Ostatni stoik

Uwielbiam sięgać po książki nieznane, o których nikt nie mówi w internecie i które są dla mnie totalną tajemnicą i znajdować właśnie takie perełki jak ta książka. Dałabym jej 5 gwiazdek, ale czuję, że pomimo wciągającej fabuły i bardzo poetyckiego języka za jakiś czas dużo rzeczy z niej zapomnę. Polecam czasami sięgnąć po coś starego i totalnie nieznanego, bo na swoim przykładzie wiem, że często są to naprawdę dobre i warte przeczytania książki :)

Zasłużony mecenat Flauberta; najwyższej światowej klasy nowelistyka. Utwory mądre, oryginalne, koherentne, wnikliwe. Mimo że pochodzą z etapu twórczości Francuza, który umownie nazywa się paryskim (czyli jeszcze nie naturalizm, i nie rollercastery w stylu „Horli”), to już wtedy Maupassant przedstawił się światu jak Fidiasz krótkiej formy. Gorzką nutę miesza z pełnym absurdu humorem, jakby Molier przemieszał się z Balzakiem. Dramaty społeczno-rodzinne doprawia postaciami takimi jak Fredrowski Cześnik (np. urzędnik Boissel ze „Spadku”, który każdemu dałby po pysku, ale powstrzymuje się, żeby nikogo nie zabić). GdM oczywiście nie zostawia żadnego komentarza, żadnego Tołstojowego programu naprawczego, zamiast tego kreśli opracowanie ludzkich ułomności, w tym wypadku mieszczańskiego urzędnictwa. SPADEK 9/10 Historia rodziny, która otrzyma spadek po bogatej ciotce, jeżeli para młoda w ciągu trzech lat doczeka się potomka, inaczej bajońska suma przejdzie na rzecz organizacji charytatywnych. GdM fenomenalnie obrazuje degeneracje życia rodzinnego i zawodowego oraz zmiany zachowań bohaterów w obliczu nadchodzącego „bankructwa”. Pikanterii scenariuszowi dodaje fakt, że w zasadzie warunek otrzymania spadku sprowadza się do krótkiej fizjologicznej czynności, co przywodzi dodatkowych frustracji. Bohaterów oczywiście nie zamartwia los rodzica, dobrobyt ewentualnego potomka, ani nawet czy samo małżeństwo ma jakiś niefinansowy sens. Kontrolowani jakby wyższą wolą podporządkowują swoje życie egoizmowi, ale – to największy dramat w „Spadku” – żaden z nas się temu nie dziwi i obserwujemy to wszystko współwinni z głównymi bohaterami, knując jak zjeść ciastko i mieć ciastko jednocześnie. Po drodze doświadczymy zalążków dyskusji mających miejsce w dzisiejszej humanistyce: o kryzysie męskości i przemocy domowej, a sam „Spadek” możemy traktować jako antenata współczesnych korpo-stories. NASZYJNIK 7,5/10 20-stronicowa igraszka, w której czytelnik wpada w typową pułapkę bajkowego schematu myślenia, w którym występki (w tym przypadku chciwość) zostają ukarane, a cnotliwość unosi rękę w znaku victorii. Rozbioru tego utworu mógłby bez trudu dokonać słynny rozkładacz bajek, Władimir Propp. W zakończeniu noweli jednak nie ma podziału nagród między cnotliwymi; jest przykra, jakże prawdziwa, ironia losu. Bajka przełamana finałem z życia wziętym, podsumowując. Morał sprowadzić można też do jakże wymownego: nie opłaca się być uczciwym i biednym. DOM PANI TELLIER Utwór tytułowy skomentował sam wydawca w opisie, jak i gremium czytelników w sekcji komentarzy. Z lenistwa nie będę się już produkował, dodam tylko na marginesie, że to kolejny utwór Francuza, który kompozycyjnie przypomina mi bajkę: trzy damy jak trzy świnki.

