Etyka wolności

Książka to zbiór artykułów słynnego ekonomisty szkoły austriackiej Hansa Hermana Hoppe. Ale przewijająca się myśl mówi, że własność prywatna jest podstawą wolności, prawa i harmonii społecznej. Żeby udowodnić swoją tezę stosuje zabieg, gdzie porównuje monarchię absolutną z demokracja i zderza systemy, gdzie państwo jest własnością prywatną z własnością publiczną. Ciekawe że sam nie będąc monarchistą ani demokratą Hoppe jest zwolennikiem "systemu naturalnego" opartego na anarchokapitalizmie pozbawionym państwa. Jednocześnie w strukturze społecznej arystokracji, gdzie silnie są związki rodzinne i konserwatywne poglądy. Mimo to polecam książkę dla zwolenników monarchii, którzy szukają potwierdzenia swoich poglądów poza filozofią i religią a bardziej realnych narzędzi dla powrotu do tronu i dynastii panującej.

Książka została wydana po polsku już w 1995 roku przez wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk 'Prakseologia' i od razu , w okresie transformacji, wzbudziła spore zainteresowanie. Oczywiście wcześniej, przez lata, książka była zakazana w krajach socjalistycznych. Świetnie tłumaczyli prof. Michał Tempczyk i Aleksander Kotłowski, pod redakcją czołowego polskiego prakseologa prof. Wojciecha Gasparskiego. Dzieło wykłada filozoficzne założenia austriackiej szkoły ekonomicznej i podstawy myślenia o rynku i wolnościowej naturze kapitalizmu, jako systemu umożliwiającego sprawne i swobodne działanie jednostki. Przez swój zdroworozsądkowy język książka była skutecznym młotem na ekonomię marksistowską. Von Mises z założenia unika skomplikowanych i hermetycznych ideologicznych pojęć typowych dla niemieckojęzycznej filozofii ale nie spłyca argumentacji. Tłumaczom udało się utrzymać ten jasny język oryginału. Książkowe wydanie bazuje na wydaniu PAN-owskim. Książka jest teoretyczna i nie angażuje się w chwilowe i przeszłe spory polityczne a dzięki temu pozostaje zadziwiająco aktualna i czyta się dobrze.

