Trzy rozmowy Teresy Torańskiej. Śmierć spóźnia się o minutę

Teresa Torańska nie lubiła słowa wywiad. Zatem...w książce zawarta jest rozmowa. Tym razem role się odwróciły i to nie Pani Teresa prowadzi prym. Tym razem to ona opowiada o sobie, swoim dziennikarskim warsztacie, Małgorzacie Purzyńskiej. Gdy Torańska skończyła prawo, nie chciała pracować w milicji, ani w sądzie. Zdecydowała się pójść na dziennikarstwo. W niniejszej książce opowiada o swoich początkach w zawodzie. O autorytetach, które spotykała po drodze, i które pomagały jej pracować nad udoskonalaniem się. O pierwszych rozmowach. O wpadkach, sukcesach, blaskach i cieniach dziennikarskiego życia. O tym jak zdobyć niezależność w zawodzie dziennikarza i jakich błędów nie popełniać. Relacja i rozmowa ze strajkującymi wlokniarkami w Łodzi. Rozmowa przy koniaczku z Jerzym Urbanem, wielokrotne spotkania z Jakubem Bermanem czy z członkami "Solidarności". Spotkanie z generałem Jaruzelskim, który nie chciał o niczym innym rozmawiać, jak tylko o stanie wojennym. To tylko niektóre z jej wielu osiągnięć. Jej rozmowy weszły do kanonu litetatury na uniwersyteckich wydziałach nauk politycznych na świecie. Podejście Teresy Torańskiej do jej rozmówców, nie opierało się na zadawaniu wcześniej przygotowanych pytań, tylko na przeżywaniu, uczestniczeniu. I dzięki temu była wyjątkową dziennikarką, która chciała słuchać, nie bała się wyrażać własnych opinii, nawet gdy wiedziała, że jej rozmówca ma zgoła inne poglądy. Była szczera ze sobą, jak i z innymi. W umiejętny sposób pokazywała świat oczami swojego rozmówcy. Pozycja wartka, pozbawiona nudy, z politycznym tłem, lecz może być interesująca nawet dla tych, którym z polityką czy niektórymi politykami nie po drodze.

Książka stanowi na pewno wartościowy zbiór informacji na temat Samoobrony, która niespodziewanie pojawiła się w świecie polityki. Myślę dosyć skutecznie obala mit jej przewodniczącego, który w niektórych kręgach wciąż cieszy się sporą estymą. Z perspektywy czasu wiemy znacznie więcej o tym co w czasach świetności Samoobrony było tylko domysłami. Ludzie, którzy chcieli walczyć o byt innych okazali się zwykłymi drobnymi złodziejaszkami, cwaniakami albo po prostu hołotą, która wpuszczona na salony zachowywała się nie lepiej niż ich trzoda w oborze. Polecam przeczytać ku przestrodze, żeby wiedzieć jak kończy się romansowanie z populistami.

Obrazki z życia polskiej emigracji osiadłej po II WŚ na Wyspach. Opisy treści dostępne w necie i pierwszy rozdział mogą sugerować, że reportaż to swego rodzaju „historia nieznana”, biografie zwykłych Polaków, którzy mimo udziału w wojnie nie zapisali się w annałach i na emigracji wiedli przeciętny żywot i którzy wreszcie dostali szansę, by opowiedzieć o swoich losach. Niestety, podczas lektury szybko okazuje się, że treść książki rozmija się z oczekiwaniami. Jest parę reportaży o emigrantach i ich potomkach, lecz znaczną część poświęcono historiom przemaglowanym już wzdłuż i wszerz przez dziennikarzy i historyków piszących o londyńskiej emigracji – kontrowersyjnemu życiu prywatnemu generała Andersa, skandalom związanym z „opieką” nad złotem NBP, wojenkom emigracyjnych polityków. Autorka zawarła również biografię księcia Kentu, któremu zdecydowanie na wyrost przypisała szczególne propolskie sympatie. In minus był też dla mnie narracyjny bałagan, czasem trudno się było połapać w chronologii zdarzeń. Zaczynam się już przyzwyczajać, że wydawnictwo Czarne wybiera do publikacji takie reportaże, które wyglądają jak wersje robocze, a nie gotowe teksty. Jak dla mnie zmarnowany potencjał. Podejrzewam, że te 15 lat temu autorka łatwo mogła znaleźć więcej osób, które byłyby skłonne podzielić się opowieściami o życiu na emigracji czy dorastaniu w mieszanych, polsko-brytyjskich rodzinach.