Zbiór 6. opowiadań francuskiego poety, pisarza, skandalisty, zwalczanego przez cenzurę i zwalczającego zakłamanie. Tę prozę wyróżnia niezwykle kunsztowny język, doskonale nakreśleni bohaterowie oraz spora dawka zmysłowości. W niektórych opowiadaniach świat przedstawiony został celowo uproszczony. Czas i miejsca zdarzeń są w nich niedookreślone. Nie wiemy dokładnie, gdzie i kiedy dzieją się wydarzenia. Taki zabieg nadaje opowiedzianym historiom uniwersalny charakter. Ważne stają się głównie ich przesłania. To, co zostało w nich opisane, mogło/może zdarzyć się gdziekolwiek i kiedykolwiek wśród ludzi. I na pewno się zdarzy/zdarzyło. Wszystkie utwory zamieszczone w tym zbiorze, w czasach gdy je wydano, były bardzo odważne. Oprócz "Człowieka, który umarł" (pisałam o tym opowiadaniu wcześniej) najbardziej moją wyobraźnię poruszyło, przesycone egzotyką opowiadanie pt. "Kobieta, która odjechała". Autor ukazuje w nim zderzenie dwóch światów: cywilizacji białych kapitalistów oraz Indian zamkniętych w odizolowanych enklawach wolności/niewoli. Indianie żyją poza czasem, w świecie obrzędów i rytuałów kultywowanych od pokoleń. Ich rozpaczliwa walka o odzyskanie znaczenia, przeciwstawianie się białemu najeźdźcy, ukazuje jak różne i niedostępne dla siebie są te światy. Pisarz bardzo krytycznie odnosi się tutaj do kapitalizmu i kolonializmu. Czytając tę historię, nie mogłam uciec od refleksji na temat natury człowieka. Myślałam: ile pięknych, kolorowych i niepowtarzalnych światów zostało unicestwionych przez pazerność, ekspansywność oraz brak szacunku dla innych kultur? Jaką wartość ma wymuszone i wyświechtane słowo "przepraszamy", z trudem wyartykułowane przez możnych tego świata, do potomków Aborygenów, Inuitów i innych bezlitośnie tępionych nacji? Od powstania utworów Lawrence'a minęło sporo czasu. Uważam, że są one nadal warte poznania, a ich przesłania pozostają wciąż aktualne. Przeczytane w ramach lipcowego wyzwania. Nazwisko autora na literę L. Realizacja wyzwania, w tym przypadku, zaowocowała poznaniem wyjątkowo interesującej prozy.

To niby dwie mikropowieści, ale odebrałam je jako jedną całość opisującą miłosne zmagania pięknej Gabrieli i zakochanego w niej narratora. Imię Gabriela pięknie mi się kojarzy przez powieść Jorge Amado, gdzie była to dziewczyna przecudna i słodko pachnąca; po prostu światło i miód dla serca każdego mężczyzny. Gabriela od Cabanisa również jest istotą niezwykłej urody i przeraźliwej sile oddziaływania na męski świat. Bierze sobie zresztą z tego świata garściami – co chce, kogo chce i na ile chce. Zdradza męża, zdradza wszystkich swoich chłopaków, zdradza narratora. Przy tym kłamie, kręci, oszukuje, zwodzi, kaprysi, nie dotrzymuje słowa. Jednym słowem z rozmysłem używa całego arsenału pięknej, zwodniczej i nieuchwytnej Francuzki. Jest przy tym powierzchowna, mimo wykształcenia i erudycji i egoistyczna, lekceważy tych, którzy ją zdobyli a łapie się na lep kłamstewek i blag obcych ludzi. Może kluczem do jej osobowości jest zbyt szybkie uleganie nudzie? To już problem jej kochanka, który opisuje ten burzliwy i nieprzewidywalny związek. Problem chyba faktycznie wielki i skomplikowany - jak każda nieszczęśliwa miłość, bo bohater, mimo pełnej świadomości wad swej dziewczyny, niemal nie jest w stanie wyzwolić spod jej magnetycznego wpływu. Hmm, gdyby była brzydka, ta historia nawet by się nie zadziała… Sam narrator to bardzo ciekawa i trochę złamana życiem postać. Niby nic złego nie dzieje się w jego spokojnym życiu, które toczy się we Francji w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku, w wygodnym mieszczańskim domu pełnym pamiątek po przodkach. On sam jest pisarzem a jednym z problemów, jaki wniósł w jego życie huragan zwany Gabrielą, jest niemoc twórcza. A miałby o czym pisać! Nosił się z pomysłem na powieść o bitwie pod Tuluzą a w międzyczasie czytelnik odkrywa, że nie byłaby to fikcja, a opowieść o jego pradziadkach! Ten człowiek jest zresztą cały czas zanurzony w przeszłości, zatopiony we wspomnieniach o rodzicach, o własnym dzieciństwie, o dawnym domu pachnącym babcinym ciastem i spokojnym dobrobytem. Może stąd to przywiązanie do Gabrieli, którą pierwszy raz zobaczył jeszcze jako mały chłopiec? Albo cały ten smutek i niespełnienie, jakie go otaczają to wyraz dekadencji i żałoby za czasem minionym, powojenną zmianą wartości i utratą znaczenia własnej klasy społecznej. Miło było poczytać coś z Francji, ale nie traktującego o rewolucji, rozumie, oświeceniowych szałach, antyklerykalizmie, krytyce społecznej i tym całym soc-kombo w galijskim wydaniu. Ta książka to po prostu opowieść o trudnej miłości kobiety i mężczyzny. Trochę nudna, trochę powolna, ale przywracająca godność gatunkowi literackiemu zwanemu romansem.

