Adrianopol 378. Rzeka Frigidus 394

Alezja, 52 r p.n.e., miejsce gdzie Cezar pokonał ostatecznie Wercyngetoryksa, odrzucił odsiecz 250-tysiecznej armii plemion galijskich (mając na przeciwko siebie zamkniętych w Alezji dodatkowo 80 tys przeciwników, a przy sobie tylko 50 tys legionistów),a opasanie miasta dwoma liniami umocnień było czymś wyjątkowym w obszarze fortyfikacji polowych. Przewaga Galów była ogromna, ale jak pisze Autor do swojej klęski przyczynili się oni sami. Na plus styl Autora, książkę po prostu dobrze się czyta. Podział pracy jest klarowny, mamy opis Galii przed podbojem rzymskim, następnie Autor opisuje mozaikę plemion, po czym przedstawia krótki rys walk Rzymu z plemionami galijskimi od 58 r p.n.e. Oczywiście najważniejsze jest powstanie wodza Arwernów, Wercyngetoryksa. Opisując to wydarzenie Autor koncentruje się na zdobyciu i rzezi Awarykum, odstąpieniu od Gergowii, zdradzie Eduów i zdobyciu Alezji. Opisy walk są wciągające i niekiedy mrożące krew w żyłach, szczególnie gdy czytamy o dziesiątkach tysięcy cywilów zamordowanych w Awarykum, o zdobyciu Uxellodunum, po którym galijskim wojownikom obcięto ręce, czy też o cywilach wypchniętych z Alezji między obwarowania rzymskie, gdzie umierali z wycieńczenia nie otrzymując pomocy ani od Rzymian, ani od swoich. Zarzuca się tej pracy, że czerpie garściami z "Wojny gallickiej" Cezara, czy też z opracowań takich jak praca Markale o wodzu Arwernów. Czy to wada? Patrząc na to, że praca ta jest częścią popularnonaukowej serii Historyczne Bitwy, uważam że nie. Kto nie zna tego tematu, a chce zweryfikować to co widział za młodu w komiksach i bajkach o Ateriksie i Obeliksie śmiało może sięgnąć po tę pracę. Przy okazji zastanawiałem się nad serią HB. Doszedłem do wniosku, że ma ona swój urok. Nie jest ona przeladowana i ciężka w odbiorze jak prace akademickie, nie jest w kwestiach militarnych tak szczegółowa jak Osprey'e, za to ma swój klimat, coś pośrodku, z głównym celem popularyzowania wiedzy historycznej. Ważne jest jedynie to, żeby prace były na przywoitym poziomie merytorycznym i żeby pisane były dobrym, żywym stylem.

Książkę czytało mi się całkiem nieźle. W książce przedstawiona zostały początki wypraw krzyżowych. Od ich przyczyn i wystąpienie papieża Urbana II na synodzie w Clermont. Przez wyprawę ludową i całą kampanię pierwszej wyprawy krzyżowej. Kończąc właśnie na zdobyciu tytułowej Jerozolimy w 1099 roku. W moim odczuciu lektura była całkiem niezłym punktem wyjścia do dalszego poznawania dziejów wypraw krzyżowych.

Stary dobry "Habek". Sama książka ma jakieś 160 stron, ale autor "upchnął" rozgrywkę polityczną jako wstęp do tytułowej bitwy. Jest on konieczny z uwagi na Kleopatrę. Następnie jest historia rzymskiej sztuki wojny na morzu. Ci na początku nie byli chętni z uwagi na przesądy, jednak konieczność rodzi pomysłowość i tak narodził się "kruk", czyli coś, co dzisiaj można nazwać rampą do abordażu. Udoskonalony taran jak i "parasol" chroniący przed pociskami również znalazł swoje miejsce. W kwestii manewrów starano się niszczyć wiosła wroga i dokonać przejęcia jednostki. Sama bitwa nie była spektakularna raczej powolną agonią i tak słabnącej z racji dezercji i nieprawomyślności armii Marka Antoniusza. No i zabranie na bitwę Kleopatrę to nie był zbyt dobry pomysł. Sam Antoniusz i Kleopatra ostatecznie zostali "wymanewrowani" przez Oktawiana Augusta, który ostatecznie pozbawiał swoich oponentów strefy wpływów. Tak więc Juliusz Cezar został pomszczony wraz z rozszerzeniem rzymskiej strefy wpływów na całym Morzu Śródziemnym.