Interwencjonizm wydaje się może nieskuteczną, ale przynajmniej pełną dobrych chęci próbą uporządkowania świata. W końcu przewidywalność jako przejaw bezpieczeństwa, zaspokaja jedną z najbardziej podstawowych potrzeb. Mises nie pozostawia jednak złudzeń, że często w kontrolowaniu gospodarki może brakować nawet dobrych intencji. Jak twierdzi Leonard Reed, autor przedmowy do współczesnego polskiego wydania Planowany chaos to książka o pokojowym przechodzeniu do socjalizmu, przeprowadzanym pod najróżniejszymi etykietami: interwencjonizm, państwo dobrobytu, Nowy Ład, gospodarka planowa, droga środka, czy trzecia droga. Tyle że to nie jest do końca prawda. Nie jest to żaden odpowiednik Drogi do zniewolenia Hayeka. Planowany chaos został napisany w 1947 roku jako epilog do hiszpańskiego wydania Socjalizmu, również autorstwa Ludwiga von Misesa. Omawiana tu praca stanowi bardziej historyczne uzupełnienie kwestii, które od strony ekonomicznej zostały dokładniej przeanalizowane we wcześniejszych dziełach Austriaka. W pierwszych dwóch rozdziałach faktycznie pojawia się wątek interwencjonizmu jako potencjalnej równi pochyłej w kierunku totalitaryzmu, ale nie wyczerpuje on całej książki i sprowadza się tu głównie do tego, że narzucenie ceny maksymalnej na jedno dobro wymusza kontrolę cen dóbr potrzebnych do jego produkcji, o ile ma być spełniony założony na początku cel. W przeciwnym razie wystąpią niedobory. Dowiadujemy się też z tych rozdziałów, czym różnią się pojedyncze ingerencje w gospodarkę od całkowitej kontroli nad nią i że ta całkowita kontrola może mieć dwa oblicza. Mises odróżnia socjalizm marksistowski/sowiecki, który jest czysto biurokratyczny i w którym wszystkie przedsiębiorstwa są zarządzane na wzór urzędów, od socjalizmu niemieckiego/nakazowego. Ten drugi wyłącznie z nazewnictwa zachowuje własność prywatną, realnie działa jak socjalizm biurokratyczny. Przedsiębiorca zostaje zastąpiony „wodzem produkcji”, czyli zarządcą zakładu. Ceny i stopy procentowe to tylko ilościowe kategorie w poleceniach, które taki zarządca dostaje. Nie są prawdziwymi cenami, bo nie pełnią ich funkcji informowania o preferencjach konsumentów i o rzadkości dóbr. To władze, a nie konsumenci, dyktują co produkować. W kolejnym rozdziale autor przybliża nieporozumienia związane ze słowami „socjalizm” i „komunizm”. Zwraca uwagę, że były one traktowane jako synonimy aż do 1928 roku, kiedy to Międzynarodówka Komunistyczna pod wodzą Stalina wyróżniła socjalizm jako etap na drodze do komunizmu. W tak rozumianym socjalizmie nie ma równości w racjach przyznawanych jednostkom. Równy podział dóbr będzie możliwy dopiero po przyroście bogactwa. Drogę do tego rozróżnienia zarysował wcześniej Lenin, w kuluarach chwaląc posłusznych mu komunistów i potępiając europejskich socjalistów, skłaniających się ku zdobywaniu władzy drogą parlamentarną zamiast rewolucyjną. Nie przeszkadzało mu to jednak nazwać swojego państwa Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich. Jak widać, w tym aspekcie Lenin był marksistowskim tradycjonalistą. Miss podkreśla też, że rozróżnienie „socjalizm” i „komunizm” dokonane przez Stalina dotyczy tylko ustrojów. Przymiotniki „socjalistyczny” i „komunistyczny” dalej funkcjonowały synonimicznie. Dalsza część książki to podboje Sowietów, historia sporu Trockiego ze Stalinem i inspirowanie się tą ostatnią postacią przez wielu europejskich dyktatorów i autokratów. Szczególnie istotny jest wątek faszyzmu, wciąż niedostatecznie wyartykułowany w przestrzeni publicznej. Mises podkreśla, że Mussolini był fanatycznym marksistą, przeciwnym wszelkim wojnom, które uważał za narzędzia imperializmu i kapitalizmu. Dopiero po dostrzeżeniu, że większość włoskiej inteligencji to nacjonaliści, z troski o swoją popularność zmienił narrację i miał duży wpływ na przystąpienie Włoch do I wojny światowej. Największe uznanie zaczął zyskiwać po nieudanej rewolucji włoskich komunistów z 1920, do której upadku, w żaden sposób, się nie przyczynił. Faszyzm włoski nie zatrzymał więc komunizmu, wbrew temu, co potem twierdził Mussolini. Marksiści rozczarowani porażką organicznie zaczęli masowo przystępować do ruchu faszystowskiego, ponieważ deklaratywnie chciał on wprowadzić korporacjonizm, czyli pewną samorządność w przemyśle, inspirowaną brytyjskim socjalizmem cechowym (guild socialism). Deklaratywnie, bo w praktyce w pierwszych latach rządów faszyści potrzebowali pożyczek zagranicznych, więc prowadzili politykę prorynkową, którą mniej więcej od 1925 roku zmienili na typowy zachodni interwencjonizm, którego najlepszym przykładem jest Nowy Ład Roosevelta. Im bliżej było do II wojny światowej, tym bardziej kontrola nad gospodarką zwiększała się, przypominając socjalizm niemiecki, czyli ten zachowujący pozory gospodarki rynkowej, ale nie polegający zupełnie na jej mechanizmach, co do dziś konfunduje wiele osób, zwłaszcza na lewicy. Interesujący jest też rozdział o niezbyt niemieckich korzeniach niemieckiego narodowego socjalizmu i o ekonomicznych próbach uzasadnienia walki o Lebensraum (niem. przestrzeń życiowa) zarówno przez Niemców, jak i Japończyków. W czasach kryzysu kraje takie jak USA, czy Wielka Brytania sięgały po cła, by chronić swój przemysł. Cierpiały na tym kraje pozbawione surowców, które przez cła mniej zarabiały na eksporcie swoich produktów i w konsekwencji mniej surowców mogły kupować. Narracja, że dobrostan amerykańskich czy australijskich robotników jest okupiony niższym poziomem życia robotników niemieckich, czy japońskich, była wyjątkowo skutecznym paliwem, rozniecającym pragnienie podbojów. Jest to typowo socjalistyczne granie na resentymencie pt. „inni mają lepiej niż ja”. Jeśli dla biednych ludzi „wolność nie ma żadnej wartości” i w związku z tym mają oni prawo przeprowadzić rewolucję, jak utrzymuje lewica, to nie ma ona również wartości dla całych narodów, jeśli żyje im się subiektywnie źle. Nazizm to logiczne zastosowanie marksizmu do stosunków międzynarodowych. Książka kończy się rozważaniami o rzekomej nieuchronności socjalizmu i pewnymi uwagami z zakresu filozofii nauk społecznych. Mimo upływu lat wciąż stanowi interesujące i wartościowe spojrzenie klasycznego liberała na politykę pierwszej połowy XX wieku, tym bardziej, że cła nie wyszły z mody i niektórzy, na wzór faszystów, utożsamiają bogactwo państw z dostępem do surowców.

