Napoleon fortyfikator

"Prawdopodobnie w całej historii żaden generał nie miał tak łatwego zadania jak Wellington. Książę Wellington miał zabezpieczone tyły, najemną armię, działał w kraju, gdzie każdy chłop i ksiądz byli jego sojusznikami, źródłem informacji i mordercami; obficie we wszystko był zaopatrywany przez Anglię, panował na morzu. Miał wszystkie atuty w ręku, a jednak prawie sześć lat minęło, zanim przebył przestrzeń dzieląca Lizbonę od Pirenejów." Doskonały cytat z książki. Całość oceniam za godną publikacji autorstwa Łysiaka. Lekka, humorystyczna gawęda pełna anegdot.

Czy można sobie wyobrazić coś piękniejszego? Książka pięknie wydana, pisana językiem, który budzi sentyment, ale nie przeszkadza w czytaniu. Napoleon należy do kilku z moich ulubionych dowódców. Autor, generał brygady, kompetentny, rzeczowy i naj...naj...naj... Dobrze, ale teraz już poważnie. To pozycja niezastąpiona w każdej biblioteczce miłośnika Napoleona, wojen i erudyty, lub osób chcących za takie uchodzić. Polecam!!!

Kolejny problem z książką dotyczącą ulubionej epoki napoleońskiej. Ciężko bowiem zachować obiektywizm w ocenianiu. Pod względem edytorskim jest znakomicie, twarda okładka z kolorową obwolutą, do tego przyjemny dla oka druk. Ale już dyskusyjny jest tytuł i wybór postaci. W historiografii XIX wieku utarło się określać mianem generała dowodzących jednostkami na poziomie dywizji lub brygady. Tymczasem autor poświęca uwagę raczej głównodowodzącym oraz marszałkom, dowodzącym wyższymi związkami taktycznymi bądź operacyjnymi. Autor stara się równomiernie rozdzielić treść książki pomiędzy postacie pochodzące z Anglii, Francji, Rosji, Prus oraz Austrii. Oczywiście warto poznać biogramy dowódców Wielkiej Koalicji, aczkolwiek dobór strony francuskiej jest cokolwiek dyskusyjny. Podobne wątpliwości można mieć przy wprowadzeniu do panteonu sław arcyksięcia Karola Ludwika Habsburga czy marszałka Gebharda Lebrechta von Blüchera, co zapewne wynika z brytyjskiego punktu widzenia. Sam pomysł na książkę: nota biograficzna, rozważanie atutów i słabych stron dowódców, poparte wybranym przykładem przeprowadzonej bitwy – ciekawy i inspirujący. Z jednej strony mam zastrzeżenia do tej pozycji, ale z drugiej pamiętam jak szybko i miło przebiegały moje cykliczne podróże na trasie Wrocław-Opole. A niech tam, niech będzie mocna siódemka :-)

