy widzą świat inaczej niż my i w sposób bezwzględny, a często i nieuświadomiony dążą do realizacji swoich niemożliwych do osiągnięcia celów kosztem naszych emocji narażając nas na ból i czyniąc w naszym życiu ogromne szkody. Autor przedstawia 5 typów zaburzeń osobowości: aspołeczne, histrioniczne, narcystyczne, obsesyjno-kompulsywne i paranoiczne. W przystępny i lekki (a nawet zabawny) sposób opisuje motor napędowy każdej z tych osobowości: uzależnienie od podekscytowania, potrzebę popularności i aprobaty, życie w iluzji o swojej wyjątkowości, potrzebę bezpieczeństwa uzyskiwaną poprzez perfekcję i pełną kontrolę, potrzebę wyeliminowania wszelkich niejasności celem poznania prawdy. Poznając potrzeby „wampirów emocjonalnych” i stosowane przez nich strategie ich zaspokajania lepiej możemy je zrozumieć, rozpoznać i zastosować odpowiednią taktykę w relacjach z nimi. Taki cel postawił sobie Autor tego poradnika – uświadomić nas, ostrzec przed niebezpieczeństwami grożącymi ze strony „wampirów emocjonalnych” oraz pokazać najskuteczniejsze metody obrony. To bardzo przydatne rady – niewątpliwie dla każdego, gdyż zapewne każdy z nas w swoim otoczeniu ma do czynienia z osobami o omawianych zaburzeniach osobowości. A jeśli sami dostrzeżemy w sobie wampirze kły, to znajdziemy poradę dotyczącą najlepszego kierunku terapii.

„Mózg kobiety i mózg mężczyzny mają dostęp do tych samych połączeń neuronowych, lecz bez żadnej interwencji z zewnątrz używają ich w inny sposób”. [s.36] „Osobiście wierzę, że wiedza o męskim mózgu może pomóc mężczyznom i kobietom odczuwać do siebie silniejszą bliskość oraz więcej współczucia, a także bardziej się nawzajem doceniać. Takie zrozumienie może być kluczowym czynnikiem prowadzącym do prawdziwej równowagi płci. Mam nadzieję, że niniejsza książka się do tego przyczyni i pomoże stworzyć bardziej ludzkie, cywilizowane społeczeństwa”. [s.103] DLA KOGO: Dla mężczyzn, by lepiej zrozumieli siebie. I dla kobiet, by lepiej zrozumiały mężczyzn :) CO W ŚRODKU: - Nie będzie niespodzianką jeśli napiszę, że książka dotyczy tytułowej tematyki - działania męskiego mózgu. Na początku znajduje się opis budowy tego narządu oraz hormonów działających na męski organizm, co stanowi dobry wstęp do tego, co znajdziemy dalej. A znajdziemy przejście przez wszystkie fazy życia mężczyzny – od narodzin, aż do późnej starości, śledząc zachodzące zmiany na poziomie biologicznym i neuropsychologicznym. - Autorka, chociaż sama mężczyzną nie jest, to jako specjalistka w tej dziedzinie (jest neuropsychiatrą) przeprowadza nas przez proces kształtowania się męskiego mózgu jeszcze w łonie matki, poprzez wiek nastoletni, postrzeganie seksu, związków, miłości, aż do zmian hormonalnych, które zachodzą gdy mężczyzna zostaje ojcem i gdy się starzeje. - Książka opiera się na badaniach naukowych, ale jest napisana w sposób łatwy i przystępny nawet dla osób nie znających się na biologii czy neuropsychologii. Zaskoczenie stanowiła dla mnie ilość przypisów w stosunku do objętości treści – prawie połowa! Książkę posiadam w wersji pdf i siedząc na ławce w parku z czytnikiem… nagle się skończyła. - Trochę irytowała mnie gloryfikacja ojcostwa oraz sprowadzenie mężczyzny do organizmu, który sterowany testosteronem opiera swoje życie na poszukiwaniu seksu i rywalizacji z innymi. Jest oparta po prostu na bardzo prostej teorii ewolucyjnej i warto wziąć pod uwagę, że to tylko jeden aspekt tłumaczący zachowanie człowieka. - Bliźniacza książka to „Mózg kobiety” tej samej Autorki. Jest napisana w podobnym stylu, tylko o połowę dłuższa :D

Kolejna książka autorstwa Susan Forward, po którą sięgnęłam i uważam, że zdecydowanie było warto. Znajdziemy w niej wiele przykładów zachowania szantażystów, opisu w jaki sposób manipulują, oraz co się może kryć za ich postępowaniem. Cenne są również przykłady, w jaki sposób można sobie poradzić, czego unikać, a co mówić, by nie dać się wciągnąć ponownie w spiralę konfliktu. Książki Susan Forvard są cennym wsparciem w wychodzeniu z toksycznych relacji.

