Hrabina

Mam wrażenie, że Michał Szymczak dociera do nas ze swoją najnowszą powieścią, podążając utartym już przez siebie szlakiem realizmu, wymieszanego z grozą, przedstawiając nam tym samym legendarnego już potwora, który wymościł sobie gniazdko w ludzkiej psychice. I tam, gdzie być może byłaby to nagana w innym przypadku, tak tutaj owo nieco przydługie oczekiwanie czytelnika na powieść, opłaciło się. Takie rzeczy jak czary, psychiczne indolencje, obłęd, to u autora niezmiernie żyzne czarnoziemy inspiracji. Ten sposób na ukazanie historii od nowa, w cienkim płaszczyku fantastyki, to przy okazji poletko mało eksplorowane. Dla Szymczaka dobrze. Dla świata, szkoda, bo siły przerobowe jednej osoby to za mało, aby się nasycić.
Owszem, mamy quasi-realistyczne powieści Andrzeja Sapkowskiego i jemu podobnych. Mamy Feliksa Kresa, który posiadał podobną odwagę w tworzeniu fabuły, w której czytelnik mógł się spodziewać absolutnie wszystkiego, łącznie ze śmiercią głównego bohatera gdzieś w środku opowieści. Ale Maciej Szymczak stworzył własny rewir, własny śmierdzący krwią zaułek, styl. Nie do podrobienia przez rzeszę innych pisarzy.
W dodatku, pan Szymczak dodaje do swojego czarciego kotła szczyptę czegoś nieodgadnionego.
Element, który w „Hrabinie” pozostawia czytelnika przed wyborem, czy faktycznie ów realizm, niemalże historyczny, podmalowany oczywiście bardzo wybujałą psychiką i zaburzeniem, stanowi oś fabuły, czy jedynie zmyślne kłamstwo.
Fakt, nie ma tu miejsca na na krwawe wampiryczne uczty, czy magię podaną prosto z mostu, jak w przypadku Sapkowskiego właśnie, na wszystkie te brudzące historyczną zgodność elementy... typowo fantastyczne. Nie. Tu fantastyki nie uświadczysz, bowiem i potrzebna nikomu nie jest. Kłania się zapewne Elżbieta Cherezińska, choć ja wolę porównanie do Harry'ego Harrisona z jego „Młotem i Krzyżem”, może z uwagi, że zupełnie jak Szymczak, Amerykanin nie boi się szermierki gatunkami (zresztą, znany jest bodaj najbardziej ze swojego „Stalowego Szczura”.)
„Hrabina”, stanowi wyprawę w głąb zamiłowania autora ku podróży, do historii Dawnej, ale i studium psychologiczne głównej bohaterki.
Zasadniczo, oczekiwałem podobnego schematu, co w przypadku opowiadania o „Sinobrodym” (jednego z lepszych w swoim gatunku, jakie miałem przyjemność czytać). No i pod tym względem, także się nie zawiodłem.
Cała powieść O krwawej hrabinie, wydaje się być w jakimś sensie pomalowana krwią. No ale poza czerwienią, mamy dosyć sporo ciekawych smaczków.
Jak choćby moja ulubiona kończąca scena, która idealnie spaja prolog i epilog. Pozornie otrzymujemy klamrę weird fiction, z cofnięciem w czasie i wątkiem z duchem w tle. Lecz dla mnie, o wiele bardziej interesujące jest to, co dzieje się przedtem. Otóż ta jakże realistyczna, chciałoby się powiedzieć, opowiedziana językiem ciała i mrocznej erotyki powieść, dociera nagle do rzadko wykorzystywanego przez innych autorów mesmeryzmu, pomiędzy postacią z XVII wieku, a fascynatem historii z prologu.
Jak to najlepszy fragment całej książki i dowód na to, jak z formą radzić potrafi sobie Maciej Szymczak. To nie jest smaczek, tylko fabularny tort.
Kim zatem jest Elżbieta Batory zdaniem autora? Stworzeniem wykreowanym przez obłęd i epokę, na pewno. Lecz czy przeważa w jej zachowaniu skutek, czy przyczyna? Czy to potwór, a może to ofiara własnych zapędów, zwielokrotnionych przez tło epoki i jakieś schorzenie, scharakteryzowane dopiero w naszych czasach?
Z pewnością indolencja wobec otoczenia, inteligencja i płeć, stanowiły o ponurym losie naszej głównej antybohaterki. I nie było innej możliwości, jak dramat, który zakończył fizyczne życie Batorki. Lecz czy pisarz stawia nas przed wyborem, kim naprawdę hrabina była, czy też umieszcza przed faktem dokonanym? Mam wrażenie, że posługuje się tutaj śmiało już wypróbowanym stanowiskiem, które miał wobec swoich „Seryjnych”. O tym jeszcze wspomnę, a na razie powiem śmiało, gdyby w 1610 roku istniał zawód reportera, Maciej Szymczak mógłby nim się stać. Lecz niestety, wtedy prawdy historyczne nadal dyktowali zwycięzcy, próżno więc doszukiwać się zgodności w tym, co wiemy na temat całej rodziny Batorych. Tutaj, subiektywne spostrzeżenia autora beletrystyki, mogą dać nam więcej.
