Obozy pogardy. Komunistyczne obozy represji w Polsce 1944-1956

Głównym autorem (obok Ewy Ledóchowicz oraz Barbary Dominiczak) recenzowanej przeze mnie książki jest Wiesław Adamczyk. Jako zaledwie siedmioletni chłopiec został on deportowany wraz z matką i rodzeństwem do Związku Radzieckiego. Jego ojciec został zamordowany w Katyniu. Po podpisaniu układu Sikorski-Majski i ogłoszeniu amnestii dla obywateli polskich w ZSRR, w 1942 roku Adamczyk wydostał się z „nieludzkiej ziemi”. Wojenne losy zaprowadziły go do Iranu, Libanu, Wielkiej Brytanii, a następnie do USA, gdzie nas stale zamieszkał. Z wykształcenia jest chemikiem i doradcą podatkowym. Swoje wspomnienia z okresu II wojny światowej, opublikował w książce „Kiedy Bóg odwrócił wzrok”, która ukazała się na polskim rynku wydawniczym w 2010 roku. Wspomniana książka, przyniosła autorowi duży rozgłos oraz liczne nagrody. Autor nie poprzestał jednak na opisie warunków życia na zesłaniu i o zbrodniach dokonywanych przez władze sowieckie, co stanowiło treść w wyżej wspomnianej pozycji. Uznał, że jego obowiązkiem wobec wszystkich ofiar sowieckich łagrów jest szerzyć wiedzę na temat deportacji Polaków podczas II wojny światowej oraz na temat zbrodni katyńskiej. Był to jeden z motywów napisania „Kwiatów polskich na wygnaniu”. Drugim były liczne rozmowy przeprowadzone przez Wiesława Adamczyka z deportowanymi do ZSRR. Wielu z jego rozmówców prowadziło w czasie zesłania niezwykłe pamiętniki, które udostępniło lub podarowało autorowi książki. Sztambuchy deportowanych, były zupełnie niezwykłymi dokumentami. Prowadzone przez deportowane dzieci, pamiętniki były zbiorem nazwisk przyjaciół i ludzi, których podziwiali autorzy pamiętników, stworzonym „ku pamięci”. Niby podobnym do tych tworzonych w normalnych warunkach, ale jednak zupełnie innym. Taki pamiętnik stanowił zbiór mądrych cytatów czy własnych przemyśleń. Był polem do popisów artystycznych czy poetyckich. Posiadając taką arcyciekawą bazę źródłową oraz poczucie misji, autor, nie zważając na swój wiek oraz zdrowie, powziął postanowienie: "spiszę historię zesłanych dzieci, tych, które znam. Historie takie same, ale przecież indywidualne. I przy tym zawsze inne, odrębne. Zostanę kolekcjonerem i konserwatorem historii zesłanych dzieci. Będę spisywaczem, oddam głos historiom, bardziej indywidualny, osobny głos". Czytaj więcej: https://histmag.org/Wieslaw-Adamczyk-Kwiaty-polskie-na-wygnaniu-recenzja-11085

Książka potrzebna ale bardzo trudna. Temat ważny ale sposób jego ujęcia pozostawia wiele do życzenia. Autor w większości po prostu przepisał (i to czasami błędnie) dane z akt i zeznań. Niewątpliwą wartością książki są, jak dla mnie, relacje osób - ofiar, świadków i czynnych uczestników, Żydów i Polaków. Historie Żydów, którzy przeżyli są bardzo poruszające. Natomiast Polaków, którzy byli sprawcami ich cierpienia czasami aż odrzucają. Obojętność z jaką wielu z nich mówi o tym co robili albo czego byli świadkami jest oburzającą. Książka wywołała u mnie wiele emocji i uważam, że jest to bardzo wartościowa pozycja. Natomiast sposób jej napisania nie do końca mi odpowiada.

Jeśli ktoś pokusiłby się o stworzenie rankingu największych zbrodniarzy w historii ludzkości sylwetka Rudolfa Hössa bez wątpienia znalazłaby się na szczycie tej listy. Ten bezwzględny karierowicz i wyrachowany morderca, którego świat zapamiętał jako komendanta obozu Auschwitz pozbawił życia setki tysięcy osób. Do końca wierny idei nazizmu, wierzący w misję którą realizował bez skrupułów i wyrzutów po wojnie został osądzony i skazany na śmierć. Na prośbę byłych więźniów jego egzekucja odbyła się na terenie obozu. Jego biografia to fascynująca opowieść o człowieku, który konsekwentnie i wbrew przeciwnościom losu piął się na szczeblach wojskowej kariery. Zawsze wierny, zawsze pokorny, zawsze posłuszny bez słowa skargi przetrwał nawet lata więzienie do którego trafił za udział w morderstwie Waltera Kadowa, podejrzewanego o wydanie francuskim władzom okupacyjnym działacza Freikorpsu w Zagłębiu Ruhry. Po wyjściu na wolność i wstąpieniu do SS jego lojalność została nagrodzona. Kariera Rudolfa Hössa potoczyła się błyskawicznie czyniąc z niego jednym z czołowych postaci hitlerowskiej machiny śmierci. Książka Volkera Koopa nie oddaje jednak złożoności tej postaci. Autor, wbrew temu co sugeruje tytułu skoncentrował się głównie na początkach działalności Rudolfa Hössa, skupiając uwagę czytelników na okresie przed wybuchem II wojny światowej. Nie przesadzę jeśli powiem, że jego działalność jako komendanta obozu Auschwitz została opisana niezwykle skrótowo. Podejrzewam, że mógł to być celowy zabieg autora, ponieważ wcześniejsze liczne publikacje na temat tej postaci skupiały się głównie na jego działalności jako komendanta, wcześniejszy okres traktując niezwykle syntetycznie. Nie wyszło to jednak tej książce na dobre. Źle położone akcenty sprawiły, że rozmyło się gdzieś okrucieństwo tej postaci, czyste zło które sobą reprezentował. Dlatego też, doceniając ogrom pracy jaką w napisanie tej książki włożył Volker Koop, nie będę rekomendować Wam tej pozycji, gdyż nie oddaje ona w pełni wszystkich aspektów związanych ze zbrodniczą działalnością Rudolfa Hössa.