Stracony potencjał, gdyż autor pomieszał fakty ze swoimi przemyśleniami niepodpartymi "twardą" bibliografią. Losy ostatnich lat Cesarstwa Zachodniego o nie kończące się pasmo zmian władzy, wojen, śmierci i zabójstw. To po rzymskiej to barbarzyńskiej stronie. Chociaż tych ostatnich było już więcej niż samych Rzymian. W książce można znaleźć też opis uzbrojenia rzymskiego, które zaczęło (kolczuga, pra-kopia) przypominać to, co dobrze znamy z czasów średniowiecznych.

Bardzo konkretna i rzeczowa książeczka na temat masakry w Lesie Teutoburskim oraz relacji rzymsko-germańskich w ogóle. Pan Paweł Rochala w niezwykle przystępny i interesujący sposób opisuje historię starć Imperium i barbarzyńskich ludów zza Renu, a także skrupulatnie i rzetelnie, w oparciu o liczne źródła, badania i analizy, stara się zrekonstruować krok po kroku, jak tak naprawdę wyglądała ta, jak dziś wiemy znamienna dla losów Europy bitwa, między sprzymierzonymi plemionami germańskimi, a wciągniętymi w śmiercionośną zasadzkę, trzema legionami Publiusza Kwinktyliusza Warusa. Trzeba przyznać, że autor bardzo drobiazgowo podszedł do tego opracowania i chyba przyjął sobie za punkt honoru, by zanim wpuści czytelnika do mrocznej, tuetoburskiej puszczy, najpierw zaznajomić go gruntownie z całą historią stosunków rzymsko-germańskich. Na początku poznajemy więc ogólny zarys historyczny podboju Germanii i Galii Transaplejskiej oraz trudy rzymskich prób podporządkowania sobie tych krain. Szczerze mówiąc, zanim sięgnąłem po tę książkę, myślałem że Las Teutoburski był największym pogromem Germanów nad legionami. Jednak już z początkowych rozdziałów dowiedziałem się o plemionach Cymbrów i Teutonów, a także o kilku ważnych bitwach, w których roznieśli oni rzymską armię w pył, zabijając nawet czterokrotnie więcej legionistów niż wojowie Arminiusza ponad sto lat później we wspomnianym wcześniej lesie. Bitwy te, jak w 105 r p.n.e. pod Arausio, czy trzy lata później pod Aquae Sextiae, gdzie z kolei spektakularne zwycięstwo odnieśli Rzymianie, są również bardzo fajnie opisane, także bez problemu można zrozumieć pełen kontekst, poznać ich przebieg oraz dowiedzieć się kilku ciekawostek. Równie skrupulatnie opisane są także same armie obydwu stron konfliktu, z uwzględnieniem poszczególnych formacji, sposobu ich wojowania oraz struktury organizacyjnej. W środkowej części książki możemy zapoznać się z ilustracjami prezentującymi wygląd różnego typu żołnierzy i ich uzbrojenia. Nieco dalej znajdują się zdjęcia z Lasu Teutoburskiego i okolic Kalkriese. Bardzo obrazowo opisane są również wędrówki ogromnych, kilkusettysięcznych grup plemion germańskich, najczęściej do sąsiedniej Galii, w poszukiwaniu nowych terenów do plądrowania i wypasu swoich stad. Rysuje się widoczny podział na rolniczą, osiadłą Galię oraz pasterską, koczowniczą, wojującą Germanię. Najazdy te były z reguły spowodowane wypychaniem słabszych plemion germańskich przez te silniejsze na zachodnią