Od systemu do etyki. Krytyka rozumu dialogicznego

W roku akademickim 1979/80 ojciec Johannes B. Lotz SJ prowadził na Uniwersytecie Gregoriańskim seminarium z problematyki filozofii spotkania i dialogu. Mottem tego seminarium była wypowiedziana podczas spotkania 27 grudnia 1978 roku refleksja Ojca Świętego Jana Pawła II, że „trzeba tworzyć filozofię spotkania”. Rok wcześniej Kard. Karol Wojtyła opowiadał Autorowi o swojej wakacyjnej (1977) lekturze tekstów Emmanuela Lévinasa. Sam ojciec Lotz oceniał filozofię spotkania jako filozofię przyszłości – nie w tym sensie, że są to jedyne prawdziwe zagadnienia filozoficzne, ale że są one podstawowe, właśnie pierwsze, czyli metafizyczne. Z tych rozważań bierze swoje źródła myślenie istotne.

W plejadzie postaci związanych z filozofią dialogu i spotkania takich jak: Martin Buber, Ferdynand Ebner, Franz Rosenzweig, Gabriel Marcel, Dietrich von Hildebrand, Maurice Nédoncelle czy Emmanuel Mounier, szczególne miejsce przysługuje największemu metafizykowi inspiracji personalistycznej Emmanuelowi Lévinasowi (1906– 1995). Autor zajął się filozofią spotkania, a szczególnie metafizyką spotkania, wychodząc właśnie od analiz dokonanych przez Lévinasa. Na marginesie opracowań filozoficznych spotkania i dialogu ujawniła się przydatność badań interdyscyplinarnych, które przybrały kształt osobnego tematu zwieńczonego tą publikacją. Tym tematem jest analiza filozoficznych założeń procedur psychoterapeutycznych w psychiatrii schizofrenii, głównie w tzw. systemowej terapii rodzin.

Refleksja nad założeniami filozoficznymi procedur psychoterapeutycznych w psychiatrii jest stosunkowo mało eksplorowanym zagadnieniem od strony filozofii, a nieliczne opracowania takich założeń przez psychoterapeutów wymagają konfrontacji z najnowszymi analizami filozoficznymi. Tematyzacja i płynąca z niej świadomość tych założeń może mieć wpływ na skuteczność procedur terapeutycznych i unikanie tzw. „błędów sztuki”, a w konsekwencji może być pomocna w szkoleniu się psychoterapeutów. Jednym z laboratoriów tych interdyscyplinarnych dociekań było trwające od 25 lat, mające charakter badawczo-edukacyjny, seminarium interdyscyplinarne współprowadzone przez Autora w Zakładzie Terapii Rodzin Katedry Psychiatrii Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego.