Świnie w kinie? Film w okupowanej Polsce

Czasy PRL-u odeszły do przeszłości, ale pozostały filmy, do których obecnie mamy swobodny dostęp, nie ograniczany cenzurą. W książce opisane jest kino widziane oczami socjologa. Cezary Prasek w tamtym okresie zawodowo recenzował filmy dopuszczone do pokazywania polskim widzom. Wartość dodaną stanowią osobiste wspomnienia autora dotyczące trudnych wydarzeń Marca 1968 roku.

Fascynująca historia wytwórni filmowej Sfinks i jej twórcy Aleksandra Hertza na tle Warszawy lat 1906–1939. Początki wielkich karier i losy takich gwiazd jak Pola Negri, Jadwiga Smosarska, Kazimierz Junosza-Stępowski, Józef Węgrzyn, Stefan Jaracz. Porwania aktorów, zrywane kontrakty, szpiegostwo repertuarowe – drapieżna konkurencja prekursorów polskiego kina. Pierwsze wielkie sale kinowe, pierwsze produkcje i pierwsze sukcesy. Początek flirtu wielkich pisarzy z nową sztuką – ekranizacje Orzeszkowej, Żeromskiego, Sienkiewicza czy Zapolskiej. A wszystko to w atmosferze wielkich emocji towarzyszących pionierskim dokonaniom. Tyle dowiadujemy się z okładki. Całą tą opowieść czyta się jak najlepszą powieść, pełną zwrotów akcji i interesujących bohaterów.W swojej książce autorka zawarła nie tylko zajmującą historię pierwszego polskiego studia filmowego, ale i przegląd przez historię Polski, która w owym okresie odzyskiwała dopiero utraconą niepodległość i w krótkim czasie zdołała wiele zmienić na lepsze. Pisana żywym językiem, sprawiająca wiele przyjemności czytelnikowi, czegóż chcieć więcej.Plusem, jak w wielu tego typu pozycjach, jest cała gama zdjęć, które dodatkowo wzbogacają i tak interesującą opowieść.Dla mnie takim kolejnym plusem, jest wzmianka o Kazimierzu Prószyńskim, który przed słynnymi braćmi, skonstruował pierwszą kamerę filmową, ale nie tylko.Jego pracy wniosły wiele, do dopiero raczkującego przemysłu filmowego.Zapomniany, ale nie znaczy że mniej ważny. Nasza historia ma to do siebie, że gloryfikuje osoby które na to nie zasługują, rzucając w zapomnienie ważne i wnoszące dużo do naszej kultury osoby. Książkę otrzymałem dzięki uprzejmości Wydawnictwa Prószyński i s-ka.

Ta pięknie wydana książka dwóch autorów (Lech Moliński – tekst, Jerzy Wypych – fotografie) jest opowieścią o dolnośląskich miejscowościach, w których kręcono filmy. Autorzy programowo pominęli Wrocław, bo jak piszą, do opisu filmowej historii tego miasta potrzebna jest osobna książka (mam nadzieję, że kiedyś powstanie). Jako że rzecz opowiada o moim regionie, który nieźle znam, przeczytałem książkę z dużym zainteresowaniem. Mamy tu opowieści o miastach, które trochę znam: Legnica, Wałbrzych;  o miejscowościach, w których byłem – Sokołowsko, Kłodzko, Wambierzyce; o miastach, przez które tylko  przejeżdżałem: Bystrzyca Kłodzka, Bardo; wreszcie o miasteczkach czy wsiach, w których nigdy nie byłem: Lubomierz, Platerówka, Zgorzelec i innych. Jest to też trochę rzecz o historii Dolnego Śląska po wojnie. To był region zaniedbany, w którym przez długi czas dominowała tymczasowość: mieszkańcy nie byli pewni, czy nie zostaną zmuszeni do kolejnego przesiedlenia. Owo zaniedbanie i atmosfera tymczasowości często przyciągały filmowców. Ciekawy jest rozdział o Lubomierzu, kręcono tam sporo filmów, to na rynku tego miasteczka Witia kupuje kota z miasta Łodzi (a w jakim to filmie koteczku?). Dzięki owej popularności wśród filmowców Lubomierz odżył, znalazł pomysł na siebie: od lat organizuje się tam festiwale polskich komedii. Ciekawie pisze pan Moliński o Legnicy, która w ogóle nie ucierpiała w czasie wojny, ale potem pół miasta zajęła Armia Radziecka, ich obecność czuło się na każdym kroku. Powstał o tych czasach świetny film 'Mała Moskwa' w reżyserii legniczanina Waldemara Krzystka, oczywiście kręcony w Legnicy. Spory rozdział poświęcony jest Wałbrzychowi, w czasie komuny był to silny ośrodek górniczy, a po 1989 r. stał się miastem upadłym: przemysł zniknął, a mieszkańcy zostali pozostawieni sami sobie... Właśnie owa atmosfera miasta upadłego przyciągała filmowców, wymieńmy chociażby znakomitego 'Komornika' Falka czy 'Sztuczki' Jakimowskiego. Jest też w książce wiele miejscowości tylko wspomnianych, bo kręcono tam tylko fragment jakiegoś filmu i tyle. Z drugiej strony lektura zachęca do obejrzenia wielu starych obrazów, na przykład 'Nikt nie woła' Kutza, kręconego w Bystrzycy Kłodzkiej. Książka jest starannie wydana, pięknie pachnie. Z drugiej strony rzecz ma swoje braki, ciekawemu, wręcz erudycyjnemu tekstowi Lecha Molińskiego towarzyszą artystyczne zdjęcia Jerzego Wypycha, ale są to fotografie mało informacyjne, ponadto bez objaśnień. Poza tym brakuje fotosów z omawianych filmów, brakuje zdjęć ulic czy domów, w których kręcone były filmy. Przydałaby się też mapa terenów, o których książka opowiada. Zatem w czasie lektury miałem uczucie niedosytu. Niemniej fajnie, że ta książka powstała, to bardzo ciekawy przyczynek do powojennej historii Dolnego Śląska.