stronę Renu i powodowały kolejne starcia zbrojne łącznie z zaangażowaniem militarnym Imperium Rzymskiego, gdyż Galia już od dawna była bardzo rentowną strefą ich wpływów. Sporo można się również dowiedzieć o sytuacji w Dalmacji i powstaniu, które wybuchło tam równolegle w pierwszych latach naszej ery, a które w decydującym momencie związało liczne siły rzymskie z dala od Germanii. Jedyne czego mi zabrakło, a czym byłem bardzo zdziwiony i trochę rozczarowany, jest historia samego Arminiusza, który przecież jako syn wodza Cherusków, już we wczesnym dzieciństwie został oddany do Rzymu jako zakładnik w ramach traktatu pokojowego. Tam się wychowywał, uczył walczyć, zdobył obywatelstwo i został rzymskim ekwitą. Można powiedzieć, że znał Rzymian i sposób ich myślenia od podszewki oraz cieszył się ich zaufaniem i szacunkiem. Jednak dla ambitnego przedstawiciela było nie było arystokracji germańskiej, nawet wysokie stanowisko w hierarchii legionowej było zdecydowanie mniej optymistyczną perspektywą niż stanięcie na czele zjednoczonych plemion z rodzimych stron i walka z okupantem jako główny wódz powstania. Podejrzewam, że Arminiusz nauczony rzymskiego myślenia o państwowości chciał w podobny, bardziej ucywilizowany sposób, zorganizować ład polityczny w Germanii. Uważam, że akurat w przypadku tego, legendarnego, germańskiego przywódcy, dokładniejsze opisanie jego przewrotnych losów, byłoby zdecydowanie dużym atutem dla tej książki. Tak czy owak, czytelnik po uważnym przebrnięciu przez obszerne ale niezwykle interesujące wprowadzenie, stanowiące w gruncie rzeczy większość objętości całej książki, staje przed wejściem do Lasu Teutoburskiego z gruntowną wiedzą na temat szeregu aspektów dotyczących stosunków rzymsko-germańskich na przestrzeni wieków, historii ich starć, oraz motywacji co ważniejszych osobistości po obydwu stronach konfliktu. Daje to solidną bazę do pełniejszego zrozumienia kontekstu i złożoności całej sytuacji. Natomiast jeśli ktoś zainteresowany jest wyłącznie samą bitwą, cóż, zapewne będzie musiał przedzierać się przez ponad pół książki jak po gęstej, germańskiej puszczy, albo po prostu przeskoczy do odpowiedniego rozdziału. Jak można się domyślić sama bitwa w Lesie Teutoburskim opisana jest bardzo szczegółowo. Trzy dni i dwie noce ciężkich walk w trudnym terenie z przeważającymi siłami wroga i wyjątkowo niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi (silne burze i wichury łamiące drzewa). Nieraz próbowałem sobie wyobrazić co musieli czuć i w jak trudnym, niekorzystnym położeniu znaleźli się rzymscy żołnierze. Za każdym razem kiedy udawało mi się nieco bardziej wczuć w ich skórę odczuwałem autentyczne przerażenie. To musiał być istny koszmar. Według mnie książka świetnie ukazuje ich beznadziejną, godną pożałowania sytuacje a z drugiej strony dziką euforię barbarzyńców, którzy w końcu mogli się zemścić na zachłannych, znienawidzonych okupantach i wyswobodzić spod ich jarzma.