Zawsze mnie intrygowało, co powodowało ludźmi, tuż przed końcem wojny - kiedy już było wiadomo, że przegrają - iż mimo to fanatycznie próbowali walczyć dalej. Jedną z takich fanatycznych organizacji był właśnie Werwolf. Autor stara się z drobiazgową starannością odsiać mity o tej organizacji od faktów. Niestety, nie dowiemy się z niej, co kierowało ludźmi w różnym wieku, iż tuż przed końcem wojny chwytali za broń zaczynali swoją "własną" wojnę. Brakuje też w tej książce relacji na temat Werwolfu na polskich ziemiach odzyskanych. Autor opisuje akcje Wilkołaków w czeskich Sudetach, na terenach Niemiec zachodnich i północnych, ale nie ma żadnego opisu akcji Górnym Śląsku, po polskiej stronie Sudetów, czy też na Pomorzu. Nawet rozdział o histerii Rosjan, którzy praktycznie wszędzie widzieli Werwolf opisuje akcje na terenie radzieckiej trefy okupacyjnej, między Odrą a Łabą.

Autor podzielił swą pracę na trzy główne części, zatytułowane: Syndrom wyzwolenia, Sprzątanie gruzów i Nigdy więcej. W tych trzech odsłonach Ian Buruma zawarł dziewięć kolejnych rozdziałów. Na początku czytelnik może przeczytać o ostatnich konwulsjach III Rzeszy i Cesarstwa Japońskiego oraz kapitulacji tych krajów. Wizja Europy i świata po zakończeniu wojny przedstawiona przez Iana Burumy nie jest kolorowa. Początkową nieposkromioną euforię zastępują głód, choroby i dalsze przetrzymywanie w obozach byłych niemieckich więźniów czy robotników przymusowych. Autor nie omija tematów tabu. Mówi o gwałtach i dobrowolnym oddawaniu się kobiet nowym wyzwoleńcom. Opowiada o goleniu głów i malowaniu smołą tych kobiet, które utrzymywały zażyłe stosunki z niemieckim okupantem. O szoku, jaki przeżyli amerykańscy żołnierze uwalniając chodzące kościotrupy z kolejnych wyzwalanych niemieckich obozów zagłady i koncentracyjnych. Opowiada o powrotach do domów zdemobilizowanych żołnierzy i więźniów niemieckich obozów. O powojennej sprawiedliwości w Norymberdze i podpisaniu Karty Narodów Zjednoczonych. Opisuje sytuację w zachodniej Europie, w Japonii, w Chinach, a nawet, dość pobieżnie, w środkowej i wschodniej części naszego kontynentu wyzwolonego przez wojska radzieckie. Również w Polsce. I w tym miejscu zaczynają w głowie czytającego mnożyć się wątpliwości i uwagi, a redaktor naukowy polskiego wydania ma pełne ręce roboty. Dość powiedzieć, że na przestrzeni czterech stron znajduje się aż 12 przypisów od redaktora naukowego, w których prostuje sądy Iana Burumy. Te przypisy zaczynają się od: „Autor prezentuje uproszczony sąd„, „Stwierdzenie to nie znajduje potwierdzenia w źródłach„, „Autor stosuje uogólnienia„, „Opis nie oddaje do końca rzeczywistej sytuacji” oraz ”Autor w uproszczony sposób prezentuje ten problem”. A jakiż problem urósł do rangi symbolu w powojennej Polsce roku 1945? ”Wyzwolenie” i nowa sowiecko-komunistyczna okupacja? Kolejna zdrada Zachodu? Próba odbudowy zniszczonego i ograbionego kraju? A może walka Żołnierzy Wyklętych? Nic z tych rzeczy. Dla autora książki Rok zerowy w Polsce w roku 1945 nie działo się nic godnego uwagi, za wyjątkiem sprawy… prześladowania Żydów. I jeszcze jedno. Jak autor nadmienił, po wojnie w Polsce (również w Czechosłowacji, na Węgrzech i w Rumunii) przeprowadzono antyniemieckie „czystki etniczne”. Tak jakby to Polacy byli odpowiedzialni za wybuch wojny, a później za przesunięcie granic na zachód – z dobrowolnym oddaniem Wilna, Grodna i Lwowa. (https://historia.org.pl/2015/07/13/rok-zerowy-historia-roku-1945-i-buruma-recenzja/)