Wyraźnie o niewyraźnych procesach, które chwilami - z dzisiejszej perspektywy - mało odkrywcze w ujęciu ogólnym, to jednak widać tutaj ogromny kawał rzemieślniczej roboty, jak i odsłonięcie ciekawostek, anegdot i problemów, które czynią polskie międzywojnie szczególnie magicznym miejscem.

Interesujące opowiadania o kulisach realizacji znanych filmów, w czasach PRL. Warto o tym poczytać. Nie były to dla filmowców łatwe czasy, bo doskwierał często brak taśmy filmowej, rekwizytów, a także cenzura. Chociaż... Dziś taśmy nie brakuje, za to brakuje pieniędzy. Zwłaszcza tym młodym reżyserom, którzy dopiero chcą zadebiutować, nie mają jeszcze chodów i układów. A cenzura? Czy dzisiaj jej nie ma? Czy tzw. poprawność polityczna to nie jest zakamuflowana cenzura? A niektóre wątki wplatane na siłę do filmów, aby wpłynąć na myślenie ludzi? A z drugiej strony niektórzy filmowcy mają obecnie coś, o czym nawet nie mogli marzyć ich starsi koledzy. No bo kto wtedy myślał, że serial może mieć 858 odcinków i jest realizowany przez 20 lat? A przecież dla twórców takiej produkcji, a także aktorów i pseudo-aktorów występujących w takich serialach to wspaniały żywiciel, to złote jajo! No i zyskuje się popularność, nie będąc nawet aktorem zawodowym. Wystarczy się pokazać i powiedzieć parę słów. Nie, nie! Nie zazdroszczę. Myślę tylko, że takich filmów, jakie realizowano w czasach PRL już nie będzie. Bo wtedy, przy użyciu skromnych środków produkcyjnych potrafiono zrobić prawdziwe dzieła, a dziś robi się papkę filmową dla najmniej wymagającej publiki.

Opowieść o początkach polskiej reklamy w latach 80. i 90. Jakóbczak opisuje ludzi, którzy tworzyli pierwsze reklamy, oraz jak te reklamy wpływały na społeczeństwo i kulturę. To nie tylko kulisy powstawania pierwszych reklam, ale opis procesu, jak reklamy zmieniały codzienne życie Polaków. Reklamy te nie tylko promowały produkty, ale także kształtowały nasze marzenia i aspiracje.

Wnikliwie opisana historia klubu aktorów w Warszawie, miejsca w którym najważniejsi artyści spędzali czas, spotykali się, dyskutowali. Książka pełna jest ciekawych anegdot, biografii interesujących ludzi. Niestety zakończenie jest niezwykle smutne, miejsce pełne życia i ciekawych wydarzeń dzisiaj już niestety nie istnieje. Wielu bywalców klubu już nie żyje, wielu jest bardzo wiekowych, a główną przyczyną zmian stał się syndrom dzisiejszych czasów. Ludzie bardziej od bezpośrednich kontaktów wolą porozumiewanie się przez internet, i ta pogoń za pieniędzmi....