Warto jednak, jakkolwiek by się wydawało, że coś o miłości się wie, bo się ją przeżywa lub przeżyło, to jednak warto swoją odrębność i subiektywność w tym temacie odkrywać także poprzez uogólnienia, reguły, powszechnie występujące fazy i statystykę. Dobry język, czytelnik nie musi być psychologiem, by dużo wynieść z tej lektury, aczkolwiek jest to również podręcznik, pozycja naukowa. Jest lekkość języka, jest charakter autora, jest człowiek i zwierzę w jednym.

Zaciekawiła mnie osoba autorki z racji tematu, którym się zajmowała i chciałam poznać, jaką drogą trafiła do tej tematyki. Natomiast w trakcie czytania książki podobała mi się zdecydowanie najbardziej początkowa część, gdzie jako młoda osoba autorka żyjąc w okresie wojennym i w Szwajcarii miała możliwość uczestniczyć w niecodziennych możliwościach, jakie wtedy ówczesne czasy stawiały przed ludźmi, które jednak były zbilansowane jednocześnie dużym ryzykiem i zagrożeniami. Środkowa część książki odpowiedziała na moje początkowe pytania, natomiast ostatnia część - jak dla mnie była już za bardzo odjechana. Tym niemniej warto było, bo osoba nieprzeciętna i życie również nietypowe, z wieloma dokonaniami i przełamaniem wielu stereotypów.

Szczery i bezkompromisowy J. Bradshaw pisze na przykładzie własnych doświadczeń, za co szczególnie go cenię. Niezmiernie „życiowa” książka...żadne tam pedagogiczne "lanie wody”. Masowo rozdawałabym ją nastolatkom (ku "pokrzepieniu serc":)),ale przede wszystkim rodzicom - tym młodym i tym bardziej zaprawionym "w bojach"... W swojej praktyce zawodowej często spotykam się z zachowaniami rzec można "książkowymi" przedstawionymi przez autora, a czyż nie ma lepszej rekomendacjipozycji z dziedziny psychologii niż fakt, iż treści i spostrzeżenia w niej zawarte znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości?

Specyficzna książka. Z jednej strony zawiera szereg bardzo trafnych obserwacji i wniosków, które w czasie jej powstawania uchodzić mogły za rewolucyjne i obrazoburcze a dziś są po prostu podstawą wychowanie: dziecku należy się szacunek, nie wolno go krzywdzić fizycznie ani emocjonalnie. Z drugiej strony jest jednak mocno zanurzona w postpsychoanalizie. Autorka jest wielką zwolenniczką tego nurtu i sama go praktykowała, nie trudno więc się dziwić, że psychoterapię w duchu psychoanalizy uważa za jedyną słuszną drogę do odkrycia stłumionych popędów i przepracowania traum. Kontrowersyjny jest też pogląd, zgodnie z którym każde działanie o charakterze pedagogicznym jest z gruntu szkodliwe i nastawione na niszczenie woli dziecka – to chyba jednak zbyt daleko idące uproszczenie. Mam też poczucie pewnej nadinterpretacji biografii osób, których życiorysy są analizowane. Każdy fakt – łącznie z tymi nie mającymi historycznego potwierdzenia – wykorzystuje autorka jako dowód na poparcie swojej tezy. Robi to bardzo sprawnie a jednak ma się często wrażenie, że pewne wnioski wyciągane są na wyrost. Trudno to ocenić nie będąc specjalistą. Mając to wszystko na uwadze nadal sądzę, że z tą książką warto się zapoznać. To jedna z tych pozycji, które mają za zadanie udzielić odpowiedzi na odwieczne pytanie „unde malum?” – i uważam, że robi to dobrze. Nie ma urodzonych złoczyńców – są tylko źle traktowane dzieci, które nie poradziły sobie z przemocą dorosłych. Nikt nie ma moralnego prawa potępić nawet zbrodniarza – bo splot okoliczności, które doprowadziły do jego wykolejenia jest nie do powtórzenia. Nie możemy mówić „ja na jego miejscu” bo nikt nigdy nie jest na innym miejscu, niż swoim własnym. Ludzi, którzy popełnili straszne czyny możemy i powinniśmy izolować od społeczeństwa, ale zamiast łatwego osądu o wiele właściwsze jest zadanie pytania, skąd wzięły się destrukcyjne popędy przestępcy. Można potępić czyn jednocześnie starając się zrozumieć człowieka. The Other Person Is You.

