Potępić UPA!

Książka niesłychanie ważna, bo ukazująca metodyczną pracę autorów nad morderczym szlakiem ukraińskich faszystów na Wołyniu w czasie II wojny światowej, a którzy to autorzy wieś po wsi, gmina po gminie, powiat po powiecie, odnotowują wydarzenia związane z mordowaniem Polaków, świadków, tożsamości zamordowanych Polaków, Ukraińców i Czechów, a także Ukraińców pomagających Polakom. Cztery lata mi zajęło aby przez nią przebrnąć, ale tylko z powodu natężenia okrucieństwa zapisanego na kartach, którego nie sposób przyjąć w większej dawce i po części przez suchy, kronikarski styl pisania w Tomie nr 1. Przez nią zainteresowałem się wieloma wspomnieniami Polaków, którzy tę gehennę przetrwali. WIEKIE PODZIĘKOWANIA i GRATULACJE dla ojca i córki: Siemaszków za tę tytaniczną pracę. W refleksji nad nią i innymi tekstami z rzeczonego tematu Ludobójstwa na Wołyniu i Małopolski Wschodniej zauważyłem, że nie powstała jeszcze żadna książka, która ukazałaby, sposoby wtapiania się UPowców w polskie społeczeństwo po IIWŚ. Wiele bowiem niedoszłych ofiar banderowców spotykało swoich prześladowców w miastach ziem poniemieckich (exemplum Apolinary Oliwa). Mordercy z UPA uciekając przed NKWD, wyjeżdżało na nowy zachód Polski, często przybierając fałszywe tożsamości znanych im, zamordowanych Polaków.

Ostatnia książka już od samego początku trochę mnie zaskoczyła. Autor od razu stawia tezę „co by było, gdyby coś się nie wydarzyło”, co jest moim zdaniem bardzo odważne. W przypadku książek historycznych takie założenia nie zawsze do mnie trafiają i tutaj też miałam z tym problem. To ciekawy pomysł, ale osobiście nie do końca go popieram.

Solidne, syntetyczne opracowanie na temat ludobójstwa na Polakach na Kresach Południowo-Wschodnich. Moim zdaniem książka jest po prostu dobra; nie ma rewelacji, ale z drugiej strony autorzy opracowali wszystkie tematy w staranny sposób. Jednak najbardziej wyróżnia się ,,Aneks" w postaci tekstu Aleksandra Kormana (,,Rebelia nielojalnych obywateli polskich..."). Jako dość istotny fakt, podkreślę, że aż 1/3 publikacji stanowi bibliografia i indeksy.

Książka Zapomniany Holokaust opisuje dzieje Polaków pod niemiecką okupacją. Warto mieć na uwadze że została ona napisana w latach 80-tych przez amerykańskiego historyka, dla czytelników amerykańskich. Pod tym względem była to książka przełomowa, ponieważ społeczeństwo amerykańskie i szeroko rozumiany zachód były uczone wersji historii, jakoby ofiarami niemieckiego ludobójstwa byli tylko i wyłącznie Żydzi. Polaków przedstawiano w najlepszym przypadku jako biernych obserwatorów. Tymczasem Richard Lucas napisał, prawdopodobnie jako pierwszy na zachodzie książkę o ludobójstwie dokonanym przez Niemców na Polakach. Do tego książka nosi tytuł "Zapomniany Holokaust", który dla zwolenników żydowskiej wersji historii jest wręcz obrazoburczy. Zapomniany Holokaust to nie tylko opis ludobójstwa na Polakach, lecz także próba dokonania syntezy losów Polaków pod niemiecką okupacją. Poruszane są tu zagadnienia m. in. fali niemieckich mordów w Polsce jesienią 1939, polskiego rządu na uchodźtwie, konspiracji niepodległościowej, polityki mocarstw wobec Polski, powstania warszawskiego czy pomocy udzielanej Żydom przez Polaków. Mimo że jest to książka wartościowa, to nie jest pozbawiona mankamentów. Wiele tez postawionych przez autora nie wytrzymało próby czasu. W rozdziale o Polskim Państwie Podziemnym autor powiela komunistyczne kłamstwa jakoby różne organizacje konspiracyjne (AK, NSZ, BCH, AL) prowadziły ze sobą "wojnę domową". Pojawia się tu wiele krzywdzących mitów o Narodowych Siłach Zbrojnych. Gwardię/Armię Ludową autor opisuję na równi z AK, jako organizację walczącą z Niemcami i przypisuje im akcje wykonane w rzeczywistości przez inne organizacje. Innym mankamentem jest częste powoływanie się w przypisach na wspomnienia Władysława Bartoszewskiego, którego wiarygodność została już wielokrotnie podważona. Wiadomo że wyolbrzymiał on swój udział w organizacji "Żegota". Autor twierdzi również że Ukraińcy nie brali udziału w pacyfikowaniu powstania warszawskiego (to kłamstwo do dziś jest przez wielu powtarzane), używając dość prostackiego argumentu, że Polacy nie odróżniali Ukraińców od Rosjan. Na obronę autora można powiedzieć że pisząc książkę w USA, kiedy w Polsce panowała komuna, prawdopodobnie miał mocno ograniczony zasób źródeł, szczególnie tych które pozwalałyby na weryfikacje faktycznej roli komunistycznej konspiracji. Mimo wymienionych przeze mnie mankamentów, warto po tę książkę sięgnąć. Nie jest to w żadnym wypadku książka antypolska, wręcz przeciwnie. Można sobie dzięki niej wyrobić pewien ogląd, jak wyglądała okupacja Polski. Dobrze jednak tę książkę skonfrontować z innym, najlepiej nowszym, wartościowym opracowaniem.