"Empireum" jest kontynuacją "Wyspy zaginionych skarbów", ponieważ bazę ilustracyjną stanowią fragmenty prywatnych zbiorów Autora (tutaj ponad 1100 ilustracji). Pierwsza ilustracją w tomie I jest Matka Boska jako patronka całej edycji. I stanowiła Ona przez wieki u Polaków ilustrację frontyspisową bardzo częstą. Patronka naszego rodu, gdzie katolicyzm był fundamentem, "tak jak Chrystianizm w ogóle był fundamentem, budulcem i spoiwem średniowiecznej tudzież nowożytnej Europy." [str. 6] Pełny tytuł niniejszej książki to "Patriotyczne Empireum Bibliofilstwa, czyli przewodnik po terenach łowieckich Bibliofilandii tudzież sąsiednich mocarstw". I każdy wyraz tego tytułu jest uzasadniony i w pełnym wymiarze zapowiada treść obu tomów. Jednym z ostatnich bastionów patriotyzmu jest właśnie bibliofilstwo, a zbieranie drukowanych reliktów narodowych stanowi przede wszystkim kultywowanie tradycji ojczyźnianej, a każdy bibliofil zostaje "pielęgniarzem zanikającej cnoty miłowania Macierzy, prywatnym kustoszem cennych pieczęci plemiennego dorobku." [str. 8] Pozycja podzielona jest na 5 rozdziałów. W pierwszym Waldemar Łysiak podaje definicje, bibliofila, bibliofilstwa i bibliomaniaka, weryfikuje je oraz dowodzi, że wbrew licznym źródłom, pokazanie różnic między bibliofilem a bibliomaniakiem "jest głupsze niż dzielenie włosa na czworo - jest absurdem tout court." [str. 15] Każdy więc bibliofil ma coś z bibliomaniaka. Przywołuje też znakomity wiersz Juliana Tuwim "Zakochany bibliofil", gdzie mowa jest o tym, że erotyczna pasja bibliofilska może być silniejsza od łóżkowej. Łysiak twierdzi również, że prawdziwe bibliofilstwo jest nie tylko zamiłowaniem, ale też dziedziną naukową i wymaga ogromnej wiedzy interdyscyplinarnej: historycznej, artystycznej, bibliograficznej, rzemieślniczej, literackiej. I tudzież zgadzam się z Autorem, bo nie sztuka, idąc za "modą" kupić sobie na aukcji jakiś pierwodruk, a potem odłożyć go na półkę. Do tego potrzeba jeszcze wiedzy i pasji, choć jest to hobby bardzo kosztowe. Drugi rozdział poświęcony jest oprawom oraz sztuce imperatorskiej. Łysiak podaje tu fachowe słownictwo oraz prezentuje piękne dawne oprawy na ilustracjach. Dech zapiera! Nie widziałam jeszcze takiej pozycji, gdzie w tak przepiękny sposób zostało to pokazane i opisane. "Introligatorstwo, jak każdy artystyczny kunszt, ma swoją długą historię, swoje nurty, swoje sekrety i emblematy, swoją bogatą terminologię branżową, różnorodność materiałową, specyfikę warsztatową, i nawet zasługi w kształtowaniu potocznego języka." [str. 90] Jak się patrzy na oprawę niektórych książek, to rzeczywiście można powiedzieć "oprawa artystyczna", a nawet małe dzieło sztuki. W rozdziale III Pan Łysiak przypomina o dziale bibliofilstwa jakimi jest zbieractwo cymesików patriotycznych z XIX wieku, czyli między innymi książeczek wydawanych "dla dziatwy" po kryjomu w czasie zaborów. Aby w domowym zaciszu wychowanie patriotycznie nie umarło. A "pomocami naukowymi" były tu rozliczne bibeloty, panoplie, ikonografia przypominająca dzielnych przodków, a nawet gry planszowe nawiązujące do zwycięskich bitew Polaków. I tutaj Autor podkreśla ogromny wkład wszystkich mam, ciotek i babć, czyli kobiet, które krzewiły w cichych domostwach waleczny patriotyzm, "a 'kadra dydaktyczna' była równie sfeminizowana co dzisiejsza etatowa." [str. 141] Nie tylko zresztą Waldemar Łysiak zauważa wkład Polek, które stymulowały geny patriotyczne i uczyły bohaterskiej historii nieistniejącego już państwa oraz szczepiły głód wolności. "Wszyscy polscy rymotwórcy Romantyzmu bili piórami brawa współobywatelkom" [str. 142] "O, nie zginęła jeszcze Ojczyzna, póki niewiasty tam czują; Bo z ich serca płynie trucizna, która wrogowie się trują!" Wincenty Pol "One rozbudzały i zaszczepiły miłość ojczyzny w sercach synów" F.Boberska Rozdział IV poświęca Łysiak rytuałom bibliofilstwa, jakim jest kolekcjonowanie, zbieranie pierwszych wydań głośnych dzieł. Autor w swojej kolekcji ma ogromny zbiór takich egzemplarzy. Choć, jak sam podkreśla, Jego szczytem marzeń i ukoronowaniem całego zbioru, było zdobycie pierwodruku "Trenów" Jana Kochanowskiego z 1580 roku. Jednak pozostała kolekcja jest również imponująca i rzucająca na kolana. Drugie wydanie "O obrotach sfer niebieskich" Kopernika (Bazylea 1566),świetnie zachowane z oryginalną skórzana oprawą; albo drugie wydanie "Dworzanina polskiego" Ł.Górnickiego (Kraków 1639),w pergaminowej oprawie z epoki; równie unikatowa jest też kolekcja, którą Łysiak zbierał dla swojej córki - literatura dziewczęca doby miedzywojnia lub "młodzieżówki" - pokaźna kolekcja wydań "Ostatniego Mohikanina" i "Przypadków robinsona Krusoe". Następie Autor pisze o książkach łajdackich, za jakie uważa "Kapitał" Marksa i "Protokoły Mędrców Syjonu" oraz o miłym dla serca Autora "piłsudczanach", czyli wszystkiego co ma związek z Marszałkiem, np. wyśmienita kolekcja karykatur. W piątym rozdziale zdradza tajemnice nobilitomanii, czyli herbomanii. Herby, herbarze też są elementem polskiej kultury. Nawiązuje tu do historii, genealogii. Choć jak sam pisze, że zbieranie herbów nie jest jego hobby. "Łowię tutaj tylko rzeczy ślicznie oprawione 'introligatorsko'(ręcznie) lub 'wydawniczo' (maszynowo),w idealnych stanach, i rzeczy bardzo rzadkie, zwłaszcza pośród 'herbarzy kolorowych' (z herbami chromolitografowanymi lub akwarelowymi)." [str.314] Wielu Łysiakowi zarzuca megalomanię, że popisuje się erudycją oraz to, że prezentuje swe poglądy polityczne, historiozoficzne rozważania i przeplata osobistymi impresjami. Gdybym ja miała choć 1/10 (chyba nawet 1/100) tego co uzbierał Pan Łysiak, też bym pękała z dumy i chciałabym to pokazać całemu światu. A co do poglądów politycznych, to boli to pewnie tych, którzy nie do końca mają czyste sumienie, dlatego w taki sposób tylko potrafią atakować. A erudycja Autora jest tu raczej zaletą, a nie wadą. Erudycja, ogromna wiedza, podszyta dodatkowo dawką humoru i ironią oraz ta interdyscyplinarność - za to uwielbiam Pana Łysiaka. I dzięki Bogu istnieją w Polsce jeszcze takie Wydawnictwa, jak Nobilis, które nie liczą tylko na zysk, na największą liczbę sprzedanych egzemplarzy, a wręcz są w stanie włożyć grube pieniądze, a nawet dołożyć do tego, aby wyszyła tak unikatowa pozycja. Jedyna w swoim rodzaju. Swoisty ewenement. "Empireum" uczy patriotyzmu przez reklamę wszelkich gałęzi bibliofilstwa (od zbierania starodruków i szychów, do zbierania książki dziecięcej i pocztówki patriotycznej) (...) Co może gniewać bibliofila ortodoksyjnego (...) Zresztą nie dla niego pisałem "Empireum", lecz głównie dla aspirantów - dla kandydatów na bibliofilów i dla początkujących. Niech się rozsmakują." [str. 8] I udało się Panie Łysiak! U mnie rozbudził Pan zapał i obudził uśpioną pasję do malarstwa. Rozsmakowałam się, a teraz delektuję się tym smakiem.