Tak, arcydzieło. Dla mnie - epitafium po radiu, na którym wychowałam się, które wykształciło mój gust muzyczny. Po lekturze poczułam smutek, bo dla mnie lektura "Zapraszamy..." było ewidentnym pożegnaniem stacji, której nie ma w chwili obecnej takiej, jaką pamiętam. Dziś jest Radio 357. I bardzo dobrze!

Smoleńsk Teresy Torańskiej to książka niedokończona — i to się czuje od pierwszych stron. Pracę nad nią przerwała nagła śmierć autorki, jednej z najwybitniejszych polskich reporterek i mistrzyń rozmowy. Sięgnęłam po ten tytuł, bo katastrofa smoleńska to pierwsze wydarzenie historyczne, które pamiętam tak wyraźnie. Było w tym coś bardzo osobistego — i może właśnie dlatego lektura tej książki była dla mnie tak poruszająca. To nie jest książka o teorii zamachu czy o politycznych przepychankach — choć niestety nie da się od nich całkowicie uciec. To książka o ludziach: tych, którzy stracili najbliższych, tych, którzy byli blisko wydarzeń jako zawodowi uczestnicy — dziennikarze, tłumacze, dyplomaci — oraz tych, którzy próbowali nadać tej tragedii znaczenie polityczne. Torańska, jak zawsze, słucha z uważnością i spokojem, nie narzuca się swoim rozmówcom. Jej styl jest pełen klasy, powściągliwości i dociekliwości. Nie ma tu agresji, niepotrzebnych emocji — a jednocześnie wszystko, co najważniejsze, wybrzmiewa boleśnie i wyraźnie. Najpiękniejsze i najbardziej poruszające są rozmowy z rodzinami ofiar. W szczególności zapadła mi w pamięć rozmowa z Ewą Komorowską. To w tych wywiadach bije serce tej książki. Są szczere, czułe, często bolesne. Pokazują dramat jednostki w obliczu ogromnej tragedii narodowej. Ciekawe są też perspektywy osób zaangażowanych zawodowo — dziennikarzy, konsulki, tłumaczy. Ich wspomnienia to opowieść o chaosie, lęku i odpowiedzialności. To inna perspektywa — równie ważna, choć często zapominana. Niestety, dużo trudniej czytało mi się rozmowy z politykami — zwłaszcza z przedstawicielami PiS-u. Ale też nie tylko oni rozmijają się z prawdą czy manipulują. Politycy obu stron barykady pokazują, jak bardzo katastrofa smoleńska stała się narzędziem walki, a nie momentem wspólnotowego przeżywania żałoby. I właśnie to jest największym bólem, który zostaje po tej lekturze. Torańska nie mówi tego wprost, ale jej rozmówcy pozwalają nam to zobaczyć: że Smoleńsk nam ukradziono. Że nie dano narodowi przeżyć tej traumy razem. Zamiast ciszy i refleksji — był taniec nad grobami. Ta książka pokazuje, jak głęboko sięgają podziały w Polsce — podziały, które być może zaczęły się właśnie wtedy, 10 kwietnia 2010 roku, i które z roku na rok pogłębiają się coraz bardziej. To obraz Polski, w której ludzie nie potrafią ze sobą rozmawiać, nie mają do siebie szacunku, w której ambicje i kompleksy często wygrywają ze współczuciem i rozsądkiem. Mimo że książka została wydana kilka lat po katastrofie, wiele z zawartych w niej historii wciąż wzrusza i boli. Smoleńsk to książka niedokończona — ale potrzebna. Daje przestrzeń, by wczuć się w losy tych, którzy byli najbliżej dramatu z 10.04. I może dzięki temu, choć na chwilę, spróbować spojrzeć na Smoleńsk nie przez pryzmat polityki, a człowieczeństwa.