Czy odnieśliście kiedyś wrażenie, że jeśli chodzi o muzykę i modę, to wszystko, co było do wymyślenia, już wymyślono? Jeśli tak, to intuicja Was nie zawiodła. Na ponad pięciuset stronach Retromanii Simon Reynolds udowadnia, że popkultura weszła w stan stagnacji i przy okazji zastanawia się nad istotą kolekcjonerstwa, snuje rozważania nad znaczeniem nostalgii oraz wyjaśnia, dlaczego samplowanie jest aktem zniewolenia. SPIS TREŚCI 1. Informacje podstawowe 2. Zawartość - erudycja autora, historia popkultury i filozofia 3. Plusy, czyli jak się powinno tłumaczyć książki, i minusy, których nie ma zbyt wiele 4. Wnioski i ocena INFORMACJE PODSTAWOWE Simon Reynolds, Retromania. Jak popkultura żywi się własną przeszłością, tłum. Łukasz Łobodziński, Warszawa 2018. Jak już wspomniałam, Retromania. Jak popkultura żywi się własną przeszłością to zdecydowanie nie lektura na jeden wieczór. Książka liczy 576 stron, z czego 536 to sam tekst. Tomik składa się ze wstępu, prologu oraz trzech wielkich działów (Teraz, Wtedy, Jutro) podzielonych na mniejsze podrozdziały. Na końcu książki znajdziemy bibliografię oraz indeks. Rozważania Reynoldsa ogłosiło drukiem wydawnictwo Kosmos Kosmos, specjalizujące się w tematyce muzycznej. Na użytek polskiego czytelnika przetłumaczył je Filip Łobodziński. ZAWARTOŚĆ - ERUDYCJA AUTORA, HISTORIA POPKUTURY I FILOZOFIA Autorem Retromanii jest Simon Reynolds, dziennikarz muzyczny z niemal czterdziestoletnim stażem, piszący dla największych tuzów z branży (,,Rolling Stone", ,,The New York Times", ,,Pitchfork", ,,Wire"...). Te cztery dekady uważnego słuchania muzyki i studiowania kultury masowej doskonale widać w omawianej książce - i z tego powodu nie jest to lektura najłatwiejsza. Czytelnik zapoznaje się z krajobrazem historycznym kultury popularnej chyba całego XX wieku i pierwszej dekady XXI, ale jednocześnie nie uświadczy on tutaj chronologicznej opowieści o tym, jak powstawała muzyka rozrywkowa. Jeśli Reynolds opowiada, przykładowo, o początkach jakiegoś gatunku muzycznego, to robi to jedynie po to, żeby mieć podstawę dla dalszych rozważań, bo to zresztą na nich opiera się ta książka. Dużo tu filozofii, zwłaszcza postmodernistycznej, z Jacquesem Derridą i Jeanem Baudrillardem na czele. Próbując odpowiedzieć na pytanie: Czy retromania zagnieździła się już na dobre, czy okaże się, że stanowiła jedynie jakiś etap historyczny?, autor zahacza o najróżniejsze tematy i teorie. I tak, stawia on na przykład tezy: - historyczna kultura masowa stała się główną tkanką pamięci pokoleniowej, wypierając stopniowo wydarzenia polityczne, jak wojny czy wybory; - t-shirty z tras koncertowych [...] swój późniejszy polor zawdzięczają temu, że przywołują czas, gdy nie miały żadnego specjalnego znaczenia poza użytkowym; - kiedyś nuda brała się z braku możliwości spędzania wolnego czasu i oczekiwania - dziś wynika z przesytu; - iPod to największa przemiana, jaka wydarzyła się muzyce w pierwszej dekadzie XXI wieku; - późny kapitalizm i kultura splatają się ze sobą dzięki ogniwu, którym jest moda. Muzyka popularna stopniowo przejęła ze świata mody przyśpieszony metabolizm i błyskawiczny cykl, w jakim kolejne zjawiska się przedawniają. Jak to wszystko, o czym pisał Reynolds, ma się do roku 2021 czytelnik musi odpowiedzieć sobie sam. Książkę w Polsce wydano w 2018 roku, ale anglojęzyczny oryginał pochodzi z 2011. Ciekawe, jak autor skomentowałby ostatnią dekadę, a zwłaszcza album Duy Lipy, zatytułowany, nomen omen, Future Nostalgia. PLUSY, CZYLI JAK SIĘ POWINNO TŁUMACZYĆ KSIĄŻKI, I MINUSY, KTÓRYCH NIE MA ZBYT WIELE Trzeba oddać sprawiedliwość panu Łobodzińskiemu - odwalił kawał dobrej roboty, jeśli chodzi o tłumaczenie, a było to, moim zdaniem, zadanie bardzo trudne. Specyfiką Retromanii jest przeogromna ilość nazwisk, dat i nazw wydarzeń, w których orientować dobrze będą się chyba jedynie najwięksi muzyczni zapaleńcy. Na szczęście dla polskiego czytelnika, tłumacz zdecydował się objaśniać je w przypisach (a niekiedy i polemizować lub wręcz poprawiać niedopatrzenia autora) - dzięki temu znacznie łatwiej jest przyswoić tekst główny, a książkę czyta się po prostu łatwiej i ciekawiej. Jak już wspomniałam, nie jest to tekst łatwy, ale niesamowicie intrygujący. Spodoba się zwłaszcza osobom, które interesują się filozofią, kulturą popularną i muzyką, i chciałyby zagłębić się w teorie ich dotyczące - zrozumieć nie ,,kto, jak, kiedy", ale ,,po co" i ,,dlaczego". Muszę jednak podkreślić, że momentami Retromania bywa naprawdę trudna w odbiorze. Bywa, że autor rozpisuje się o jakimś jednostkowym, niepopularnym i mało znanym wydarzeniu, wymienia szereg nazwisk i idzie w taki detal, że nawet jako tako obeznany ogólnie z tematem książki odbiorca poczuje się po prostu znużony. Tomik Reynoldsa wyróżnia jeszcze jedna osobliwość, a mianowicie układ tekstu. Bywa, że nagle w środku rozdziału na stronie pojawia się odcięty grubą krechą tekst (zob. zdjęcia), gdzie dziennikarz dzieli się z czytelnikiem swoimi luźniejszymi myślami, związanymi z danym zagadnieniem. Początkowo takie rozwiązanie bardzo mnie irytowało (jak to czytać? Najpierw tekst główny, czy ten pod kreską?), ale z czasem przywykłam. I dla zasady powiem jeszcze, że zdarzają się literówki, ale są one nieliczne. WNIOSKI I OCENA Chyba po prostu powtórzę opinię pana Rafała Księżyca z tylnej okładki Retromanii: Tak właśnie powinno się pisać o muzyce: szerzej, głębiej, zaskakująco. OCENA: 9/10 Więcej fajnych rzeczy i zdjęcia książki -->" okfonia.blogspot.com