Zresztą, ujawniająca się co i rusz, ogromna dbałość o szczegóły historyczne Macieja, stanowi jedną z głównych zalet powieści.
Śmierć pomagierów Hrabiny, jest ukazane w sposób drobiazgowy i każdy z nich otrzymuje w niej swoje dramatyczne i krwawe pięć minut.
To, co nie wszystkim może się podobać, co klarowało by fabularnie treść książki, to obecność jakiegoś protagonisty, postaci na miarę Wilhelma z Baskerville, choćby i epizodycznie. Czy jednak jest miejsce w tym ludzkim piekle na dobrych ludzi? Tu, gdzie prym wiodą jedynie chuć, pożądanie, krew, sadyzm? Może to sposób na najlepsze uwikłanie w to wszystko kobiety, która już jako siedmioletnie dziecko napatrzyła się dosyć na to, jak funkcjonuje jej potworna rodzina. I straszliwy świat?
Gdyby odwrócić to... I spojrzeć na nich przez spektrum ekstremalnego horroru toczącego się na przykład w XXI wieku, gdzieś w jakiejś bogatej rodzinie, wszystkie rysy, elementy, pozostałyby niezachwiane.
Wszystkie smaczki pozostałyby na swoim miejscu. No, może byłoby trochę mniej koronki i więcej telewizji.
Ma się wrażenie, że autor pozostawia nas ze swoją wizją Elżbiety Batory,
napisaną w pryzmacie znawcy problemów, zaburzeń, na które mogą cierpieć współcześni psychopaci, socjopaci. I ta dokładnie myśl mu przyświeca. A jednocześnie pozwala jakimś sposobem wydać własną opinię na temat zachowań Elżbiety Batory, która funkcjonowała w świecie wypełnionym przemocą, okrucieństwem tak mocno, że przewróciło to jej obraz dziecięcego świata i finalnie uczyniło z niej potwora. Zasadniczo też, rodzi się przy okazji pytanie, o którym wspomniałem już wyżej. Na ile wiedza historyków na temat wieków dawnych, operująca na tekstach kościoła, różnego rodzaju listach,
czy choćby zwykłych inwentarzach, tłumaczy nam tamten świat? Jak bardzo odległe są od nas losy ludzi żyjących według prawa stworzonego przez osobę lepiej urodzoną, a co za tym idzie, silniejszą?
Dokładnie jak zeznania, które doprowadziły do skazania Elżbiety Batory, nie miały podstawy prawnej, my także nie mamy do końca prawa całego tego bestialstwa obiektywnie osądzać.
Hrabinę otacza legenda, która mówi jasno, że do uwięzienia jej, przyczyniły się zeznania pod przymusem. Litera prawa podobnego osądu, zaczynała się i kończyła w miejscu, gdzie prawo to stanowili magnaci, szlachcice, osoby z kościoła. To dosyć ciekawy aspekt historii, który właśnie literatura takich autorów jak Maciej Szymczak, określa najbardziej bogato.
Zaryzykuję nawet odważne stwierdzenie, że to historia być może dużo bardziej zbliżona do prawdy, niż to, co możemy dowiedzieć się z suchej lekcji w szkole, czy nawet na studiach Historii.
Pozwala bowiem sobie na jakąś dozę subiektywizmu i myślenia ad hoc na temat postaci, więcej, wyobrażania sobie jej i tego, co nią kierowało.
Jeśli Szymczak ośmiela się wejść z butami tam, gdzie zazwyczaj nie zapuszcza się historyk, czy można mu odebrać jego prawo?
Czy wdzieranie się do mrocznych, wypełnionych okrucieństwem lochów i komnat, stanowi tylko fikcję i powinno być skwitowane uśmiechem politowania?
Owszem, widowiskowy i filmowy sposób pokazania rozlicznych grzechów i rozwiązłości, ma służyć rozrywce. Lecz wychodzi moim zdaniem poza jej pryzmat.
Jest to zdecydowanie najlepsza książka do tej pory Macieja Szymczaka, z którą miałem styczność, a przygotowanie się do jej napisania, dotyczy nie tylko faktów historycznych, ale samego podejścia do fabuły. Znakomita robota.

Mam wrażenie, że Michał Szymczak dociera do nas ze swoją najnowszą powieścią, podążając utartym już przez siebie szlakiem realizmu, wymieszanego z grozą, przedstawiając nam tym samym legendarnego już potwora, który wymościł sobie gniazdko w ludzkiej psychice. I tam, gdzie być może byłaby to nagana w innym przypadku, tak tutaj owo nieco przydługie oczekiwanie czytelnika na...