Moim zdaniem książka bardzo przehajpowana. Pierwsze kilkadziesiąt stron zapowiadało się całkiem fajnie, ale im dalej, tym gorzej. Tak jak w poprzednich komentarzach owej pozycji również potwierdzam, że Hayek napisał ją dość trudnym językiem. Spodziewałem się czegoś dużo lepszego po "najwybitniejszej pracy dotyczącej wolności, która ukazała się w XX wieku".

Gdyby każdy na etapie edukacji przeczytał "Drogę do zniewolenia", świat byłby lepszym miejscem. Książka jest niezwykle aktualna, bo tendencje kolektywistyczne są wciąż żywe. W XXI wieku pojawiły się jednak nowe, niejednokrotnie bardziej zawoalowane formy ograniczania wolności, związane na przykład z rozwojem technologii – jak zwykle pod hasłami bezpieczeństwa. Choć wolność gospodarcza wydaje się być mniej zagrożona niż na początku XX wieku czy w czasach zimnej wojny, wciąż dostrzegam potężne siły, zwłaszcza w kręgach tzw. intelektualistów, promujące pogardę dla wolności i tendencje centralistyczne. Lektura ta jest dla mnie znakomitym uzupełnieniem dystopii Orwella czy powieści Ayn Rand. To esencja politycznego liberalizmu. Książka jest tym bardziej wartościowa, że Hayek wychodzi z pozycji utylitaryzmu. Znakomicie wykazuje, do czego prowadzi realizacja socjalizmu w praktyce: do uprzywilejowania jednych grup interesu kosztem drugich, a finalnie do zniesienia wolności osobistej i podporządkowania życia jednostki celom, które są jej obce. Istotne jest też wyczulenie autora na subtelne zmiany klimatu intelektualnego i manipulacje językiem. Niestety, dostrzegam te mechanizmy również dzisiaj. Czy mowa inkluzywna wprowadzana dekretem nie staje się w istocie nową formą wykluczenia i zniewolenia? Zostaną ze mną słowa końcowe: "Skoro pierwsza próba stworzenia świata wolnych ludzi nie powiodła się, musimy wciąż podejmować próby. Zasada przewodnia, że polityka na rzecz wolności jednostki stanowi jedyną naprawdę postępową postać polityki, pozostaje równie prawdziwa dzisiaj, jak była nią w XIX wieku".

Wspaniała książka, pozycja obowiązkowa dla libertarian, zwłaszcza współczesnych, w tym modalnych libertarian którzy nie rozumieją właśnie idei. Książka dotyka wszystkich najważniejszych tematów w polityce i analizuje je z perspektywy libertariańskiej - zarówno z perspektywy jusnaturalistycznej jak i utylitarnej. Polecam

Eseje Rand podobają mi się bardziej, niż jej powieści. Chłodny racjonalizm wyłożony konkretnymi przykładami. Niewątpliwie wyprzedziła swoje czasy - teksty są aktualne, i mają wyraźny kierunek futurystyczny. We współczesnej polityce nie ma już kapitalizmu, który prowadził do szczęścia młodych amerykanów, a opowieści o ocenianiu innych idealnie nadają się na czasy słabych jednostek, które nie potrafią przyjąć jakiejkolwiek krytyki.