Po przeczytaniu książki, nastąpi u was poczucie niesprawiedliwości. Tylko jedna kobieta została skazana na dożywocie, a wyszła po 30 latach w więzienia. Była nią Erna Petri, żona zbrodniarza Horsta, który został skazany na karę śmierci i zgilotynowany. A Erna została skazana za to, że kiedy wracała powozem z zakupów we Lwowie w '43r. natknęła się na prawie nagich 6 chłopców w wieku od 6-12 lat, którzy kucali przy rowie po ucieczce z wagonu jadącego do Sobiboru. Erna zorientowawszy się, że to żydowscy uciekinierzy, zabrała ich do domu, nakarmiła i czekała na męża. Po kilku godzinach, gdy mąż nie wracał, zabrała dzieci do lasu, do dolu w którym pochowano innych Żydów i zastrzeliła po kolei wszystkie dzieci. Niestety np. inna zbrodniarka, jak Johanna Alvarter, która między innymi cisnęła dzieckiem żydowskim o mur getta i tym samym je zabiła, dwukrotnie została uniewinniona z zarzutów, jak reszta kobiet z książki.

Książka, którą czytałam szybko i z ogromną przyjemnością, a jednocześnie nie chciałam jej skończyć. Ale niestety, ile czasu można spędzić nad 150. stronami? Tym bardziej, że większość tych stron to zdjęcia. Wspomnienia opiekunki dzieci Magdy i Josefa Goebbelsów, z ostatnich lat wojny. Wspomnienia z miarę normalnego życia w nienormalnych czasach. Bez polityki i próby rozliczania czy tłumaczenia dorosłych.

Książka fachowo wykonana i solidnie wydana. Wykład przystępny, zaś zebrane relacje ocalałych oczywiście zatrważające – można powiedzieć, iż wcześniejsze zbrodnie i terror niemieckich władz okupacyjnych osiągnęły w dniach 5, 6 oraz 7 sierpnia 1944 w dzielnicy Wola swoje apogeum. Powtarzalność tych świadectw (jak choćby przeżycie wyłącznie w wyniku szczęśliwego zbiegu okoliczności) nie pozostawia w tym przedmiocie wątpliwości. ,,Zbrodnia nierozliczona” to nad wyraz trafny podtytuł, bo z jednej strony: jakże zadośćuczynić za coś takiego?; z drugiej: temat wybiórczego osądzenia niemieckich zbrodniarzy także tutaj pokrótce przedstawiono. Niechaj każdy zapozna się z publikacją, bo jest ona tego warta.

Powracać do tytułu po raz drugi, gdy tyle jeszcze niedoczytane jestem gotowy tylko, gdy książka wraca w retrospektywie, intryguje i nie daje o sobie zapomnieć, zostaje w głowie na stałe. Książka jest wywiadem – rzeką dwóch dziennikarzy z Lucjanem Wiśniewskim „Sępem”, żołnierzem Armii Krajowej. Niezwykłość tego zapisu polega na wprowadzeniu nas opowieścią Sępa w tamten czas okupacji, walki o wolność, egzekwowaniu sprawiedliwości, buntu młodości przeciw tyranii, poszukiwaniu przygody i chwały. Oddział o kryptonimie 993/W składa się z bardzo młodych ludzi, nastolatków. Zaczynają swoją „robotę” likwidacji: niemieckich zbrodniarzy, konfidentów, kolaborantów i szmalcowników jako: 17-sto, osiemnastolatkowie. „Delikwentów” likwidują tylko na podstawie sądów AK i wyroków przez te wydanych. Nie analizują, nie oceniają, mają robotę do wykonania. Są dobrze zorganizowani, a każda akcja, głównie na terenie okupowanej Warszawy poprzedzona wywiadem i obserwacją skazanego zdrajcy czy zbrodniarza. Wywiązuje się rywalizacja o lepszą skuteczność oddziału wobec innego o podobnych zadaniach. Młodziki szybko muszą dorosnąć, wziąć odpowiedzialność i nie bać się, wykazać brawurą i niezwykłą odwagą. Członkowie 993/W przyjmują pseudonimy ornitologiczne i stają się ptakami drapieżnymi, że zdrajco zapomnij o bezkarności. Oni po ciebie przyjdą. Sprawiedliwość i nieuchronność kary, pomimo okupacji działa. Młodzi żołnierze – egzekutorzy rzeźbią swe charaktery, dyscyplinują się sami, szybko się uczą współpracy, marzą o odznaczeniach. Młodości wówczas to przypisane. Pomimo ogromnego ryzyka nie ulegają wątpliwościom. Jest wyrok sądu, trzeba go wykonać. Szczegółowy opis uczestnika tych akcji Lucjana Wiśniewskiego „Sęp” wprowadza nas do realiów okupacji. Trzyma w napięciu lepiej niż powieść sensacyjna. Jednak to nie fikcja. Wywiad ten daje czytelnikowi niezwykłą okazję wejścia w tą grupę, śledzić delikwenta ulicami Warszawy, obserwować znaki dawane przez koleżanki - wywiadowczynie oddziału, wejść do lokalu, czy do mieszkania, tramwaju, zachować spokój i uczestniczyć wraz z ptakami w „robocie”, jak nazywają swoje zadania. Książka jest ważnym dokumentem, zapisem chlubnej historii naszego narodu wobec tyrani niemieckiej okupacji. To ważna opowieść świadka tamtych czasów, pokazująca najbardziej wartościowe postawy młodzieńców, którym wolność osobista i kraju najcenniejszą. Polecam przeczytać, choć lektura to nie dla każdego.