"Wyprawa sycylijska 415-413 p.n.e." to intrygująca i dobrze napisana książka, która wciąga czytelnika w niezwykłe wydarzenia starożytnego świata, przedstawia czytelnikom szczegółowy opis wyprawy ateńskiej floty na Sycylię w latach 415-413 p.n.e. Książka jest napisana w sposób przystępny i czytelny, co czyni ją łatwą do zrozumienia dla szerokiego kręgu czytelników. Autor zapewnia solidne tło historyczne, przedstawiając kontekst polityczny i społeczny tamtego okresu. Opisuje również kluczowe postaci, takie jak Alkibiades, Nikias i Hermokrates, którzy odegrali istotną rolę w tej wyprawie.

„Marengo 1800” to popularnonaukowa monografia bitwy pod Marengo, stoczona 14 czerwca 1800 r. między armią francuską Napoleona a siłami austriackimi. Autor, Sławomir Leśniewski, znany popularyzator historii, w przystępny sposób przedstawia przebieg starcia, jego kulisy oraz znaczenie w kontekście wojen napoleońskich. Leśniewski prowadzi opowieść w sposób zrozumiały, nawet dla czytelników, którzy nie są specjalistami w historii wojskowości – to mocna strona tej książki. Treść napisana jest językiem klarownym,zrozumiałym, co ułatwia śledzenie działań wojennych i ich kontekstu. Książka świetnie sprawdza się jako punkt wejścia do poznania epoki Napoleona i specyfiki walk przełomu XVIII i XIX w. Może zainteresować pasjonatów historii, którzy wcześniej nie studiowali szczegółowo kampanii włoskiej. Autor potrafi oddać dramaturgię starcia, zwłaszcza moment kontrataku francuskiego, który przechylił szalę zwycięstwa pod Marengo – to siła książki, gdyż przyciąga uwagę i pozwala poczuć klimat pola bitwy. W odróżnieniu od prac naukowych, książka nie zawsze obficie odwołuje się do szerokiego spektrum źródeł – zwłaszcza obcojęzycznych dokumentów czy najnowszej literatury historycznej. To ogranicza możliwość weryfikacji podanych informacji lub spojrzenia na bitwę z różnych perspektyw. „Marengo 1800” Sławomira Leśniewskiego to wartościowa książka dla tych, którzy chcą wprowadzenia do słynnej bitwy i zrozumienia jej przebiegu bez konieczności sięgania od razu po ciężką literaturę naukową. Z drugiej strony, jeśli zależy Ci na pracy metodologicznie gruntownej i głęboko analizującej źródła, ta książka ma swoje ograniczenia i raczej powinna być uzupełniona innymi, bardziej specjalistycznymi opracowaniami.

'Gaugamela 331 r. p.n.e.' E. Dąbrowa Kolejna klasyczna pozycja. Już dawno temu ją czytałem. Jestem zadowolony z lektury. Moja ocena: Daje 8/10. Plusy: + szczegółowo analizuje bitwę pod Gaugamelą + opisuje zadania bojowe poszczególnych oddziałów + książka zawiera katalog oddziałów Aleksandra Wielkiego + autor przedstawia opis uzbrojenia + autor omawia wydarzenia dotyczące wyprawy perskiej Aleksandra Wielkiego od 334 do 331 r. p.n.e - momentu rozpoczęcia bitwy pod Gaugamelą Minusy: - autor nie wskazał na znaczącą rolę jazdy tesalskiej w bitwie pod Gaugamelą - nie skupił się na analizie dowodzenia Parmeniona i tego jak wywiązał się on ze swoich zadań bojowych - skupił się jedynie na ocenie dowodzenia Aleksandra Wielkiego - mniejszą wagę przywiązuje do analizy dowodzenia Dariusza III - nie przedstawia ocen dowodzenia oficerów Aleksandra Wielkiego np. Simmiasa, Kraterosa

Lubię czytać o pierwszych cywilizacjach. Są "czyste", tj. nie nieprzesiąknięte jakimiś naległościami historii, np. konfliktami. Autor dość szeroko podszedł do tematu. Pierwsze rozdziały to prawdziwy początek. Dalej przechodzimy po kolejnych wzlotach/upadkach miasta i relacjach pomiędzy sąsiadami. Te relacje to oczywiście wojny, najazdy, etc. Do tego dochodzi opis uzbrojenia i logistyki w tych czasach. To ostatnie bardzo cieszy, gdyż ten temat jest często olewany. Na koniec znajduje się opis, gier, gdzie można pograć Asyryjczykami (Civilization) i wizerunek Babilonu w kulturze.