Kulawy książę o kulawym charakterze i życiu, z kulejącą miłością. To właśnie książę Krasnopolski, który stoczy się praktycznie na dno. Otrzyma jednak drugą szansę od losu. Czasem trzeba upaść bardzo nisko, trzeba odbić się od dna i się życiowo wreszcie otrząsnąć oraz podnieść. Książę nie docenia swego życia, nie docenia swojej żony. Ma trudną osobowość, popada w alkoholizm i stacza się komplikując życie swoje i innych przy okazji. W odpowiednim momencie dostaje jednak szansę poprawy swego losu i ktoś wyciąga pomocną dłoń. Książę powraca do domu i ma szansę na zrehabilitowanie się, na nowy początek. Książka ta wyśmienicie ukazuje życiowe zawirowania głównego bohatera i osób z jego najbliższego kręgu. Książka idealna dla fanów literatury rosyjskiej. Akcja toczy się pod koniec dziewiętnastego wieku i od razu, od pierwszych stron czujemy ducha tej epoki. Książka z wieloma ciekawymi bohaterami i zwrotami akcji, rewelacyjnie przy tym napisana. Interesujące watki fabularne, bardzo dobrze dobrani i ukazani bohaterowie, charakterystyczny i wyróżniający się styl pisarski - to wszystko tu jest i wszystko współgra znakomicie. Lektura, która mnie zadowoliła pod wieloma względami. Z wielu powodów wystawiam zasłużone 8/10.

Książka zawiera trzy warte uwagi i przeczytania opowiadania. Pierwsze to "Mój śmiertelny wróg" ("My Mortal Enemy"), drugie nosi tytuł "Złoty pantofelek" ("A Golden Skipper"), trzecie ma tytuł "Kopalnia diamentów" ("Diamond a Main"). Wszystkie wartościowe. Bez wyjątku ciekawe, bez dwóch zdań interesujące. W pierwszym amerykańska autorka ukazuje losy życiowe pewnej kobiety i jej zmagania pod koniec życia. Drugie to ciekawe zestawienie dwóch osób (kobiety i mężczyzny) o różnych charakterach, innym stylu życia, innym zapatrywaniu na świat. Ich przypadkowe spotkanie i rozmowa w pociągu pozostawi u jednego z rozmówców trały ślad w świadomości. Trzecie opowiadanie to znów historia niezwykłej kobiety, artystki i śpiewaczki, którą wielu traktowało jak tytułową kopalnię diamentów. Opowiadania obyczajowe, psychologiczne z barwnymi i wyjątkowymi sylwetkami kobiecymi, nietuzinkowymi żeńskimi postaciami, które zapadają w pamięć. Rewelacja, czysta rewelacja i warto tę książkę uwzględnić w swoich czytelniczych planach. Gdy nadarzy się okazja, warto po nią sięgnąć. Super, po prostu super lektura rodem ze Stanów Zjednoczonych.

„Victoria” to jedna z tych książek Hamsuna, które z pozoru wyglądają na klasyczną, XIX-wieczną tragiczną miłość rodem z romantyzmu – a jednak czyta się ją zupełnie inaczej, niż sugerowałaby fabuła streszczona w dwóch zdaniach. Historia pozornie prosta: syn młynarza i córka posiadacza ziemskiego. Klasowa przepaść, wzajemne pożądanie, upokorzenia, dumna odmowa podporządkowania się konwenansom, cierpienie obojga i tragiczne zakończenie. Można by powiedzieć – kolejny raz „miłość ponad podziałami, która kończy się źle”. Ale Hamsun robi z tego coś znacznie bardziej drapieżnego i niejednoznacznego.Największą siłą powieści (i powodem, dla którego daję solidne 8/10) jest to, że Hamsun ani przez moment nie staje po stronie „słusznej” lewicowej wrażliwości, mimo że temat krzyczy o takie odczytanie. Mamy tu: zero ckliwego litowania się nad „uciśnionymi”, brak jakiejkolwiek gloryfikacji prostego ludu jako moralnie lepszego, brak romantyzowania biedy i „naturalności” chłopskiego pochodzenia, brak oskarżania arystokracji / bogatych jako klasy z definicji zepsutej. Hamsun po prostu patrzy na swoich bohaterów z pewnego dystansu – okrutnego, ale uczciwego. Victoria jest histeryczna, próżna, kapryśna i okrutna. Johannes jest egoistyczny, megalomański, słaby i teatralny. Oboje są tragiczni, ale żadne z nich nie jest „ofiarą systemu” w tym ckliwym, współczesnym sensie. Są ofiarami własnych charakterów, pychy, nieumiejętności życia i tej chorej, koncepcji miłości, którą sami sobie wmówili. To właśnie ta odmowa wpisania się w lewicową narrację o „uciśnionych kontra ciemięzcy” sprawia, że książka po ponad 120 latach wciąż zachwyca. Hamsun nie pociesza czytelnika, nie głaszcze po głowie żadnej ze stron sporu klasowego, nie daje łatwej moralności. Po prostu pokazuje ludzi takich, jacy są – paskudni, słabi, wzniosły i żałośni jednocześnie. Językowo to wciąż ten sam Hamsun – krótkie, cięte zdania, niesamowita zdolność do pokazywania stanów wewnętrznych w kilku słowach, pejzaże, które są prawie postaciami. Końcówka potrafi naprawdę zaboleć, ale nie dlatego, że jest melodramatyczna, tylko dlatego, że jest sucha i bezlitosna.Słabsze strony? Momentami Johannes irytuje swoją pozerstwem i egzaltacją tak bardzo, że trudno mu współczuć. Niektórzy czytelnicy uznają to za wadę książki – ja uznaję za celowy zabieg. Podsumowując: Bardzo dobra, gorzka, niepokorna powieść. Hamsun nie klęka przed ideologią lewicową – i właśnie dlatego „Victoria” w 2026 roku wciąż potrafi zachwycić. Za ten intelektualny i moralny kręgosłup – duży szacunek.

