Życie ptaków w Auschwitz

Myślę jak geniusz, piszę jak najlepszy stylista, ale mówię jak dziecko – stwierdza Nabokov już na wstępie Własnym zdaniem czyli zbioru wywiadów, listów do redakcji oraz kilku artykułów z lat 1962-1972. Po takim otwarciu pomyślałam: co za bufon, zdolny, ale bufon, a lektura całości tylko potwierdziła moje pierwsze wrażenie. Trudno bowiem inaczej określić kogoś, kto odżegnuje się od jakichkolwiek wpływów literackich o zdecydowanej większości uznanych literatów, ba! klasyków, wypowiada się wyjątkowo niepochlebnie i obcesowo. Dostojewski to tandetny dziennikarz i żałosny komediant, Hemingway i Conrad – autorzy beznadziejnie młokosowaci, Camus, D.H. Lawrence i Thomas Mann – dęci. Gogol na ogół drażni moralistycznym zacięciem i obsesyjną religijnością, z kolei Tołstoj publicystyką. Spośród literatów współczesnych na uznanie Nabokova zasłużył jedynie Joyce (choć nie bez zastrzeżeń) oraz Borges i Robbe-Grillet, ci dwaj ostatni dzięki jasności myśli, czystości i poezji. Autor Pnina jest równie surowy wobec krytyków, tłumaczy i dziennikarzy, którzy mu się narazili, choć jednocześnie utrzymuje, że recenzje, opinie itp. dotyczące jego utworów ma za nic. Cóż, sprostowania wysyłane do czasopism i wydawnictw świadczą o czymś zgoła odmiennym, a mianowicie o drobiazgowości i przywiązaniu do słowa. To w zasadzie nie zaskakuje: biorąc do ręki dowolny utwór Nabokova łatwo zauważyć, że zdania są starannie dopracowane, wręcz wycyzelowane. O metodzie pracy dużo się zresztą w książce mówi, podobnie jak o przekładzie Eugeniusza Oniegina i wykładach uniwersyteckich. Nie brakuje pytań o Rosję i emigrację, filmową wersję Lolity i naturalnie o motyle. Własnym zdaniem pokazuje, że Nabokov był świadomy własnego talentu i chciał uchodzić za twórcę osobnego, o indywidualnym stylu. Przy okazji był też przewrotny i pyszałkowaty, tymczasem sam o sobie mówił: Prywatnie jestem człowiekiem dobrodusznym, ciepłym, pogodnym, bezpośrednim, prostolinijnym i nietolerancyjnym w stosunku do fałszywej sztuki. Być może.;) https://czytankianki.blogspot.com/2016/05/wasnym-zdaniem.html

Kreacje niektórych bohaterów dość płaskie i czarno białe, dialogi oraz fabuła miejscami wydawały mi się nienaturalne i kiczowate, niemniej jednak autor bardzo dobrze ukazał pewne mechanizmy rządzące dzisiejszą polityką i mediami. Duży plus za odwagę w głoszeniu tego typu poglądów. Generalnie pomysł i inicjatywa oceniam wysoko, lecz w wykonaniu miejscami dostrzegam pewne niedociągnięcia.

Nie daję maksymalnej oceny, bo książka chwilami jest nużąca, zaś dla osób przed 30-tką (i bez rozwodu) może być zabójczo nudna. Na zawsze pozostanie jednak ze mną obraz tajemniczego stawu z wielką rybą, który po latach zmienia się w... (tego dowiecie się z fabuły). Opowieść ta potrafi nieźle emocjonalnie "pozamiatać" osobę, która w tym punkcie życia była lub za chwilę będzie. Wyobraźcie sobie, że - tak jak ja - trafiacie do domu kuzynów w dużej gminnej wiosce. W zasadzie niewiele się zmieniło: przybyło chatek i asfaltu, ubyło drzew. Koło pomnika Kościuszki na koniu w centrum pojawiły się pizzeria i kebab. W kościele ubyło część witraży. Czy są jeszcze te dobre lody i szklana budka, gdzie kupowało się wielki, okrągły chleb? W domu, który niegdyś odwiedzałem co ferie i co wakacje, nadal ten sam stary malowany na niebiesko kredens, ten sam zapach desek z sosny, ten sam kominek z czerwonych cegieł i ten sam widok z okna - tylko przez tyle czasu, żebym jeszcze zdążył się z tym pożegnać. Każdy z nas ma kiedyś swój "Brak tchu"... Do kompletu polecam "Vivat aspidistra!" :)