Naprawdę dobra książka, poświęcona polskiej kinematografii. Ciekawa pozycja, choćby przez swoją niszowość, ciężko znaleźć coś równie ciekawego i kompetentnego w tym temacie, a jednocześnie w miarę współczesnego. Każdy opis rozpoczyna się od streszczenia najbardziej pamiętnej sceny danego filmu, potem mamy krótkie streszczenie fabuły. Dodatkowo, każdy opis uzupełniony jest dużą ilością zdjęć, często także ciekawostkami, anegdotami a także licznymi notatkami biograficznymi, głównych aktorów, a także reżyserów. W niektórych przypadkach mamy też linki, w postaci kodu QR do filmików na youtubie z omówieniem danego filmu, działa to sprawnie i bez żadnych problemów. Książkę polecam wszystkim fanom kina, mi pozwoliło poznać kilkanaście "perełek" których wcześniej nie znałem, oraz przypomnieć sobie kilka kolejnych o których zdążyłem już zapomnieć.

Hollywood to oczywiście dzielnica miasta Los Angeles w Stanach Zjednoczonych, ale dla większości z nas to przede wszystkim synonim fabryki snów. Dzisiaj, nazwa ta jest głównie stosowana do określenia amerykańskiego przemysłu filmowego, ale kiedyś to była kraina, gdzie spełniało się marzenia. Podróż do tych właśnie początków, proponuje nam Pan Andrzej Krakowski w swojej książce „Pollywood. Jak stworzyliśmy Hollywood”. Wyjątkowości tej pozycji polega na tym, że autor chce pokazać, jak wielu Polaków brało udział w budowaniu imperium filmowego. Sam autor również zasługuje na wzmiankę, jest bowiem nie tylko barwną postacią, ale wydaje się jak najbardziej adekwatną do napisania właśnie jest książki. Pan profesor jest absolwentem łódzkiej filmówki, wykładowcą City University of New York i doktorem nauk filmowych. W 1968 roku wyemigrował do Ameryki, a władze PRL pozbawiły go obywatelstwa. Andrzej Krakowski zrealizował ponad siedemdziesiąt filmów, seriali telewizyjnych i między innymi nominowany do Oscara „California Reich”. Sam nie zapomniał o swoich żydowsko-polskich korzeniach i dlatego postanowił przypomnieć o polskim wkładzie w rewolucję filmową w książkach „Pollywood. Jak stworzyliśmy Hollywood” oraz „Polish Oscars/Polskie Oscary”. „Pollywood. Jak stworzyliśmy Hollywood” autorstwa Pana Andrzeja Krakowskiego to szeroko zakrojona saga filmowa o założycielach najsłynniejszej na całym świecie „Krainy Snów”. Na temat tej książki można by napisać kolejną, studiując szeroko zakreślony punkt widzenia autora. Skupmy się zatem na bohaterach, których życiorysy mamy szansę poznać. Osią tej publikacji jest bowiem dziesięć różnych opowiadań o dziesięciu bohaterach. Każde z nich zaczyna się podobnie – pokazuje drogę jaką przeszli szukając dla siebie miejsca w nowym świecie. Każdy z bohaterów, jak twierdzi sam autor, ma również cechę wspólną, czyli „talent do rozpoznawania szans i możliwości, których inni nie zauważali”. Wybierając te właśnie postaci z ogromnej grupy polskich emigrantów, kierował się głównie tym, w czym byli pierwsi. Sigmund Lubin, urodzony we Wrocławiu lub Poznaniu, jako Zygmunt Lubszyński – zbudował pierwszy przenośny projektor. Bez niego film