Bardzo lubie tego autora, przeczytalem "Czarne sezony" i "Carska filizanke" i uwazam go za niedoscignionego mistrza jezyka polskiego. "Kregi obcosci" sa troche inne, to nie jest literatura, to sa po prostu dosc pokazne pamietniki. W roku 2010 z pewnoscia odbilo sie duzym echem to, ze autor dokonal w pamietnikach "coming outu", i, choc temat jest traktowany powaznie, jednak ciagle tylko pobieznie. Najwyrazniej, tak jak wszystkie osoby z tego pokolenia oraz generalnie wiekszosc ludzi w Polsce, nie wiedzial jak o tym opowiedziec, czul sie w temacie niezrecznie, to sa wlasnie te kregi obcosci w Polsce. Natomiast, jak sam zauwazyl, dyskusje na tematy zydowskie juz sa w Polsce znormalizowane, akurat w tych sprawach jestesmy juz na innym etapie. Pamietniki Glowinskiego to podroz w wiekszosci po Polsce Ludowej, wspanialy choc "dołujący" przekroj tego co tam sie dzialo, szczegolnie wartosciowy dla osob ktore urodzily sie po 1980. Ta epoka nie byla jednolita i warto miec tego swiadomosc. Generalnie, wydaje mi sie jednak, ze Glowinski planowal cos bardziej osobistego i nie calkiem mu sie to udalo, owszem, te osobiste momenty sa, ale jednak autor zawsze zachowuje elegancki dystans. Jego zaufanie do czytelnika jest ograniczone przez jego wlasne doswiadczenia zyciowe. Poniewaz jest profesorem polonistyki nie czuje sie "uprawniony" by pisac np. o muzyce klasycznej czy sztuce, a wielka szkoda, bo wlasnie w ten sposob poznalibysmy go blizej. Czytelnik musi wczuc sie w jego sytuacje, dziecka ocalonego z Zaglady, potem wyrastajacego w stalinizmie. I zawsze te na kazdym kroku powracajace (i jakze bardzo polskie!) przykrosci ktore go spotykaja, nawet w okresie w ktorym otrzymywal nagrody.

To już 49 lat upływa od chwili, gdy urocza starsza Pani, bibliotekarka na Wydziale Chemii, zwróciła się do mnie z wyrzutem: "Panie Wojtku, pan tu, a w s z y s c y są już w auli!" No to poszedłem, potem wyszliśmy i poszliśmy na UW, krzycząc "Polska czeka na Dubczeka!". Potem.... wszyscy wiedzą.. a wieczorem dowiedziałem się, że ja Polak, który wyssał antysemityzm z piersi matki, wspieram paskudnych syjonistów, takich jak Beynar – Jasienica (tak było! Nawet z Jasienicy od Łupaszki, zrobiono Żyda!!). Po strajku na PW i obronie pracy magisterskiej (koniec marca '68) przyszedł czas na tytułowe "Rozstania '68", które objęły również dziekana mojego Wydziału, wspaniałego człowieka, przyjaciela ludzi, szczególnie studentów, wielkiego popularyzatora nauki, twórcę "Problemów|" i telewizyjnej "Eureki", prof. dr Józefa Hurwica, (1911 – 2016), którego miała szczęście przyjąć Marsylia. (u Torańskiej s. 120, 122). Miałem przyjemność oceniać Torańskiej: "My" (10 gwiazdek), "Są" (10) oraz "Smoleńsk" (9), a teraz zabrakło mnie skali i muszę poprzestać na 10. Rok 1968 w nieodwracalny sposób zniszczył polską naukę i kulturę, a paradoksem jest, że symbolem tego antysemickiego wandalizmu pozostaje działacz od 1926 roku żydowskiej KPP, mąż żydowskiej działaczki KPP - Liwy Szoken, niejaki Gomułka, co świadczy o jego horyzontach umysłowych. Książka Torańskiej to nie tylko bolesne wspomnienia, lecz przede wszystkim starannie opracowany, opatrzony wieloma zdjęciami, jak najbardziej wiarygodny, dokument epoki. Chwała jej!

Mistrzostwo reportażu. Moje wielkie uznanie dla p. M. Szejnert za podjęcie się śledztwa, niestrudzoną pracę badawczą, i że znalazła siły w sobie, by doprowadzić do końca tę makabryczną kwerendę. Powstała książka wstrząsająca. Nie do uwierzenia dla kolejnych pokoleń wychowanych w wolności i poszanowaniu praw człowieka.