Pierwsza przeczytana książka Sołżenicyna. Na „Archipelag Gułag” nie wiem, czy kiedyś się odważę a chciałem poznać jego pióro. Nie zawiodłem się. Trzy bardzo dobre opowiadania. „Jeden dzień” - przypomniał mi trochę czasy zaczytywania się w Grzesiuku i jego „Pięciu latach Kacetu”, „Matrona” - przywodziła mi na myśl delikatność pióra Małeckiego i „Przypadek” choć może najmniej mnie poruszył, bardzo ładnie domknął lekturę. Bardzo zachęcił mnie Sołżenicyn i przekonał, że warto sięgać. Na pewno nie jest to moja ostatnia z nim przygoda.

To powieść wybitna! Przeczytawszy, miałem pierwsze skojarzenie z klasycznym starogreckim dramatem: W nieludzkim sowieckim systemie los dezertera z przypadku jest przesądzony z chwilą, gdy spóźnia się z powrotem do swojej jednostki. Tym samym przesądza los swoich bliskich. Fatum dotknie nawet jego ciężarną narzeczoną, która utopi się w Angarze. Tym, co mnie najbardziej urzekło w powieści Walentina Rasputna, jest obraz syberyjskiej wsi, tak daleki od słodkich laurek jakimi oficjalnie opisywano wówczas sowiecką rzeczywistość (powieść powstała w latach 70. ubiegłego wieku) oraz język - świeży, oryginalny, a jednocześnie organicznie wyrastający z tradycji wielkiej prozy rosyjskiej XIX wieku. Rasputin w literaturze rosyjskiej reprezentuje tzw. nurt wiejski, który wszakże nie ma nic wspólnego z tzw. nurtem chłopskim czy wiejskim w naszej literaturze. U nas tzw. nurt wiejski (bo z takim określeniem Berezy kategorycznie się nie zgadzam) zrodził wielkich poetów i pisarzy, wydał wspaniałe dzieła, może największe we współczesnej literaturze polskiej. W Rosji pozostał małoznaczącym w sumie zjawiskiem, niemniej dał takie perełki jak powieść "Żyj i pamiętaj".

Przeczytałam gdzieś opinię, że "Zamianę" mógłby napisać Czechow. I faktycznie - wydaje się, że Trifonow widzi podobnie do niego świat. Ta minipowieść (otwierająca cykl opowieści moskiewskich) poświęcona jest w teorii próbie zamiany mieszkania, a w praktyce - podjęciu decyzji o tym, czy zamienić wyznawane wartości i całkowicie ulec poglądom żony. Choć jest to lekcja z moralności, to Trinofow ma dużo zrozumienia dla wszystkich postaci i to sprawia, że tak dobrze się to czyta. Cykl opowieści moskiewskich sprawił, że Trifonow stał się w ZSRR pisarzem znanym i popularnym. "Zamiana" zrobiła na mnie wrażenie i, choć nie aż tak duże jak się spodziewałam, zamierzam sięgnąć po inne jego utwory.

