Chiny, Stany Zjednoczone i świat w oczach Wielkiego Mistrza: Lee Kuan Yewa

To jedna z najciekawszych książek geopolitycznych XXI wieku. W oryginale: “Lee Kuan Yew: The Grand Master's Insights on China, the United States, and the World”. To zapis rozmów i analiz opartych na dekadach doświadczeń twórcy nowoczesnego Singapuru.

To jedna z najciekawszych książek geopolitycznych XXI wieku. W oryginale: “Lee Kuan Yew: The Grand Master's Insights on China, the United States, and the World”. To zapis rozmów i analiz opartych na dekadach doświadczeń twórcy nowoczesnego Singapuru.

Założenie jest ciekawe: to nie wywiad z Lee Kuan Yew, a cytaty z innych, przeprowadzonych na przestrzeni lat rozmów, ułożone tak, by dawały odpowiedzi na interesujące autorów pytania. Pewną wadą jest to, że źródła obejmują wypowiedzi byłego premiera Singapuru z długiego okresu: głównie z lat 1990-2013, ale zdarzają się nawet te z lat 60. Wątpliwe, by ktoś we wszystkich kwestiach zachował takie samo zdanie.

A tym bardziej Lee Kuan Yew, który stanowił wzór pragmatyzmu. Jeśli chodzi o rozwiązania gospodarcze, propagował liberalizm i zachęcał zagraniczne firmy do inwestowania w Singapurze, jednocześnie prowadząc od lat 60 różnego rodzaju państwowe inwestycje, takie jak szeroko zakrojony program publicznego budownictwa mieszkaniowego w ramach Housing and Development Board. W swoich wypowiedziach kładł nacisk na łagodzenie nierówności majątkowych, w przeciwieństwie do zachodnich polityków nie motywując tego rodzaju dążeń sprawiedliwością społeczną, a raczej koniecznością utrzymania stabilności. Jeśli chodzi o kwestie polityczne, Lee Kuan Yew przejawiał szacunek wobec anglosaskiego systemu demokratycznego, wskazując też jego wady i utrzymując w Singapurze ustrój raczej autorytarny. Partia Akcji Ludowej sprawuje niepodzielne rządy od samego początku, wygrywając w zeszłym tygodniu (3 maja 2025) swoje szesnaste z rzędu wybory. Singapur może być źródłem poważnego dysonansu poznawczego dla dogmatycznych zwolenników demokracji liberalnej, bo jak widać nie stosuje się do jej zasad i funkcjonuje, do tego o wiele lepiej od niejednej demokracji.

Społeczne poglądy Lee Kuan Yew były moim zdaniem ukształtowane przede wszystkim przez dwa czynniki. Pierwszy to wychowanie w środowisku, które ze względu na konfucjańskie korzenie kładło nacisk na ciężką pracę i odpowiedzialność za wspólnotę, a jednocześnie nie było mocno osadzone w chińskiej kulturze - sam zaczął uczyć się mandaryńskiego dopiero po trzydziestce. Drugie to specyfika wielonarodowego Singapuru, zamieszkanego przez Chińczyków, Malajów, Hindusów, Tamilów oraz inne grupy, a do tego posiadającego w spadku brytyjski system prawny i powszechną znajomość angielskiego. Uwarunkowało to pozornie paradoksalną sytuację, w której partia raczej prawicowa musiała włączyć do swojej ideologii multikulturalizm - choć odmienny od swojego europejskiego wydania akcentem na konieczność przestrzegania miejscowego prawa. Przejawia się tu również akceptacja wolnego handlu i globalizmu jako jedynej dopuszczalnej możliwości.

Przewidywania na temat dalszych losów Chin w większości wydają się sprawdzać. Jest od tego parę wyjątków: Lee Kuan Yew nie spodziewał się, że Chiny tak szybko zaczną kwestionować rolę USA jako światowego hegemona oraz przecenił szybkość ich wzrostu gospodarczego w drugiej i trzeciej dekadzie XXI wieku (choć znów, jak wspomniałem, formuła książki sprawia, że w niektórych wypowiedziach jego zdanie wydaje się być przeciwstawne).