Z książkami opartymi na prawdziwych wydarzeniach i takich, które są książkami stricte historycznymi jest tak, że lwia część będzie trudna do przebrnięcia ze względu na nudę. Wiele osób czyta takie twory ze względu na chęć poznania TYLKO tematu, o którym owy twór traktuje, aniżeli przez chęć poznania genezy i innych smaczków. Toteż takie dzieła po prostu nie są dla wszystkich. Osobiście temat znałem od dawna, jak pewnie każdy nie-ignorant polskiej historii. Przeczytałem oczywiście z dwóch powodów; pierwszym - troszkę ignoranckim - był fakt, że od dawna leżała książka na półce, drugim była rzeczywista chęć jeszcze głębszego zaznajomienia się. Było kilka faktów i ciekawostek, o których nie miałem pojęcia; jak na przykład fakt iż Pan Mirosław Hermaszewski przeżył tę straszną niedzielę schowany w sianie. To straszne z perspektywy małego, totalnie nieświadomego umysłu naocznie dosłownie przeżyć takie wydarzenia. Akcja książki, że się tak wyrażę pędzi, ponieważ tematyka jest bardzo intrygująca i szokująca, przede wszystkim dla osób, które nie wiedzą do czego dopuszczali się wówczas na kresach ukraińscy nacjonaliści. Naprawdę warto przeczytać. Myślę, że każdy Polak winien wiedzieć i poznać te wydarzenia i nie zapominać. Nigdy.

Kolejna dobra pozycja od Piotra Zychowicza. Tym razem autor porusza kwestię kontaktów między polskimi antykomunistami a III Rzeszą w trakcie II wojny światowej. Jest to temat nieznany i mało popularny, tym bardziej warto jest przeczytać i dowiedzieć się jak liczne to były kontakty i jak ciekawe kwestie poruszano.