Wywiad z aktorem intelektualistą, czytającym po francusku w oryginale, tłumaczącym Moliera, który uważa, że Tadeusz Różewicz jest największym polskim poetą powojennym, a JPII nie był poetą najwyższych lotów, ale za dużo w książce dywagacji o polityce, sztuce, życiu, za mało konkretnych dyskusji o rzemiośle aktorskim, o zawodzie aktora, w sumie tak sobie.

„Broniewski. Miłość, wódka, polityka” - biografia sprawnie napisana przez Urbanka. Nadworny poeta Polski „ludowej”, legionista, kawaler VM. Urbanek, pisząc z lewicowych pozycji, stara się zrozumieć ten „rewolucyjny zapał” – nie rozgrzesza, pokazuje złożoność. Broniewski to tragiczna postać: wybitny poeta, patriota, szlachcic, birbant, a przy tym „czerwony”. „Polak, katolik, alkoholik” - tak się przedstawiał, choć był ateistą. Pół życia mieszkałem przy ulicy Broniewskiego, a wiedziałem o nim tylko tyle, co ze sztampowych lekcji w szkole. Wciągająca biografia, odsłaniająca człowieka za mitem.

Powojenna historia Polski, miniona epoka na tle burzliwych zmian polityczno-społecznych opowiedziana przez pryzmat życia Daniela Passenta, polskiego dziennikarza, publicysty, pisarza, tłumacza i dyplomaty, jednym słowem intelektualisty, otoczonego wachlarzem przyjaciół gotowych wspierać w chwilach dobrych i złych oraz gronem nieprzyjaciół zawsze gotowych do demaskowania błędów i moralizatorskich pouczeń. Wieloletni felietonista tygodnika „Polityka” przyznaje: „chętnych do rozliczania mojej osoby nie brak”. Książka biograficzna, powstała, gdy Daniel Passent miał 74 lata, to ważna informacja, perspektywa czasowa pozwala na oddzielenie spraw ważnych, od tych mnie istotnych, namysł nad własnym życiem i czasem minionym, bardziej obiektywny rejestr zdarzeń, rzetelną ocenę dokonanych wyborów i mniej dramatyczne przeżywanie problemów. Pewne rzeczy można ujrzeć dopiero z dalszej perspektywy, gdy łódź naszego życia oddala się na zakręcie rzeki. Wiedza z zakresu szeroko pojętej polityki nie jest moją mocną stroną, książkę przeczytałam z uwagi na wysoką kulturę słowa i warsztat dziennikarski autora, zachowałam w pamięci fragment o przemijaniu / odchodzeniu: - „Jestem pogodzony, nie uciekam w religię, nie wierzę w życie pozagrobowe, nie szukam żadnego innego pocieszenia. Chciałbym umrzeć tak, jak mój teść, człowiek wielkiej dobroci, Stanisław Orawiński, który w ostatnim dniu swojego życia przywiózł mi do domu obiad, bo byłem chory, po czym wrócił do siebie, położył się spać i zasnął na wieki”.

Niesamowita historia Marka Edelmana. Człowiek legenda a może nawet człowiek tworzący legendy i historię. Sama książka pozwoliła poznać osobę wcześniej znaną mi jako "pomnikowy dowódca powstania w getcie", teraz wiem kim był ten człowiek, co myślał, dlaczego walczył itd. Jak na książkę biograficzną czyta się bardzo dobrze, brakuje może nieco więcej zdjęć ale sam układ i sposób pisania są świetne. Co do minusów, wrzucanie całych artykułów z prasy podziemnej (przez kilkanaście stron) trochę zapycha i zaburza czytanie, można spokojnie ograniczyć się do cytatów Tym bardziej, że same artykuły to bardziej polityczne manifesty. Posłowie gdzie bohaterem jest bardziej Pan Gros, nie za bardzo rozumiem jaki był cel autorów? Wiadomym jest jakie emocje wzbudza Pan Gros, moim zdaniem zaburza to tylko odbiór książki. Książkę tą powinien przeczytać każdy, historia Marka Edelmana to historia Polski w XX wieku, straszna i smutna ale dająca nadzieje.