Nie jestem pewny, ile z wypowiedzi Lee Kuan Yew przedstawiało jego rzeczywiste poglądy, a które miały na celu budowanie dobrych relacji z poszczególnymi krajami i grupami. Choć od 1990 nie pełnił już funkcji premiera, wciąż stanowił liczący się autorytet jako de facto ojciec założyciel państwa i wątpię, by decydował się publicznie wyrażać swoje prywatne opinie, gdyby były sprzeczne z bieżącymi interesami Singapuru. Myślę, że stąd ugodowe i przychylne wypowiedzi zarówno o USA, jak i o Chinach.

Tłumaczenie ma pewne niedociągnięcia. Gdzieś w tle ciągle przebija się angielski oryginał. Przykładem jest użycie słowa „skorumpowana” w kontekście, do którego bardziej pasowałoby „zepsuta”, co, jak przypuszczam, w oryginale brzmiało „corrupted”(str. 87). Poza tym szyk zdania i ogólne odczucie bardzo mocno kojarzy się z angielskim. Tłumaczenie nie stoi na najwyższym poziomie i sprawia wrażenie amatorskiego, co nie zmienia faktu, że jest stuprocentowo zrozumiałe.

Rzucając małą dygresją, na początku uśmiechnąłem się widząc chyba zbyt fanatyczny entuzjazm autorów wobec byłego premiera: „Kim jest Lee Kuan Yew? Strategiem strategów. Przywódcą przywódców. Mentorem mentorów”. Brzmiało to trochę jak wstęp do biografii Kim Ir Sena. Już parę stron dalej okazało się na szczęście, że to żadna laurka, a bardzo zajmująca i skłaniająca do przemyśleń praca.

Założenie jest ciekawe: to nie wywiad z Lee Kuan Yew, a cytaty z innych, przeprowadzonych na przestrzeni lat rozmów, ułożone tak, by dawały odpowiedzi na interesujące autorów pytania. Pewną wadą jest to, że źródła obejmują wypowiedzi byłego premiera Singapuru z długiego okresu: głównie z lat 1990-2013, ale zdarzają się nawet te z lat 60. Wątpliwe, by ktoś we wszystkich...

Bardzo fajna książka. Na pewno ciekawa dla osób, które zaczynają zdobywać wiedzę o systemach polityczno-gospodarczych krajów Azjatyckich i ich przyszłości. Gorąco polecam! Szybko się czyta, bo jest króciutka.

Bardzo fajna książka. Na pewno ciekawa dla osób, które zaczynają zdobywać wiedzę o systemach polityczno-gospodarczych krajów Azjatyckich i ich przyszłości. Gorąco polecam! Szybko się czyta, bo jest króciutka.

Po prostu rewelacja. Takie kompendium wiedzy, myśli społecznej i zdrowego rozsądku w jednej broszurze. Dla wielu państw wystarczyłoby, gdyby przywódcy przeczytali.

Po prostu rewelacja. Takie kompendium wiedzy, myśli społecznej i zdrowego rozsądku w jednej broszurze. Dla wielu państw wystarczyłoby, gdyby przywódcy przeczytali.

Książka "Chiny, Stany Zjednoczone i świat w oczach Wielkiego Mistrza Lee Juan Yewa" jest zbiorem różnych wypowiedzi Lee Juan Yewa - pierwszego premiera i wieloletniego przywódcy Singapuru - na temat miejsca i roli Stanów Zjednoczonych oraz Chin w kształtowaniu przyszłości świata. Opracowanie zostało przygotowane przez Grahama Allisona, amerykańskiego politologia oraz Roberta D. Blackwilla, dyplomatę. Praca nie jest zwięzłym wykładem, lecz zbiorem myśli wygłoszonych w czasie wykładów, prezentacji, wywiadów i innych wystąpień.