No. 116 Dziękuję autorce za tak wyjątkowe spojrzenie na ten trudny, ale jakże ważny temat, jakim jest powstanie warszawskie w oczach Polski, ale też całego świata. Świeże, bogate źródłowo, ale też wyjątkowo trafne. Wstrząsające i pozbawione tabu. Otwarcie i bez kompleksów dotykające jakże wielu aspektów, które do tej pory, jeśli nie były w cieniu to zupełnie o nich zapomniano. A jednak w całokształcie analizy każdy z poruszonych tematów ma niebagatelną wartość poznawczą. W pełnym spojrzeniu do odkrycia w poniższym linku: https://bit.ly/1001ksiazek

To kolejna bardzo ważna publikacja Grzegorza Motyki, swoiste vademecum wiedzy na temat wydarzeń, jakie rozegrały się w tym regionie w 1943 roku. Oczywiście jest to zaledwie fragment większej całości, ale jednocześnie to znakomite rozwinięcie tematyki ukazanej w filmie Wojciecha Smarzowskiego. Trzeba sobie uczciwie powiedzieć, że na nawet na tle dramatu II wojny światowej, wydarzenia jakie zaszły na ówczesnych Kresach mają szczególny wydźwięk. Dla mniej zorientowanych w tym temacie może być kompletnym zaskoczeniem, że z pomocą ludności polskiej śpieszyli wówczas nawet niemieccy okupanci i sowieccy partyzanci. W 1943 roku na Wołyniu nie miały miejsca spontaniczne akty barbarzyństwa, lecz zaplanowana, skoordynowana i skutecznie realizowana akcja likwidacji ludności polskiej. Te brutalne morderstwa z użyciem kos, wideł, pił czy siekier trudno objąć jakąkolwiek miarą. Polscy mieszkańcy osad nie mogli liczyć na żaden akt miłosierdzia, nie było litości dla kobiet ani dzieci. Celem banderowców była całkowita likwidacja śladów polskości na tamtych terenach. Nie ograniczali się do mordowania, rabowania oraz palenia. Zamierzali wyburzyć każdy polski dom, kościół, nawet wyciąć drzewa, które zdradzały ślady osadnictwa. To nie była wojna, to była apokalipsa. Mimo upływu wielu lat pozostaje otwarte pytanie: skąd to zło, i znowu – jak trafnie to przedstawiła Hannah Arendt, dostrzegamy jego banalność. To sąsiedzi mordowali sąsiadów. Atutem książek Grzegorza Motyki jest także fakt, że autor stara się zachować obiektywizm. Pokazuje, że Polacy nie byli wyłącznie ofiarami, lecz bywali też katami. Chociaż na znacznie mniejszą skalę i w tym przypadku były to spontaniczne akty zemsty. Motyka pokazuje też, że byli Ukraińcy, którzy pomagali Polakom, ostrzegali ich, a nawet ukrywali. Książki takie jak „Wołyń 43” pozwalają udokumentować przeszłe zdarzenia i zachować pamięć o nich. Pozwalają spajać wspólnotę, która w tym przypadku oparta jest na pochodzeniu etnicznym, jednak jest to także wspólnota tych, którzy przegrali w walce, lecz pozostali moralnymi zwycięzcami. Temat Wołynia wciąż jest bolesny i nierozliczony, jednak nie może się stać podstawą systemowej antyukraińskości, co dziś próbuje się robić. Nie wolno zapominać, że to przede wszystkim opowieść o zwykłych ludziach, sąsiadach, którym historia dała ograniczone możliwości wyboru. Grzegorz Motyka wykonał ogrom pracy. Imponuje wiedzą i iście benedyktyńską cierpliwością przy dokumentowaniu zdarzeń. Pisze w sposób interesujący, choć może brak mu trochę literackiego polotu. Książka jest jednak warta polecenia.