Pamiętam jak dziś rok 2008 i premierę tejże książki. Pamiętam również jaki medialny skandal wywołała, jak jeszcze bardziej podzieliła i tak już skłóconą polską scenę polityczną, której jedna część ochoczo wtórowała autorom i rzucała oskarżenia, a druga z kolei odsądzała ich od czci i wiary, nazywała prawicowymi oszołomami itd. itp. Publikacja na tle innej wydanej do tej pory literatury naukowej, popularnonaukowej, publicystycznej poświęconej Wałęsie, która przedstawiała go jako postać niemalże bez skazy, tego co to zapoczątkował proces upadku komunizmu, naszego bohatera, wywołała niemały szok i niedowierzanie. Istne trzęsienie ziemi. Oto bowiem ktoś podniósł rękę na symbol, pewną świętość. I nie zrobił tego na zasadzie plotki, pomówienia, aby zbić na sensacyjnych informacjach polityczny kapitał, czy samemu uzyskać rozgłos i popularność. Nie, ten ktoś uderzył w Lecha Wałęse wyjątkowo przemyślanie i celnie. Na tyle celnie, że mimo upływu lat, odgrażania sie w mediach rozmaitymi procesami sądowymi wobec autorów książki, były przewodniczący NSZZ Solidarność swe groźby zakończył na słowach. O czym to może swiadczyć? Dziś, po 17 latach, kiedy emocje znacznie już opadły i sam temat już tak nie szokuje, można powiedzieć jedno - autorzy wykonali iście tytaniczną pracę. Przekopali się przez tysiące dokumentów, oczywiście te które się zachowały, bo MSW na początku lat 90-tych zdołało ich sporo zniszczyć, a prawdopodobnie niszczył je także sam bohater książki, o czym dalej. Nie jest to biografia Lecha Wałęsy, tylko praca o charakterze ściśle naukowym której głównym celem jest wyjaśnienie złożonej kwestii relacji i związków Wałęsy z PRL-owską Służbą Bezpieczeństwa oraz związanych z tym konsekwencji. Oprócz szeroko cytowanych materiałów źródłowych, zawiera wiele szczegółów, wydawało by się na pozór nieistotnych wątków pobocznych, które w zamyśle mają wyjaśnić czytelnikowi i jeszcze dokładniej przybliżyć bieg wydarzeń. Nikt jednak tutaj nie oskarża Wałęsy otwarcie o bycie agentem, gdyż materiały, które by wprost to potwierdzały, w tajemniczy sposób zniknęły po wypożyczeniu swojej teczki przez ówczesnego prezydenta w 1995 roku i pomimo klauzuli tajności powróciła ona znacznie zdekompletowana. Pozostają więc wypowiedzi świadków, notatki służbowe, sprawozdania, analizy fragmentów zapisów stenograficznych, fragmenty opracowań, raporty, najróżniejsze opinie i badania. Tutaj nie ma teorii spiskowych, domysłów, gdybania, w zasadzie na wszystko jest odpowiedni dowód. Chylę w tym miejscu jeszcze raz czoła za upór, konsekwencję i wytrwałość. W liczącej ponad 700 stron pracy aż roi się od przypisów, które nierzadko zajmują więcej miejsca na stronach niż regularny tekst, co powoduje że lektura wymaga dużego skupienia i uwagi. Choć oczywiście wielu obywatelom Polski jest z nią nie po drodze, to książka ta jest bardzo potrzebna. Dlaczego? Bo jest pewnym świadectwem naszej skomplikowanej, trudnej historii. Otóż jakkolwiek nie ocenialibyśmy postaci Lecha Wałęsy, jako przywódcy NSZZ Solidarność, jego późniejszej prezydentury III RP w latach 1990-1995, bez względu na jego faktyczne i niezaprzeczalne zasługi dla naszego kraju oraz czegokolwiek nie uważamy o Sławomirze Cenckiewiczu, Piotrze Gontarczyku, Instytucie Pamięci Narodowej, jakkolwiek głośno nie będą starać się zakrzyczeć ich środowiska Gazety Wyborczej czy TVN-u, w świetle przytoczonych materiałów - fakty są faktami i nie sposób ich podważyć. Lech Wałęsa w latach 1970-1976 był tajnym współpracownikiem komunistycznej Służby Bezpieczeństwa o kryptonimie "Bolek". Natomiast interpretacje i wnioski zostają już dla czytelników książki.

Kolejna książka opisująca kłamstwa " łże autora " Grossa działającego ( jak uważa autor )na zamówienie żydowskich organizacji uczestniczących w amerykańskich procesach o odszkodowanie przeciwko państwu polskiemu !!! Za coś czego nie było przepraszali przedstawiciele kolejnych rządów i kościelni hierarchowie ( po II wojnie światowej duża ilość żydowskich sierot trafiła do katolickich sierocińcach, wiele z nich uzyskało później święcenia kapłańskie ). Przeciwko autorowi ( 2002 r. ) polska prokuratura dwukrotnie wszczynała postępowanie za szerzenie materiałów nacjonalistycznych i antysemickich, umorzone. Nasuwa się pytanie: kto nami rządzi, czego i dlaczego się boi ??? Obowiązkowa lektura. POLECAM !!!