Radiowa "Trójka" fenomenem jest. Kto ten fenomen zna i lubi, temu i spodoba się ta książka. Jeśli ktoś chce dopiero zjawisko "Trójki" poznać, to ta biografia radia jest doskonałym punktem wyjścia. Gutowskiemu udała się trudna sztuka wyważenia akcentów: w idealnych proporcjach połączył historię, anegdotę, wypowiedzi ludzi związanych z radiem, fragmenty audycji i fotografie ilustrujące całość. Książka jest na tyle szczegółowa, że można kompleksowo poznać historię "Trójki", a przy tym nie ma krzty przesady w tej szczegółowości, książka nie jest nudna ani przegadana, za to jest zachowany umiar i dobry smak. Miłe, piękne wspomnienia o Agnieszce Osieckiej, Marii Czubaszek, Jerzym Dobrowolskim, Jonaszu Kofcie czy Grzegorzu Miecugowie. I o dziwo, jak na Wyd. Znak, bez błędów!

Zbiór reportaży Małgorzaty Szejnert o życiu, a przede wszystkim ludziach PRL-u. Tematyka jest dość zróżnicowana, jakkolwiek zestawienie akurat tych treści ze sobą nie do końca mi pasowało. Innymi słowy: niektóre rozdziały wydawały mi się nieco od czapy. Ciekawe przedstawienie typowego dnia pracy robotników Ursusa. Ten reportaż pokazuje, jak bardzo zmieniło się współcześnie podejście do pracy. Przyjemny w odbiorze, bo oddający klimat tamtych lat był również reportaż o funkcjonowaniu pracowników, a w zasadzie głównie pracowniczek Supersamu. Nieco przygnębiający z kolei był ten o dziwacznym wakacyjnym eksperymencie na dzieciach z domu dziecka i bezdzietnych małżeństwach. Dla kilku perełek warto przeczytać, jednocześnie całość nie zachwyciła mnie tak, jak by pewnie mogła.

Nie jest to biografia czy autobiografia, ale dokładnie jak w tytule - historia rodzinna. Historia rodziny polsko- żydowskiej, gdzie ta żydowskość była traktowana jak przywara, jak coś wstydliwego. I ta żydowskość była skrzętnie ukrywana przed naszą autorką. Tuszyńska próbuje rozwikłać ten " sekret" i w jakiś sposób zrozumieć postępowanie swojej matki. Chce odzyskać swoją żydowską rodzinę i poznać jej korzenie. A co za tym idzie - odnaleźć swoją zagubioną tożsamość. Bardzo dobra książka. Polecam wszystkim.

To poruszająca, mądra lektura. Dla każdego, bez względu na światopogląd. Jest to zapis rozmów, które Witold Bereś i Krzysztof Burnetko prowadzili z Markiem Edelmanem, ostatnim przywódcą powstania w getcie warszawskim. Rozmawiali o Bogu i religii z człowiekiem niewierzącym, boleśnie doświadczonym przez życie, a jednocześnie uchodzącym za autorytet moralny. Edelman zapytany o wiarę powiedział, że Boga wymyślili sobie ludzie jako pewnego rodzaju protezę – jak jest ciężko, to człowiek próbuje się wspierać myślą o Bogu, sprawiedliwości. Autorzy pytają o sens i wartość wszystkich przykazań, wspólnie z Edelmanem analizując je w trudnych i niejednoznacznych kontekstach. Dając przykłady ze swego życia, Edelman tłumaczy, co, dlaczego i kiedy jest najważniejsze.