Bardzo wartościowa książka, dobra w odbiorze, zawiera dużo faktów i wymienia wiele postaci Podzielona jest na rozdziały tematyczne. Opisane sytuacje mają potwierdzenie w materiałach źródłowych, do których mamy odnośniki na dole strony, czasami nawet są one uzupełnieniem do treści w książce. A ta treść to temat znany, okrucieństwa II Wojny Światowej, bezlitosne morderstwa na mężczyznach, kobietach i dzieciach. Już tytuł ”Żony ss- manów” informuje nas, komu autorka poświęciła swoje dzieło, kobietom – żonom mężczyzn, którzy mordowali z zimną krwią, napawali się cierpieniem drugiego człowieka. Autorka uzmysławia nam, że te kobiety były współwinne. Nie tylko wiedziały, czym zajmują się mężowie, ale niektóre z nich same uczestniczyły w zabijaniu, nie czuły żadnej litości, rozkoszowały się władzą, okrutnością dorównywały mężczyznom. Pani Gudrun Schwarz opisuje nam poszczególne przypadki, charakteryzuje konkretne kobiety, należące do wspólnoty SS. Było wiele powstałych organizacji narodowosocjalistycznych, do których należały kobiety. Autorka opisuje nie tylko działalność ss-manów i ich żon, ale również zwraca naszą uwagę na sytuację po wojnie. Wielu z nazistów zostało ukaranych karą śmierci, ale wiele spraw zostało umorzonych lub winni zostali objęci amnestią. Nie mówiąc już o kobietach, które w ogóle były uwolnione od wszelkich zarzutów, bo niby były tylko żonami. Ale ta książka udowadnia nam właśnie, jak bardzo było to niesprawiedliwe, te kobiety zawiniły podobnie, jak ich mężowie. Smutne jest to, że nazizm porwał tak ogromną masę ludzi, dla nich te okrutne morderstwa i znęcanie się nad ludźmi było po prostu aktywnością zawodową. Bardzo dobrze, że są takie książki i nadal powstają, niech będzie ich - jak najwięcej, żeby pamięć o tym bestialstwie nie zaginęła.

Doskonale napisany reportaż na temat akcji T4 przeprowadzanej na terenie nazistowskich Niemiec ukazujący pełną skalę problemu. Polecam każdemu kto lubi czytać literaturę faktu gdyż zdecydowanie nie jest to książka fabularna tylko dokumentujqca przypadki eutanazji wraz z autentycznymi listami ofiar do ich rodzin oraz pokazująca jak duże znaczenie w decyzji o eutanazji bądź nie miała właśnie rodzina chorego.