Pan Jakub jest prawdziwą jaskółką na polskim libertariańskim niebie... Do książki "To nie musi być państwowe" przybierałem się niechętnie, temat wydawał się jałowo-oczywisty. W końcu każdy zna odwrotną zasadę Midasa (Cokolwiek dotknął był król Midas to coś zamieniało się w złoto, czegokolwiek dotknęło się Państwo to coś zamieniało się w g...." Jednak w interpretacji pana Jakuba te niby oczywiste tezy nabierają nowej świeżości. Ciekawe są akapity dotyczące korelacji między wolnością kościoła powszechnego a wolnością gospodarczą w epoce nowożytnej, Nieprzypadkowo gospodarka Europy ruszyła z kopyta w trzech turach (ściśle związanych z odrywaniem się kościoła od Państwa) 1- Wyjście z zapaści gospodarczej po upadku Rzymu (koniec państwowej protekcji kościoła) - do protekcji karolińskiej ok r 800. = Orka na ugorze (Benedyktyni ok 530) 2- Wczesny renesans średniowieczny = Reforma Kluniacka ok 910 3- Belle Epoque (1870-1914) = upadek państwa kościelnego = przerwana kolaboracja kościoła z państwem Inne rozdziały dotyczące szkodliwości państwowych ingerencji w rożnych egzotycznych dziedzinach np. architektura, szkoły, kopaliny, wody, sport są nie mniej ciekawe. Czytelnik nie raz ze zdziwieniem uświadomi sobie, że jakiś pozornie oczywisty "odwieczny" zwyczaj, który dotąd potulnie akceptował, może być de facto uświęconą przez państwo patologią - vide rozdział Małżeństwo.

Bardzo ciekawy zbiór esejów dotyczących ekonomii, filozofii prawa, filozofii polityki (w kontekście praw własności, wolności wymiany, itd.) sprzeciwiający się wyzyskowi przedsiębiorczych przez mniej zmotywowanych ekonomicznie uzurpatorów praw. Zapewne nie ze wszystkimi tezami i ocenami Ayn Rand można się zgodzić, ale z pewnością klarowność jej wywodu pomaga ułożyć sobie swoją postawę względem ustroju państwa i relacji w społeczeństwie. Warte przeczytania, choć nie wszystkie eseje są równie interesujące.

Dlaczego dziś „Wolny wybór” Miltona Friedmana wymaga krytycznego czytania Wolny wybór to książka ważna, wpływowa i intelektualnie uczciwa. Ale właśnie dlatego, że była pisana w konkretnym czasie i dla konkretnego świata, dziś nie może być traktowana jak ponadczasowy dogmat. Friedman pisał w realiach zimnej wojny, przemysłowych gospodarek narodowych i świata sprzed internetu. Jego krytyka państwa była w dużej mierze reakcją na nadmierny interwencjonizm, biurokrację i centralne planowanie, które faktycznie w tamtym okresie często zawodziły. Problem polega na tym, że dzisiejsza gospodarka to zupełnie inna bestia.

Uwaga, tego nie przeczytasz w żadnej szkole! Mimo iż powszechne jest narzekanie na publiczną edukację i związane z nią problemy, mało kto uważa jej likwidację za dobry pomysł. Jeszcze mniej osób posuwa się krok dalej podważając sens przymusu szkolnego. Tak właśnie czyni autor tego dzieła. Zwolennikom państwowego nadzoru nad edukacją należy się zadanie domowe - przeczytać tę książkę.

Najlepsze wyjaśnienia są prostym językiem. Co świadczy o zrozumieniu autora, a ponad wszystko "co jeden zyskuje, drugi musi stracić". Pieniądz tyle jest wart ile za niego można kupić. Oczywiste?! Jeśli potrzebuję domu do mieszkania, pracy i jedzenia. To mieszkając w Warszawie wydaję na dom, jedzenie więcej pracy niż w ....? Iluzja bogactwa jest wszechobecna.

