cytaty z książek autora "Orlando Figes"
Chciałabym tylko zobaczyć, że jesteś obok, kiedy się rano obudzę, a wieczorem opowiedzieć Ci wszystko, co się stało w ciągu dnia, popatrzeć Ci w oczy i przytulić się do Ciebie. Ładne 'tylko' co?
Jaki sens miało pisanie do kobiety, o której od pięciu lat nic nie wie? Mogła przecież nie żyć, mogła o nim zapomnieć i wyjść za innego. Pisząc do niej list, postawiłby ją tylko w kłopotliwej sytuacji, był przecież więźniem, "wrogiem ludu". Lew uznał więc, że nie może się mieszać do życia Swietłany. Długoletnie uwięzieni wpoiło weń przekonanie, że jest niewiele wart i nie ma prawa od nikogo oczekiwać miłości.
W dziejach każdego reżimu następuje chwila, gdy ludzie zaczynają mówić: ,,Nie da się tak dłużej żyć”.
Celem było wskrzeszenie przeszłości(...)ażeby(...)zaszczepić wizerunek nieprzemijającej monarchii w niespokojnych czasach, kiedy rodząca się rosyjska demokracja zaczynała podważać jej prawo do rządzenia.(...)
Kult siedemnastowiecznej Moskwy był kluczem do tego samowskrzeszenia. Trzy znane zasady caratu(...) pierwszą była zasada patrymonializmu, na mocy której car był uznawany za właściciela całej Rosji.(...)druga zasada zaciągnięta z Księstwa Moskiewskiego to koncepcja rządów osobistych: wola cara jest ucieleśnieniem Boga(...)istniała wreszcie koncepcja mistycznego związku między carem a wyznawcami prawosławia, którzy kochają cara jak ojca i Boga.(...)była to fantazja o ojcowskich rządach, o złotym wieku samowładztwa, wolnego od problemów nowoczesnego państwa.
Sam fakt bycia Polakiem lub, co gorsza, Żydem oznaczał(...)bycie rewolucjonistą. (...)socjalistyczny aspekt ruchów narodowyzwoleńczych wart jest podkreślenia(...)ich najskuteczniejsze warianty polityczne były niemal zawsze socjalistyczne w formie(...) dla narodów podległych carskiemu imperium, tak jak i później sowieckiemu, nacjonalizm stanowił sposób na wyzwolenie człowieka z ucisku i obcej dominacji.
Reżim Romanowów załamał się pod ciężarem własnych sprzeczności. Nie został obalony. (...) rewolucji nie zapoczątkował ruch robotniczy-przy czym obstawiali dotąd lewicowi historycy.(...)nie ma powodu przypuszczać, że carski reżim skazany był na zagładę(...)Reformy mogły go ocalić. I w tym sęk. Ostatnim dwóm carom brakowało woli(...)reform.(...) ich dramatem było to, że w chwili gdy Rosja wkraczała w wiek XX, oni próbowali cofnąć ją do wieku XVII.
Chłopskie życie w Rosji w rzeczywistości było ciężkie, prymitywne i krótkie.(...)trudno powiedzieć, skąd się wzięło to barbarzyństwo(...)z pewnością słuszne jest jednak pytanie, zadane przez Gorkiego(...) czy w gruncie rzeczy rewolucja nie uwypukliła jedynie, jak się wyraził, wyjątkowego okrucieństwa rosyjskiego ludu. Okrucieństwo to zrodziła historia. Dlugo po zniesienie pańszczyzny naczelnicy ziemscy egzekwowali kary chłosty za drobne przewinienia.(...)okrucieństwo i przemoc, którym stary reżim poddawał chłopów przekształciły się w chłopskie bestialstwo, które (...)to obróciło się przeciwko reżimowi w straszliwym barbarzyństwie rewolucji.
Sprawy chłopskiej Rosji zamieszkanej przez 85% populacji były całkowicie nieznane miejskim biurokratom. "O rejonie Tuły wiedzieliśmy mniej więcej tyle co o Afryce Środkowej".
Główną słabością carskiego systemu była lokalna administracja w mniejszych miasteczkach i wsiach. Ten podstawowy fakt nazbyt często jest przeslaniany przez kreowany przez rewolucjonistów mityczny obraz wszechpotężnego starego reżimu.
W opinii prawicowców prawosławie stanowiło podstawę rosyjskiej nacji, Ukraincy i Białorusini nie byli odrębnymi narodami(...)nawet książę Lwow(liberał) nie mógł zrozumieć ukraińskich żądań statusu państwowego: w jego opinii Ukraińcy byli małoruskimi chłopami o odmiennym dialekcie i innych zwyczajach niż Wielkorusini z Północy.
Piotr Struwe, jeden z czołowych teoretyków marksizmu, mówił, że uznał tę doktrynę, ponieważ proponowała "naukowe rozwiązanie" podwójnego problemu Rosji: wyzwolenia się spod samowladztwa i przekleństwa zacofania.(...)być może tutaj tkwiło(...)Intelektualne źródło popularnosci ruchu wśród Żydów. Podczas gdy narodnictwo oferowało archaiczną wizję chłopskiej Rosji, kraju pogromów i dyskryminacji Żydów, marksizm proponował wizję Zachodnia i nowoczesną. Obiecywał włączenie Żydów do ruchu powszechnego wyzwolenia człowieka, a nie jedynie chłopa.