byłby cały czas oglądany w kinetoskopie, wynaleziony przez Thomasa A. Edisona. Samuel Goldwyn, urodzony w Warszawie jako Szmul Gelbfisz – jako pierwszy zrealizował pełnometrażowy film fabularny w Hollywood. Bez niego filmy byłyby wciąż krótkie. Bracia Worner nazywali się Wonsal i pierwszy z nich urodził się w Krasnosielsu koło Makowa Mazowieckiego. – bez nich film byłby nadal nie tylko niemy, ale i czarno-biały. Słynna dzisiaj wytówrnia Worner Brothers została założona przez czterech braci: Harry’ego (Hirsza), Alberta (Aarona), Sama (Szmula) i Jacka (Itzaka). Pola Negri, urodzona w Lipnie jako Apolonia Chałupiec – jak twierdzi autor, ze wszystkich postaci była ona najbardziej wyjątkowa, „…a to dlatego, że odkryła się sama. Była Polką, zawsze Polką i wszędzie Polką.” – jako pierwsza gwiazda ze wschodniej Europy, pozostaje w pamięci widzów do dziś. Torowała drogę dla Grety Garbo, Ingrid Bergman czy Marlenie Dietrich. W tym zacnym gronie znaleźli się również: Louis B. Meyer, Nathan Harry Gordon, Bracia Shubertowie, A; Jolson, Paul Muni i Billy Wilder. Autor ubolewa, że niestety z braku miejsca bardzo wielu godnych przypomnienia i uwagi Polaków musiał pominąć. Obiecał jednak, że znajdzie dla nich miejsce w drugiej części. Na uwagę zasługuje również tytuł książki „Pollywood. Jak stworzyliśmy Hollywood”, bowiem ma on swoich zwolenników, jak i czytelników bardziej sceptycznych. Przez tych drugich właśnie uważany jest za nieco mylący, ponieważ nie wszyscy bohaterowie czuli się Polakami. Urodzeni co prawda na terenie I Rzeczypospolitej w okresie zaborów, ale w większości byli pochodzenia żydowskiego. Moim jednak zdaniem, nie zmienia to faktu, że książka stanowi ogromne źródło wiedzy i jest efektem niesamowitej pracy autora. Napisana jest wręcz z reporterską dokładnością, a najlepszy dowodem jest fakt, że autor porównuje czasami kilka sprzecznych źródeł danej informacji i dopiero na koniec przytacza własną interpretację. Głównych bohaterów jest dziesięciu, ale żeby nakreślić sytuacje w jakiej się znaleźli, autor musiał wprowadzić całą gamę postaci drugoplanowych. Są tu cwaniacy, złodzieje i wizjonerzy kina, których kariery kształtowały się od przysłowiowego pucybuta do milionera. Co z pewnością kosztowało autora ogrom pracy archiwalno-reporterskiej. „Pollywood. Jak stworzyliśmy Hollywood” Andrzeja Krakowskiego mimo wszystko, to wciągająca i wypełniona anegdotkami opowieść o ludziach, którzy wyruszyli z Polski po nowe, lepsze życie. Czyta się tę książę niczym sensacyjną powieść, rodem z Dzikiego Zachodu. Pozycja niesamowicie ciekawa i bardzo wciągająca, a dla miłośników kina to lektura wręcz obowiązkowa. Przeczytaj koniecznie Zaczytana Joana

Podręcznik doskonały. Jasno, przejrzyście, chronologicznie napisany (znakomite tłumaczenie z angielskiego autorstwa prof. Mirosława Przylipiaka) na dodatek z pasją prawdziwego entuzjasty polskiego kina. Plus piękna szata graficzna i adekwatne zdjęcia. Na rynku polskim nie ma lepszego podręcznika na ten temat. I tak kompletnego. Czyta się z przyjemnością.