Szczygieł zebrał 23 najlepszych polskich reportażystów – nazwiska takie jak Witold Szabłowski, Paweł Reszka, Wojciech Tochman, Ewa Winnicka – i powiedział im: dajcie mi swoje najlepsze teksty o Polsce, która musiała "mentalność sobie w jeden dzień zrobić". Wyszło 27 reportaży (a nawet więcej, bo są komentarze, przypisy, dodatki). To jest osobisty wybór Szczygła – nie akademicka analiza, tylko instynkty reportera, który pisze o tym, co go porusza.​ Jakie historie tam są? Proboszcz z HIV. Żołnierze ZOMO, którzy strzelali w kopalni Wujek. Dwie kobiety, które są matkami jednego dziecka. Student uciekł ze szkoły Rydzyka. Sprawiedliwi, którzy ratowali Żydów, a teraz się wstydzą swoich sąsiadów. Dumny homofob, który zgodził się na wywiad. Przemytnicy kokainę łykali w żołądkach, żeby spłacić czynsz.​ To nie są gładkie opowieści. To są rzeczy, które zdarzały się naprawdę, zapisane przez ludzi, którzy wiedzą, jak się robi reportaż – czyli jak słuchać, jak patrzeć i jak tego nie zmyślać.​ Co jest genialne? Różnorodność: Są tu sprawy ciężkie – religia, seks, polityka, zbrodnia – i zarazem lekkie, jak fenomen disco polo. To nie jest monotonna całość, to jest mozaika Polski, która drży ze zmian.​ Portret epoki: Dopiero po przeczytaniu całej książki widzisz obraz – Polska w czasach, kiedy wychodzi z cienia komunistycznej dyktatury i walczy sama ze sobą. Groteskowo, boleśnie, czasami śmiesznie.​ Śmiałość wyboru: Tekst o homofobii, tekst o aborcji, tekst o HIV – to były kontrowersyjne tematy kilka lat temu. Szczygieł nie schodzi z drogi. To jest książka dla ludzi, którzy chcą patrzeć na rzeczywistość, a nie na to, co się słusznie mówi w salonie.​ Jakość pisania: Wszyscy ci reportażyści piszą dobrze. Nie nudno. Czytasz „z zapartym tchem". To nie są artykuły prasowe, to są opowieści.​ A co słabe? Tu trzeba być szczery. Nie wszystkie reportaże są równie ważne. Są dwa-trzy teksty, które czytasz bez większego zainteresowania – rzeczy, które już znałeś albo które po prostu cię nie tykają. Antologia to nie perfekcja, to jest wybór. Czasami nie trafia.​ Druga sprawa: jeśli już przeczytałeś trochę reportażu Szczygła albo tych autorów – część tekstów się powtarza w różnych zbiorach. To nie jest nowość, tylko ponowna publikacja.​ Dla kogo? Jeśli chcesz rozumieć, skąd się bierze polska mentalność: To jest obowiązkowa lektura. Nie będzie Ci wszystko jasne po pierwszym przeczytaniu – będziesz musiał o tym myśleć. Ale to właśnie o tym chodzi. Jeśli tworzysz content, robisz reportaże, podcasty: To jest tutorial – jak się słucha ludzi, jak się opisuje rzeczywistość, jak się buduje opowieść, która liczy się.​

Dość lekka i całkiem przyjemna. Wywiad (ale nie rzeka) z Grzegorzem Miecugowem znanym i cenionym dziennikarzem głównie ze swojej pracy w TVN, gdzie był jednym z osób tworzących ówczesną publicystykę oraz prowadził kultowy już program tej stacji – „Szkło kontaktowe”. W opowiadaniu o sobie był niezwykle szczery – nie mówił bowiem tylko o sprawach przynoszących u chlubę, ale sporo było również o jego wadach i słabościach, począwszy zamiłowania do alkoholu czy okresowego upodobania do hazardu. Z racji wykonywanego zawodu najwięcej nawiązań był do jego pracy dziennikarskiej przede wszystkim do wielkiej stacji ówczesnego koncernu ITI. Można było się sporo dowiedzieć nie tyle o warsztacie zawodowym ile otoczce biznesowo-organizacyjnej funkcjonowania dużej stacji telewizyjnej. Czytała się bardzo szybko bo pytania były nieskomplikowanie, a odpowiedzi trafiały w punkt. Szkoda, że nie ma już z nami p. Grzegorza.