Bardzo dobra książka opisująca ciekawie i rzetelnie chyba największą bitwę wojny polsko szwedzkiej z połowy XVII w., którą można było zresztą wygrać. Ewentualne drobnę błędy nie mają znaczenia. A podnoszone tu zarzuty przez niejakiego Senseja są kuriozalne. Z mojego odbioru książki nie wynika ani że ogień szwedzkiej piechoty był niezwykle skuteczny ani że doszło do przełamania linii szwedzkich. Trzeba mieć problemy ze zrozumieniem tekstu albo sobie dopowiadać rzeczy których tam niema (do interpretacji czemu). Każdy kto czyta powinien zrozumieć że używając sformułowania "przełamanie" autor miał na myśli przełamanie pierwszego i drugiego szyku szwedzkich linii, który składał się z trzech rzutów. Co do ognia broni palnej znowuż autor recenzji jakby nie pojmował że husaria zaczęła dostawać ogień Z BOKU a nie od frontu, od piechoty i rajtarii i to było przyczyną strat. Jak można nie rozumieć że taki ogień był skuteczny, znaczy się co doborowa piechota szwedzka nie mogła trafić w wielkiego konia z boku serio ?? Brak wsparcia i ataku na środek zgrupowania szwedzkiego spowodował konieczność wycofania się husarii ze stratami. A z wnioskami Sensej może się nie zgadzać, nie tylko nie podał alternatywnych wniosków ale nawet nie wskazał dlaczego miałyby być błędne. Jak dla mnie wnioski były logiczne, sensowne i spójne. Zwracam uwagę że w niektórych artykułach np Andrzej A. Majewski Szarża husarska pod Warszawą 29 lipca 1656 roku wypisywane są również dziwne rzeczy np rzekom 340 husarzy brało udział gdyż " Jest to mało prawdo- podobne. Gosiewski był silnie skonfliktowany z Sapiehą i trudno sobie wyobrazić, aby oddał własną chorągiew husarską pod rozkazy swojego największego wroga."

Praca zdecydowanie zachęca do dalszego zgłębienia zagadnienia wojen punickich i postaci Hannibala. Jednakże, należy zaznaczyć, że choć wodzowi poświęcono liczne strony, tak ustrój, czy organizacja armii Kartaginy zostały potraktowane po macoszemu, szczególnie w zestawieniu z bujnymi opisami strony rzymskiej. Do tego polskie wydanie jeży się od literówek i tym podobnych błędów.

Tytułowa bitwa to jeden z kluczowych elementów w wojnie rzymsko-perskiej z 359 roku, który jest jedną z wielu składowych wojen rzymsko-sasanidzskich. Co się może stać, kiedy to jedna z twierdz na terenie dzisiejszej Turcji, czyli dość daleko od Rzymu, upada? Dużo. Zmiany władców, wojna domowa, kwestia wiary i wiele innych składowych prowadzących do upadku imperium rzymskiego. A Persowie nie poszli dalej, tylko się wycofali z racji strat.

Ostatnio czytałem habeka o Grunwaldzie, gdzie bitwa pod Płowcami była wspominana jako pierwsze większe zwycięstwo nad Krzyżakami. Istotnie od czasów sprowadzenia ich przez Konrada Mazowieckiego i kiedy zajęli Pomorze, było lekko mówiąc z nimi spore problemy. Częste najazdy zakonników, którzy niszczyli grody, palił wsie i wyżynali miejscowych to był stały motyw życia na Kujawach. Wcześniej Łokietek próbował ze zmiennych szczęściem. Dopiero po wielu latach naprzemiennych zawieszeń i wszczynania działań wojennych, strony mogły w końcu się spotkać. A było to spotkanie przypadkowe we mgle, gdzie wcześniej 2/3 Krzyżaków wyprawiło się na Brześć Kujawski. Sama bitwa była kilku etapowa, z dwiema przerwami, dopiero polski bełt, powalający konia z krzyżacką chorągwią, sprawił, że zwyciężyliśmy. Nie było to pełne zwycięstwo z racji poniesionych strat i tym, że później i tak straciliśmy Kujawy. Ale to Krzyżacy zostali pokonani, wycofywali się, wzięto jeńców. Padło sporo starszych zakonników, co miało spore przełożenie w przyszłości. W świat poszła informacja o przegranej bitwie zakonu. Od tego czasu zachodnie rycerstwo, wybierało inne kierunki celem zarobku.