Chyba jednak obrana przez autorów forma nie do końca się sprawdziła. Mamy bardzo przekrojową pozycję, więc z konieczności żaden wątek nie zostanie wystarczająco rozwinięty, ale tutaj kompletnie zabrakło balansu. Syska i Wojnicka z jednej strony próbują podać najważniejsze fakty, ale wplatają w to tak dużo żargonu i akademickich rozważań, że trudno mówić o pozycji przystępnej. Nie wiem zatem dla kogo jest to książka: dla studenta chyba jednak zbyt ogólne, dla prawdziwego kinomana podobnie, a dla laika pozostanie chyba niewiele punktów zaczepienia, może poza tytułami filmów i nazwiskami do sprawdzenia. Nie wiem czy nie lepiej wypadłoby wybranie kilku reprezentatywnych dzieł dla jakiejś kinematograficznej epoki i na ich przykładach, nawet w formie eseju, przeprowadzona analiza. Z „Historii filmu” nie wyciągnęłam niestety zbyt wiele, a nawet w kilku miejscach miałam wrażenie, że komentarz do niektórych tytułów średnio pasował do tego, co sama wyciągnęłam z seansu. Mierzi też słaba redakcja – wielokrotnie trafiałam na źle przycięte wyrazy, jakieś błędy w druku. I niestety zbyt często używane w złym kontekście, że coś „wycisnęło piętno”, raz wręcz „wycisnęło pozytywne piętno”. Spodziewałam się zdecydowanie więcej.

Książka przypomina mi sprawnie napisaną pracę magisterską, podbudowaną "bazą naukową" : dużo cytowania krytyków, dziennikarzy (zarówno z lat 60-tych jak i współczesnych), analizowania przez nich (i przez autora) "Stawki..." pod względem realizacji, reżyserii, zgodności z historią - ale wszystko ogólnikowo i takie "na sucho", bez wzbudzenia ciekawości w czytelniku. O ile podanie tytułu, obsady, realizatorów każdego odcinka ma sens - to po co autor dokładnie je streszczał? Znający serial będą to omijać (bo wiedzą o czym są odcinki), a ci którzy nie znają - po przeczytaniu streszczenia (ze spoilerami) będą mieli zepsutą przyjemność przy ewentualnym oglądaniu. Według mnie jest to kilkadziesiąt zbędnych stron książki, w których miejsce możnaby umieścić np. wywiady z aktorami biorącymi udział w konkretnym odcinku, ich wspomnienia z planu, przygotowanie do roli, własne opinie o serii, itd. W dalszej części książki za dużo jest również wyliczanek zdradzających treści odcinków i ich kluczowe kwestie - zgaduję, że w większości sięgają po tę książkę osoby, które obejrzały przygody Klossa, więc mnie osobiście te sprawy nużyły i w żaden sposób nie poszerzyły wiedzy o serialu. Niestety, oczekiwałam po tej książce czegoś na wzór "making of", a nie magisterki. Zabrakło mi tu ciekawostek i anegdot z planu, wywiadów z twórcami, aktorami, ekipą, która kręciła serial. Więcej o "Stawce..." dowiedziałam się z autobiografii Stanisława Mikulskiego (przy okazji - polecam) niż z książki, która zajęła się wyłącznie tym serialem. Szkoda, szkoda.