Autor dostaje ode mnie 6 gwiazdek ze względu na to, że podjął się rozkładu na czynniki pierwsze i analizy umysłu seryjnego mordercy. Jest to temat trudny i skomplikowany, być może dlatego książka też jest bardzo chaotyczna. Czytanie jej było dla mnie męczarnią, było to bardzo nudne. Pozbawione akcji. Bardziej oparte na filozofowania i zagłębianiu się w myślenie zarówno policjanta, jak i podejrzanego. Mimo to, książka ma sens bo ukazuje sposób myślenia zdemoralizowanej osoby, która swoją zbrodnie odbiera w zupełnie inny sposób, usprawiedliwia ją, a winę zrzuca na ofiarę. Zbrodnia może być dla takiej osoby jakby poezja czy przyjemnością. Za tematykę i próbę rozwikłania umysłu mordercy ocena 6. Nie mogę dać więcej bo czytało się tragicznie.

Książka „Hotel du Nord” Eugene Dabit, bardzo mi się podobała. Małżeństwo Lecouvreur postanawia nabyć tytułowy hotel, który staje się domem dla ściągających do Paryża robotników, praczek, pomywaczek i służących, młodych małżeństw oraz kochanków. W książce mamy podział na 35 rozdziałów i każdy z nich to opowieść o mieszkańcach wynajmujący hotelowe pokoje. Historia tego miejsca kończy się smutno. Zachęcam do przeczytania.

No muszę powiedzieć, że tu Caldwell "mię zajemponował", bo stworzył dziełko niebanalne i wartościowe. Temat wydaje się zwyczajny i mocno w literaturze eksploatowany - historia biednej rodziny ze wsi, która zwabiona obietnicami dobrze płatnej pracy przybywa do miasta i słabo sobie radzi. To "słabo" stanowi raczej eufemizm, bo sytuacja tych ludzi jest wręcz tragiczna. Mieszkają na rozpadającym się osiedlu da biedoty, w którym od miesięcy zalegają z opłatami czynszowymi, ojciec jest od dawna bezrobotny i jakiś taki słaby na ciele i umyśle, matka choruje i zmaga się z alkoholizmem, młodsza córka, odkrywszy uroki płatnej miłości, hula po mieście i świetnie się bawi jako trzynastoletnia prostytutka - to są sceny zdecydowanie nie dla współczesnej wrażliwości i myślenia o opiece nad dziećmi. Starsza córa wydaje się jakimś oparciem dla rodziców, bo czasem wpada coś ugotować i podrzucić parę dolarów, w dodatku ma w miarę przyzwoitego chłopa, który o nią dba. Wszystko bez nadziei, jakichkolwiek wskazówek, drogowskazów moralnych czy w ogóle jakiegoś planu sięgającego dalej niż do wieczora. Byle cokolwiek zjeść, wypić kielicha jak jest okazja i pofiglować w łóżku - z kimkolwiek pod ręką - sąsiadką, koleżanką córki czy przygodną dziewuchą z zamtuza. Więc niby kolejna czarna obyczajówka, jednak jest w niej sporo godnych uwagi momentów. Jeden z nich to znów system, który bezlitośnie "tasuje" ludzi, wykorzystuje ich naiwność i nakłania do emigracji zarobkowej, a jak już wyciśnie z nich ostatnie poty - pozbywa się ich bez najmniejszych ceregieli. Pachnie "Gronami gniewu", chociaż w znacznie mniej monumentalnym i bardziej humorystycznym wydaniu. Ten czarny, groteskowy humor bardzo podnosił jakość czytania i dawał mi momenty niemal gromkiego śmiechu, mimo smętnych okoliczności życia bohaterów. Rozmowy ojca rodziny z pracownicą opieki społecznej to czysty absurd i zderzenie dwóch światów, które nie mają szans na spotkanie i porozumienie. Spence ni w ząb nie rozumie czego taka ładna panienka od nich chce i dlaczego się smuci z powodu ucieczki z domu młodszej córki. Z kolei młoda, wymuskana i naiwna do bólu społecznica przemawia do niego górnolotnym językiem z podręczników, niby po angielsku ale jakby w "klingońskim" i też ni w ząb nie rozumie, jak można tak żyć jak te bidoki. I ta wojna wreszcie (mowa o I WW) jest tak realna, jakby była jednym z głównych bohaterów opowieści. Pokazano, jak przeorała amerykańskie społeczeństwo i jak wielu narobiła krzywd. Nasz Spence został zwerbowany do roboty w fabryce prochu podtrzymującej wojenną gospodarkę i przez jakiś czas czuł się jak krezus. Po wojnie zakład zamknięto, ludzie poszli na bruk, a ci mniej zaradni zostali z niczym. Przez karty książki przewijają się weterani walk, którzy cudem uniknęli śmierci i polegli, których rodziny zostały na lodzie po utracie ojca, czy brata. Nie wróżę rodzinie Spence'a wielu sukcesów w przyszłości, zwłaszcza, że ten mógłby postarać się bardziej dla wydobycia się z dna, zamiast powtarzać w nieskończoność, że dla ludzi z jego wykształceniem nie ma pracy w "tymkraju". Jednak nie wszystko da się zwalić na indywidualny charakter - problem "pasów rdzy" i braku pojęcia, co robić z ludźmi masowo tracącymi robotę z powodu zamykanych dużych fabryk, jest i nam dobrze znany i wciąż aktualny nie tylko w Ameryce.