Ależ zażarta walka toczyła się kiedyś o prawdę o Lebensborn! O jego zadania, rolę, przeznaczenie i istotę funkcjonowania. Ba! W ogóle o jego fakt istnienia. Szczególnie w zakresie domów kopulacyjnych nazywanych „Begattungsheime”. Dowodem na to jest ta pozycja sprzed prawie 40 lat. Dostarcza nie tylko niepodważalne fakty, niezbite dowody na świadomą i przemyślaną działalność Lebensbornu, ale również pokazuje trudny proces udowadniania nazistom zbrodniczej działalności w ramach polityki i higieny rasowej, w których Lebensborn było jednym z narzędzi tworzenia rasy panów, a po wybuchu wojny ze Związkiem Radzieckim, zbrodni przeciwko ludzkości. Akt programowy, który autor dokładnie analizuje, określa Lebensobrn jako ”„Źródło życia” (Born das Lebens),z którego ma wyjść doborowa młodzież, wartościowa ciałem i duchem elita przyszłości” w myśl motta statutowego – „Święta nam będzie każda matka dobrej krwi”. Po wojnie naziści bronili nie tyle siebie, co dobrego imienia stowarzyszenia, bo jako takie było zarejestrowane według ówczesnego prawa niemieckiego, mając za sobą sporą grupę sprzymierzeńców i zażartych obrońców fałszujących, podważających i deprecjonujących fakty. Siły i pewności dodawał im pierwszy wyrok norymberski uniewinniający „Lebensborn, a sędziowie składu sądzącego stwierdzili, że kierownik tej instytucji jest wolny od wszelkich zarzutów”. Problem z Lebensborn tuż po wojnie polegał na tym, że mało było świadków, dokumentów, które naziści w większości utopili w rzece Inn, a dualistyczny charakter Lebensbornu pozwalał na nadinterpretację i podkreślanie przez jego obrońców tylko charakteru opiekuńczego. „W rzeczywistości Lebensborn posiadał dwa całkiem różne oblicza – jedno oficjalne, statutowe, przybrane w maskę społeczno-charytatywną, drugie zdecydowanie przestępcze”. To na tym pierwszym skupiała się obrona. Autor zadał sobie trud napisania tej demaskatorskiej pozycji, by odpowiedzieć na jedno pytanie – „Czy Lebensborn był jedynie instrumentem „polityki kadrowej” i rozrodu programowanego – jak to widzą niektórzy – czy też zinstytucjonalizowanym przez reżim sytemu rodzenia dzieci, sprowadzaniem kobiety do roli narzędzia reprodukcji, przejawem totalnej dehumanizacji uczuć i pragnień”? Do zagadnienia podszedł bardzo rzeczowo i skrupulatnie, zaczynając od genezy Lebensbornu, jego przeznaczenia, wpasowania w politykę rasową III Rzeszy, a następnie przechodząc do szczegółów – przestrzeganych w nim zasad i regulacji prawnych, obowiązującej hierarchii, koligacjach i współpracy z innymi organizacjami i stowarzyszeniami, finansów i źródeł dochodów, a także rozmieszczenia siedzib i ośrodków na terenie Niemiec i Europy. A przy okazji wręczył klucz „do zrozumienia , w jaki sposób europejski naród o wysokiej kulturze potrafił przy pomocy indoktrynacji i zabiegów socjotechnicznych aparatu propagandy wkroczyć na drogę okrucieństwa, sadyzmu i krańcowej bezwzględności.” Książkę wyposaża w bogaty aparat informacyjny – bibliografię, przypisy, wykaz stopni służbowych SS, zestawienie ważniejszych skrótów i nazw, a nawet w krótkie streszczenia zawartości treści w języku rosyjskim, niemieckim i angielskim. Swoje dochodzenia i dociekania popiera dowodami – dokumentami z procesów norymberskich, oryginalnymi wytycznymi i listami wymienianymi między urzędnikami niemieckimi, które często publikował w książce, sprawozdaniami z działalności, a przede wszystkim zeznaniami, relacjami i opowieściami świadków. Ofiar higieny rasowej. Rozdział je zawierający wymownie zatytułował „Nazistowskie tarliska”. Dla autora te tragiczne historie losów ludzkich były bardzo ważne. To one, według niego, pośrednio udowadniały zbrodniczą działalność Lebensbornu. W latach 80. XX wieku, gdy zbierał materiały do tej publikacji, a potem jej poszerzonych wznowień, nadal brakowało mu dowodów w kwestiach mniej znanych, bo pilnie strzeżonych i utajnianych przez SS, jak właśnie domy kopulacyjne, kradzież dzieci narodów zniewolonych czy reprodukcja dzieci z jeńców wojennych i osób objętych pracą niewolniczą. Przyznając się do tego, szczerze pisał – „Może kiedyś czyjeś pamiętniki lub inne formy przekazu odsłonią bliżej ten tajemniczy rozdział praktyk Lebensbornu. Obecnie możemy się posłużyć pewnymi wątkami i przesłankami, które razem wzięte, w powiązaniu z nadbudową ideologiczną nazizmu, składają się na ogólny obraz, zasługujący na miano domniemań faktycznych, a więc nie odbiegający od prawdy.” Obecnie wiemy już prawie wszystko o Lebensbornie, który wymieniany jest jako jeden z niepodważalnych elementów polityki rasowej i eugeniki chociażby w takich publikacjach, jak „Sprawczynie” Kathrin Kompisch. Autor jednak nie pozwala spoczywać na laurach, dyskretnie pozostawiając czytelnikowi misję trwania przy prawdzie, pisząc – „Osiągnięcie bezwzględnej prawdy obiektywnej będzie tu miało znaczenie lekcji historii, ostrzegającej przed powtórzeniem tego rodzaju zamierzeń i praktyk.” Współcześnie próba rehabilitacji narodu niemieckiego III Rzeszy i rozmycie odpowiedzialności za zbrodnie dokonuje się nie za sprawą ich obrońców, ale za sprawą uczłowieczania katów, jak choćby w „Lektorze” Bernharda Schlinka, niedbałości historycznych powielanych w literaturze beletrystycznej (to z powodu niedosytu po powieści „Lebensborn” Jo Ann Bender sięgnęłam po tę rzeczową publikację)czy opracowaniach historycznych powstających poza granicami Polski. Błędów historycznych popełnianych świadomie lub nieświadomie. Również w postaci filmów dokumentalnych realizowanych przez przypadkowych reporterów i reżyserów. I o takich nagminnych przypadkach również autor wspomina. W jakiejś mierze ta publikacja jest również odpowiedzią na takie próby zafałszowania historii. Ripostą na pełną błędów książkę dziennikarzy francuskich Marca Hillela i Clarissy Henry – „W imię rasy” oraz filmu pod tym samym tytułem. Ta pozycja to dobre narzędzie, które wyposaża czytelnika w obiektywną wiedzę oraz uczula na nieścisłości, by za każdym razem reagować. I uwaga techniczna dla wzrokowców poszukujących tej pozycji. Książka kiedyś wydana w obwolucie widocznej na pierwszym zdjęciu, obecnie, po kilkudziesięciu latach, może już jej nie posiadać. Dlatego jej wygląd może być zupełnie inny. http://naostrzuksiazki.pl/