Lidia Czukowska przedstawia nam sytuację w Rosji, zaczynając od roku 1933, a bardziej skupiając się na latach 1937-38 i wielkim terrorze stalinowskim. Opisuje życie codzienne mieszkańców miasta, ukazuje problem mieszkaniowy (dokwaterowanie obcych rodzin do domów burżuazyjnych) i bardzo realistycznie oddaje czasy nagłych i masowych aresztowań. Główna bohaterka, Sofia Pietrowna Lipatowa, to prosta kobieta, która pracuje jako maszynistka i świetnie wywiązuje się ze swoich obowiązków. To właśnie m.in. do jej domu dokwaterowane są dwie inne rodziny, ale wraz ze swoim synem, Kolą, uważa, że to jest sprawiedliwe. Jak inni ludzie mogą mieszkać w piwnicach, skoro oni mają wielkie mieszkanie? Kola jest wzorowym uczniem, później studentem, a w końcu inżynierem, pracującym w Zakładzie Budowy Maszyn. Jest idealnym i czułym synem, wysoko wykształconym człowiekiem i uczciwym członkiem komsomołu. Gdy matka dowiaduje się o jego aresztowaniu całe życie przestaje mieć dla niej sens. Jak taki porządny obywatel może być oskarżany o udział w organizacjach terrorystycznych i sabotaż? Równie wielkim szokiem jest dla niej stopniowe zwalnianie i aresztowanie ludzi, z którymi pracowała w wydawnictwie. Wydawali się tacy dobrzy i oddani pracy i władzy radzieckiej - jak mogli dopuścić się zdrady? Niewiarygodnie realistyczne i smutne fragmenty, dotyczące kilometrowych kolejek, nocnych zapisów do owych kolejek, koczowanie pod więzieniem i prokuraturą, aby dowiedzieć się co stało się z moim mężem/synem/ojcem, za co zostali skazani, na ile, gdzie zostaną zesłani? Okropny świat, w którym machina biurokratyczna nie pozwala na udzielenie więcej niż suchej informacji na temat czyjegoś zesłania, uwięzienia, cierpienia. Obraz załamanej i samotnej matki, która na wszelki wypadek robi zapasy, aby wysłać je swojemu biednemu i niesłusznie oskarżonemu synowi. Matka zaczyna tracić nadzieję, a powoli wraz z nią i rozum. Liczy, że jej syn już do niej jedzie, zaraz zostanie wolny, ale tak się nie stanie. Bardzo smutna historia, która pokazuje, że nikt nie mógł być pewny dnia dzisiejszego, a co dopiero jutra. Będąc wzorowym obywatelem można było zostać aresztowanym i skazanym nawet na 15 lat zesłania, bo ktoś na nas doniósł, napisał artykuł, albo po prostu nie podobało mu się, że stanęło się w czyjejś obronie. Sofii Pietrownie odradzano nawet wstawiania się za swoim synem, aby nie pogorszyć jego sytuacji i nie przypominać władzy o swojej osobie. Nawet ludzie na wysokich stanowiskach nie mogli być pewni swojej przyszłości. W jednym dniu siedzieli za eleganckim biurkiem i wskazywali palcem sabotażystów, a w drugim dniu sami zostali aresztowani, bo ktoś wynalazł na nich maleńki kruczek. Tragiczna rzeczywistość, którą warto znać. Nie trzeba było niczym zawinić, aby zostać na lata wywiezionym w inne miejsce lub umrzeć w trakcie tego zesłania. Warto zapoznać się z tą pozycją.

Czasami jest tak, że człowiek, żeby poczuć prawdziwe mistyczne przeżycie musi odrzucić tłumaczenie sobie wszystkiego, na rzecz czegoś co po prostu jest. Tak jest w teatrze, tak jest w malarstwie. Rzeczy które są człowiecze można logicznie wytłumaczyć, lecz jeżeli będziemy chcieli po ludzku wytłumaczyć przeżycia duchowe, padniemy i przestaniemy je zupełnie odczuwać. I właśnie to w prozie rosyjskiej lubię. To jest prostota, która zarazem obrazuje te zdarzenia i zachowania jako coś codziennego, a zarazem nie próbuje ich tłumaczyć jako czegoś ludzkiego. To samo czułem w siostrach krzyżowych. Siostry krzyżowe jako obraz ciemnego, ciężkiego osiedla mieszkalnego, które pomimo bycia w samym centrum Rosji, mogłoby wydawać się mocno prowincjonalnym. Jest tu świat, który z zabobońskiej świadomości zaczyna powoli ulegać biurokratyzacji, tym samym ludzie wobec tego dopuszczają się nieświadomej opozycji. Odnosi się wrażenie, że Ci ludzie tak bardzo nie są przygotowani do rzeczywistości jaką zaczęto ich otaczać, że pomimo prób poddańczych, nie potrafią ulec tym zmianom. Tym samym pozostają gdzieś w przeszłości niosąc jakieś stare brzemienia, które wyleczyć według nich potrafią tylko jakimś mitycznym cierpiennictwem. Książka naprawdę warta przeczytania chociażby ze względu na bardzo nowatorski styl autora.