Zdaniem Meredith komedia to walka między rozumem i pasją, a ta krótka opowieść jest tego doskonałym przykładem. „Jaśnie pani i generał” to krótka komedia brytyjskiego pisarza George’a Meredith. W jego twórczości widać wpływy Moliera. Jak u Francuza, zawiłość i zwroty akcji prowadzą do pozytywnego zakończenia z morałem. Lady Camper, nowa sąsiadka emerytowanego żołnierza Wilsona Opla, jest jakby wcieleniem komedii. Zakusy podstarzałego generała są szybko ucinane przy akompaniamencie polotu, którego Opel nawet nie rozumie. Fabuła rozwija się dzięki córce Opla i siostrzeńcowi Camper – ich miłość i małżeństwo są warunkiem zamążpójścia kobiety. Zanim jednak do tego dochodzi, Wilson Opel ma powiedziane, że jego obiekt westchnień ma 70 lat. Jak na prawdziwego dżentelmena przystało, nie może przecież złamać raz danego słowa, więc dalej gra w przegraną grę... Po serii szyderczych karykatur z nierozumnym Oplem na czele, Lady Camper wyznaje, że tak naprawdę może w istocie zostać panną młodą (bo ma tylko 40 lat), ale samolubstwo generała ją odpycha. Skupiając się na swoim romansie, nie zauważył bowiem, że jego córka zakochała się w siostrzeńcu Lady Camper, dodatkowo żałując jej posagu. Siła komedii, jej spryt i przenikliwość – a więc i Lady Camper działającej w jej imieniu – zmienia podejście generała i pozwala na happy end. Książka jest przyjemna, w sam raz na długie popołudnie. https://www.instagram.com/metakonteksty/

Okładka wydaje się nieco myląca, bo dama na niej odziana jest według mody chyba sprzed Wojny Secesyjnej, tymczasem wszystko toczy się już w dawno rozpoczętym XX wieku. Osią akcji jest nieszczęśliwe małżeństwo młodej Lucjany z przedstawicielem starego, zdegenerowanego i podupadającego rodu na amerykańskim południu. Pamiątki przeszłości to wielka buta i duma z rodowego nazwiska i obyczaje rodem wprost z poprzedniej epoki. A teraźniejszość to plantacja okrojona do minimum, dom w kompletnej ruinie, matka nienawidząca synowej i potężne długi obciążające majątek – bo gospodarz każdą wolną chwilę spędza na hazardzie i pakuje się ryzykowne przedsięwzięcia. Mimo tych oznak katastrofy, główny bohater żyje tak, jakby czas zatrzymał się w połowie XIX wieku. Trzyma swą czarnoskórą służbę w prymitywnych chatach i za nic ma fakt, że wyzwolenie Murzynów nastąpiło już lata temu. Każe się traktować jak wielkiego pana i roztacza wokół siebie niewyobrażalną pogardę dla ludzi spoza swego kręgu, którzy umieją zapracować na swoje utrzymanie. Kuzyn zarabiający jako prawnik budzi w nim protekcjonalne lekceważenie, a zarządcę swej posiadłości, pracującemu niemal za kromkę chleba, nazywa wprost „Białym Murzynem” Sama bierna, rozmemłana Lucjana o charakterze wiecznej uległej ofiary i cierpiętnicy, raczej nie odbiega zapatrywaniami od reszty swej nowej rodziny. Współczujemy jej za teściową z piekła rodem i męża pół-impotenta, jednak widać, że ta dziewczyna nie urodziła się, żeby robić cokolwiek dobrego dla innych. Jedyny jej kłopot to zła sytuacja osobista, a kłopoty ze służbą, długami męża, opłakanym stanem plantacji to już nie problem dla jej ślicznej małej główki. Kto raz przeczytał coś z Caldwella, znajdzie tu wszystko, co tego pisarza obchodziło - realistyczne obrazy Południa, krytykę niesprawiedliwości społecznej, niechęć do białych suprematorów i rozczarowanie Ameryką. Literacko wydaje mi się, że porównania z Faulknerem czy Hemingwayem są nieco na wyrost. Ale za to ekstatycznie fetowano go w bloku wschodnim – bo to jednak zdobycz, taki Amerykanin, którego jedną z recept na uzdrowienie społecznych nierówności we własnym kraju była wielka miłość do ZSRR. Czemuż tam nie osiadł na stałe? Chętnie bym poczytała Jego pamiętniki spod Władywostoku...

