Nieszczęście bycia Grekiem

Oglądałem niedawno na YouTube transmisję fragmentów pewnego spotkania na temat Krety, gdzie interlokutorzy wspominali o tej niewielkiej książeczce. Przypomniało mi się, że mam ją ukrytą gdzieś głęboko na swojej tzw. półce hańby, z pozycjami wydawniczymi nieustająco czekającymi na to, abym wreszcie je na przeczytał. Wspomniane w tytule pewne miasto to Rethimno, obecnie jedno z trzech największych skupisk ludności na Krecie, ale Pandelis Prevelakis, jeden z najwybitniejszych greckich pisarzy XX wieku, napisał swoją książkę w momencie, gdy po latach odwiedził miejsce swoich urodzin, zastając je chylące się ku kompletnej ruinie. Autor postanowił, więc wrócić do lat swojej młodości oraz czasów jeszcze wcześniejszych, aby opisać jedno z najpiękniejszych miast największej greckiej wyspy, które na przestrzeni wieków zarządzane było m. in. przez Wenecjan, Egipcjan czy Turków Osmańskich, aby wreszcie stać się, tak jak to jest do dziś, częścią Hellady. Jest to ujmująca i bardzo poetycka podróż wstecz do miejsc, zjawisk i ludzi, których już nie ma. Prévélakis opisuje tętniący życiem port, składy sukna, sklepy z egzotycznymi przyprawami oraz innymi luksusowymi towarami, warsztaty mistrzów zapomnianych rzemiosł, wspomina tureckie meczety i kawiarnie, inne nieistniejące już lub nadszarpnięte zębem czasu fragmenty miasta. Przywraca z odmętów zapomnienia takie postacie słynnych kupców nauczycieli, lekarzy, wspomina bajarzy, zajmujących gości karawanserajów i pijalni kawy swoimi niesamowitymi opowieściami, pisarzy tworzących listy lub urzędowe pisma dla niepiśmiennych obywateli, czy kościelnych malarzy tworzących freski i piszących ikony. Uzupełnieniem tego wydania tej niezwykle piękniej pod względem literackim historii jest przedmowa Janusza Strasburgera, który przełożył dzieło Prévélakis na język polski parę dziesięcioleci po jego powstaniu, a więc w latach siedemdziesiątych, kiedy to Rethimno powoli podnosi się z upadku oraz posłowie Bartosza Barszczewskiego, który wędruje ulicami współczesnego miasta, będącego jedną z ważnych atrakcji turystycznych Krety. Te trzy spojrzenia na to samo, a jednak zupełnie odmienne miejsce są bardzo interesujące, zwłaszcza dla tych, którym udało się spędzić tam, choć chwilę. Świetnie czytało mi się tę książkę, bo jest w niej podobny duch, jaki znam z twórczości Ivo Andricia, a szczególnie z jego genialnego moim zdaniem "Mostu na Drinie" czy opowiadań, takich jak "Przeklęte podwórze", "Most" i "Portret rodzinny", podobnie jak "Kronika pewnego miasta" przepełnionych melancholią za światem, może i niedoskonałym, ale po pewnymi względami wspanialszym niż nasz, który w czasach globalnej wioski już raczej nie wróci.

Dobra, brutalna i mocna proza, chwilami bardzo wulgarna (ale adekwatnie do treści opowiadań). Nie spodziewałam się po greckiej autorce czegoś tak wyrazistego, może dlatego, że trochę znam mentalność tego narodu. Chyba najmniej przypadło mi do gustu "Aqua velva" napisane kilka lat później niż pozostałe (w którym przekroczone zostały pewne granice mojej tolerancji).

Skąd mam książkę - wiem doskonale. Kupiona na Targach Książki rok temu po dłuższej rozmowie na stoisku wydawnictwa Claroscuro; chciałem zabrać się wreszcie za Garniera i kupić inną, polecono mi - na pierwsze z Nim spotkanie - tę właśnie. Zaufałem, nie protestowałem, wziąłem. Simon (o tego lepiej nie pytać) i Bernard (chłopak o mentalności “jakby się wczoraj urodził”) wyruszają w krótką podróż nad morze, gdzie ten pierwszy ma krótką robotę, choć czuje i wie, że to jedna z ostatnich; właśnie przechodzI na emeryturę… Dla drugiego zaś - tych kilka dni okaże się nowym życiowym otwarciem, na płaszczyznach, jakich nie mógł się nawet spodziewać… Książka nie jest powalająca objętościowo, ale jej lektura zabiera nadspodziewanie wiele czasu - tak gęsta i sensualna jest to proza. Tak nasycona szczegółem, fakturą i barwami. Zdradzona na okładce jedna z profesji jej Autora każe myśleć o niej w bardzo malarskiej wrażliwości; to powieść malowana, a nie pisana. Obrazy nadmorskiego pejzażysty i raczej spokój i bladość prac Hoppera niż dynamika i wyrazistość pędzla Moneta. Niewiele się w niej dzieje (hmm, no nie w sensie kryminalnym czy egzystencjalnym),ale ten jej bezruch jakże mnie porusza! Zresztą jest to i jakiś paradoks, bowiem na niespełna dwustu stronach (dokumentujących kilka kolejnych dni) dokonują się wielkie zmiany w życiu wszystkich niemal bohaterów i wcale nie ma się wrażenia wydumania i nieprawdopodobieństwa. Skąd więc to wrażenie bezruchu? Może to ta malarskość wprawia zmysły w błąd? Po lekturze tej książki wiem już, co zamawiam od Claroscuro na marcowe Targi w Poznaniu. Lista domknęła się po ogłoszeniu nominacji do Międzynarodowego Bookera…