Taka sytuacja: spacerujecie sobie wesoło po jakimś pustkowiu, odziani w gustowny szaliczek wrocławskiego Śląska gdy tymczasem znienacka spokój Waszego spaceru bezpowrotnie zabiera 12, wyrastających spod ziemi tęgich drabów przyoblecznych w barwy Arki Gdynia. Lub jak Wam tak wygodniej, Wy występujecie w barwach Arki a Wasi prześladowcy posiadają odzież w kolorze mało uspokajającej w tym wypadku zieleni. Co uczynicie w tej niewesołej sytuacji? Zakladam ze każdy, nawet największy kozak, wykazujacy choćby minimalny instynkt przeżycia podejmie niezwlocznie działania mające na celu oddalenie sie z miejsca zdarzenia. jednocześnie modląc sie zarliwie aby cała awantura okazała sie jedynie złym snem zakończonym szczęśliwym przebudzeniem w ciepłe własnej, nieco skopanej pościeli. Ale do rzeczy Nowiku, do rzeczy. 406 lat temu w podobnej sytuacji znalazł sie Pan Hetman Stanisław Zolkiewski. Z ta jednakowoz różnica, ze to Pan Hetman był łaskaw zastąpić drogę drabom. Rzecz działa sie pod miejscowością o niezbyt spektakularnej nazwie Kluszyn. I jak powiada czcigodny kronikarz w osobie generała Kukiela była to jedna z tych bijatyk o których śmiało rzec mozna: dzieło sztuki. Ja zas powiem prościej: mieli stalowe cohones ci nasi protoplaści. Nie ma co.