Kilka krótkich opowiadań diagnozujących ”uroki” życia w komunistycznym systemie państwowym. Lata praktyki w modyfikowaniu zbiorowej mentalności, zdeptały w ludziach ich zdolność postrzegania dobra, altruizmu, empatii. Z serc tych ludzi bije chłód, a nawet jeżeli znajdzie się poczciwa i wartościowa jednostka, to jest ona tłamszona przez posłusznych systemowi aparatczyków. Komunistyczny eksperyment narobił szkód, dosadnie i wielowymiarowo pisze o tym Aleksander Sołżenicyn. Rosja to stan umysłu, znamy to.

Ciekawa opowieść, choć w pewnych momentach liczyłem, że fabuła trochę inaczej zostanie pokierowana np. śmiercią Atticusa, Jema lub Skaut, dodatkowo według mnie niepotrzebnie została tak rozwleczona opisami, które niewiele wnosiły. Niemniej coś co uważam za największy plus tej historii i bohaterów to osoba Atticusa, mężczyzny mającego ciekawą osobowość. Czytelnik ma momentami odczucie, że jest zwykłą fajtłapą, lecz gdy już czyta się jakiś dialog z jego udziałem i mądrości, które tam prawi, to ma się wrażenie, że jest najbardziej ogarniętą postacią i aż się z nim człowiek chce utożsamiać...

168/130/2025 Przerażająca opowieść o człowieku, zapewne w spektrum autyzmu, któremu przyszło żyć w czasach, gdy nie tylko tej choroby nie diagnozowano, ale w ogóle jej nie znano. Łużyn jest więc dziwolągiem, cudakiem, gburem zafiksowanym wyłącznie szachach. Jest tak niedostosowany do codzienności, że nawet końcowa scena, jego próba samobójstwa jest groteskowa. Tak jak całe jego życie. Piękna powieść. I najważniejsze: ani śladu małej dziewczynki z erotycznym podtekstem!!