,,Sprawa Lecha Wałęsy" to obok książki ,,Wałęsa. Człowiek z Teczki." publikacja Sławomira Cenckiewicza budząca niezmiennie duże kontrowersje i napędzająca wciąż widoczne spory między dwoma przeciwstawnymi obozami - zwolenników oraz przeciwników Lecha Wałęsy. Już w pierwszym rozdziale autor argumentuje potrzebę historycznego rozliczenia się z mitem oraz tzw. ,,legendą Wałęsy". Wysuwa tutaj konieczność podejścia naukowo-badawczego do zagadnienia. Pada sformułowanie ,,immunitetu historycznego", którym wydawał się przez lata legitymować były prezydent III RP. Jako historyk jestem pełen poparcia dla paradygmatu prezentowanego przez Cenckiewicza, który zmierza jedynie do ukazania prawdy dziejowej na temat swoistej roli Wałęsy w latach 1970 - 1976 a nie jak niektórym mogłoby się wydawać całkowitego zanegowania jego znaczenia i wkładu w ostateczne obalenie komunizmu w Polsce. Uważam taki wstęp za konieczny ze względu na fakt, iż niektórzy zwolennicy Lecha nie daliby powiedzieć na jego temat niczego złego a wszystkie dokumenty które ewentualnie rysują go w gorszych barwach zaleciliby włożyć na zawsze do szafy lub spalić. Zaznaczam, że piszę to z pozycji całkowicie neutralnej. Rozdział drugi jest próbą przedstawienia działalności agenturalnej ,,Bolka" w latach 1970-1976. Posiada całkiem wymowny tytuł ,,Bolek w akcji". Wszystko jest naprawdę dobrze udokumentowane i poparte załączonymi zdjęciami niektórych materiałów ze zbiorów IPN. Cenckiewicz jawi się w moim odczuciu jako fachowiec z doświadczeniem jeśli idzie o kwestię interpretacji materiałów źródłowych. W dalszej części książki podążając osią chronologiczną wydarzeń dziejowych mamy szansę jeszcze raz przeżyć działalność WZZ, pamiętny sierpień 80', ,,karnawał Solidarności", strajki 88' i Okrągły Stół. Wszystko to zostało przedstawione skrótowo i syntetycznie ze szczególnym wskazaniem na rolę Wałęsy i jego ewentualne powiązania z SB. Całkiem klarowny dyskurs historyczny zaczyna się nieco komplikować wraz z opisem pierwszej połowy lat 90. Poszczególne zmiany rządów, kwestia lustracji i rzekomego ,,wypożyczania dokumentów" kompromitujących przez urzędującego ówcześnie prezydenta opisane są w nieco mniej przystępny sposób. Autor zasypuje nas nazwiskami pracowników UOPu, numerami teczek czy kodami katalogowymi prawdziwych i rzekomo sfabrykowanych akt, które potwierdzają wyprowadzone przez niego tezy dotyczące agenturalnej przeszłości Wałęsy w latach 1970-76. Narracja poprzez perypetie lustracyjne późnych lat 90 doprowadza nas ostatecznie do roku 2008. Wszystko wydaje się przedstawiać bardzo spójny obraz i raczej nie pozostawia zbyt wiele na domysły czy kontry ze strony czytelnika, który mógłby zechcieć ewentualnie Wałęsę całkowicie ,,wybielić". Uważam ,że książka Sławomira Cenckiewicza jest publikacją potrzebną. W pewnym sensie ten ciężki temat został całkiem przystępnie spopularyzowany. Tam gdzie się dało użyto naprawdę fajnego języka. Wyobrażam sobie też ogrom pracy z dokumentami i materiałem dowodowym jaką musiał włożyć historyk aby stworzyć niniejszą publikację i móc ją później obronić przed ewentualnymi zarzutami. Jak najbardziej polecam podejść do tej pozycji jako do próby odsłonienia realiów a nie ataku na naszą narodową legendę. Dzięki temu uczymy się swoistej pokory wobec prawdy dziejowej.

Mocna, niesamowita i wciągająca książka. Pierwsze wrażenie po otwarciu to dosyć dziwny sposób spisania treści, jednak jak się okazało, był to świetny pomysł. Książka świetnie oddaje nastroje, emocje i sytuacje jaka panowała w tamtych latach. Można żałować, że książka nie jest dłuższa. Polecam każdemu, także tym którzy nie mieli styczności z Żołnierzami Wyklętymi.