Wstęp od I tomu otwierało zdjęcie ukazujące książki i czaszkę, które było metaforą ulotności księgozbiorów, gdzie Pan Łysiak ubolewał nad smutnym losem kruchości bibliofilskich sezamów. Wstęp do tomu II otwiera zdjęcie książek z popielniczką, która jest we władaniu Mefistofelesa... Bibliofile dawnych czasów utożsamiali go z "chochlikiem drukarskim", czyli diabełkiem płatającym figle w książkach, zwany też był "Druckteufel"- diabeł drukarski, odkąd ośmieszał księgi "literówkami". "Literówek" dziś w wielu książkach można odnaleźć masę. Dla bibliofila (maniak wyczulonego na typografię) to bardzo ważny (piekielny) problem. Dlatego Łysiak o tym wspomina, ponieważ "boli" go każda "literówka". W pierwszym (szóstym) rozdziale Autor zaczyna od opisu ekslibrisów, czyli znaków własnościowych danego egzemplarza książki, najczęściej ozdobnych, wykonanych w technice graficznej z imieniem i nazwiskiem właściciela księgozbioru lub stylizowanymi inicjałami, lub z nazwą instytucji. Typowy ekslibris jest małą zadrukowaną karteczką przyklejoną do wewnętrznej strony okładki. W prostszej formie może to być np. pieczątka. Posługiwanie się ekslibrisem jest uważane za wyraz wysokiego szacunku i dbałości o książki, jak również wysokich potrzeb kulturalnych ich właściciela. Dlatego Łysiak prezentuje tu swoje zdobycze oraz pisze o historii i najlepszych polskich ekslibrisach. Ponadto zdradza tu i udowadnia historię pewnego wiersza Adama Mickiewicza "Reduty Ordona", czyli jak to naprawdę z tym Ordonem było. Przy okazji prezentuje swoje "Mickiewicziania", czyli wspaniałą kolekcje dzieł wieszcza. Krawiecka projekcja patriotyzmu, czyli drukowano-malowana kostiumologia - tym również zajmuje się bibliofil. Ogólnie mówiąc wszystko co wyszło drukiem o strojach narodowych. Szata historyczna nie tylko zdobiła człowieka, lecz zezwalała identyfikować go narodowo. "Patrzcie panowie! co za śliczny ułan z Warszawy!..." - tak brzmiał napis na jednej z kolorowych litografii, gdzie studenci, mieszczanie podziwiali polski mundur. Następnie Łysiak cytuje znawcę militariów: "Żeby przeszłość narodu ukochać i z niej czerpać natchnienie, trzeba ją znać, i to we wszystkich szczegółach, wśród których zewnętrzny wygląd żołnierza zajmuje miejsce wcale niepoślednie, gdyż odzwierciedla charakter danej epoki, wiernie przechwalając pierwiastki narodowe". [str. 460] Pięknie powiedziane, warto o tym pamiętać dziś, gdzie z reguły głównym strojem są dżinsy lub garnitur. A przynajmniej pooglądać przecudne cymesy, litografie, akwaforty, miedzioryty przedstawiające stroje, kostiumy i szaty. Kolejny rozdział trzeci (ósmy) w pisaniu sprawił chyba Panu Łysiakowi ogromną przyjemność. Dotyczy bowiem ukochanej przez niego postaci - Napoleona Bonaparte. Jako zagorzały bonapartysta zbierał wszelkie "napoleonianiaki". Kolekcja imponująca! Książki, książeczki, albumy, albumiki, układanki, pieniądze, pocztówki, butelki w kształcie popiersia Cesarza, talerze, porcelana sprzed 1814 roku, wazy et cetera, et cetera. Ponadto opowiada o kolejnej zdobyczy, już może nie bibliofilskiej, a malarskiej. Gdzie po 22 latach poszukiwań, spełnił swoje marzenie. Obraz "Zamilkła bateria Samosierry" Wojciecha Kossaka stał się jego własnością. Encyklopedie - Alchemia podręcznej wiedzy. Co można było zrobić, przed I Wojną Światową, kiedy nie było internetu, telewizji, ani radia, aby poszerzyć swoją wiedzę o ludzkości i świecie? Ano być skazanym na ilustracje i teksty drukowane. A wysp tego rodzaju prac (encyklopedii, słowników, albumów) na początku XX wieku był ogromny. Waldemar Łysiak prezentuje tu wszelakie encyklopedie, pisze o wydaniach, o tym co w nich było, a raczej czego lub jakich postaci w nich nie było. Twierdzi również, że zbieranie encyklopedii jest to dość rzadka pasja bibliofilska, ponieważ wymaga obszernego mieszkania, bo takie tomy mogą zająć 'kilometry' półek. A co to jest encyklopedia? "Prosta odpowiedź brzmi: to jest taka książka, dzięki której żaden człowiek nie musi nosić w mózgu całej ludzkiej wiedzy; wystarczy sięgnąć, otworzyć i przeczytać." [str. 534] Potwierdza to przykładem, jak to pewien profesor zapytał kiedyś Einsteina; -Panie Einstein, czy wie pan co oznacza wzór E=mc2? -Nie pamiętam. Lecz pamiętam gdzie stoi książka, w której mogę to sprawdzić - odparł Geniusz. "Istnieje także bibliofilstwo 'nutowe'. Zbiera się nuty (kompozycje muzyczne, melodie) towarzyszące tekstom pieśni, czyli śpiewniki muzyczne. Są one rzeczą bardzo ważną w historii każdego narodu." [str.572] Śpiewniki mogą być kościelne, ludowe, wojskowe, patriotyczne, rozrywkowe. Oczywiście ulubionymi śpiewnikami Autora są patriotyczne, zebrał ich niemałą kolekcję. Choć posiada też unikatowe średniowieczne mszały (regulaminy liturgiczne). Cóż mogę więcej napisać o tej pozycji? Na pewno nie jest to recenzja, opisałam tylko pokrótce rozdziały, ale to tylko namiastka treści, obrazów, ilustracji. Dlatego na koniec posłużę się notką z Wydawnictwa Nobilis: "To fascynujące dzieło o polskiej kulturze, historii i tradycji widzianych przez pryzmat kolekcjonerstwa traktowanego jako bastion patriotyzmu. Humanizm Renesansu i legenda Piłsudskiego, powstania narodowowyzwoleńcze i Kresy wschodnie, mitologia Romantyzm i sarmackość, herbomania i dawne krajoznawstwo, antytotalitaryzm i sekrety sztuki, falsyfikaty i apokryfy, Napoleonizm i zabytkowość, jak również inne pasjonujące kwestie ojczyźniane rozpatrywane przez autora - tworzą swoistą literacką katedrę chwały minionej polskości, pełną blasku, lecz i nie wolną od cieni, którym Łysiak nie pobłaża." http://sokrates0313.blogspot.com/2011/08/empireum-tom-ii-waldemar-ysiak.html