Kiedy dwoje tak wnikliwych obserwatorów polskiej codzienności i nostalgii jak Olga Drenda oraz Jacek Paśnik bierze na warsztat fenomen serialu Świat według Kiepskich, oczekiwania czytelnika automatycznie szybują pod sam sufit kamienicy przy Ćwiartki ¾. Efektem tej współpracy jest książka Nikt Nikomu Nie Tłumaczy, którą oceniam na 6/10. To pozycja wartościowa, ale momentami grzęznąca w teoretycznych rozważaniach, które mogą nieco przytłoczyć fanów poszukujących prostej odpowiedzi na pytanie, dlaczego Ferdynand Kiepski stał się naszym narodowym lustrem. Autorzy słusznie zauważają, że przygody mieszkańców wrocławskiej kamienicy to nie tylko slapstickowa komedia o piciu piwa Mocny Full, ale przede wszystkim genialna satyra na polską transformację ustrojową. Drenda i Paśnik analizują serial jako zapis lęków, aspiracji i absurdów życia w „dzikim kapitalizmie”. Świat według Kiepskich w ich ujęciu to polska wersja teatru absurdu, gdzie bieda-estetyka lat 90. miesza się z ludową mądrością i surrealizmem. Analiza postaci – od bezrobotnego filozofa Ferdynanda, przez pragmatyczną Halinkę, aż po uosobienie drobnomieszczańskich kompleksów, czyli Mariana Paździocha – jest przeprowadzona z dużą błyskotliwością i kulturoznawczym zacięciem. Książka świetnie oddaje ewolucję serialu: od wczesnych, niemal punkowych odcinków, po późniejsze, bardziej oniryczne i filozoficzne epizody reżyserowane przez Okiła Khamidowa i Patricka Yokę. Autorzy trafnie punktują, jak serial stał się „bezpiecznym wentylem” dla społeczeństwa, które w krzywym zwierciadle Kiepskich mogło oswoić własne niedostatki. Skąd zatem tylko „szóstka”? Największym problemem publikacji jest jej momentami zbyt hermetyczny, akademicki język. Czytelnik, który liczył na kopalnię anegdot z planu czy ciekawostek o obsadzie, może poczuć się rozczarowany. Książka to raczej esej socjologiczny niż klasyczna biografia serialu. Niektóre interpretacje wydają się nazbyt naciągane, jakby autorzy za wszelką cenę chcieli dopisać głęboką filozofię do każdego żartu o „pośredniaku”. Brakuje tu nieco lekkości, którą charakteryzuje się sam serial – tekst bywa suchy i przeładowany odniesieniami do teorii kultury, co sprawia, że lektura staje się chwilami nużąca. Mimo tych mankamentów, Nikt Nikomu Nie Tłumaczy to ważny głos w dyskusji o polskiej popkulturze. Drenda i Paśnik udowadniają, że o „Kiepskich” warto i trzeba rozmawiać poważnie, bo bez zrozumienia Fenomenu Ferdka trudno zrozumieć dzisiejszą Polskę. To pozycja dla tych, którzy chcą spojrzeć na osiedle Kosmonautów nie przez pryzmat śmiechu z puszki, ale przez pryzmat skomplikowanej historii naszych zbiorowych wyobrażeń. Solidna lektura, choć wymagająca od czytelnika sporej cierpliwości do teoretycznych wycieczek.

Trudna recenzja, z jednej strony podszyta nostalgią a z drugiej obiektywizmem. Tak więc od początku. Książka jest dozwolona dla czytelników 50+. Dzieciarnia z przełomu lat 60, 70 i 80 dla której podwórko to cały wszechświat a ta namiastka telewizji z tamtych lat to czarodziejskie okno nie miała alternatyw z dzisiejszych czasów, więc trudno dokonywać porównania. Faktem niezaprzeczalnym jest, że TDC miała ogromną siłę oddziaływania i była ewenementem. Pamiętam, jak po locie Hermaszewskiego zakładaliśmy w klasie Klub Kosmonautów. Czy w 100% miała pozytywny przekaz? No cóż teraz mam wątpliwości, szczególnie dotyczące popularnych wtedy seriali młodzieżowych i tworzonych na ich podstawie klubów. Wiele z nich podszytych było sporą dawką propagandy. Książka momentami nachalnie próbuje nam udowodnić, że opisane programy to dobro natchnione. No cóż, nie przekreślę swego dzieciństwa bo było fajne, pełne dzikich zabaw, kumpli, zwariowanych pomysłów i nieograniczonej wyobraźni. Matek biegający wieczorem ze ścierą w ręku, aby zgarnąć towarzystwo do domu, wołań o 2 lub 5 zł kiedy na podwórku pojawił się lodziarz. Ech, dam 7, nie kala się dobrych wspomnień.

Generalnie, Trylogia Sienkiewicza jest moją pasją od zawsze. A Potop szczególnie. To moja powieść i film ever. Ten wspaniały album poświęcony filmowi, oddaje w pełni jego urok. Mnóstwo pieknych fotografii, które przypominają cudowne sceny. Cieszę się, że powstał, zajmuje szczególne miejsce w mojej biblioteczce.