Aż do połowy lat 90.XIX wieku trudno było odróżnić w Rosji narodników od marksistów. Nawet policja często ich myliła(...)panowała duża płynność i współpraca.
Wojna była społecznym architektem 1917 roku(...)stary korpus oficerski poniżej szczebla kapitana został niemal doszczętnie wybity(...)60% procent podoficerów miało chłopskie korzenie, tylko nieliczni mieli dłuższe niż 4 lata szkolenie i niemal wszyscy mieli niewiele ponad 20 lat. Wojna demokratyzowała, otwierając drogi awansu milionom chłopskich synów.(...)właśnie ta radykalna wojskowa kohorta-piśmienna, pnąca się po szczeblach drabiny społecznej, zdezorientowana społecznie i odczłowieczona przez wojnę-stanie na czele buntu lutowego(...)Wielu najlepszych dowódców Armii Czerownej (np. Czapajew, Żukow, Rokossowski) było podoficerami carskiej armii(...) sierżanci I wojny światowej mieli stać się marszałkami drugiej.
Tłum obawia się groźby rozlewu krwi, ale gdy już do tego dojdzie, nabiera odwagi.
Rewolucje społeczne skazane są z natury na rozlew krwi(...) potępienie ich za to jest równoznaczne z mówieniem, że jakąkolwiek forma protestu społecznego, która mogłaby zakończyć się przemocą, jest moralnie zła.
Nie chodziło tutaj o niuanse prawne. Toczyła się wszak rewolucja, a wszystkie rewolucję są z natury nielegalne.
Wszystko,czego chcieli, to ziemia, a jeśli socjalizm oznaczał danie chlopom ziemi, to byli oni "socjalistami".
Im więcej wiesz, tym szybciej się zestarzejesz.
Nie zaczerniaj nazwiska żadnego,
Niech jasnością płoną w mroku żywą,
Zima roku czterdziestego pierwszego
Obdarzyła nas miarą właściwą.
Odtąd nam się zawsze przydawała,
Więc ją trzymaj w żelaznym uchwycie,
Ona prosta i twarda jak skała,
Sprawiedliwie zmierzy każde życie.
Rzeczy są taką drobnostką w życiu człowieka, nie są warte całego tego zamieszania i nerwów.
Im mniej wiesz, tym łatwiej będzie ci żyć.
Jednak sednem sukcesu bolszewików był podwójny proces budowania państwa i destrukcji. Z jednej strony na szczeblach najwyższych dążyli do centralizacji całej władzy w rękach partii i rozgromienia całej politycznej opozycji dzięki stosowaniu terroru. Z drugiej zaś na poziomie szeregowych członków partii zachęcali do zniszczenia dawnej hierarchii państwa przez przerzucenie całej władzy na lokalne rady, organizacje fabryczne, komitety żołnierskie oraz inne zdecentralizowane formy rządów klasowych.
Zarówno przed, jak i w trakcie 1917 roku było wiele decydujących momentów, kiedy Rosja mogła obrać bardziej demokratyczny kurs. Celem (...) jest(...) wyjaśnienie, dlaczego tak się nie stało.(...)Korzenie demokratycznej porażki Rosji tkwiły głęboko w jej kulturze politycznej i historii społecznej.(...)Brak przeciwwagi dla despotyzmu cara, izolacja oraz kruchość liberalnego Społeczeństwa obywatelskiego, zacofanie i przemoc na rosyjskiej wsi(...), osobliwy fanatyzm radykalnej rosyjskiej inteligencji.
Pozbawieni darmowej siły roboczej ziemianie nieuchronnie chylili się ku upadkowi.
Rosja stała się cesarstwem, zanim stała się narodem.
Zagadka chłopa tkwiła w sercu problemu narodowej tożsamości Rosji. Kwestia chłopska była punktem wyjścia wszystkich niekończących debat na temat przyszłości samej Rosji.
Wśród wykształconej elity panował kult rewolucjonizmu.(...)Historia ruchu rewolucyjnego jest historią inteligencji. Większość przywódców rewolucji było przede wszystkim intelektualistami. Mieli głowy wypchane europejską literaturą i historią, zwlaszcza historią rewolucji francuskiej z lat 1789 i 1848.(...)wielu z nich łączył nawet ten sam charakterystyczny wygląd- niechlujstwo lub nonszalancją, długie włosy, broda, okulary - który stał się cechą charakterystyczną lewicowców i rewolucjonistów na całym świecie.(...)Bierdiajew przyrównał niegdyś rosyjską inteligencję do zakonu lub sekty, jej mentalność była pokrewna chrześcijaństwu.
Inteligencja składała wszystko na ołtarzu "ludu". Głęboko wierzyła w swoją misję służenia ludowi, tak jak jej szlacheccy ojcowie wierzyli w swój obowiązek służenia państwu. W jej światopoglądzie "dobro ludu" było najwyższym interesem(...)tutaj tkwią korzenie maksymy rewolucjonistów, że rewolucjs usprawiedliwia wszelkie środki.
Zawsze starałem się żyć w wieży z kości słoniowej, ale fala bije o mury, grożąc podmyciem".