Od tej lektury powinien zaczynać lekcje historii każdy, kto usiłuje omawiać tragiczny zryw jako piękną wojenkę patriotycznej młodzieży. Niestety, taka historia wciąż obowiązuje w publicznej narracji. A że cywile byli zakładnikami? "Wojenko, wojenko, cóżeś ty za pani", że po twoich chłopcach 12 ton prochów ludności cywilnej wyekshumowali. 12 ton z samej Woli, gdzie i tak nie mogli się dostać wszędzie. W dwa dni podczas Rzezi Woli wymordowano ok 30 000 mieszkańców. I to przeważnie ich zwłoki palili zakładnicy z Verbrennungskommando, mając świadomość, że na końcu zostaną zlikwidowani także oni, jak Sonnderkommando w Auschwitz. Z tych prochów usypano kopiec na Cmentarzu Wolskim. A ile ton prochów było w innych dzielnicach miasta? Rzeź Ochoty, Mokotowa, Czerniaków, Starówka? Powstanie należy rozpatrywać najpierw jako zagładę depozytu ludności cywilnej, a później jako zniszczenie struktury warstw intelektualnych młodzieży. Potencjału. I nie chodzi tu o słynny spór - czy powstanie miało sens. To nie jest pytanie historyczne, skoro się wydarzyło. Chodzi o uczciwe świadectwo bilansu popowstaniowego - zniszczona tkanka miasta, zniszczona tkanka ludzka. Rana, która w wielu rodzinach nigdy się nie zagoiła. Wiele rodzin okupiło to traumą, alkoholizmem pokoleniowym i psychozą. Wojenko, wojenko, u la la, jak to na wojence fajnie.

Konstrukcja książki nie pozwala czytelnikom nudzić się przez moment. Kiedy akurat nasz bohater nie opowiada o niesamowitych przeżyciach, autorzy uzupełniają jego wypowiedzi, malując obraz Polski walczącej i innych nietuzinkowych bohaterów z tamtych czasów i miejsc. Z kart pracy dowiadujemy się wiele o Janie Piwniku „Ponurym„, Januszu Szlaskim „Prawdzicu„, Macieju Kalenkiewiczu „Kotwiczu„, Janie Wasiewiczu „Lwie” i Elżbiecie Nowocień „Katarzynie”. Jednakże najnowsza książka duetu Marat-Wójcik to nie tylko historia ”Upłaza” i pomniejsze historyjki ludzi, z którymi spotkał się (lub tylko mógł się spotkać, jak w przypadku ”Ponurego”) Tarnawski. To także historia walk polskich oddziałów armii podziemnej. Mnie najbardziej urzekł opis nieudanej akcji w Szczuczynie. Majstersztyk i znakomity materiał na film. (https://historia.org.pl/2016/08/18/ostatni-historia-cichociemnego-aleksandra-tarnawskiego-ps-uplaz-e-marat-m-wojcik-recenzja/)

Książka prowadzi nas w piekło ludobójstwa dokonanego przez UPA na polskich kresach. Przedstawia nam również losy sierot które dosłownie cudem udaje się uratować oraz wywieźć do sierocińca w Pieskowej Skale nieopodal Krakowa. Książka bogata w relacje świadków rzezi Wołyńskiej. Znajduje się w niej też sporo zdjęć naszych małych bohaterów które widziały piekło i dosłownie cudem uszły z życiem. Książka stanowi cenny dokument historyczny. Polecam każdemu kto chce poszerzyć wiedzę o ukraińskim ludobójstwie bo ofiary wciąż nie mają godnego pochówku.

Jedna z wielu książek o tematyce obozowej które czytałem. Tematyka obozu w Chełmnie nad Nerem nie była mi w ogóle znana. Książkę kupiłem i sumiennie przeczytałem. Książka była droga, bo kosztowała całe 44.90 zł, ale nie żałuję wydanych pieniędzy. Jest to praca naukowca więc wymaga wielkiego skupienia w lekturze. Opis funkcjonowania machiny śmierci opisany w jest w najdrobniejszych detalach. Wyczerpująco i przerażająco jednocześnie. W książce są również zdjęcia oraz arcyciekawe fragmenty świadectw ocalonych, ofiar systemu nazistowskiego [niemieckiego]. Czytając książkę miałem ciągle w pamięci fragmenty najważniejszego według mnie filmu o zagładzie europejskich Żydów czyli „Shoah” w reżyserii Claude’a Lanzmann’a. Film pochodzi z 1985 roku i jako ciekawostkę można podać fakt, że w czasach minionego na szczęście PRL-u był dostępny jedynie w okrojonej na potrzeby reżimy wersji. Oryginalna, nieokrojona wersja trwa aż… 9.5 godziny. Reżyser przygotowywał ten film przez 11 lat. W każdym bądź razie, każdemu komu mogę, polecam ten wielogodzinny, porażający dokument. Jest w tym genialnym filmie również poruszające świadectwo ocalałego z obozu zagłady w Chełmnie, polskiego Żyda urodzonego w Łodzi – Szymona Srebrnika [ur. 1930 – zm. 2006 w Izraelu], który do obozu trafił jako bardzo młody chłopiec. Hasło o nim można sobie zresztą przeczytać w polskiej Wikipedii. Podana jest tam informacja, iż Szymon Srebrnik jako „jedna z sześciu osób” przeżyła Kulmhof [niemiecka nazwa obozu w Chełmnie]. Można sobie również obejrzeć relację Srebrnika, czyli wywiad z nim francuskiego reżysera Claude’a Lanzmann’a [ur. 1925 – zm. 2018], niestety również świętej pamięci. Wywiad z ocalonym bohaterem dostępny jest, a przynajmniej powinien być, na nieocenionym YouTube’ie w nieokrojonej na potrzeby filmu, dużo dłuższej wersji. Gorąco polecam. Na okładce książki o obozie w Chełmnie jest też zapowiadający miejscami bardzo wstrząsającą lekturę fragment świadectwa jednego z więźniów: „Trudno opisać makabryczny obraz, jaki ujrzeliśmy. Z auta ściągano lub znoszono ludzi anor­malnych lub, jak przypuszczaliśmy, ludzi nieuleczalnie chorych, bo część całkiem normalnie się zachowywała, a po wyglądzie można było poznać, że są to prostytutki. Były i zdzie­cinniałe staruszki, i dzieci kilku- i kilkunastoletnie. Wszyscy zostali wpędzeni wśród bicia i wyzwisk do jednej z cel. Jakiś czas dolatywały jeszcze głosy, później już wszystko ucichło”. Ogólnie brawa i wielki szacunek dla wydawnictwa Czarne za wydawanie tak interesujących i ważnych książek. Jedyny zarzut jaki mam, to fakt, że książka do tej pory nie ukazała się w formie e-book’a. Można ją jednak jeszcze znaleźć w serwisie z „gryzoniem w tle”. Od siebie mogę jeszcze polecić archiwalny wywiad z francuskim reżyserem Claude’em Lanzmann’em jaki już przeszło 20 lat temu ukazał się na łamach „Polityki”: https://tesinblog.wordpress.com/2017/12/21/sobibor-po-shoah-claude-lanzmann-wywiad-polityka-nr-7-2003/