Mauriac to mistrz krótkich powieści, w których z niesamowitą przenikliwością potrafi spojrzeć w głębię ludzkiej natury. Pokazuje w jaki sposób w sercu samotnego człowieka rodzi się zło. Jak uprzedzenia i pycha latami zatruwają serca bohaterów, jak rośnie mur między najbliższymi osobami, jak nie sposób już rozmawiać o rzeczach najprostszych.

Istnienie w młodym Kraju Rad takiej prozy jak Paustowskiego, a nawet istnienie samego pisarza, który chyba dożył swych dni aż do naturalnego końca - nie w gułagu ani w więzieniu, świadczy o tym, że Rosjanom nie całkiem zamgliły się oczy krwią i rewolucyjnym zgiełkiem, ale że zostało w ich sercach małe okienko na liryzm i romantyzm. Ba, zaczytywała się w nim sama Nadieżda Krupska - co prawda nie w "Romantykach" ale w "Kara Bugaz", ale zdanie "Madki Rewolucji" to nie byle co! A książka tak pasuje do sowieckiej rzeczywistości jak siodło na krowie. Pełno tam uroczych opisów spotkań towarzyskich artystycznej cyganerii, dyskusji o muzyce i literaturze, picia wina w zadymionych tawernach, przepięknych lirycznych obrazów morza i egzotyki krymskich miast, pełnych Tatarów, Greków, Żydów i marynarzy ze wszystkich stron świata. Nie brakuje też miłości - wzniosłej, niebanalnej, bogatej w ukradkiem ronione łzy, trzymanie się za ręce, intymne zwierzenia i głębokie spoglądanie w głąb duszy.... dwóm kobietom. Moskwa widziana oczami bohatera - literata Maksymowa to miasto piękne, nieujarzmione i niepokonane, owiane tajemniczą aurą wieczności, niczym toskańskim sfumato i pełne urokliwych zaułków. I żadnej polityki! Ani słowa o rewolucji, walkach frakcyjnych, rozgrabianiu majątków, aresztowaniach! Gdzieś tam w akcji przewija się pewien eserowiec, ale to wszystko. Nawet gdy przychodzi I Wojna, jest widziana przez Maksymowa jako bezosobowe zło, które przynosi ból, zniszczenie i tyfus, lecz bez obwiniania o ten cały brud i chaos jakiegokolwiek narodu. Udział w działaniach wojennych czyni Maksymowa przedwcześnie postarzałym inwalidą i odziera go z młodzieńczych złudzeń. Gdzie pożegluje dalej, nie wiemy. I wyszło na to, że jestem mniej romantyczna niż Rosjanie z lat 20 zeszłego wieku. Parę razy miałam ochotę huknąć - weź się człowieku w garść, odstaw wino i machorkę, zaparkuj gdzieś na dłużej, ożeń się z którąś lub rzuć obie i skup się na pisaniu albo rób coś "po dorosłemu"! No ale rosyjski inteligent nie może tak po prostu założyć zarękawków i przycupnąć gdzieś w zakurzonym biurze, to pewnie byłoby zbyt nudne. Większość z nas po dwudziestce nieco nudnieje i utyka w kapciach na zliczaniu rat kredytu i planowaniu rodzinnych obiadków i wakacji dla dzieciaków. Ciekawe, czy Maksymow kiedyś dotrze do takiej drobnomieszczańskiej przystani? Wątpię.