Szczery do bólu człowiek. Byłem nawet tym zdumiony kiedy czytałem tę książkę strona po stronie. Mówi bez frazesów to kim jest, to co go motywowało do prowadzenia życia. A to życie miał niezwykle ciekawe. Urodzony w żydowskiej, ale ateistycznej rodzinie z kultem wygodnego mieszczańskiego życia, według wizji swojego ojca miał stać się konformistą, wybrał jednak drogę inną – kontestatora zastanej rzeczywistości. Wszedł w środowisko artystyczno- intelektualne przez lata pracując jako sprawny dziennikarz, z czasem zaczął służyć władzy (służąc przede wszystkim swojemu ego). Podaje motywy swoich wyborów i życiowych i politycznych, bez zacierania prawdy. Dzięki tej książce zaczynam inaczej patrzeć i ludzi i ich wybory, dostrzegając wiele zbieżności ale i przypadków. Warto przeczytać bo pozwala zrozumieć jak bardzo skomplikowanymi osobnikami jesteśmy i jak nie wiele czasem trzeba żeby przejść od małości do wielkości, albo zupełnie w drugą stronę.

W książce zamieszczono zapis rozmów z ocalałymi z Holokaustu członkami żydowskiego ruchu oporu. Publikacja ich była możliwa dopiero po upadku PRLu. Pierwszy wywiad przeprowadzony z Edelmanem przez Grupińską w 1985r został opublikowany w drugim obiegu przez podziemne czasopismo "Czas" ukazujące się w Poznaniu. Wspomnienia to szczególne, bardzo osobiste, przywołujące dawno przeżyty strach, cierpienie, poczucie chaosu, braku akceptacji dla powszechnego okrucieństwa i odczłowieczenia. Trauma, z którą zmagali się przez całe swoje, cudem ocalone życie, została ożywiona na nowo. Czytelnik tej książki staje twarzą w twarz z tamtym światem i pogardą dla ludzkiego życia, której nie da się opisać słowami. Pojawiają się portrety zdrajców, kolaborantów, szmalcowników i tych, którzy bezinteresownie pomagali, ukrywali, karmili dając oparcie i wiarę w człowieczeństwo. Są też portrety oprawców, którym zabijanie nie daje już satysfakcji, stosują więc wymyślne fortele, aby przedłużyć cierpienie, poniżenie ofiar i eskalować okrucieństwo. Poznajemy powstawanie ruchu oporu w getcie, organizowanie pomocy, łączności z innymi gettami w Polsce, gromadzenie zapasów żywności i broni, wykuwanie przejść w ciągach kamienic na strychach i w piwnicach, urządzanie bunkrów i schronów, przygotowania do powstania. Z tego chaosu wspomnień o czasach nazwanych przez Z. Baumana "latami niemoralnego rozumu i nielogicznej moralności", wyłania się obraz człowieka, który w obliczu terroru i ekstremalnego zagrożenia, staje po stronie dobra lub zła. Jednak oprócz wspomnień w tych rozmowach pojawiają się pytania o przyczyny. Przewija się wątek antyżydowskiej nagonki rozpętanej w latach 20 i 30. przez polską endecję, publicznie wspieraną przez kościelnych hierarchów i uczelniane elity, które do polskich uczelni wprowadzają getta ławkowe oraz limity przyjęć Żydów, a w ekstremalnych przypadkach w ogóle ich nie przyjmują (taką decyzję podjęły władze KUL-u). Pojawia się też wątek osamotnienia bojowników getta: niechętny stosunek dowództwa AK i skromna pomoc rządu polskiego w Londynie. Wiele jest też rozmów o współczesnym państwie Izrael, jego polityce wobec państw arabskich i odcięciu się od tragedii europejskich Żydów, kiedy to w 1942r. Dawid Ben Gurion, późniejszy premier Izraela, na spotkaniu aktywistów socjalistycznej partii Mapai, publicznie powiedział:"Tragedia, której doświadcza europejskie żydostwo, nie jest bezpośrednio moją sprawą". Tamten Izrael zawiódł chyba najboleśniej, nigdy nie udzielił żadnego wsparcia walczącym o życie europejskim pobratymcom, nawet nie protestował obserwując kolejne akty ludobójstwa. Z wszystkich wywiadów najbardziej poruszyła mnie rozmowa Anki Grupińskiej z Inką (lekarką Adiną Blady Szwajgier), która pomimo wszystko pozostała w Polsce, gdyż ten kraj uważała za swoją ojczyznę. Rozmowa z Inką była dla mnie bardzo ważna. Z pewnością jeszcze kiedyś do niej wrócę. Przeczytane w ramach listopadowego wyzwania LC.