Najciekawszymi opisanymi bitwami w książce są według mnie te przedstawione w drugim i dziewiątym rozdziale. Pierwsza z nich, pod Hodowem, miała miejsce w czerwcu 1694 roku. 400 polskich jeźdźców (100 husarzy i 300 pancernych) zabarykadowało się w małej wiosce i przez kilka godzin powstrzymywało skutecznie napór aż 40 tys. Tatarów. Stosunek sił wyglądał więc 100:1 na niekorzyść Polaków. Pomimo tej przygniatającej przewagi, to nasi rodacy wyszli zwycięską ręką z tego starcia, a tatarski najazd został powstrzymany. Bitwa pod Hodowem na długo stała się polskim odpowiednikiem spartańskich Termopil. Natomiast rozdział dziewiąty ukazuje dramatyczne walki w pasie obrony batalionu fortecznego KOP „Sarny„ podczas sowieckiego najazdu w 1939 roku. Ppor. Jan Bołbott wraz ze swoim plutonem obsadził jeden z niedokończonych i nie w pełni wyposażonych schronów pozycji obronnej ”Tynne”. Ten rozdział jest o tyle niesamowity, ponieważ opis samej bitwy jest przedstawiony w formie krótkich, żołnierskich meldunków telefonicznych. Dla mnie te niekiedy lakoniczne rozmowy żołnierzy niosą w sobie prawdziwy bezmiar emocji i opisują wstrząsające wydarzenia. Książkę Tomasza Stańczyka i Witolda Paska czyta się wspaniale. Przedstawione nietuzinkowe epizody polskiej historii wciągają do lektury, a opisani bohaterowi uczą, jak należy zachować się w czasie wojny, jak walczyć i jak nie wstydzić się polskości i własnej historii. (https://historia.org.pl/2017/01/27/polskie-termopile-t-stanczyk-w-pasek-recenzja/)

Podobno z zasady o zmarłych nie mówi się źle. Jeżeli jednak zmarły był kanalią najwyżego gatunku, a i opinia wśród ogółu nienajlepsza, to czy przypisanie mu kilku grzeszków więcej może bardziej zaszkodzić? Niejeden zbrodniarz wojenny III Rzeszy z tego skorzystał. Wybielając siebie i zrzucając odpowiedzialność za zbrodnie uniknął sprawiedliwości Międzynarodowego Trybunału Wojskowego w Norymberdze. Historyk niemiecki Rolf-Dieter podważył przyjętą w latach 50. i 60. doktrynę historyczną co do udziału i odpowiedzialności za II wojnę światową niektórych prominentnych wojskowych, którzy potem dzięki temu mogli piastować urzędy w administracji publicznej RFN. Książka w iście ascetycznym stylu przedstawia mało znany aspekt minonej wojny. Polityka zagraniczna Hitlera i próba pozyskania Polski jako sojusznika w walce z bolszewizmem to ciekawy temat, który zajmuje około połowy objętości książki. Reszta to analiza strategicznego i politycznego "geniuszu" wielkiego wodza tysiącletniej Rzeszy. Dla potwierdzenia stawianych tez autor umieszcza sporo materiału źródłowego. Chociaż książka wydaje się obiektywnie omawiać temat bez zbędnych emocji, gdzieniegdzie wkradają się drobne dygresje lub przypuszczenia, które są nieuniknione z racji celowo usuwanych dowodów zbrodni w dokumentach.

Grzegorz Motyka w recenzowanej książce w sposób całościowy i uporządkowany przedstawia problem działalności ukraińskich OUN i UPA. Praca ta może stanowić pierwszy krok przy historycznym zainteresowaniu się tym tematem oraz być podstawą do prowadzenia dalszych badań przez innych historyków. I chociaż w niektórych kręgach G. Motyka uchodzi za historyka wręcz proukraińskiego, ja w treści jego książki nie znalazłem podstaw, aby to potwierdzić. No faktycznie można dyskutować np. o trafnym doborze tytułu, gdyż przecież „partyzantka„ kojarzy się pozytywnie. To nie to samo co „bandy UPA„, czy „mordercy z OUN”. Ale z drugiej strony, głównym celem OUN i UPA było wywalczenie wolności dla Ukrainy. A że działo się przez wyeliminowanie innych narodowości, przy zastosowaniu m.in. makabrycznego środka ”ostatecznego rozwiązania kwestii polskiej” przez masowe ludobójstwo polskich mieszkańców Wołynia, to już inna sprawa. Na zakończenie polecam recenzowaną pozycję książkową i zachęcam do lektury. Warto po nią sięgnąć, aby poznać zawiłe dzieje Ukraińców, którzy w walce o swoją wolność, wybrali najgorszy z możliwych sposobów – próbę całkowitej eksterminacji innej narodowości. (https://historia.org.pl/2015/08/18/ukrainska-partyzantka-1942-1960-g-motyka-recenzja/)