Bardzo kompleksowa, przez to dosyć długawa, ale napisana w sposób bardzo przystępny i wciągający czytelnika. Poszczególne rozdziały dotyczą kolejnych aspektów kobiecości - zarówno pod kątem biologicznym, jak i psychologicznym. Jest w każdym rozdziale trochę o samej biologii kobiety, są porównania do świata zwierząt (dużo o naczelnych, ale też inne). Jednak oprócz tego sznytu popularnonaukowego jest też element dyskusji dzięki przywoływaniu wypowiedzi różnych badaczek (czy badaczy) i naukowców, polemizowanie z nimi i konfrontowanie. Najbardziej mi się podobał jednak aspekt osobisty i za to dodatkowa gwiazdka - bardzo otwarcie prawie w każdym rozdziale autorka wplata coś z własnego doświadczenia bycia kobietą, czasem wręcz intymnych przeżyć, ale czasem "zwykłych" codziennych np. złośliwości między kobietami. Mimo masy, naprawdę masy informacji na temat kobiecego ciała i kobiecości - dzięki humorowi, osobistemu naznaczeniu przez autorkę tekstu (zarówno pod kątem własnych przeżyć jak i bezpośredniego zwracania się do czytelniczki jak do przyjaciółki) oraz dystansu do "prawd oczywistych" - czyta się rewelacyjnie.

Nigdy nie byłem wielkim fanem takiej tematyki, ale ta książka mnie urzekła. Autorzy wskazują czytelnikowi różnice w mózgu u kobiety i mężczyzny. Tłumaczą różnice w percepcji obu płci i z czego to wynika, różne preferencje, zachowania. Informacje podane w bardzo przystępny sposób bez zbędnego przeintelektualizowania.

Kupiłem tą książkę,przeczytawszy o autorce w jednym z felietonów Janusza L Wiśniewskiego w magazynie "Pani". Książka spełniła moje oczekiwania, dzięki badaniom tej antropolog, dowiedziałem się wg jakich kluczy dobieramy się w pary...Ona chyba pierwsze doceniła wagę nie tylko wzroku i doświadczeń,ale zapachu, który wg mnie odgrywa kluczową rolę w doborze w pary.Ciekawe były wyniki badań miłości pod rezonansem magnetycznym.Bardzo lubię książki tej autorki,która cały czas bada i aktualizuje swoje badania odnośnie dlaczego kochamy.Serdecznie polecam książkę,mimo że to naukowa pozycja, napisana jest językiem dla każdego.

„To nie bajka” to książka, która zaskakuje, zmieniając nasz sposób patrzenia na klasyczne baśnie. Psychoterapeutka Katarzyna Miller i dziennikarka Tatiana Cichocka zabierają nas w niezwykłą podróż przez znane wszystkim historie, ukazując je w zupełnie nowym świetle. To nie tylko analiza baśni w kontekście psychologicznym, ale także głęboka refleksja nad współczesnym życiem, pełnym tęsknot, problemów i radości, które możemy znaleźć w losach postaci takich jak Kopciuszek czy Jaś i Małgosia. Autorki pokazują, że te opowieści, choć zakorzenione w przeszłości, wciąż mają wiele do powiedzenia dzisiejszym czytelnikom, szczególnie w kwestii relacji międzyludzkich, marzeń, lęków i poszukiwań sensu. To książka, która nie tylko rozbiera baśnie, ale również odsłania ich głęboki sens, aktualny i niezwykle trafny w dzisiejszym świecie. Idealna pozycja dla osób, które chcą zgłębić psychologiczne aspekty kultowych opowieści i poznać ich znaczenie w kontekście współczesnych emocji i doświadczeń.

Ta książka pozwala na twórcze dopasowanie się do różnych sytuacji życiowych, uwzględniając indywidualny styl osobowości, co sprzyja rozwiązywaniu problemów i skutecznemu radzeniu sobie w trudnych okolicznościach. To lektura, która może stać się fundamentem osobistego rozwoju i zmiany.