Czytanie tej książki to przyjemność dawno nie miałem w ręku prozy tak awangardowej. Autorka opowiada o ludziach i ich psychologicznym aspekcie. W prozie tej nie brakuje zgaszonej namiętności, błędnego pojmowania kobiet i innych problemow 21 wieku, opowiadanych w przystępny sposób. Dla mnie to zbiór opowiadań otwierający mężczyznom głowę na problemy kobiet zaś kobietom na problemy mężczyzn. Majstersztyk godny polecenia!

Zdrada i to, co z nią związane. Przyjemność, emocje, słabość, wstyd, żal. Historia o zniszczeniu i pamięci. O tym, co dawniej i dziś. Powrót na niewielką grecką wyspę daje okazje do wspomnień. Ale też wytężonej pracy archeologicznej. W końcu właśnie po to przyleciał na Kufonisi Jurgos Dukarelis. Tak istotne materie w naszym życiu, jak miłość i czas przenikają się w powieści nieustannie. A mimo tego uczucie jest przecież od czasu niezależne. I wygrywa z nim w przedbiegach... Za tę historię autor otrzymał Europejską Nagrodę Literacką 2013. Nic dziwnego. To świetna powieść. Serdecznie polecam!

Były książki polskich autorów o Czechach, to teraz pora na czeskie spojrzenie na Czechów i ich kraj a także ich sąsiadów, w tym na nas Polaków i ich wzajemne relacje na przestrzeni wieków. Bardzo ciekawe teksty autora Pavela Kosatika, prawnika i utytułowanego dziennikarza czeskiego, który w swoich esejach snuje opowieść generalnie o Europie Środkowowschodniej przez pryzmat narodu który reprezentuje. Z dystansem, trzeźwym spojrzeniem obdziera z mitów zarówno swoich krajan jak i nas, Polaków ukazując jak budowała się unikalna czeska mentalność i sposób na budowę własnego państwa jakże inny od naszego. Czy lepszy czy gorszy oceń to sam Drogi Czytelniku :)

Nie zgadzam się z opiniami, że jest to jakaś wyszukana krytyka społeczna. Nie znajdziemy tu wyszukanych tez, czy odkrywczych spostrzeżeń. Raczej typowe uwagi wobec późnego kapitalizmu. Aleeeee To co gra pierwsze skrzypce, to forma! Szukając pop-analogii, to taki Rick and Morty w wersji książkowej. Humor, absurd, wulgaryzm czy seksualizacja wychodzą poza skalę, jak gdyby autor próbował krzyczeć "Skoro to wszystko wiemy to czemu nic z tym nie robimy?" Żeby nie bylo, ze to taki konceptualny eksperyment, uważam że książka jest świetna. Autor ma poczucie humoru, nie rzuca flakami na lewo i prawo, tu wszystko jest wyważone, potrafi rozbawić nieoczekiwanym obrotem spraw, a w innym momencie nagle zmienić ton przypominając, że to o nas. Czy Merka zmienił świat? Nie bardzo. Czy Merka zapewnił mi kilka godzin dobrej rozrywki? A i owszem 😊

