Dwa fiaty

Po moim nieudanym pierwszym kontakcie z twórczością Dycia (jak sam mawia o sobie, a i inni tak go nazywają - po raz pierwszy usłyszałem o tym na żywo z ust Stasiuka), obawiałem się, że jego wiersze mnie odrzucą. A tu bardzo pozytywne zaskoczenie: tomik "Imię i znamię" mnie zahipnotyzował, przeczytałem go jednym haustem - wiem, że poezję powinno się smakować powoli i dawkować małymi porcjami, ale nie mogłem, jakoś samo pognało. Te wiersze były jak połączenie płyty winylowej i lampy stroboskopowej, zacinały się, powtarzały i przeskakiwały, a jednocześnie była w tym jakaś niezwykła harmonia. Pojedyncze błyski ocaliły od niepamięci wiele twarzy i słów. Słowa te przypomniały mi o moim własnym dzieciństwie, kiedy dorastając na wsi w Beskidzie Niskim słyszałem prawie codziennie język łemkowski, mający całkiem sporo wspólnego z językiem, jaki Tkaczyszyn-Dycki wplata w swoje wiersze.

Ostatnio czytałem twórców, którzy celem swojego życia obrali "maksymalistyczne projekty". Miłobędzka jest na antypodach tego typu pomysłów. Ów minimalizm, jaki ze sobą prezentuje, jest nieporównywalnie bardziej pociągający i wzruszający, niż większość znanych nam poetyk. Konfesyjny ton wierszy zasługuje na wysłuchanie.

Trudno jest mi ocenić tę książkę. Na pewno to pozycja dla fanów genologii tekstów, bo poeta zaprezentował nam różnorakie konstelacje poszczególnych wierszy. Niektóre utwory mają kilka wersji, inne tylko jedną. Wiele z nich było dość ciekawych, jednakże całościowo wolałabym, żeby to autor przygotował jedną, ostateczną wersję wiersza, choć sama wiem, jak trudno zrezygnować z czegoś, co samemu się napisało.

Hmmm. Wprawdzie nie przepadam za tą zbyt nowocześnie udziwnioną poezją, która cierpi na swego rodzaju słowotok (dużo się nagadać a niewiele powiedzieć) ale muszę przyznać, że ten tomik jednak ma coś w sobie, a tym czymś jest pewna spójność. Są tu motywy kobiecości, ciała, Boga, modlitwy, rozstania, końca. To, że utwory raz po raz krążą wokół tych motywów sprawia, że całość pomimo pewnej wybujałości wydaje się przemyślana i dopracowana.

W niespodziewanej formie bardzo dobry i potrzebny materiał. Przyznam - kilka pierwszych stron było dla mnie delikatnym szokiem i obwąchiwaniem się ze strukturą. Natomiast opowiedziana historia skutecznie sprawiła, że chciało się czytać dalej i owa forma przestała być tak straszną. Mowa bowiem o perspektywie wychowywania się w rodzinie dotkniętej tragedią Holokaustu, spojrzeniu na własną matkę, na siebie, na to pajęcze połączenie między pokoleniami kobiet. Piękna rzecz, choć na pewno dla wielu kontrowersyjna. Eksperymentalnie i wartościowo. Polecam!

Trudny to był dla mnie tomik, muszę przyznać. Aż dziw bierze, że to debiut. Niesamowicie wciągający, zwłaszcza te najdłuższe z utworów. Zachwycający wielowarstwowością języka, metafor, znaczeń. Dający o sobie wrażenie dualizmu - z jednej strony precyzja i doskonałe wycyrklowanie słów, a z drugiej ich niekończąca się szkatułkowość.

Mansztajn przepowiedział, że runą osiedlowe kioski i ja codziennie mijam ślad po takim właśnie kiosku. To są naprawdę dobre, przejmujące wiersze, subtelne i dosyć delikatne, ale z bardzo mocnymi, wymownymi akcentami. Jest w nich i lekkość, i ból, beztroska i przemijanie, są również świetne formalnie.