Tak się powinno pisać HB, czyta się tę historię wypadu na gwardie jak powieść. Tu działa wszystko: obszerna wiedza podana jest przystępnie i w sposób uporządkowany (odpowiednią ilość miejsca dostają zarówno wydarzenia przed starciem i ich tło, sama bitwa oraz jej skutki i podsumowanie),wartkim językiem, jednocześnie bardzo ciekawie i merytorycznie. W bonusie jeszcze trafne i wnikliwe obserwacje, uwagi i analizy Autora. W źródłach najlepsze opracowania, dokumenty z Powstania oraz przeważające pamiętniki, dzięki którym właśnie tak żywo odmalowane zostały tamte przełomowe wydarzenia.

Ciekawa i solidnie napisana praca, pełna fachowej wiedzy (czasem aż zanadto, bo najeżona nazwami oddziałów). Dzięki dobremu, lekkiemu stylowi czytało się szybko i bez znużenia. Autor poprowadził nas przez ofensywę na szosie brzeskiej dynamicznie niczym Prądzyński (to pochwała, jakby ktoś jeszcze nie czytał),ale nie zabrakło tu również dogłębnej analizy źródeł tych wydarzeń oraz urozmaicających odbiór ciekawostek i wyjątków ze wspomnień. Dostajemy również cenną ocenę działań dowódców i podsumowanie zmarnowanych przez opieszałość i strachliwość Skrzyneckiego szans. Książka do polecenia laikom oraz bardziej obeznanym w temacie miłośnikom tamtej epoki.

To w zasadzie nie tyle biografia jako taka, co esej poświęcony księciu Jeremiemu Wiśniowieckiemu. Takie było zresztą zmierzenie Autora i w taki sposób należy tę książkę oceniać. Jako esej spełnia wszelkie oczekiwania stawiane przed tym gatunkiem literackim: napisany płynnym, potoczystym językiem, obfituje w anegdoty i ciekawostki obyczajowe, czyta się bardzo dobrze. R. Romański nie cofa się przy tym przed formułowaniem własnych, odważnych i często niepoprawnych politycznie ocen i opinii na temat sterników polityki polskiej doby powstania Chmielnickiego, ówczesnej sytuacji oraz możliwych sposobów działania (z których, zdaniem Autora, najczęściej z takich czy innych powodów – które stara się zresztą wyjaśnić - wybierano te najgorsze i najbardziej krótkowzroczne). To ważne zalety pracy. Można też jednak wskazać pewne minusy: zbyt częste i zbyt obszerne dygresje, niejednokrotnie pozbawione bezpośredniego związku z postacią księcia Jaremy, zbyt obficie używane w tekście współczesne, niewyszukane kolokwializmy, omijanie pewnych kwestii (np. w jaki sposób zaginęły na Świętym Krzyżu doczesne szczątki księcia – jeżeli nawet nic konkretnego na ten temat nie wiadomo, to jednak istnieją chyba jakieś poszlaki czy hipotezy?),wreszcie całkowity brak aparatu naukowego. Owszem, w pracy popularyzatorskiej Autor nie ma obowiązku takowego zamieszczać, ponieważ jednak biografii Jeremiego Wiśniowieckiego oraz opracowań na temat powstania 1648 r. napisano całkiem sporo, a R. Romański niejednokrotnie polemizuje z ich wskazywanymi imiennie twórcami, przydałaby się chociażby bibliografia. Niezależnie od tych uwag, powtórzę – czyta się bardzo dobrze.

Biografia Świętopełka I Wielkiego pt. „Świętopełk I Wielki. Król Wielkomorawski (ok. 844-894+)” autorstwa nieocenionego Witolda Chrzanowskiego, który wsławił się publikacją wielu książek z zakresu średniowiecznej Słowiańszczyzny i Republiki Rzymskiej, skupia się nie tylko na tytułowej postaci, ale również na Morawach, które w IX w. osiągnęły apogeum w zakresie organizacji państwowej. Świętopełk został w książce przedstawiony jako ambitny władca, który dzięki naturalnej charyzmie i talentom przywódczym skutecznie rozgromił ościenne potęgi (na czele z Frankami),w konsekwencji czego ostatecznie dane mu było swoje skronie zwieńczyć królewskim laurem. Autor skrupulatnie rozważa wiele hipotez na temat rozwoju i funkcjonowania Wielkich Moraw w omawianym okresie, a także prezentuje własne domysły (całkiem zasadne) w zakresie tematu pracy. Niewątpliwie książka stanowi hołd na rzecz tego wymienionego wcześniej walecznego monarchy morawskiego i w mojej ocenie jest godna polecenia.