Matej Horava, Czech z Moraw, przebywając w rumuńskim Banacie tęskni, choć na to wygnanie skazał się sam. Pejzaże wzgórz Banatu, tak różne od łagodności jego ojczystej ziemi, prowokują do wspominania, nasuwają raz za razem obrazy z przeszłości. Autor nawet umyślnie ich nie szuka, jest od tego bardzo daleki, to one go znajdują i nagle zjawiają się jak nieproszone, a wraz z nimi nostalgia, wyraźnie przez nas wyczuwana. Opowiadania w tym zbiorze są niedługie, niektóre króciuteńkie jak mgnienie oka, ot, impresyjki, łaskoczące przez chwilę powiekę zanim umkną znów, spłoszone przypadkowym dźwiękiem. Wczoraj i dzisiaj spotykają się wpół drogi i okazuje się, że wiele je łączy i do siebie przywołuje. Nic tu nie jest statyczne, niemrawe, wprost przeciwnie, zarówno obserwowane na bieżąco zjawiska, obiekty, osoby, jak i te przywoływane wspomnienia żyją, oddziałują, będąc w ciągłym ruchu. O części z nich można rzec: gwałtowne, nieposkromione, jak ogień i jego wzlatujące w górę iskry, czy te z rozpalanych w dzieciństwie ognisk, czy dającego obecnie ciepło i poczucie przytulności pieca, albo z płonących gwałtownie zboczy, które są jak „ocean płomieni przetaczający się po grzbietach wzgórz, celowo rozniecony przez ludzi, a jednak nie do opanowania…” A ile wokół barw, wręcz feeria kolorów, nie dająca odpocząć oczom, tworząca impresjonistyczne złudzenie przenikania plam, nakładania się na siebie fal świetlnych, które rzutują nie tylko na jeden zmysł wzroku, ale na wszystkie zmysły, wprawiając je w pomieszanie. Jak to jest z tymi migawkami z dzieciństwa, że pojawiają się z wszystkimi ulotnościami, znów pachną, brzmią, barwią się zupełnie jak niegdyś, w każdym szczególe. „Jesień, wiatr, pamięć, altanka, której pewnie od dawna nie ma; liście, które uległy rozkładowi, a przecież nigdy nie zginą; moje ręce maleją: dłonie są coraz mniejsze na tle czerwonego jaworowego liścia; a wiatr słucha, wiatr mnie słucha, wichrzy liście na moim zboczu: dawne liście z północy Czech, pochłonięte przez dzisiejszy banacki wiatr…” Autor nie tylko przywołuje obrazy, on na chwilę znów staje się tamtym małym chłopcem z płonącymi jesienną czerwienią liśćmi jawora w drobnych dłoniach. Rumuńska wieś, czeska wieś, tak inne przecież, ale obie odmalowane sensualnie, zmysłowo. To zasługa pióra autora, ale przecież oddaje on to, co go zachwyciło, co zostawiło odciśnięty ślad, który nie tylko nie wyblakł po latach, ale odżył z dawną mocą, jakby tylko wybudził się z chwilowego snu. Gdy autor opisuje dojrzewanie śliwek w sadzie, to widzimy i czujemy ich wzrastanie, formowanie się wokół pestki, pęcznienie i słodycz wypływającego śliwkowego soku, słyszymy jak lekko uderzają o ziemię, zrzucone z gałęzi mocniejszym podmuchem. Nic, tylko schylić się i skosztować. W tej prozie jest poezja. Śliwki dobre na palinkę, palinka znakomita na tęskne wspominanie, a także na rozmowy z ludźmi i z samym sobą. I autor pisze: „Pokażą się gwiazdy; nadejdzie górski, wrześniowy chłód: będę siedział, może zapadnę w lekki sen; będę śnił; i będę pił palinkę…” Zapewne z tej pięknej prozy każdy wyciągnie parę smaczków tylko dla siebie, a więc ockną się z leniwego letargu kolejne powidoki, lekko zamglone przez czas, nasze własne. Wszyscy wszak byliśmy kiedyś dzieciakami ganiającymi po wiejskich łąkach, wdeptującymi z krzykiem w krowie placki i podkradającymi kurom jajka. Przynajmniej ci z nas, którzy mieli jeszcze okazję widzieć prawdziwą wieś. Żarliwa, poetycka, empatyczna proza z Banatu wgryzła się we mnie, a ja poddałam się jej bez reszty. Jest w niej coś przyciągającego, jakaś prawda najgłębsza z najbardziej wewnętrznego miejsca w sercu wyciągnięta i tam też trafiająca. Opisując naturę, chwyta jej esencję, mówiąc o człowieku, przegląda go na wskroś, znajdując to, co ważne, nawet jeśli trzeba sięgnąć głębiej. Czy to staruszki, matka i córka, nie do odróżnienia, czy też rodzina Wojnerów – „złote zęby w ustach, wychudłe, zniszczone twarze, niemal identyczne twarze; zawsze mnie zadziwiało, z jaką siłą rysy poprzednich generacji przenoszą się tu na kolejne pokolenie, modelując je precyzyjnie i nieodwołalnie na własne podobieństwo (…)” Autor lubi nawiasy, średniki i dwukropki. Początkowo to dziwi, później widzimy, że ma swoje uzasadnienie nie tylko w „widzimisię” autora. To złudzenie, jakby jedno zjawisko pociągało następne, połączone z nim, a zarazem rozszerzające o jeszcze więcej sensów, znaków. Z przecinkami, czy wręcz kropkami, rozdzielającymi tekst na pojedyncze zdania, zgubiłby on swój naturalny, jedyny odpowiedni rytm. Okazuje się, że w różnych rejonach świata można poczuć się całkiem swojsko: te same bzy i akacje, stada owiec na zboczach, jesienna, lekko stęchła wilgoć, dźwięk harmonijki o kolorowych klawiszach… Ujęło mnie bardzo wyczulenie autora na szczegół, nawet drobniutki. Któż potrafi jeszcze tyle niuansów wydobyć z głosów niosących się po podwórku sąsiada, albo z twarzy okolicznych ludzi? Najpierw przeanalizować ich wyjątkowość, aby pod koniec uogólnić, wprowadzić pod wspólny mianownik. Dzięki tym podobieństwom nie tak łatwo uciec przed tym, o czym chce się zapomnieć. W najmniej spodziewanym momencie, wystarczy niewielki bodziec wywołujący i na człowieka spada cała jego przeszłość, choć przecież wcale tego nie pragnie. Zamknąwszy „Palinkę” ma się wrażenie, że autor w pełni świadomie odsłonił przed czytelnikami to, co dla niego najważniejsze, najintymniejsze. Pozwolił nam się poznać, zawierzył szczerze swoje myśli, obnażył cały smutek samotności i beznadziejność ucieczki, spotęgowane jeszcze przez surowe banackie warunki i dystans, jaki zwykli utrzymywać mieszkańcy. Możliwe, że uczynił tak z pragnienia podzielenia się z kimś ciężarem, by ten choć trochę zelżał, być może chciał dodać nam otuchy, poczucia, że jeśli mamy podobnie, to nie jesteśmy jedyni. Mam nadzieję, że stojąc tam, „pod rozłożystą morwą (…) na rozdeptanych morwach…”, wiedząc że jego słowa poszły w świat, między ludzi, podniesie jednak głowę, a może nawet prześle lekki uśmiech – nie jest tak źle, zderzyliśmy się z własnym życiem, a teraz idziemy dalej. Książkę przeczytałam dzięki portalowi: https://sztukater.pl/