Dzieła. Państwowy Instytut Wydawniczy zrobił wspaniały prezent miłośnikom literatury. Choć, żeby być bardziej kontrowersyjnym, musiałbym napisać „ćpunom” literackim. Albo pójść tropem metryki czytelników. Dochodzę do wniosku, że trudno będzie dzisiejsze (małe, zbyt małe!) grono czytelników zainteresować „klasyką”. Właściwie nie wiem co by się musiało stać, aby ktoś z własnej, nieprzymuszonej woli sięgnął po teksty, dajmy na to z 1919 roku. No chyba, że właśnie bez literatury obejść się nie może. Jest ona niczym powietrze albo silnie uzależniający narkotyk lub te ktoś jest na tyle stary, że w szkole (albo sam, tak od siebie zwyczajnie) przeczytał „Mistrza i Małgorzatę”. O Michaile Bułhakowie będzie tu mowa, jeśli jeszcze ktoś się nie zorientował. Otóż PIW w ramach swojej serii „Biblioteki klasyków” wydał cztery, opasłe tomy z dorobkiem literackim genialnego Rosjanina. Czyta się to z największą rozkoszą. Bułhakow świetnie radzi sobie w formie krótkiej. Kapitalna jest minipowieść „Diaboliada” (tom I) zwiastująca treść dzieła wybitnego, które nadejść miało. Ubawić może groteskowe „Psie serce” (tom I). Mamy również elementy biograficzne w postaci „Zapisków młodego lekarza” (tom I),jak również pełniejszy nieco obraz w znakomitej „Morfinie”. To właśnie dla tej ostatniej warto sięgnąć po tom I utworów wybranych. Cieszy, że wydawnictwo potraktowała szerzej twórczość pisarza i wstawiło też te mniej udane pozycje jak „Poemat Cziczkowa”. Teksty w większości zawierają tłumaczenia znane już polskim czytelnikom. „Biała gwardia” (tom II) doczekała się nowego przekładu. Tom II z kolei zawiera dziennik Bułhakowa, który prowadził go z przerwami, a został skonfiskowany podczas rewizji w 1926 roku. Autor po walce o odzyskanie go, postanowił spalić rękopis, a jak dobrze wiemy „rękopisy nie płoną” i całość znalazła się w archiwach KGB, które przepisała również tekst. Opublikowany w latach 90. trafił do tego zbioru w tłumaczeniu Ireny Lewandowskiej. To smutny fragment szarpaniny pisarza z niełatwą rzeczywistością. Jeszcze smutniejsze wrażenie robią „Listy do władz” (tom II),w których dramaturg dopomina się o godne traktowanie. Efekt, co wiedzieć należy z historii, jest dojmujący. Chory pisarz, bez pracy i środków do życia, który zwraca się do Stalina o pomoc. Środowisko zieje w jego stronę nienawiścią, a on szkalowany jest jako „nowoburżujski pomiot”. I choć pomoc została mu udzielona, to jednak zezwolenia na wyjazd z kraju już nie dostał, a był jedynie zwodzony i oszukiwany. Bułhakow pozostawił po sobie, miejscami, fragmentaryczne fabuły, strzępki pomysłów oraz talent literacki. Sporą ciekawostkę można znaleźć na początku wycieczki w twórczość wspaniałego Rosjanina. Chodzi o tekst „Perspektywy na przyszłość” napisany w 1919 roku. W skrócie jest to opis stanu ojczyzny pisarza i jego dość czarnych myśli o przyszłości własnego kraju, jest bliska analogii polskiej rzeczywistości roku 2019. Tu potrzeba cytatów: „Dla wszystkich, którzy odzyskali wreszcie rozum, dla wszystkich, którzy nie wierzą żałosnej mrzonce, że nasza złośliwa choroba przerzuci się na Zachód i powali go, stanie się oczywisty ów wyjątkowy zryw tytanicznej pracy, który wydźwignie kraje zachodnie na nieznany dotąd poziom potęgi. […] My jesteśmy zapóźnieni… Tak bardzo się spóźniamy, że chyba żaden ze współczesnych proroków nie powie, kiedy w końcu ich dogonimy i czy w ogóle dogonimy. […] Tam, na Zachodzie, będą płonęły niezliczone światła elektryczne, lotnicy będą przecinali ujarzmione powietrze, będą tam budować, badać, drukować, uczyć się… A my… My będziemy się bić”. Tom III uzupełnia obraz pisarza o jego dzieła teatralne i jedną „Powieść teatralną”. Widać, że wyuczony zawód mieszał się tu z fascynacją. Szczególnej uwadze polecam „Szkarłatną wyspę” oraz powieść zamykającą tom. Koniec końców wszystkie trzy tomy unaoczniają pewien proces twórczy pisarza i to dokąd zmierzał. A to z góry wiadomo, gdyż „Annuszka już kupiła olej słonecznikowy, i nie dość, że kupiła, ale już go nawet rozlała”. Inne: http://www.nowamuzyka.pl/author/jaroslawszczesny/

Po przeczytaniu opisów z tyłu okładki spodziewałam się więcej, "kwintesensji" opisanych wydarzeń, nieco więcej akcji od "powieści psychologicznej", jednak dla samych przemyśleń, wyrazistości bohaterów (choć część opisana jest kilkoma zdaniami) i lekkości stylu - warto.

Jestem olśniony formą, oczarowany językiem, porażony antyrewolucyjnym, antybolszewickim przesłaniem, przed którym autor się bronił i usprawiedliwiał, ale co pokazał: zniszczeni ludzie, zniszczona miłość, upodlona inteligencja, zrujnowany kraj, okrucieństwo i cynizm. Zrobił to w 1929 r.! I to wszystko w tak niewielu słowach, w ledwie zarysowanych scenach, w urywkach prasy i komunikatów. Rewelacja. A jako bonus kapitalne, utrzymane w stylistyce całości posłowie tłumacza o Marienhofie "Ostatni dandys republiki".

Babcia nosiła tomik Rilkego w podszewce płaszcza i dopiero teraz, czytając te listy, rozumiem dlaczego. Rilke pisze o samotności i tworzeniu w sposób, który leczy zamiast ranić. Ta książka powinna być przepisywana na receptę każdemu, kto kiedykolwiek zwątpił w sens własnego głosu.