Krótka książka dla początkujących z ekonomią, w której autor przedstawia argumentacje na rzecz wolnego społeczeństwa rynkowego. Jeśli ktoś jest już zaznajomiony z tematem to nie znajdzie tu nic zaskakującego. Polecam, ale dla nowicjuszy. PS: Jeden z recenzentów napisał: "Autor próbuje przekonać czytelnika, że czysty kapitalizm jest najlepszym systemem ekonomicznym. (...) Chciałbym wierzyć, że autor ma rację. Ale dlaczego w takim razie żadne państwo na świecie nie wprowadziło takiego wspaniałego, czystego kapitalizmu?" Argument zdvpy. Czy naprawdę trzeba komukolwiek tłumaczyć czemu żadne państwo nie wprowadza libertarianizmu w życie? Polityka jest zdominowana przez partie lewicowe, grupy interesu, związki zawodowe, korporacyjnych lobbystów itd. Nikomu więc nie zależy na wprowadzaniu libertariańskiej wizji w życie. Jedni mają inne poglądy, a dla drugich oznaczałoby to pożegnanie się z intratnymi interesami, stołkami w ministerstwach i spółkach skarbu państwa. Innymi słowy państwo i lobbyści musieliby zrezygnować ze swoich przywilejów. Mało też jest faktycznych wolnorynkowców libertarian w polityce, a na jakiś ważny stanowiskach to tylko nowy prezydent Argentyny. Kto ma więc ten czysty kapitalizm wprowadzić w życie? Kolejna sprawa to edukacja. Generalnie mało kto interesuje się ekonomią, jeszcze mniej ludzi zna wolnorynkowe teorie ekonomiczne, a rządzącym bynajmniej nie zależy na wysokiej świadomości ekonomicznej obywateli, więc nie ma tego w szkołach. Ot co. Dalej jeszcze pisze: "w praktyce - jestem o tym przekonany - spisałby się tak samo beznadziejnie jak, stuprocentowo idealny w teorii, system gospodarki socjalistycznej." Jeżeli jest Pan do tego przekonany to polecam się doedukować. Po pierwsze, socjalizm nie jest idealny w teorii, wręcz przeciwnie i już w latach '20-tych był demolowany przez ekonomistów na bazie samej teorii. Po drugie, dowody empiryczne są w tym przypadku bezwzględne. Gospodarki bardziej wolne, zglobalizowane, z większym szacunkiem dla własności prywatnej radzą sobie zdecydowanie lepiej niż gospodarki o odmiennej orientacji tzn. zamknięte, znacjonalizowane. Statystyki jasno to pokazują, wystarczy sprawdzić, zamiast jechać ideologią, że "wszystkie skrajności są złe, jestem o tym przekonany" itd.

Niezmiernie mi przykro napisać, że od 1850 roku w kontekście państwa i polityki nic się nie zmieniło. Książka tak cienka, że każdy powinien się z nią zapoznać, żeby sprawnie poruszać się w otaczającej nas rzeczywistości. Jestem zachwycony myślą autora i zasmucony tym jak naiwni jesteśmy jako społeczeństwo.

Ciężko ocenić książkę na przestrzeni obecnych lat. Jest bez znaczenia podstawą wolnego rynku, jednak treść jest dostosowana do czasów, w których żył Adam Smith. Do obecnych czasów można przypisać naprawdę niewiele. Na minus jest tłumaczenie. Można było przetłumaczyć angielskie miary (Kamienie? serio? obecni Anglicy czasem się w tym gubią) oraz waluta, to powinno zostać przekonwertowane na dzisiejszy kurs, chociażby w nawiasach. Na przykład 1 gwinea (dzisiejsze 100 funtów), to byłoby bardziej sensowne.

Kolejna bardzo dobra książka autorstwa Henry'ego Hazlitta. Tym razem zajął się on kwestią Inflacji. Książka nie opisuje absolutnie wszystkich możliwych zagadnień związanych z inflacją. Skupia się przede wszystkim na wskazaniu zagrożeń z nią związanych i błędnej polityce monetarnej. Autor przedstawia sporo różnych statystyk i przykładów historycznych, a także poddaje krytyce wiele nieprawidłowych koncepcji monetarnych, czy błędów logicznych popełnianych przez różnych ekonomistów w odniesieniu do inflacji. I tak dostaje się monetarystom (np.: Irving Fisher, Milton Friedman), czy Keynesistom, ale obrywa także F.A. Hayek za chybioną koncepcje wyłożoną w "Denacjonalizacji pieniądza". I chociaż książka nie jest idealna, a polski wydawca się nie popisał, bo błędów w druku znajdziemy mnóstwo, to jednak jest to pozycja niewątpliwie warta przeczytania i godna polecenia.