Zastanawiam się czasem, czy czytamy tę samą książkę. I to nie jest złośliwe, w gruncie rzeczy chyba wręcz przeciwnie, bo może to jest kolejny przymiot literatury. Na początku pomyślałam, że może faktycznie ktoś zrobił tej książce krzywdę, przyczepiając do niej łatkę "kryminał", ale z drugiej strony wsadzenie jej na półkę "romans" też odpada, o obyczajówce w ogóle nie ma co myśleć. Jako osoba, która prywatnie kocha segregować i katalogować muszę sobie wciąż przypominać, że i ta metoda ma swoje ograniczenia. I w tym przypadku to pracuje na korzyść tej książki, która mnie bardzo zachwyciła, mówiąc całkiem szczerze. Może nie tylko dlatego, że po latach czytelniczej stagnacji cieszę się z każdej przerobionej książki. Zupełnie nie przeszkadza mi to, że Nifonas przez niektórych osądzany jest, że zachowuje się jak człowiek, który nigdy nie żył "w prawdziwym świecie", nie przeszkadza mi, że dwa wcześniaki przez długie godziny funkcjonują sobie bez żadnej fachowej opieki ani mleka matki, nie przeszkadza mi, to, bo książka nie dzieje się w żadnym prawdziwym świecie, a jednocześnie - w moim odczuciu - jest wybitnie ludzka. Wymownie i barwnie pokazuje, że jako ludzie nie jesteśmy spójni i nie musimy być, że cała nasza potęga może jest w tym, że będziemy dostrzegać swoją hipokryzję i wszystkie absurdy, wśród których żyjemy. Chciałabym, żebyśmy częściej otwarcie mówili, że nie rozumiemy, dlaczego coś się dzieje i że czujemy sprzeczne emocje wobec tej samej sprawy. Miłość mnicha do kobiety, mnicha do współbrata, mnicha do mitu o powrocie wielkiej ojczyzny. I nikt nie jest szczęśliwy, choć wydawałoby się, że nie da się być w miejscu bliżej któregoś boga. W ogóle nie zajmuje mnie gatunek tej książki. W moim idealnym świecie Nifonas byłby z Dommą, ale to nie było o moim idealnym świecie. Na pewno jednak może się mu jakoś przyczynić. Do przemyślenia, mnie i wszystkim czytającym.

Druga i ostatnia książka zakupiona w tym roku w białogórskim namiocie. Nie znałem tej książki przed zakupem. Był to zakup impulsywny, a jednocześnie opatrznościowy. Nie pierwszy raz i pewnie nie ostatni raz, przy pozyskiwaniu książek do czytania „prowadziła mnie Ręka”, jak pisali Miłosz i Hen. Książka o motylach i ich przeobrażeniu zupełnym, a na głębszym poziomie o przeobrażeniu zupełnym całego stworzenia. Wpisuje mi się w lekturę kontynuacyjną po Uniwersalnym Chrystusie Rohra.

Rewelacyjna xiążka z gatunku "xiążek do podróży". Znakomita do długiego lotu samolotem albo kilkugodzinnej podróży pociągiem. Krótka, żywo napisana i zawierająca wiele ciekawych informacji o Coney Island i szeroko rozumianej rozrywce popularnej. W sam raz aby zagospodarować czas, ale nie po to by doznać duchowego oświecenia. To właśnie po taką xiążkę lepiej sięgnąć niż po bzdety Pilipiuka albo wypociny Małeckiego.