Czy idea potrafi zasłonić braki opowiadania? „Greta Minde” Theodore Fontane’a jest tego doskonałym przykładem. Fabuła zastana in media res jest dość typowa – miłość młodej Grety i Valtina jest skazana na porażkę przez surowość obyczajów protestanckich Niemiec XVI wieku. Oboje kochanków jest wychowywana przez macochy. Szczególnie Greta nie uświadczyła miłości ze strony Trudy – żony swojego przyszywanego brata Gerdta. Prezentują oni sztywne ramy moralności i wiary protestanckiej, w których uczucie jest niewskazane. Greta, jako córka katoliczki, traktowana jest w domu jak obca. Ciągłe niesprawiedliwości popychają kochanków do ucieczki z Tagermünde. Tutaj typowość się kończy. W ciągu 3 lat Greta i Valtin dołączają do wędrownej teatralnej trupy. Valtin na łożu śmierci każe Grecie wrócić do rodziny i prosić ją o wybaczenie dla własnego dobra i ich dziecka. Pokora Grety nie ujmuje brata, dodatkowo odmawia jej prawa do spadku. Stanowisko to niesłusznie podtrzymuje rada miasta, w której Gerdt zasiada. Greta w poszukiwaniu sprawiedliwości kradnie dziecko jego i Trudy, podpala Tagermünde i ginie w pożarze z bratankiem i swoim dzieckiem. Fabuła „Grety Minde” brzmi jak przypowieść. Pod warstwą urywanych wątków i krótkich scen Fontane ukrył krytykę skostniałego porządku Prus. Złość Grety, przywodząca na myśl tragedie greckie, jest przez narratora uświęcona, a przynajmniej nie krytykowana. Ma to też znaczenie w kontekście udzieleniu kobiecie prawa do emocji – czegoś nieoczywistego w niemieckich poradnikach savoir-vivre’u jeszcze w momencie tworzenia „Grety Minde” (1880). Jej złość będąca reakcją na życie pełne niesprawiedliwości nie przynosi zmiany – ostatnie słowa książki opisują zmianę obsady roli Anioła z „Sądu Ostatecznego” w najnowszym występie trupy. Nikt nie zauważył nieobecności Grety Minde. Tak, jak świat nie zauważył jej tragedii. Moje początkowe problemy z tą książką szybko zostały przezwyciężone. Okrucieństwo i realna emocjonalność Grety Minde, która nie pozwala sobą pomiatać Trudzie, pod względem realizmu plasuje dzieło Fontane’a bardzo wysoko. Jest to mocna literatura klasy B, którą mogę szczerze polecić. https://www.instagram.com/metakonteksty/

Trochę staroświecka w formie proza psychologiczno-obyczajowa, której głęboko humanistyczna broni się i dzisiaj. Tragiczny los lekko upośledzonego umysłowo. młodego chłopaka, który żyje w emocjonalnym współuzależnieniu ze swoją apodyktyczną, unieruchomioną na wózku matką. Bohater ma zdolności artystyczne, pragnie kontaktu z rybacką społecznością swojej wioski, ma zamiar poznawać kraj, opuścić rodzinne gniazdo, ale paraliżuje go strach i brak pewności siebie.

Przypadkowe spotkanie dwojga ludzi w trakcie podróży przez bezkresną Rosję staje się okazją do opowiedzenia losu rosyjskiego człowieka na przełomie dwóch wojen światowych. Opowieść o losie człowieka, któremu nie dane było cieszyć się życiem, rodzina, przyjaciółmi. Przejmujący opis przypadkowości wypadków w trakcie wojny, przed którymi stawiany jest główny bohater. Przez chaotyczność działań wojennych, mimowolne uwięzienia, wzajemna nieufność towarzyszy niedoli , niepewności każdej chwili życia, po wzloty i upadki nadziei, autor ukazał człowieka w szponach bezgranicznej machiny wojny pozbawionej emocji i empatii. Obnażył kruchość ludzkiej egzystencji w konfrontacji z rzeczywistością wojenną, gdzie los pojedynczej jednostki, skazanej na walkę o przetrwanie w odmętach barbarzyństwa wojny, gdzie zatracają się granice ludzkiej godności, wydaje się skazany na klęskę. W pożodze wojennej, gdzie nie ma miejsca na czułość, po utracie wszystkiego co najcenniejsze, całej rodziny i dóbr materialnych, gdzie zdeptano współobywateli i własny kraj , ten sam bohater, właśnie jako przedstawiciel jedynie słusznego narodu, niesie w sobie organicznie nieusuwalną cząstkę człowieczeństwa, która zachowuje w nim element ludzki, przejawiający się atencja i chęcią opieki nad bezdomnym dzieckiem. Krótkie, przejmujące opowiadanie wojenne, bezbłędnie przejrzyście opisujące bezsens i tragizm wojny, z podkreśleniem niezachwianej godności , integralności charakteru i właściwie ugruntowanej postawie moralnej człowieka radzieckiego. Kto czyta nie błądzi. Kto przeżył wojnę zapłacze. Kto przeżył PRL ten zrozumie.

