Franz Brentano

W pewnym miejscu Metafizyki Arystoteles powiada, że akcydens in abstracto pojmujemy jako pomyślany z wykluczeniem substancji. Gdyby jednak s...

W pewnym miejscu Metafizyki Arystoteles powiada, że akcydens in abstracto pojmujemy jako pomyślany z wykluczeniem substancji. Gdyby jednak spytać, czy istotnie jesteśmy w stanie tak go sobie pomyśleć, czy też jedynie roimy sobie, że jesteśmy do tego zdolni, musiałby się zapewne zgodzić na to drugie. Operujemy więc wewnętrznie sprzeczną fikcją, kiedy pozwalamy sobie traktować całość akcydensu w stosunku do zawartego w niej podmiotu analogicznie jak całość złożonej z pewnych członów substancji w stosunku do jednego z jej członów. Tak jak u psa obdarzonego ogonem ogon dołącza się do reszty ciała, tak też wyobrażamy sobie, że w istocie myślącej do umysłu dochodzi myślenie; i podobnie jak ogon, tak i myślenie można by uczynić przedmiotem z wyłączeniem substancji. Wszystko to są wymysły, mimo iż może się zdarzyć, że przyjęcie pewnej fikcji pod tym czy innym względem nie pociąga tutaj za sobą żadnych niekorzystnych następstw, a nawet ułatwia postęp badania.

Ta prawidłowość zaznacza się, jego zdaniem, we wszystkich trzech epokach kultury zachodnioeuropejskiej: dobie starożytnej, średniowieczu i c...

Ta prawidłowość zaznacza się, jego zdaniem, we wszystkich trzech epokach kultury zachodnioeuropejskiej: dobie starożytnej, średniowieczu i czasach nowożytnych. W każdej z nich filozofia przechodzi cztery główne fazy: najpierw fazę rozkwitu, którą zapoczątkowuje żywy wzrost zainteresowań teoretycznych - owo zdumienie bytem, będące według Arystotelesa źródłem wszelkiego filozofowania - jak również sięgnięcie do naturalnej, choć bardzo nieraz jeszcze niedoskonałej metody poznawczej, a potem trzy stadia coraz głębszego upadku. W pierwszym z nich zainteresowania czysto teoretyczne schodzą na dalszy plan, wypierane przez ciasny praktycyzm; obracająca się wokół życiowo ważnych problemów myśl filozoficzna zyskuje wprawdzie na popularności, ale traci ścisłość i głębię. Reakcją na jej nienaukowość jest rozprzestrzeniający się w drogim stadium sceptycyzm, który albo w ogóle odmawia ludzkiemu rozumowi zdolności poznawczej, albo drastycznie ją ogranicza. Że jednak trudno długo wytrwać w sceptycznej niewierze, nie zaspokajającej ludzkiego pragnienia prawdy, zatem w kolejnym stadium filozofia usiłuje za wszelką cenę ten brak wiary przezwyciężyć, rozpaczliwie chwytając się rzekomych nadnaturalnych sposobów poznania; tym samym pogrąża się w mistycyzmie, stanowiącym dno jej upadku.