Wreszcie skończyłam, uff. Dla mnie to było jakieś takie romansidło z happy endem. Przeczytałam, bo to jest dopiero druga książka węgierskiego pisarza w moim dorobku czytelniczy, ale nie czuję się ani zachwycona, ani nawet usatysfakcjonowana. Może treść nie trafiła w moje aktualne samopoczucie, może to nie był właściwy na nią czas. Podsumowując- nie polecam.

Gdyby nie nieco archaiczne zabiegi językowe to naprawdę trudno by było zauważyć, że tej książce stuknęło już 100 lat. To absolutnie aktualna satyra jednocześnie na religię, jak i na naukę, kapitalizm, industrializm (post-industrializm?),stosunki społeczne, dużą i małą politykę, konflikty zbrojne, rolę mediów – słowem na to wszystko, co na co dzień wyznacza ramy naszego funkcjonowania i zajmuje nasze umysły od świtu do zmierzchu (a nawet i po nocach, gdy powraca w postaci marzeń lub koszmarów). Pełna zdań-perełek i absurdalnych obrazów, które jednak nieszczególnie różnią się od absurdów, jakie na co dzień przyjmujemy bez zmrużenia oka. Wojna między mocarstwami kończy się przedwcześnie z uwagi na brak zainteresowania opinii publicznej. Kościół najpierw widzi w objawionym bogu konkurenta, później zaś stara się wpleść go w swoje dogmaty tak, aby jednak stał się użyteczny. W imię jednego bóstwa, niosącego wszechszczęście i wszechmiłość, ludność świata wybija się niemal do nogi, aby na koniec zauważyć, że być może to wszystko nie było potrzebne, i powrócić do konsumpcji. Czy ktoś kiedyś odważy się umieścić tę książkę w spisie obowiązkowych lektur szkolnych? Wątpię. Jednak bóg jest korzystny tylko wówczas, gdy możemy użyć go do własnych celów.

Ta książka o niepozornej okładce kryje w sobie wielkie bogactwo treści i literackiego kunsztu. Gdyby ją sfilmować byłby to świetny western z wyrazistymi bohaterami i ciekawym tematem - adaptacji porwanych białych dzieci w indiańskiej kulturze i trudności z powrotem do rodzimej cywilizacji. Natomiast książka daje o wiele więcej bo jest to prawdziwie piękna literatura- z bogatym , plastycznym sposobem opisywania, z wieloma ciekawostkami obyczajowo- historycznymi wplecionymi dyskretnie w treść,(głównie poznajemy Texas roku 1870 ) i umiejętnością utrzymywania napięcia. To książka, która głęboko dotyka zawiłości egzystencjalnych, ale nie dlatego, że pokazuje złych i dobrych i świat czarno- biały, ale dlatego, że są okoliczności poza dobrem i złem, a my musimy tylko podjąć jakąś decyzję w swoim sumieniu.