Wydany w 1932 roku „Kordian i cham” jest powieściowym debiutem Leona Kruczkowskiego, wówczas przeszło trzydziestoletniego nauczyciela przedmiotów ścisłych, socjalisty z przekonania. Polityczna proweniencja autora jest w tym przypadku dość ważna, chociażby ze względu na fakt, że w 1962 roku Kruczkowski uznał swoją powieść za dokument polityczno-literacki „(...) okresu, w którym powstała, okresu walki polskich mas ludowych z władzą kapitalistyczno-obszarniczą”. Niech jednak nikogo nie zmyli ta komunistyczna nowomowa – „Kordian i cham” to książka zaskakująco uniwersalna. Dzieje się tak, bo mamy tutaj do czynienia z historią chłopskiej niedoli w przededniu wybuchu powstania listopadowego. I to napisaną w oparciu o rzeczywisty pamiętnik, czyli „Opis życia wieśniaka polskiego” autorstwa Kazimierza Deczyńskiego. Zresztą Deczyński jest również głównym bohaterem powieści. A obraz Królestwa Kongresowego, który znajdziemy w książce Kruczkowskiego, nie napawa optymizmem. To kraj zacofany, mający za nic prawa chłopów, może poza „prawem” do odrabiania pańszczyzny. Panowie włościanami gardzą, kler nimi manipuluje, a patrioci, którzy szczerze chcieliby Polski uwolnionej spod carskiego jarzma, zupełnie nie potrafią wytłumaczyć tej niepiśmiennej i wylęknionej masie, dlaczego też powinna chwycić za broń i walczyć za Polskę. Bo nowy kraj ze snów powstańców to wciąż Polska panów i dworków, a nie wolnych chłopów. I to nie jest tak, że powstańcy są tutaj postaciami negatywnymi. Wręcz przeciwnie – to idealiści, których bunt jest poniekąd słuszny. Tyle tylko, że nie do końca biorą pod uwagę potrzeby ok. 80% społeczeństwa. W tym chociażby rzeczonego Kazimierza Deczyńskiego. A sama książka? To powieść dokumentalno-historyczna. Wiele tutaj nazwisk, faktów czy wręcz cytatów z literatury podmiotu. Do tego bardzo naturalistyczny obraz stosunków panujących na wsi oraz garść rozliczeń, głównie z tradycją napoleońską, klerem oraz dworem. Język jest kwiecisty, archaiczny, momentami mocno gwarowy. Bohaterowie – z drobnymi wyjątkami – niezbyt zróżnicowani. Całość niekiedy sprawia wrażenie chaotycznej, jakby autor chciał poruszyć w swojej książce jak najwięcej zagadnień społecznych. Ponadto chwilami rzeczywiście można odczuć dość mocne wychylenie autora w lewą stronę spektrum politycznego, ale generalnie trudno się nie zgodzić ze społecznymi obserwacjami „Kordiana i chama”. Nie wiem, może to wina wydania, ale nie czytało mi się tej powieści łatwo, szczególnie jej pierwszej części. Poza tym autor czasami trochę za daleko odpływa w fantazję, chociażby w kontekście losów chłopa Bartosza Głowackiego czy nawet samego Deczyńskiego, który w powstaniu ostatecznie dosłużył się stopnia podporucznika. Ale jak ktoś chciałby sięgnąć po dosyć ambitną, lecz zapomnianą obecnie książkę historyczną, „Kordian i cham” jest w moim odczuciu dobrym wyborem.

Po poznaniu tych dzieł w końcu zrozumiałem skąd zamiłowanie Huntera Thompsona, zresztą, wielkiego fana dzieł Westa do tak szczegółowego opisywania hotelowych pokoi, ruder, willi, domów i mieszkań. Lepszych i bardziej pokręconych jeśli chodzi o kolory, kształty, opisy udekorowań pomieszczeń ze świecą szukać u innych autorów co samo w sobie jest dla mnie godnym, niezrozumiałym wyczynem. Takich godnych. niezrozumiałych, trochę sarkastycznych, nieco melancholijnych, pełnych życiowego soku wyczynów jest w literaturze Nathanaela pełno. Czy to opis polowania jaszczurki na muchy, czy wyprawa do sklepu, czy pobyt w czyimś domu, czy kąpiel, czy wyprawa, czy randka - każda sceneria i każde wydarzenie jest potraktowane z takim samym powołaniem - wywołania pewnego "smakowitego" efektu, które to znowu, symfonicznie jeden po drugim składają się na całą książkę. Potrafi to nieźle przytłoczyć, toteż książki te powinno się czytać z dozą malarskiej wyobraźni.

"(...) Poznałem głos, który słyszałem owej nocy w Santa Lucia. — Przepraszam panią — rzekłem natychmiast. — Nie jestem pani znany, ale spełnić muszę obowiązek, dziękując pani za życzliwość okazaną staremu ziomkowi, który błądził wieczorną porą po ulicach Neapolu. — Pan mnie poznaje — odrzekła — ja poznaję pana również. — Po moich plecach, szanowna pani. — Ach! Pan słyszał, jak mówiłam do męża, że ma pan poczciwe plecy? To nie powinno być dla pana nieprzyjemne. Bardzo by mi było przykro, gdyby pan to inaczej zrozumiał. — Przeciwnie, pochlebiła mi pani. I uwaga pani, przynajmniej w zasadzie, wydaje mi się słuszna i głęboka. Charakter postaci zawiera się nie tylko w rysach twarzy. Są ręce sprytne i ręce bezbarwne. Mogą być kolana obłudne, łokcie samolubne, ramiona aroganckie i poczciwe plecy". 💙 📖 Z książki: 'Zbrodnia Sylwestra Bonnard', Anatole France.