Na tle innych biografii Avalonu, skupiających się głównie na władcach polskich, książka Chrzanowskiego bardzo zaciekawia swym głównym bohaterem. Trzeba docenić odwagę Autora porywającego się na biografię władcy, do którego czasów jedynym źródłem są niegrzeszące precyzją chronologiczną sagi. Odbija się to na książce długimi rozważaniami chronologicznymi, które niestety nie prowadzą do otrzymania konkretnych dat, jest to bowiem niemożliwe przy tak ograniczonej bazie źródłowej. Nie to jest jednak wadą pracy lecz pewien chaos w rozważaniach Autora. Na przykład dwukrotnie powtórzone są obszerne wywody na temat umiejscowienia w czasie panowania Gorma i Haralda Sinozębego, zaś do datacji bitwy w Harfrsfjordzie Autor wraca kilkukrotnie w różnych rozdziałach. Jest to dość męczące, choć po części wynagradza to Czytelnikowi barwny styl pisania Autora. Dużym plusem jest także klarowne przedstawienie biografii aż dwudziestu synów króla Norwegii i walk pomiędzy nimi. Podsumowując, książka Chrzanowskiego jest bardzo cennym nabytkiem w biblioteczce każdego fana normańskich klimatów, szczególnie przy ograniczonej liczbie takich publikacji w języku polskim.

"Must read" jeżeli chodzi o epokę napoleońską. Nie jest to opracowanie z samymi suchymi faktami, liczbami itd. Na duży plus zasługują liczne zaczerpnięcia z pamiętników uczestników wydarzeń. Sprawia to, że książka wcale nie jest nudna i czyta się ją rewelacyjnie. Następną pozycją którą zamierzam przeczytać będzie oczywiście "Napoleon, Alexander i Europa 1806-1812". Również tego samego autora.

Krótko, zwięźle i bardzo ciekawie. Tak można scharakteryzować sposób w jaki autor opowiada o polskim epizodzie kampanii 1809 roku. To niezwykle krzepiąca historia mobilizacji polskiego oręża i budowania naszej tożsamości narodowej w chwili ekstremalnego zagrożenia. Na szczęście nie znajdziemy w książce patriotycznego zadęcia i przesadnego patosu. Są za to szczegóły na temat konfliktów i animozji między głównymi graczami w tej historii - nasza narodowa bolączka. Są również wciągające opisy starć, nakreślone zostało tło historyczne i polityczne okoliczności wydarzeń. Interesujący, lecz mało znany fragment naszej przeszłości. O bitwie raszyńskiej słyszeli w zasadzie wszyscy, pozostałe zdarzenia owiewa raczej mgiełka zapomnienia. Szkoda.

Bardzo daje się odczuć, kto jest adresatem tej książki. Mimo to czyta się bardzo dobrze. Trudno "Historię Napoleona" określić biografią, prędzej hagiografią, a wręcz ewangelią, bo tak fałszywie wyidealizowaną postacią jest w niej Bonaparte. Ale tak jak kłamstwa Biblii tak kłamstwa historii Napoleona niosą ze sobą pozytywny mit - przesłanie, które w swoim czasie było potrzebne, a w czasie dzisiejszym potrzebne jest, aby zrozumieć, dlaczego pewne wydarzenia w historii świata i Europy potoczyły się tak, jak się potoczyły. Oczywiście ta krótka książka nie zrobi tego lepiej niż monografia historyczna, ale dla młodego człowieka będzie odpowiedniejsza niż robiąca wodę z mózgu beletrystyka naszych czasów, a zwłaszcza tak zwana "literatura młodzieżowa".

Powyższa praca to opis całej kampanii królewicza Władysława na Moskwę. Autor w łatwy do zrozumienia sposób przedstawia genezę całego konfliktu oraz ówczesną sytuację polityczną Rzeczypospolitej. Opisał również siły zbrojne obu stron oraz sposoby ich formowania. Cała kampania przedstawiona jest w sposób dokładny i szczegółowy, jednak sam szturm na Moskwę zajmuje w pracy niewiele miejsca. Znacznie więcej uwagi poświęcono natomiast rokowaniom pokojowym i rozejmowi w Dywilinie, który zakończył wojnę. Autor opiera swoją wiedzę nie tylko na innych opracowaniach, ale w dużej mierze również na źródłach, przytaczając sporo cytatów, pochodzących z rękopisów z tamtego okresu, które idealnie współgrają z całym tekstem. Mimo to, że tytułowa bitwa nie została opisana zbyt dokładnie, jak najbardziej warto poświęcić czas na przeczytanie tej pozycji. "Moskwa 1617-1618" jest bardzo dokładnym opisem konfliktu pomiędzy Rzeczpospolitą i Moskwą w latach 1617-1618, a jeśli ktoś chciałby się dowiedzieć czegoś na ten temat, to powinien przeczytać właśnie tę książkę.