1. Przygoda z „Dzikimi detektywami” Artura Bolano trwała w moim przypadku wiele lat. Po pierwszym ataku i przeczytaniu ok. 30 proc. tekstu, proza Chilijczyka wylądowała na półce pt. „Może kiedyś się zmuszę” bez większych perspektyw na powrót do niej. Ugrzęzłem – i jak czytam nie ja jeden – w części II, która powala obszernością, nagromadzeniem pozornie przypadkowych i niepozornie przypadkowych postaci, jak w książce telefonicznej. One na pierwszy rzut ka nie mają wiele wspólnego ze sobą i z wcześniejszymi wydarzeniami, a już na pewno tylnookładkową zapowiedzią, o czym ta książka jest. Ich opowieści także z trudem układają się w jakąkolwiek całość. A liczba przeczytanych stron nie oddaje faktu, że zostały napisane w postaci drobniutkiej czcionki i w zasadzie brak jest stereotypowo rozumianej fabuły. 2. Kilka lat na mojej półce leżała inna powieść „Bliskość” rumuńskiego pisarza Marina Mălaicu-Hondrariego. W końcu po nią sięgnąłem i urzekła mnie klimatem i osobliwym sposobem przedstawienia losów postaci i świata… a z czymś mi się kojarzyła. I w końcu stało się jasne, że rumuński pisarz poczynił dzieło inspirowane „Dzikimi detektywami” Artura Bolano. Wykorzystałem to inspirujące uderzenie energii i powróciłem do „Dzikich…”. Przeczytałem dzieło Chilijczyka od nowa, bo jak się okazało, niewiele pamiętałem z pierwszego podejścia, a nagle ono otworzyło się i wydało intrygujące jak kryminał. Cholera, brzmi to trochę biblijnie…. Kwestia otwarcie sposobu czytania między postaciami, między pozorami, odnalezienia właściwego szlaku, jakim ta powieść prowadzi mimo pozorów, które go maskują i są barierą. Powodują, że ten tekst może stawiać opór. 3. „Dzicy detektywi” są groteskowo-ponurą historią życiową, ale mogą być zarazem grą -literacką , igraszką z czytelnikiem, autoironicznym buntem, iluzją, kłębowiskiem pozorów, półprawd i fałszów. Już sama zapowiedź okładkowa, czego dotyczy fabuła jest kpiną. Autor rozprawia się z oczekiwaniami czytelnika bezlitośnie, ośmiesza krytyków, którzy recenzowali jego powieść bez jej przeczytania. Większość tekstu dotyczy zupełnie innych spraw niż zapowiedziano. Formułująca istotę poszukiwań bohaterów poetka nie odgrywa w tej książce większej roli, raczej jej rola życiowa mogłaby być tematem młodzieńczego żartu, gdyby nie konsekwencje dramatycznych wydarzeń, o których dowiadujemy się dużo za późno… II część można czytać według kilku kluczy – np. numerów stron lub nazwisk relacjonujących wydarzenia postaci. Zgodnie z przyjętą konwencją gry pozorów, uniku, niejednoznaczności, zabawy konewencją, to właśnie poezji w dziele Bolano prawie nie ma. Wszystko dzieje się wokół postaci poetów, ale bez istoty ich działalności. Chilijczyk jest znakomitym gawędziarzem, zamaszystym narratorem, ale to cechy zdecydowanie prozatorskie. Zważywszy na rolę poezji i literatury we współczesnym świecie, motywy działań bohaterów wydają się nierealne, anachroniczne, wyjęte ze świata zdrowego rozsądku i hierarchii wartości współczesnych, czym są motywy pchające bohaterów do szukania cholera wie czego? Bolano wyłamuje to, czego czytelnik zwykł oczekiwać od powieści. Powód konstytuujący ich działania – gdyby istniał – byłby co najwyżej błahy, bo postać której poszukują nie niosła żadnej tajemnicy ani nie odcisnęła większego piętna na czymkolwiek, nie zostawiła znaczącego dorobku, a tak naprawdę jej nie ma, choć wydarzenia, które zainspirowała będą miały poważne skutki. Jakie jest przesłanie czy sens „Dzikich detektywów”? Ponura metafora życia, jako historii dogorywania, krytyka ustroju i stosunków społecznych przede wszystkim w Ameryce Południowej, walka z tendencjami faszystowskimi i tęsknotą do epatowania siłą i zakładania reżimów, negacja społeczeństwa, nieakceptowanie rzeczywistości, niezgoda na upadek młodzieńczych ideałów, beznadziejność świata i jego priorytetów, w końcu skazanie na wieczną ucieczkę. a może mit artysty-Piotrusia Pana i gra oraz zabawa formą literacką i fabularną? Literatura jest dla Bolano potężną enklawą, która istnieje na przekór światu. Jest przystanią dla rozbitków, uciekinierów i outsiderów. I to jest jej natura, a nie cecha. Powieść wyrasta z przekonania siły literatury, która staje się jedyną prawdą o świecie, który sam w sobie jest „nie do przyjęcia”.

cieniutka książeczka, która może się spodobać (szczególnie warszawiakom),nie usypiając czytelnika przedwcześnie monotonią... spokojne rytmem, przejrzyste treścią (głównie opisową, przeplataną z rzadka mocniejszymi kontrapunktami rodzajowych scenek) spacery po ulicach miasta - miasta, w którym się żyje, obserwuje i przemierza je własnymi szlakami, z suczką Myszką, bojącą się burzy... :)