W tym "HBeku" wygrana czy przegrana tytułowej bitwy nie ma znaczenia. Jest taką umowną datą, gdzie Grecji zamieniła "obrożę na szyi" z macedońskiej na rzymską. Te słowa miał wypowiedzieć Filip V, który zawarł sojusz z kartagińskim Hannibalem, co doprowadziło do I wojna macedońskiej. Ta może byłaby wygrana, gdyby Kartagińczycy na serio pomogli Filipowi. Tak się nie stało, a Rzym na serio zainteresował się tą częścią świata. Dalej była II wojna macedońska, gdzie rzymski Flamininus właściwie niweczy jakiekolwiek plany i marzenia Filipa na bycie kimś w rodzaju wielkiego wodza. Pomiędzy tymi bitwami jest rozbudowany prawie rozdział o uzbrojeniu i sztuce posługiwaniu się nim. Tutaj ma to spore znaczenie jak i ukształtowanie terenu. Plusy dla autora za mapki pośród opisywanych zmagań, krytykę źródeł i w sumie trzecią dobrą książkę. A no i na koniec warto wcześniej zmieć w pamięci dokonania Pryrrusa (tak, żeby wiedzieć, że Rzym już nie prosi a rozkazuje) i II wojnę punicką (bo Hannibal).

,,Wojny Zuluskiej 1879" (Piotr Fiszka-Borzychowski, Bellona 2025) już za mną. Temat egzotyczny i mało znany szerszemu odbiorcy, a mimo to autor nie poszedł na łatwiznę i tanie bicie piany poprzez rozwlekłe wprowadzenie (takiej samokontroli powinien pozazdrościć niejeden autor serii Historyczne Bitwy biorący się za drugowojenne tematy). Zamiast tego Pan Piotr zgrabnie zaserwował wstęp do tematu przybliżając kraj Zulusów z jego historią i armią, nie zapominając o brytyjskim przeciwniku. Póki co, zajmująca lektura. Czytam dalej. Strona 91 i przechodzimy do sedna sprawy - wojny. Interesująco i na temat, czyta się bardzo przyjemnie (dla kogoś siedzącego za długo w II wojnie światowej, brak zorganizowanego ludobójstwa sprawia, że lektura jest niemal lekka). Czytam dalej. Tak, sympatyzuje z Zulusami, chociaż równie ,,nieporawnie politycznie" państwo mieli, co Brytyjczycy. Czytam dalej. Autor niezręcznie używa słowa ,,niestety", zupełnie jakby sympatyzował z Brytyjczykami. 😉 Strona 147 - koniec zmagań pod Isandlawana. Stało się. Hmm... Teraz mam problem z zwrotem ,,na szczęście". ;) Jakoś ciężko byłoby mi sympatyzować z ,,imperialistami-kolonistami". Człowiek starej daty ze mnie wychodzi najwyraźniej. Strona 160 i 161 - pistolet czy rewolwer? Uzbrojenie Brytyjczyków, każe przypuszczać, że autor miał na myśli rewolwer, a użył terminu pistolet. Zdarza się. Strona 163 - misja ocalała, Zulusi odparci. (Jak w tym dowcipie o polskim polityku oglądającym film wojenny - niby człowiek wiedział, że tak będzie, a mimo to miał nadzieję, że tym razem...) Strona 168 - kartaczownica Gatlinga debiutuje w Afryce. Polityka, polityka, polityka... Znowu walka. Niezmiennie czyta się z przyjemnością. Czytam więc dalej. No proszę, Zulusi potrafią wygrać i ponieść mniejsze straty mimo zapóźnienia technologicznego! Co prawda, zawsze mają przewagę liczebną. Strona 225 - cóż za rozczarowanie zuluskim duchem bojowym pod Kambulą! A mogło być całkiem inaczej... Strona 234 - zuluska klęska pod Gingindhlovu. Strona 262 - zuluska stolica jest już bezbronna. Bywa i tak. Czytało się dobrze. Bardzo dobrze.