Dużo informacji o wojskowości oraz budowlach słowiańskich, bardzo dokładnie opisane wybrane bitwy oraz wydarzenia, z uwzględnieniem roli religii w opisywanych wydarzeniach. Jedyny minus to lekki chaos, pominięcie niektórych wydarzeń bez podania powodu oraz całkowity brak w książce Czechów i Słowaków, którzy przecież są Słowianami Zachodnimi. Edycja: W międzyczasie odkryłem, że książki autora są często krytykowane za przeinaczanie faktów i stawianie nieprawdopodobnych teorii. Sądzę, że zabrakło w redakcji kogoś kto mógł błędy skorygować lub zaznaczyć je w przypisach, przez co osoba nieobeznana w temacie może zdobyć wiedzę, która nie jest wiarygodna ani oparta na faktach. Warto mieć to na uwadze podczas czytania książki.

Biografia w starym stylu - większość treści skupiona na polityce i wyprawach wojennych, mało informacji na temat tego co działo się na dworze lub jakichkolwiek informacji o życiu osobistym Napoloena. Trochę szkoda że Józefina wspominana raptem w jednym zdaniu, o romansach Napoleonach nawet autor nie wspomina, a na temat relacji Napoleona z Talleyrandem czy Fouche, oraz dworskich intrygach jest raptem parę skrótowych akapitów.

Jest dobrze, chociaż Psków wydaje mi się być pozycją nieco słabszą od 'Połocka' tegoż autora. Może to po prostu kwestia tego, że kampania pskowska nie była już tak udana i tak dobrze zaplanowana jak ta poprzednia? Konstrukcyjną wadą jest już natomiast fakt, że Kupisz przepisał spore fragmenty tekstu o armii z jednej pozycji do drugiej. Takiego postępowania nie lubimy. Nieco gorzej jest także w kwestii graficznej, dostajemy o wiele mniej map ( choć ważne że są) a i ilustracje wydają się już widziane, niektóre niepotrzebnie są powiększone na całą stronę, choć niczym się nie wyróżniają, inne z kolei wyraźnie źle umieszczono na planszy, marnując sporo miejsca. No ale to już raczej wina redaktora czy grafika a nie autora. Winą i autora i redaktora jest już za to na pewno koszmarna wpada pod koniec książki, gdzie ewidentnie uciekło z tekstu jedno czy kilka zdań odnośnie polskich strat, i zamiast nich są trzy kropeczki! Nie wiem czy autor chciał tu jeszcze coś dopisać, obliczyć i nie zdążył czy coś nawaliło w pliku. No ale taka rzecz nie powinna przejść niezauważenie. Błędem innego rodzaju wydają mi się także złe wyliczenia na temat strat Pskowian - autor wielokrotnie pisze, że w czasie walk bywały one dużo wyższe niż polskie, tymczasem suma tych strat wychodzi mu jakaś dziwnie niska... Ogólnie jest to jednak bardzo dobra praca, którą wszystkim polecam :)