Podążam literacką ścieżką nieznaną. Na tapecie druga z kupionych przeze mnie na Łódzkie Targi Książki pozycji Wydawnictwa Claroscuro, z którą mam kłopot taki, że czuję zawód i zmieszanie, nie do końca potrafiąc nazwać, czym zostały wywołane. Bo to, co w książce króluje i stanowi wartością samą w sobie, to doskonałe ukazanie kulturowego przekładańca XIX dzielnicy Paryża. Żydzi, muzułmanie, chrześcijanie, a nawet wyznawcy Jehowy – mieszanka wyznań, obyczajów i reguł postępowania, świat potencjalnie nie do połączenia, a jednak potrafiący trzymać się w ryzach i własnych ramach. I Miské pisze o nim świetnie, oddając niuanse wszelkich podobieństw i różnic – w spojrzeniach, muzyce i słowie mówionym. Dorzuca jednak zbrodnię, co zmienia „Arab Jazz” w kryminał. Jest dwójka policjantów i Ahmed, potencjalny podejrzany, wyobcowany chłopak „po przejściach”, miłośnik kryminałów i syn matki atakującej go, gdy odwiedza ją w szpitalu psychiatrycznym. I jest to postać kompletna, w którą „wchodzi” się bez trudu, dając się z łatwością ponieść jej pogmatwanym myślom. Jest też wątek nielegalnych środków odurzających, który łączy wszystkie i wydawałoby się, że tak skomponowanej powieści nie dało się popsuć. A jednak całość „nie klei się”, rozpada na pojedyncze rozdziały, które z trudem udawało mi się łączyć w jedność. To trochę tak, jakby Miské bawił się z czytelnikami, specjalnie wstrzymując wątki śledztwa, jakby przyjemnością było pisanie nie o nim, lecz o społeczności (i gdyby tak było dalej, dostałbym książkę o niebo lepszą). Jednak wraca do niego, niestety, porzuca porwane nici, wprowadza „ten uczuć” między policjantką a Ahmedem, zupełnie kuriozalny i płaski (postaci Hamelota i Kupferstein są zdecydowanie najsłabsze),pozostawiając zagubione tropy samym sobie, by nagle pod koniec przyspieszyć, likwidując w piorunującym tempie problemy, które doprowadziły do zbrodni. Nie pomagają ani „sceny akcji”, ani skorumpowani policjanci. Ostatecznie „Arab jazz” okazała się muzyką którą przyciszam w radio, by nie przeszkadzała mi… w ścieraniu kurzu. I mam poczucie zawodu, bo powieść zapowiadana była jako rodzaj dialogu z wydarzeniami z 2015 roku i zamachem na redakcję Charlie Hebdo (a nie jako bezpośrednie nawiązanie do nich). Społecznie, kulturowo i „miejscowo” – tak, ale to nie wystarcza, bym uznał ją za książkę, którą mogę polecić. Przekład Gabrieli Hałat.

Pierwsze, co mnie zastanowiło to to, że Terremoto jest cieniutką książeczką, jak na tak rozległy temat, jakim są trzęsienia ziemi. Niby wiem, że czasami lepiej jest krócej, żeby dać przestrzeń czytelnikowi na rozkminy. Patrząc na (raptem) te nieco ponad sto stron zadawałam sobie pytanie – jak ujął temat autor, skoro zmieścił się w tak ograniczonej przestrzeni. Dość szybko doszłam do wniosku, że pomysł Mikołajewskiego mnie nie przekonuje. Za to odniosłam wrażenie, że to właściwie nie jest książka o trzęsieniach ziemi, tylko o tym co autor o nich sądzi i dlaczego dla niego są one ważne. Miałam później nadzieję, że Mikołajewski chociaż jakoś przekona mnie do siebie i zaciekawi, mimo że ton jego przemyśleń jest poetycki, specyficzny. Pełno tu przenośni i niedopowiedzeń. Rozdziały są krótkie, bez żadnych konkretów. I niestety ale momentami zalatuje grafomanią. Ostatecznie autorowi nie udało się mnie zainteresować. Opisy skutków trzęsień ziemi nie robiły na mnie wrażenia, chociaż przecież dochodziło tam do dramatów. Zasypani ludzie, zniszczone budynki stojące od wielu pokoleń, zniszczone życia i marzenia. I ta cała bezsilność, bo w końcu kogo winić za coś, na co nie ma się wpływu? 💥 Jak sobie poradzić? Chyba najmocniejszy fragment tej książki to ten, w którym autor pyta jakiegoś starszawego Włocha co dalej. A on odpowiada, że kiedyś chcieli przepisać ziemię w zniszczonym mieście dzieciom. Ale teraz to sam nie wie, bo jeśli tu się osiedlą to albo zabije ich trzęsienie ziemi albo lawina. Ta krótka rozmowa zrobiła na mnie największe wrażenie, bo jest prawdziwa aż do bólu. Ludzie żyjący na terenach zagrożonych nie znają dnia ani godziny. Można coś zaplanować, gdy jest dobrze… A jeśli jest dobrze przez wiele lat, to człowiek nawet zapomina, że ziemia może się zatrząść. Zyskuje poczucie bezpieczeństwa. A później okazuje się, że nie ma bezpiecznych miejsc. I co wtedy zrobić z marzeniami? Planami? Ziemią i domami? Dziedzictwem? A co zrobić, jeśli ktoś z bliskich w trzęsieniu ziemi zginął? Jak sobie poradzić z tym, że “zabił” ich rodzinny dom? Mikołajewski jednak niespecjalnie zadaje jakiekolwiek pytania w swoich tekstach. A przynajmniej ja ich nie wyczytałam. Autor skupia się na swoich odczuciach, chociaż do napisania tej opowieści korzysta z pomocy ludzi działających tam, na miejscu tragedii. Ja wiem, że wszystko jest subiektywne, i że papier wszystko zniesie, nawet poetyckie teksty tylko silące się na obiektywizm. Ale błagam, nie wszystko, co jest o faktach, musi być reportażem i Terremoto w moim odczuciu nim nie jest. To bardziej esej. Na każdą literaturę jest miejsce, przynajmniej w teorii, bo czasami to jednak szkoda papieru. Natomiast niech książka nie udaje tego, czym nie jest. Poezja i reportaż nie do końca idą ze sobą w parze, a na pewno nie w tym przypadku.