1. Intelekt jest wysublimowanym wykonawcą naszych żądz. 2. Niedotrzymanie postanowienia jest podkopywaniem szacunku do samego siebie i w dłuższej perspektywie jest demoralizujące (tworzy nawyk). 3. Warto robić mniej postanowień, ale ich dotrzymywać. 4. Gdy tworzysz postanowienia, rób to na chłodno. Oprócz zalet płynących z realizacji, uwzględnij również koszty. 5. Decyzja czy jest nam ciepło czy zimno powinna być podejmowana na podstawie własnych odczuć, a nie wskazania termometru. To czym jest dla nas sukces powinniśmy określić sami, nie oglądając się na innych. 6. Sukces ma swoją cenę. Wymaga skupienia na jednym celu (są wyjątki, ale bardzo rzadkie), a to i tak nie daje pewności, że się powiedzie. Czy gdy rezultatu będzie brak, to będziesz szedł dalej swoją drogą do sukcesu? Za cenę pieniędzy, czasu, straconych szans na inne przeżycia? Czy może zrezygnujesz tworząc demoralizujący nawyk? 7. Decyzja czy warto podjąć jakieś działanie będzie różna dla wielu osób (subiektywizm). 8. Celem powinno być to co przynosi nie tylko korzyść nam, ale też ogółowi ludzkości. Sukces nie zawsze wiąże się z ilością pieniędzy. Pieniądz jest efektem ubocznym, nie celem samym w sobie. 9. Podjąłeś decyzję o wybranym kierunku? Znasz koszty? Mocno się zastanowiłeś? Nie schodz z drogi. Czas na zastanowienie już był. Teraz po prostu idź. Idealizuj korzyści. Chcesz schudnąć? Nie zastanawiaj się w chwilach słabości czy na pewno Ci jest to potrzebne. Myśl o tym w sposób pozytywny, zobacz siebie szczupłego, pełnego energii, a nie odmawiającego sobie kawałka tortu. 10. Nie walcz z pokusą, unikaj jej. 11. W życiu należy kultywować te żądze, które najlepiej służą osiągnięciu naszego ostatecznego celu, który wybraliśmy po głębokim przemyśleniu. Nie rozpraszajmy się chwilowymi fascynacjami. 12. Nawyki mają potężną moc. 13. Stare nawyki najłatwiej zmienić przez zmianę środowiska. Każda zmiana otoczenia jest szansą na wykorzenienie starych nawyków i zastąpienie ich nowymi. 14. Nie warto się rozpraszać dużą ilością strzępków wiedzy. Lepsza jest koncentracja na tym co może nas prowadzić do celu. Nie rób z umysłu sklepu ze starociami. 15. Koncentracja polega na skupieniu umysłu na rozwiązaniu tylko jednego problemu na raz. Zbaczanie z konkretnego celu (rozpraszanie się), jest negatywnym nawykiem. 16. Koncentracja jest najlepsza wtedy, gdy zainteresowanie tematem jest bardzo silne. Np. Gdy się czymś przejąłeś i rozpamietujesz jakąś sytuację, możesz być na tym tak skoncentrowany, że pomimo że ktoś coś do Ciebie mówi, ty jesteś w swoim świecie, zamknięty w swoim umyśle. 17. Aby nie odkładać spraw na później wyznacz konkretne terminy ich wykonania. 18. Plan trzeba budować skromnie, aby móc go w pełni zrealizować. W innym wypadku narażamy się na rezygnację, która wchodzi w nawyk. 19. Naucz się odmawiać. Naucz się mówić "nie". 20. Gdy robimy to co rozpala nasz umysł, nie męczymy się i mamy entuzjazm. Gdy zaczynamy robić coś nowego musimy dotrwać do tzw. drugiego oddechu, czyli momentu gdy pierwszy opór ciała lub umysłu minął. 21. Zadowolenie z siebie (narcyzm) to domena ludzi małych. Należy być skromnym. Trzeba wierzyć w swoje ideały, ale jak ktoś nas przekona argumentami, to należy potrafić je zmienić. Jeśli w coś wierzymy musimy nie raz stawić czoła całemu światu. To prawdziwa siła woli.