Warto zapoznać się z jego spojrzeniem na przyszłość świata, a część z tych prognoz już można zweryfikować. Książka ukazała się w 2012 roku, niektóre przypisy wskazują wypowiedzi z początku dwudziestego pierwszego wieku. Zabierał głos w sprawie przyszłości Chin i Stanów Zjednoczonych oraz Indii. W książce znajdują się również rozdziały poświęcone demokracji, wzrostowi gospodarczemu, globalizacji i geopolityce, a także ekstremizmowi islamskiemu.

Zachęcam do przejrzenia tej pracy i, w trudnych czasach, polecam uwadze fragmenty mówiące o demokracji oraz postawach rządzących i wyborców:

"Zasada: jeden człowiek, jeden głos, to najtrudniejsza forma rządów. Co jakiś czas wyniki wyborów mogą być nieodpowiedzialne. Ludzie bywają czasem nieprzewidywalni. Nudzi ich stała, powolna poprawa życia i w porywach lekkomyślności głosują za zmianami dla samych zmian";

"Społeczeństwo demokratyczne nie działa automatycznie. Do osiągnięcia powodzenia trzeba dwóch rzeczy. Pierwszy warunek to czujny i zainteresowany wyborem polityków do kierowania krajem elektorat oraz kontrola nad nimi sprawowana siłami opinii publicznej. Po drugie, w społeczeństwie demokratycznym muszą istnieć uczciwe i kompetentne partie polityczne, żeby dać mu możliwość wyboru alternatywnego przywództwa";

"Obywatele muszą być przygotowani na wspieranie przywódców, na których głosowali, poprzez podjęcie działań, a także akceptację dyscypliny i poświęceń, koniecznych do osiągnięcia ustalonych celów. Im na mniejsze starania i poświęcenia gotowi są ludzie, tym skromniejszy jest wzrost gospodarczy. Im luźniejsza dyscyplina społeczna, a konsens bardziej rozmyty, tym słabsze będą wyniki gospodarcze i niższa wydajność";

"Najważniejszą próbę wartości systemu politycznego stanowi to, czy pomaga on społeczeństwu osiągnąć warunki prowadzące do podniesienia poziomu życia większości mieszkańców oraz umożliwienia im maksymalnego zakresu swobód osobistych w porównaniu ze swobodami przysługującymi innym".

Książka "Chiny, Stany Zjednoczone i świat w oczach Wielkiego Mistrza Lee Juan Yewa" jest zbiorem różnych wypowiedzi Lee Juan Yewa - pierwszego premiera i wieloletniego przywódcy Singapuru - na temat miejsca i roli Stanów Zjednoczonych oraz Chin w kształtowaniu przyszłości świata. Opracowanie zostało przygotowane przez Grahama Allisona, amerykańskiego politologia oraz...

Bardzo ciekawa (a jednocześnie niedługa) książka, stanowiąca kompilację licznych wywiadów przemówień itp. jakich udzielił Lee Kuan Yew na przestrzeni czasu. Najbardziej zaciekawił mnie ostatni rozdział, w którym Pan Lee przedstawia swoje poglądy na temat natury człowieka i możliwości jego zmian. Konkluzja raczej nie spodoba się miłośnikom wszelkiego typu poradników, a szczególnie tych pisanych w "amerykańskim" stylu.

Bardzo ciekawa (a jednocześnie niedługa) książka, stanowiąca kompilację licznych wywiadów przemówień itp. jakich udzielił Lee Kuan Yew na przestrzeni czasu. Najbardziej zaciekawił mnie ostatni rozdział, w którym Pan Lee przedstawia swoje poglądy na temat natury człowieka i możliwości jego zmian. Konkluzja raczej nie spodoba się miłośnikom wszelkiego typu poradników, a...

podchodziłam do książki raczej sceptycznie, jednak bardzo przyjemnie się rozczarowałam; całkiem inne spojrzenie na otaczający nas świat i politykę niż kreują media. Widać, że osoba wypowiadająca się na tematy związane z polityką międzynarodową wie o czym mówi.

podchodziłam do książki raczej sceptycznie, jednak bardzo przyjemnie się rozczarowałam; całkiem inne spojrzenie na otaczający nas świat i politykę niż kreują media. Widać, że osoba wypowiadająca się na tematy związane z polityką międzynarodową wie o czym mówi.