Od razu zaznaczę jednak że polski tytuł jest nieco mylący i może wprowadzić polskiego czytelnika w błąd. W oryginale jest bowiem: "1001 TV series you must watch before you die". Kluczowa jest tu fraza "TV series". I co twórcy tego wielkiego tomiszcza pod tym rozumieją? Ano rozumieją to bardzo szeroko. Chodzi tu bowiem ogólnie o wszystkie produkcje telewizyjne, nie tylko seriale sensu stricto ale i: miniseriale, filmy telewizyjne, programy, teleturnieje, telenowele, talk showy, reality show, i wszystkie inne "showy" które leciały w TV na przestrzeni lat. Aż za dużo tego. 😛 To właściwie taka wielka encyklopedia telewizji od jej początków czyli od lat 50. XX wieku do dzisiaj. Właściwy tytuł powinien więc brzmieć "1001 najważniejszych i najistotniejszych produkcji telewizyjnych w swoim miejscu i w swoim czasie". Także ostrzegam: to nie jest 1000 najlepszych seriali z platform streamingowych, to pieprzona encyklopedia całej TV! Tak po prawdzie to nie sądzę żeby istniało aż tysiąc seriali które koniecznie trzeba obejrzeć, myślę że max z 200 (a produkcji telewizyjnych to wielu wręcz nie warto oglądać), ale że uwielbiam wszelkie topki i zestawienia to nie mogłem się oprzeć tej potężnej knidze. 😃 Dominują tu głównie produkcje amerykańskie i brytyjskie, ale też sporo tytułów z Australii, Japonii, Niemiec, Włoch, Francji i innych krajów europejskich (od nas załapał się "Dekalog" Kieślowskiego, który był przecież serią telewizyjnych filmów). Czuć jednak że to zestawienie robione przez angoli, brytyjskich krytyków telewizyjnych i dziennikarzy (pieczę nad całością trzyma tu scenarzysta hitów BBC Steven Moffat), dominuje tu bowiem anglosaska perspektywa i produkcje BBC. O masie tytułów nie słyszałem, zwłaszcza tych starszych. Serio, trochę się doedukowałem w historii telewizji, szczególnie jeśli chodzi o lata 50, 60, 70, 80 i 90 XX wieku. I ta część książki jest najlepsza. Natomiast co do wyboru najlepszych z XXI wieku to tu już można się z autorami kłócić. A jeszcze kolejne kłamstwo jest w tytule, bo nawet jeśli bardzo się uprzesz i będziesz chciał obejrzeć wszystkie produkcje z tej listy, to i tak jest to fizycznie niemożliwe. No chyba że byłeś Brytyjczykiem żyjącym w latach 60. XX wieku i posiadającym telewizor. Mnóstwo starszych produkcji bowiem przepadło i nie są nigdzie dostępne. Część jest natomiast dostępna tylko w telewizyjnych archiwach (BBC albo innej brytyjskiej sieci). Także powodzenia. 😃 Niemniej jako zbiór historycznych popkulturowych ciekawostek ta książka spełnia swoje zadanie i jest świetna pod tym względem. Komu więc mogę to polecić? Na pewno nie bindżującym współczesne seriale (współczesność kończy się w tym zestawieniu na roku 2015). To rzecz dla zainteresowanych historią telewizji i tego co ludzie przez dekady oglądali. Co rozpalało masową wyobraźnię? Jak zmieniały się trendy i wzorce telewizyjnych opowieści? Jak zmieniała się sama produkcja? I w końcu jak zmieniała się sama telewizja i widzowie na przestrzeni wielu lat? Dzięki tej książce można to sobie prześledzić. Dla mnie super! Świetna rzecz do poczytywania i przeglądania sobie tak z doskoku. Jednocześnie to rzecz nie dla każdego fana seriali i domyślam się że kupując po samym tytule można się nieźle naciąć i rozczarować.

Polska Kronika Filmowa była niezwykle ważnym narzędziem w rękach PRL-owskiej władzy. Współcześnie stanowi niezwykle cenne źródło wiedzy o czasach komunizmu. Dzięki książce, poznajemy historię tamtej epoki nie tyle poprzez śledzenie procesów politycznych, zachodzących w naszym kraju, ale raczej poprzez obserwowanie zwykłej rzeczywistości. Podwójnej rzeczywistości – tej realnej i tej kreowanej przez komunistyczną propagandę. Wszystko świetnie udokumentowane licznymi zdjęciami, kadr po kadrze... Pełna recenzja książki na stronie: http://moznaprzeczytac.pl/polska-kronika-filmowa-podgladanie-prl-u-marek-kosma-cieslinski/