Modelowa historyczna książka popularnonaukowa. Autor przedstawia kluczowy okres w historii Szwecji, czyli lata 1625 – 1656, wybierając sobie za bohatera Erika Jönssona Dahlberga, późniejszą ważną postać z historii tego kraju. Nie jest to przy tym biografia czy podręcznik historii politycznej, czy nawet esej bądź publicystyka historyczna. Najlepszą definicją byłoby określenie tej pozycji, jako popularnonaukowej monografii XVII-wiecznej wojny, sposobów jej prowadzenia i konsekwencji. Pokazując losy bohatera, Erika - na razie Jönssona, autor wyjaśniając tło wydarzeń omawia genezę i przyczyny wojny trzydziestoletniej, jej przebieg, główne bitwy, rokowania pokojowe, a przede wszystkim wojenne realia, z lubością pomijane przez historyków. Gdy Erik lub inne postacie bądź wydarzenia historyczne stykają się z jakimś problemem, autor opisuje jak sobie radzono z nim w XVII wieku (np. edukacja dzieci, ówczesne zwyczaje żywieniowe, stroje, działanie poczty, logistyka transportów wojskowych etc.). Zasadniczo kulisy treści ograniczają się do basenu Morza Śródziemnego oraz krajów zaangażowanych w wojnę trzydziestoletnią (i Rzeczpospolitej Obojga Narodów),ale są krótkie wypady do Nowego Świata, Stambułu czy wybrzeży Afryki. Książka rozpoczyna się odpisu bitwy pod Warszawą, niezbyt miłego oczom czytelników przyzwyczajonych do bogoojczyźnianego stylu pisania o wojnach naszych przodków (ani naszym wikipedystom, którzy nie chcą się przyznać do przegranej w tej batalii). Pokazuje archaiczność ówczesnego modelu polskiej wojskowości, w tym husarii, wielbionej przez fanów polityki historycznej. Autor trafnie zauważył, że zarówno ta formacja,jak i reszta polskiej kawalerii sprawdzała się w walkach z wrogami ze wschodu (Tatarzy, Turcy, Moskwa),ale już nie z zachodnimi (i istotnie, poza Kircholmem i małą bitwą pod Trzcianą nasza konnica nie radziła sobie ze Szwedami). Wbrew niektórym opiniom Englund nie oszczędza swoich rodaków. System polityczno-ekonomiczny Szwecji był delikatnie mówiąc daleki od ideału. Armia wcale tak dobrze nie wyekwipowana ani zorganizowana (aczkolwiek lepiej od naszej oraz habsburskiej),a jej dowódcy byli przede wszystkim pazerni na łupy. Opis wygranych bitew nie pokazuje „chwały szwedzkiego oręża”, tylko „krew pot i łzy” na polu walki oraz ogromną niekompetencję dowódców stron przeciwnych. Zamiast zalewu nazw i nazwisk mnóstwo łatwo przyswajanych informacji – np. o tym, że większość strat wśród żołnierzy była spowodowana chorobami i dezercjami, a nie śmiercią na polu bitwy, trupy były odzierane z odzieży i wszystkiego co wartościowe, w szwedzkiej armii tylko 1 na 12 żołnierzy pochodził z terenu tego kraju (w którym nota bene nie było pańszczyzny),a w riksdagu swoje przedstawicielstwo mieli nawet chłopi, królowa Krystyna nie była ani ładna ani romantyczna, ani cnotliwa, geneza szwedzkiego pieczywa chrupkiego miała bardzo przyziemny charakter, zdobyte armaty często były bezwartościowe z uwagi na inny kaliber kul, a Wiedeń był wówczas dużo mniejszy od Pragi. Natomiast, o czym autor nie pisze wprost, jednym w czym ówczesna Szwecja górowała nad resztą krajów europejskich był stosunkowo łatwy awans do elity. I dla ludzi wywodzących się z chłopstwa, jak bohater książki jak i dla obcych oficerów (głównie Niemców),kupców i przemysłowców (głównie Holendrów),później przeważnie uszlachcanych. I te różnice w kompetencjach m.in. dowódców czy organizatorów funkcjonowania armii były tak naprawdę siłą ówczesnego kraju Trzech Koron. To wszystko pokazuje bardzo dobre rozłożenie akcentów pomiędzy historię elit, a całej reszty ówczesnych społeczeństw. Ale w beczce miodu jest i łyżka dziegciu. Przekład tragiczny pod względem kulturowym i fatalna redakcja. Tłumacz nie wiedział, a wydawca nie sprawdził, że m.in. Brünn to nic innego jak morawskie Brno. Trier to Trewir, a Regensburg to Ratyzbona. Lewobrzeżna Praga to Mala Strana, a nie Małe Miejsce, a "Dyna" to po polsku Dźwina, uchodząca do Bałtyku w Rydze (i bitwa nad Dźwiną a nie pod Dyną). Źle wygląda nie stosowanie imion i nazwisk części panujących zgodnie z obowiązująca u nas tradycją. Czyli jest jeszcze cesarz Ferdynand II i III, ale zamiast Jerzego Rakoczego pojawia się … Georg (jeśli już to powinien występować jako György) Rakoczi, zamiast elektora saskiego Jana Jerzego – Johan Georg von Sachsen, a w miejsce elektora brandenburskiego Jerzego Wilhelma – Georg Wilhelm von Brandenburg. Książęta Kolonii i Moguncji byli arcybiskupami tych archidiecezji, a nie władcami. W husarii służyli husarze, a nie huzarzy, którzy posługiwali się nie lancami, a znacznie dłuższymi kopiami itd. Nie wystarczy znać język, trzeba bardzo dobrze rozumieć treść tłumaczonego dzieła. Brakuje też objaśnień wielu terminów czy wyjaśnień związanych z nazwami geograficznymi czy poszczególnymi postaciami historycznymi. To wszystko wpływa niestety na ocenę całości. Tym niemniej książkę, mimo jej solidnej objętości (800 storn) pochłania się szybko i z dużą satysfakcją. Tym bardziej, że odbrązawia dawne „sztuki” – zarówno wojenną, jak i dyplomatyczną.