Dobrze napisana, solidna, popularnonaukowa monografia bitwy pod Blenheim, jedna z lepszych w serii „Historyczne Bitwy” wydawnictwa „Bellona” (dawniej MON). Wojna o sukcesję hiszpańską jako taka (1701-1714) to temat niemal całkowicie zapoznany i nieczęsto podejmowany w polskiej literaturze naukowej, tłumaczenia dopiero niedawno nadrabiają te zaległości – głównie za sprawa wydawnictwa „Napoleon V”. Ten brak zainteresowania musi dziwić, ponieważ wojna sukcesyjna hiszpańska ukształtowała układ sił w Europie zachodniej na okres całego XVIII w. To samo dotyczy stoczonej w 1704 r. w Bawarii bitwy pod Blenheim, która była pierwszą od wielu lat poważną klęską uważanej za niezwyciężoną armii Ludwika XIV oraz odwróciła przebieg wojny, dotychczas w miarę korzystny dla Francji. Była też pierwszym wielkim zwycięstwem Johna Churchilla, księcia Malborough, jednego z najwybitniejszych dowódców angielskich (brytyjskich) w historii (a nadto przodka Winstona Churchilla). Autorowi należą się więc słowa uznania za samo podjęcie tematu. R. Radziwonka skorzystał przede wszystkim z obszernej literatury obcojęzycznej dotyczącej wojny i samej bitwy, głównie angielskiej i francuskiej, sięgnął też po liczne, wydane drukiem wspomnienia i korespondencję uczestników wydarzeń. Źródła archiwalne pominął, co jednak należy uznać za jak najbardziej dopuszczalne w tego rodzaju publikacji. Struktura książki jest uporządkowana i logiczna: najpierw zarysowanie politycznych przyczyn wojny, następnie ukazanie sił zbrojnych najważniejszych przeciwników walczących pod Blenheim (armii francuskiej oraz angielskiej),wreszcie omówienie poprzednich kampanii w latach 1702-1703. Wszystko to w nieprzesadnej, wystarczającej objętości. Z kampanii lat poprzednich lat Autor słusznie skoncentrował się na walkach w Bawarii, która stać się miała teatrem decydujących działań w 1704 r. Tok narracji jest jasny i konsekwentny, poznajemy motywy i same poczynania dowódców wszystkich walczących stron, przebieg wydarzeń, które doprowadziły do bitwy pod Blenheim, wreszcie jasno określone przyczyny zwycięstwa armii angielsko-cesarskiej oraz klęski liczniejszych wojsk francusko-bawarskich. Największa zasługa po stronie zwycięzców przypada księciu Malborough, który zaprezentował wielkie walory jako polityk (przekonał władze Anglii i Holandii o konieczności podjęcia dalekiej wyprawy do Bawarii),organizator (doskonałe przygotowanie logistyczne wyprawy, świetna praca wywiadu) wreszcie strateg i dowódca (jasna wizja prowadzenia działań, ofensywne nastawienie, śmiałość poczynań, pełna kontrola nad przebiegiem bitwy). Autor podkreśla też zasługi dowódcy wojsk cesarskich, księcia Eugeniusza Sabaudzkiego. Ten skądinąd również słynny i wybitny dowódca prowadził pod Blenheim znacznie mniejsze siły armii cesarskiej, potrafił podporządkować się angielskiemu koledze, ściśle z nim współpracował i pomyślnie wykonał powierzone sobie zadania pomocnicze. Po stronie przeciwnej zabrakło przede wszystkim współdziałania dowódców trzech w istocie odrębnych armii (dwóch francuskich oraz bawarskiej),mieli oni odrębne koncepcje rozegrania bitwy, zostali zresztą całkowicie zaskoczeni ofensywnym manewrem księcia Malborough i musieli przyjąć batalię w niespodziewanym dla siebie momencie, walczyli w praktyce osobno, a pobity na głowę marszałek Tallard nie kontrolował poczynań podległych sobie generałów, co przyniosło opłakane skutki. Wszystko to R. Radziwonka opisuje w jasny, uporządkowany sposób, przystępnym stylem, często odwołując się do relacji uczestników wydarzeń. Pewien minus to słaba praca Redakcji (dużo literówek, pomyłki dotyczące obiektów geograficznych, a także datacji wydarzeń) oraz kiepskie mapy. Sam plan bitwy nie budzi wprawdzie większych zastrzeżeń, ale mapy poszczególnych teatrów działań wojennych, którym poświęcono w książce więcej uwagi (Bawaria, Belgia, Nadrenia, północne Włochy) są bardzo ogólne, mało czytelne albo też wcale ich nie zamieszczono. To już jednak kamyczek do ogródka wydawnictwa „Bellona”.