Jak nie wiadomo, o co chodzi, to chodzi o pieniądze. I właśnie o tym jest ta książka. Wielki kryzys, gigantyczne bezrobocie, ogólnie głód i nędza - jak się wtedy czuje człowiek? - no jak śmieć. W tym poczuciu beznadziei pojawia się "geniusz" z remedium, i to działa. Z dziada stajesz się Übermenschem, panem świata, grabisz bezkarnie, kasa płynie szeroką rzeką (temu akurat niewielu potrafi się oprzeć), inni pracują na ciebie, wszak niewolnictwo jest od zarania dziejów nierozłączne z historią ludzkości - każda religia, każda polityka gospodarcza potrafiła gładko wytłumaczyć zasadność wykorzystywania tego rodzaju wyzysku na przestrzeni dziejów. A zatem, nic nowego, najbardziej atawistyczne i populistyczne mechanizmy tu zadziałały. Ideologia faszystowska, nazistowska ze swoimi wiecami i sztandarami to jedynie "ładne" opakowanie dla czysto ekonomicznych powodów do zawojowania całego świata. Mimo nieco nużących szczegółów, wysoko oceniam tę książkę za nazywanie rzeczy po imieniu.

Bardzo dobra książka, temat pierwszej wojny światowej jest pomijany i mało się mówi o tam tych wydarzeniach. Musiało dojść do tej wojny, ambicje i powiększanie swoich wpływów i kolonii skutkowało wojną. Kwestia czasu było, bo iskrzyło na każdym froncie. Wielka wojna dla Polaków, była momentem, którą trzeba było wykorzystać. Zabory i utrata na sto dwadzieścia trzy lata niepodległość . Wiadomo było, że któreś mocarstw musi przegrać. Tak musiało się stać Niemcy i Austro- Węgry przegrywają i zostają upokorzone przez traktat Wersalski, w Rosji zmiana ustroju. Po wojnie doszło do wielu zmian na mapie w Europie, powstają nowe kraje, nowe granice i nowe ustroje. Naród Polki wraca na mapy europy, gorzej z polityką graniczną, bo ciężko było coś ugrać, o każdy kawałek ziemi trzeba było walczyć. Gra mocarstw, które wygrały wojnę, bo chcieli mieć swoje wpływy wszędzie i dlatego musiało dojeść do kolejnej wojny. Książkę warto przeczytać, przedstawia jak doszło do wojny, co się działo w czasie i jakie były losy po wojnie. Muszę przyznać, że temat pierwszej wojny światowej jest pomijany i mało znaczący. Dziwię się, że tak jest Odzyskujemy to co straciliśmy, faktem jest to że granice teraz są inne coś się zyskało i coś się straciło. Polecam dla każdego miłośnika historii.

Lewizna zamiast czytać coś na swoim poziomie: Lenina, Jasia Kapelę, oba artykuły Balcerowicza, twórczość Michnik Adama i Piątek Tomasza wzięła się za rozkminianie esejów historycznych! W pamięć zapadł mi osobnik, który zachlipał: "autor stara się ośmieszyć komunistów", to o Beevorze. STARA SIĘ, bo ośmieszenie zła absolutnego jest prawie niemożliwe. Udaje się tylko w kawałach; towarzysze, podobno u was w kołchozie są kanibale? Pyta towarzysz komisarz ludowy. - Nie ma, ostatniego zjedliśmy rano. - Więc ostrzegam, "czerwone i innokolorowe osoby", łapy jak najdalej od prof. Marka Jana Chodakiewicza. I w ogóle od poważnych prac nt. historii.

Książka bardzo dobrze przygotowana, ze szczegółami opisane losy polskich rodzin ocalałych z wołyńskiej tragedii. Autor ukazuje nam losy bohaterów nie tylko z tego najcięższego dla nich okresu, ale poznajemy również ich dzieciństwo, czasy szkolne, jak i losy powojenne, aż do czasów współczesnych. Książka trudna, wymagająca skupienia i skłaniająca do refleksji nad tragicznym losem kresowiaków i okrucieństwem człowieka wobec człowieka. Mam nadzieję, że poprzez takie publikacje, nie zapomnimy o prawdzie historycznej i tragedii dziesiątek tysięcy ludzi.