Niby człowiek to wszystko wie, bo i o każdym elemencie gdzieś się czytało, a to o obejmowaniu władzy przez nowe rządy (i związana z tym przemoc),a to o leśnych, a to o Akcji Wisła, a to komunistycznych prób rewolucji we Włoszech czy Grecji, a to rozliczenia kolaborantów.... Ale prawdziwa siła tej książki to właśnie zebranie tego w jednym miejscu, by pokazać że te pierwsze lata po '45 to szalony i dziki czas, gdy odbudować trzeba było wszystko. Trudno bez tego zrozumieć fenomen Planu Marshala i jego NAPRAWDĘ strategiczny wymiar. Tego akurat w książce nie ma, ale Wielka Brytania nawet była de facto bankrutem i bez natychmiastowej (dalszej) wielkiej pomocy USA - było by naprawdę trudno. Polecam zatem, nie ze względu może na jakieś szczególnie nowe informacje (choć np. przejmowanie władzy przez komunistów w Rumunii było dla mnie novum),ale właśnie ze względu na zebranie tego i pokazanie że prawdziwa groza tkwiła w tym, że te wszystkie trudne rzeczy DZIAŁY SIĘ NARAZ. A to głód, a to szaber, a to nowe władze...

Wydana niedawno praca Grzegorza Motyki w ogólny i przystępny sposób przybliża problem walk polskiego podziemia antykomunistycznego z wojskami nowego zaborcy – ZSRS. Ale, należy na wstępie podkreślić, autor gwarantuje rzetelne i wnikliwe podejście do tematu. A przy tym zbadanie nieokreślonej liczby materiałów źródłowych w polskich i rosyjskich archiwach. Zadziwiająca jest dla mnie pobłażliwość autora przy opisie pogromu kieleckiego, kiedy pisze jedynie o domniemanej komunistycznej prowokacji. Ja zaś słyszałem o tym, że to w ubeckiej rodzinie przetrzymywano polskie dziecko rzekomo porwane przez Żydów, agresję na Żydach rozpoczęli wojskowi z „ludowego„ WP i KBW, większość uzbrojonych w pałki robotników to komunistyczni aktywiści, a będący w mieście Sowieci nawet nie ”kiwnęli palcem”… Grzegorz Motyka nie ma za takiej wspaniałomyślnej pobłażliwości dla ludzi z NSZ przy opisie nie do końca przecież wyjaśnionych zdarzeń pod Rząbcem oraz w Wierzchowinach. W tych miejscach autor nie mówi już o „domniemanej winie” NSZ, ale jednoznacznie przypisuje cała winę żołnierzom narodowej organizacji zbrojnej. Książkę Na białych Polaków obława mogę z czystym sumieniem polecić każdemu, kto choć trochę interesuje się historią Polski. A na pewno każdy zainteresowany dziejami Żołnierzy Wyklętych i ich nierówną walką, powinien koniecznie sięgnąć po najnowszą książkę Grzegorza Motyki. Pracę, która w znakomity sposób uzupełnia dotychczasową wiedzę o polskim podziemiu antykomunistycznym. (https://historia.org.pl/2014/11/17/na-bialych-polakow-oblawa-wojska-nkwd-w-walce-z-polskim-podziemiem-1944-1953-g-motyka-recenzja/)