Co za pokręcona i absurdalna fabuła, która w niezrozumiały sposób jest poukładana i logiczna! Szczerek pokazuje świat przyszłości, gdzie USA powróciła do polityki izolacji, Unia Europejska się rozpadła i na jej gruzach państwa germańskie utworzyły Neuropę - państwo fanatycznie kosmpolotityczne i ekologiczne, Rosja upadła, a Europa Wschodnia pogrążyła się w szaleństwie nacjonalizmu i czasem po prostu - szaleństwie. Wraz z głównym bohaterem odwiedzamy miejsca konflitów: Kosowo, Siedmiogród, Słowację Południową, Śląsk, Kraków, Warszawę, Hałyczynę, a także co jakiś czas dowiadujemy się co nieco na temat reszty państw Europy Wschodniej. Jednocześnie poznajemy społeczeństwo przyszłości: anarów, myszongów, separów, neoszalchtów, szwoli, czarnowojów, porożców itp. twory społeczne. Poznajemy Rzymską Republikę Polską, neosłowiańską Polskę, Europejską Republikę Śląską, Chłopię i Europejską Republikę Pomorza (o której jest najmniej informacji niestety). Poznajemy barwne (lub szare),wulgarne (niemal zawsze) i nic nieznaczące (czy rzeczywiście?) postaci. A w tle zawsze jest tajemniczy Siwy Dym, twór niezrozumiały, wymykający się prawom logiki, którego ani znaczenia ani celu nie zna nikt, a którego obecnośc zdaje się tylko kompilikować sytuację w Europie Wschodniej. Zdecydowanie warto przeczytać, jest to najlepsza (ale nie najszczęśliwsza, co to to nie) wizja przyszłości jaką zdarzyło mi się czytać. Edycja: po przeczytaniu wielokrotnie wracałem do tej książki, wertowałem jej strony, wyszukiwałem świetnych cytatów, wgłębiałem się w historię i wciąż myślałem nad tym co przeczytałem. Miałem tak po raz pierwszy w życiu. Myślę, że "Siwy dym" zasłużył na to by dostać moją pierwszą na tym serwisie ocenę 10/10. Jedyny minus jaki widzę w tej historii to to, że główny bohater nie trafił na Pomorze i nie opisał dokładnie co się tam działo, a to mnie najbardziej interesowało. Może (choć w to wątpię) powstanie kontynuacja i wtedy dowiemy się więcej co się działo na Pomorzu, w państwach bałtyckich, w Turcji i w reszcie państw bałkańskich.

Zaskakująco uniwersalna, aktualna i poetycka opowieść Polaka o kolonizacji belgijskiej w Kongo. Krótka klimatyczna opowieść potrafiąca przenieść człowieka w przepastne i dziewicze rejony afrykańskich bezbrzeżnych lądów zagarnianych przez europejskie mocarstwa. Autor zajadliwie krytykuje europejski „postęp” przywożony przez białych i opisuje trudy zarządzania masami czarnych wykorzystywanych przy rozładunkach statków i budowie sieci kolejowych, w których wyzyskiwaniu ma swój niemały udział (pomimo tego książkę konstatuje radą, by ci nie ulegali złudzeniu wyższości cywilizacji białego człowieka). „Miesięcznie umiera ich około czterdziestu procent. A na ich miejsce przybywają nowi i nowi. Czarnych przecież jeszcze przez długi czas w Afryce nie zbraknie. Wyginie może w ten sposób kilka plemion, ale inne będą za to mogły korzystać z dobrodziejstw portu”. „Pochyleni nad pulpitami urzędnicy, w szarych fartuchach, z palcami powołanymi atramentem, wpisują do ksiąg, jednakowych na całym świecie i na takie same rubryki wszędzie podzielonych, dźwięczne nazwy miejscowości, których nigdy w życiu nie ujrzą i o których nic więcej prócz nazwy się nie dowiedzą”. „Cóż z tego, że nie znają postępu? Czy dzikością jest to, że są u siebie szczęśliwi? Czy też może to, że nie znają nauki, gazów trujących, nitrogliceryny, karabinów maszynowych i bomb lotniczych?” „Dzienniki zapisują całe kolumny o tym, że specjalna misja lekarska wyjeżdża na Czarny Ład, aby zwalczać śpiączkę i elephantasis. Ale nikt nie wspomni o tym, jaki procent krajowców został zarażony przez białych syfilisem i innymi chorobami wenerycznymi.” „Zamiast grać na odwiecznych tam-tamach będą kupowali patentowane amerykańskie gramofony.” „Biali nauczyli ich wiary, z której sami niewiele sobie robią. Biali mondela pembe i białe mami idą w niedzielę na whisky and soda do hotelu ABC. Czarni Bantu modlą się w kościele o dobro dla wszystkich ludzi, czarnych i białych, bo wszyscy są równi”.