Bardzo dobra pozycja, którą powinna przeczytać każda osoba, która zmagała się z relacją, która stopniowo odbierała jej siły i radość życia. Nie ważne czy rodzinna czy partnerska. W prosty sposób wyjaśnione okoliczności i proces choroby i zdrowienia po emocjonalnym zniewoleniu. W moim odczuciu ta lektura, pomaga zapoznać się z wiedzą o której na codzień nie słyszymy. Pozwala zmienić perspektywę. Odszukać źródło problemu, nie tylko osoby, która my uznajemy za toksyczną. Ale także to co w nas jest ukryte, zasiane jeszcze w dzieciństwie. Mi ta książka otworzyła oczy na współuzależnienie połączone z jednym z rodziców.

📦 Zdejmuję z półki (i z siebie kurz) 💡 🧠 Spoiler alert, ale z rozmysłem i pazurem 🧠 🤷🏻‍♂️Nie pamiętam szczegółów. Ale pamiętam wrażenie – że po tej książce coś mi się poukładało, a coś innego rozsypało z trzaskiem. I dobrze. Bo 50 wielkich mitów psychologii popularnej to nie tylko zbiór chwytliwych obaleń – to książka, która wbija szpilkę tam, gdzie człowiek myślał, że wie. Ja też tak miałem. Wiele z tych mitów nosiłem w sobie latami, czasem powtarzałem bez zastanowienia. Nawet teraz, pisząc tę recenzję, czuję, jak niektóre z nich jeszcze gdzieś się tlą. 👉🏻 Piszę to jako recenzję świadomą spoilera. Nie dlatego, że nie szanuję niespodzianek – ale dlatego, że tutaj niespodzianka leży nie w tym, co, tylko dlaczego. Nie chodzi o to, że coś jest mitem. Chodzi o to, jak łatwo i często w te mity wierzymy. I co to mówi o nas, o naszych umysłach, o naszej potrzebie prostych odpowiedzi. Ta książka zrobiła mi psychologiczny audyt. I nawet jeśli niektóre diagnozy były bolesne, to wszystkie były potrzebne. 🧠 1–5: MÓZG I PERCEPCJA 🧠 1. Używamy tylko 10% mózgu – Gdyby to była prawda, ewolucja dawno by nas wyczyściła jak niepotrzebny plik. 2. Lewa/prawa półkula steruje osobowością – Mózg nie jest politykiem: nie dzieli się tak prosto na lewicę i prawicę. 3. ESP (zdolności parapsychiczne) są naukowo potwierdzone – Gdyby istniały, kasyna by już dawno splajtowały. 4. Oczy emitują promienie widzenia – To nie laser z „Gwiezdnych wojen”, tylko optyka w praktyce. 5. Subliminalne przekazy wpływają na nasze decyzje zakupowe – Gdyby tak było, reklamy szeptałyby nam nocami do ucha. 👶 6–10: OD KOŁYSKI PO GRÓB 👶 6. Muzyka Mozarta zwiększa inteligencję niemowląt – Dziecko nie stanie się Einsteinem, tylko dlatego że słuchało sonaty. 7. Dojrzewanie to zawsze okres burzy i naporu – Nie każdy nastolatek musi być hormonową bombą. 8. Kryzys wieku średniego jest nieunikniony – Sportowe kabriolety nie są objawem biologicznej konieczności. 9. Starość to zrzędliwość i demencja – Wielu staruszków bije młodszych na głowę… intelektem. 10. Każdy umierający przechodzi przez te same etapy – Śmierć nie ma ujednoliconego scenariusza jak „Titanic”. 🧠 11–14: PAMIĘĆ 🧠 11. Pamięć działa jak kamera wideo – Gdyby tak było, nikt nie kłóciłby się o to, „kto co powiedział”. 12. Hipnoza pomaga odzyskać utracone wspomnienia – Raczej pomaga wymyślać nowe. 13. Traumy są automatycznie wypierane – Umysł nie jest archiwistą z funkcją „ukryj plik”. 14. Amnezja to całkowita utrata tożsamości – To raczej „zamglenie rozdziałów”, a nie „skasowanie książki”. 🎓 15–18: NAUKA I EDUKACJA 🎓 15. Testy IQ dyskryminują niektóre grupy – Ale to nie testy są winne, tylko sposób ich użycia. 16. Trzymaj się pierwszej odpowiedzi na teście – A jeśli była głupia? 17. Dysleksja = odwracanie liter – To tylko objaw, nie istota problemu. 18. Uczymy się najlepiej zgodnie z własnym stylem uczenia się – Edukacja to nie Netflix z ustawieniami użytkownika. 