Czy potrafiłbyś zrobić ołówek? Pytanie wydaje się oczywiste – przecież to tylko kawałek drewna, grafit i gumka. Jednak mina dzieci, gdy po przeczytaniu „Ja, ołówek” wracamy do tego samego pytania, jest bezcenna. Nagle coś, co wydawało się banalne, okazuje się małym cudem współpracy tysięcy ludzi, którzy wcale się nie znają, a mimo to tworzą coś wspólnie. Opowiadanie Leonarda E. Reada to świetna i bardzo wartościowa lektura dla młodych czytelników, bo w prosty sposób otwiera drzwi do zrozumienia niezwykle złożonego świata gospodarki. Pokazuje, jak wiele osób – od drwali, poprzez kierowców ciężarówek, po pracowników fabryk – ma swój udział w powstaniu zwykłego ołówka. To książka, która uczy dzieci pokory wobec rzeczy, które na co dzień bierzemy za pewnik, a jednocześnie inspiruje do zadawania pytań i dostrzegania niewidzialnych mechanizmów stojących za prostymi przedmiotami. „Ja, ołówek” to krótka, mądra i bardzo potrzebna lekcja o współpracy, wolności i kreatywności – idealna, by rozbudzić ciekawość dziecka i zachęcić je do dalszego odkrywania świata.

"Ekonomia dla normalnych ludzi" jest elementarzem wprowadzającym do ekonomii z punktu widzenia szkoły austriackiej. Jeżeli ktoś nie ma obycia w tym temacie to będzie ona całkiem w porządku na początek, ale są zdecydowanie lepsze tego typu książki. Szczerze mówiąc to troszkę mnie ona zawiodła. Bo autor co prawda dobrze tłumaczy większość zagadnień, pisze prostym i humorystycznym językiem, używa mnóstwa obrazowych przykładów itd. Czyli książka miała w teorii wszystko, żeby być świetnym w czytaniu elementarzem ekonomicznym, który można polecić każdemu, takim jak jest, na przykład, książeczka Faustino Ballve zatytułowana właśnie "elementarz ekonomii". A jednak dość szybko przekonujemy się, że można to wszystko było napisać lepiej. Nie jest to zła książka, bynajmniej, jak napisałem wyżej osoba rozpoczynająca przygodę z ekonomią, na pewno dużo z niej wyniesie. Niemniej, moim zdaniem, jest sporo o wiele lepszych książek w tym zakresie. Większość książki jest po prostu ok. Temat został wyjaśniony w sposób ok, ale dało się to zrobić lepiej, przykłady są ok, ale mogły być lepsze, książka została napisana ok, i tak można mnożyć. W zasadzie tylko pierwsze 70 parę i ostatnie 20 stron jest bardzo dobra, cała reszta książki jest właśnie ok, i tylko momentami wybija się ponad średnią. Dodatkowo mimo, że jest ona napisana w niezwykle przystępny sposób to pod koniec czułem już spore zmęczenie. Także podsumowując, jeżeli jesteś laikiem ekonomicznym to dostaniesz całkiem ok książkę wprowadzającą cię w świat ekonomii i austriackiej szkoły w tejże nauce, ale jednocześnie istnieją zdecydowanie lepsze alternatywy po jakie można sięgnąć.

książka, która z pewnością wywołuje mieszane uczucia. Z jednej strony, Korwin-Mikke dzieli się swoimi doświadczeniami i refleksjami na temat ojcostwa, co może być interesujące i inspirujące dla niektórych czytelników. Jego kontrowersyjne i niekonwencjonalne poglądy mogą stanowić odświeżający kontrast do bardziej typowych poradników. Z drugiej strony, jego rady i opinie są często skrajne i mogą być trudne do zaakceptowania dla osób o bardziej umiarkowanych poglądach. Styl pisania autora jest bezpośredni i prowokacyjny, co nie każdemu przypadnie do gustu. Książka jest więc ciekawą, ale nieco kontrowersyjną lekturą, która z pewnością nie trafi do wszystkich.