Według mnie (laika) książka nie jest aż tak zła jak podkreślają to inni recenzenci. Na plus: omówienie wcześniejszych powstań niewolników i sytuacji polityczno-militarnej z ówczesnego okresu; przystępny język, mnogość cytatów autorów antycznych (dla mnie nie jest to wada, którą podkreślają niektórzy, lubię spojrzenie ludzi, którzy żyli w tamtych czasach i ich barwne opisy). Na minus: słabe proporcje - w książce o tytule "Powstanie Spartakusa" oczekiwałem znacznie więcej informacji na temat samego powstania, tymczasem jest to mniej niż połowa treści; oderwany od tematu ostatni rozdział.

Rzetelny opis mało znanych (w Polsce) walk stoczonych w ówczesnej Niemieckiej Afryce Wschodniej (obecnie Tanzanii) oraz krajach sąsiednich podczas I wojny światowej. Toczono je w niezwykłych, egzotycznych warunkach, przy użyciu wojsk głównie kolonialnych, dowodzonych przez białych oficerów. Na tym tle jaśnieje postać pułkownika (później generała) Paula von Lettow-Vorbecka, głównodowodzącego wojsk niemieckich w kolonii. Pomimo wielokrotnej przewagi przeciwnika, odcięcia od kraju, utracie podstaw operacyjnych i walce o oparciu o zapasy zdobywane na przeciwnikach, zdołał przetrwać niepokonany aż do listopada 1918 r. (czyli do kapitulacji Niemiec w Europie),wiążąc duże siły aliantów, wielokrotnie wyprowadzając je w pole i pokonując w walce. Osiągnął to dzięki własnym talentom, sile charakteru, charyzmie oraz zrozumieniu, poszanowaniu i umiejętności motywowania swych czarnoskórych głównie żołnierzy. Rodowici Afrykanie w mundurach niemieckich walczyli doskonale i nie dali się złamać. Lettow-Vorbeck oddał im hołd w swoich wspomnieniach, porównując do żołnierzy Aleksandra Wielkiego. Oni z kolei z szacunkiem powitali dawnego dowódcę, gdy po latach odwiedził brytyjską już wówczas Tanzanię. Koleje tej wojny P. Brudek opisuje sumiennie i z widocznym talentem literackim, co w połączeniu z egzotyką tematu czyni lekturę interesującą. Korzysta głównie z brytyjskich i niemieckich opracowań, tudzież wydanych drukiem wspomnień uczestników walk, co wydaje się wystarczające dla opracowania w zamierzeniach popularnonaukowego. Autor krytycznie weryfikuje przy tym niektóre twierdzenia źródeł (zwłaszcza brytyjskich),które w urzędowych komunikatach przedstawiały mocno podkolorowany obraz wydarzeń, pragnąc zatuszować dla celów propagandowych prawdziwy, niezbyt pomyślny dla aliantów przebieg walk. Minusem jest pewien brak porządku w narracji, zwłaszcza chronologicznego. Przydałoby się również nieco więcej wiadomości na temat organizacji wojsk kolonialnych. Treść książki uzupełnia ciekawy materiał ilustracyjny, mapy sa natomiast nieliczne i niezbyt szczegołowe.

Choć jest to generalnie dobrze napisana pozycja, tak momentami sposób łączenia wątków i ich objaśniania sprawia wrażenie dosyć chaotycznego. Co jednakże najbardziej zaskakuje, to momentami wyraźna podatność autora na rosyjską optykę konfliktu, wręcz emocjonalne (w sensie pozytywnym) podejście do cara Mikołaja I i jego ambicji. Brytyjczycy w tym zestawieniu, na łamach książki, wypadają zazwyczaj negatywnie, zaś Francuzi zostają wielokrotnie pominięci, lub sprowadzeni do jednozdaniowej zmianki, pomimo ich walnego udziału w całej wojnie, stanowienia przeważającej większości sił inwazyjnych, a także przejawiania konsekwentności w zabiegach dyplomatycznych.