😴 19–22: ŚWIADOMOŚĆ I MARZENIA 😴 19. Hipnoza to stan transu – Nie jesteś w Matrixie. 20. Sny mają symboliczne znaczenie – Czasem ogórek to po prostu ogórek. 21. Można uczyć się przez sen – Prędzej zaśniesz na wykładzie, niż go zapamiętasz. 22. Podczas OOBE dusza opuszcza ciało – To bardziej halucynacja niż podróż astralna. 😊 23–26: EMOCJE I CIAŁO 😊 23. Wykrywacz kłamstw jest skuteczny – Owszem, w filmach. 24. Szczęście zależy od okoliczności zewnętrznych – Ferrari nie rozwiąże twoich problemów egzystencjalnych. 25. Stres powoduje wrzody – To raczej bakterie… ale stres nie pomaga. 26. Pozytywne myślenie leczy raka – Życzeniowe myślenie to nie medycyna. 👫 27–30: SPOŁECZNOŚĆ I RELACJE 👫 27. Przeciwieństwa się przyciągają – Chwilowo, a potem się kłócą o wszystko. 28. Im więcej świadków, tym większa szansa pomocy – I dlatego nikt nie dzwonił. 29. Mężczyźni i kobiety mówią zupełnie inaczej – Czasem po prostu się nie słuchają. 30. Lepiej wybuchnąć niż tłumić gniew – A potem zbierać zgliszcza. 🧬 31–36: TOŻSAMOŚĆ I OSOBOWOŚĆ 🧬 31. Dzieci wychowane podobnie będą podobne jako dorośli – Geny mówią „hola, hola”. 32. Dziedziczne cechy są niezmienne – Geny to nie wyrok. 33. Niska samoocena to źródło wszystkich problemów – To mit w przebraniu dobrej intencji. 34. Ofiary molestowania zawsze mają problemy psychiczne – Trauma nie zawsze oznacza życiowe zgliszcza. 35. Test plam atramentowych (Rorschacha) mówi wszystko o tobie – A co, jeśli widzę tylko plamy? 36. Charakter widać w piśmie – Detektyw z długopisem? Wolne żarty. 🧨 37–42: PSYCHIATRIA I MITY 🧨 37. Etykiety psychiatryczne szkodzą – Czasem ratują życie, czasem niszczą. 38. Tylko głęboko depresyjni popełniają samobójstwo – Często ci, którzy się uśmiechają. 39. Schizofrenia to rozdwojenie jaźni – To chaos, nie „dwójka w jednym”. 40. Dzieci alkoholików są inne – Nie zawsze jak z katalogu DSM. 41. Autyzm to epidemia – Raczej nowa świadomość, nie nowy wirus. 42. Pełnia księżyca wpływa na szaleństwo – Wilkołaki wciąż nie znalezione. ⚖️ 43–46: PSYCHOLOGIA W SĄDZIE ⚖️ 43. Chorzy psychicznie są niebezpieczni – Większość to ofiary, nie oprawcy. 44. Profilowanie kryminalne naprawdę działa – CSI to jednak fikcja. 45. Obrona „niepoczytalności” działa często – Rzadko i trudniej niż w „Dr. House”. 46. Jeśli ktoś się przyznał, to znaczy, że jest winny – A presja? A manipulacja? 💊 47–50: TERAPIA I PSYCHOLOGIA PRAKTYCZNA 💊 47. Ekspercka intuicja jest najlepsza – Intuicja też ma swoje dni gorsze. 48. Abstynencja to jedyna droga dla alkoholików – Czasem lepsza jest redukcja szkód. 49. Terapia musi sięgać dzieciństwa – Czasem problem siedzi w „tu i teraz”. 50. Elektrowstrząsy są brutalne i niebezpieczne – Dziś to bezpieczniejsza procedura niż znieczulenie ogólne.

Po książkę sięgnęłam żeby zmierzyć się z zagadnieniem pewności siebie, świadomości swoich cech i aktywnego kształtowania własnej osobowości. Nie zawiodłam się na tej lekturze. Czytelnik znajdzie tu sporo teorii, która jednak nie odstrasza tych, którzy z literaturą z zakresu psychologii nie mieli wiele do czynienia. Opisy pojęć, definicje podane są w przystępny sposób, a spora liczba przykładów lepiej pozwala ich praktyczne zrozumienie. Sporą część książki autor poświęca problemom z zakresu seksualności wynikającym z obniżonej pewności siebie. Nie ze wszystkimi tezami w książce bezsprzecznie jestem w stanie się zgodzić, ale na pewno jest to lektura warta polecenia osobom, które chciałyby zmienić coś w swojej osobowości, zwłaszcza jeśli chodzi o asertywność, pewność siebie, świadomość wad i zalet.