Byłam szczególnie ciekawa Autora po odkryciu, iż jest jednym z tych, który został uhonorowany nagrodą Angelusa (2022r). Słyszałam o tej nagrodzie, wydawała się być mało prestiżowa ponieważ niewiele szumu wokół laureatów, jakby to co powinno być nam bliższe zostaje wciąż za zasłoną "mniej wartościowe". Nagroda od kilkunastu lat przyznawana jest corocznie za najlepszą książkę prozatorską opublikowaną w języku polskim w roku poprzednim i przeznaczona dla pisarzy pochodzących z Europy Środkowej, którzy w swoich pracach podejmują tematy najistotniejsze dla współczesności i pogłębiają wiedzę o świecie innych kultur [proza i przekład]. I pewnie, gdy nazwa coś nam mówi, nazwiska zwycięzców już nie koniecznie. Łatwo je przekręcić, niepoprawnie zapisać, to kto je zapamięta jeśli nie sięgnie po napisane przez nich treści? W przypadku Edwarda Pasewicza czy Macieja Płaza może być z tym łatwiej. "Dolna Wilda" (2001) nie jest tomikiem nagrodzonym w tym konkursie, ale miałam ochotę rozpocząć od debiutanckich utworów by w przyszłości pójść dalej i móc odkrywać zmiany w poetyce Pasewicza. A debiutancki tom pozbawiony jest ckliwych słów, czy nawet oprawy, tak by wiersz stawał się przyjazną lekturą. "Dolna Wilda" jest zbudowana z mocnych słów, przedstawia często surowy obraz rzeczywistości, bez aury ubarwiania, tak zwanych kwiatuszków na stole, gdy pisze się o gorzkiej kawie. "Zima i wszystkie z nią związane kurwy zbliżają się do nas z tamtej strony nieba. Chodzi być może o rachunki za prąd, grube ubranie i możliwość grypy. A z tamtej strony nieba jest ciepło, są dalekie kontynenty i nowe wrażenia. Mieliśmy pisać z Prochaską operę, lecz na razie brzmi tylko uwertura." fragm."Piszemy operę" (s.4) "Ta… Jestem trzydziestoletnim facetem i leżę. Wychodzi mi to lepiej niż wszystko inne. Gromadzę się nad ranem w okolicach kawy i obserwuję jej pianę na brzegach kubka. (...) Być może jeszcze czuję różnicę, skrobiąc pysk żyletką, żałując czasami, że nie mogę wraz z warstwą włosów zdjąć wydarzeń, które, o tak, chciałbym bardzo, mogłyby spłynąć w korzenie kanalizacji." frag. "Przebiegi" (s.26) Pomiędzy tak opisywaną zwyczajność codzienności wplecione są tu i tam strofy przypominające przeszłość. A mnie szczególnie ten wiersz otulił własnym ciepłym wspomnieniem, wspomnieniem o dziadku: Nad Odrą Dziadek Barczuk umierał na raka w Kostrzynie nad Odrą. Tam było pełno mew i dlatego to są martwe ptaki. Dni już nie pamiętam, ale są ścieżki, znaki wydrapane w małym kamieniu. Na przykład studnia, którą czyścił, a do której ja wrzucałem śmieci i zabawki. Pulchny jak laleczka, w zielonym sweterku, buła z plasteliny, wrzeszczałem kiedy wyszedł z niej w gumowym ubraniu. Chciałbym powiedzieć: cały w wodorostach, z wodnym bogiem we włosach, z błyskiem w oku, jakby odkrył tajemnicę, którą — wiecie — przekazał mnie. Lecz nie powiem, był suchy i miał szeroką szczękę, żółtą skórę i sękate dłonie. Dotykam drzewa — tak myślałem wtedy i nie myliłem się wcale. (s.7) Są też te bardziej intymne, nacechowane sensualnie słowa: "Kriegsmarine byłaby dumna, widząc jak idę na dno, jak odmierzam dno, jak dnem się staję między brzaskiem a dniem, wpadając ci w oko w światłach dyskoteki, gdy pytasz mnie, jak się czuję w tej koszulce oblepionej wodorostami i czy mogę ją zdjąć. Chcesz rzucić okiem na tors, na nogi, na uda, na jądra kołyszące się jak dzwony, na to skwaszone podniebienie. Chcesz mi usta językiem, taką wielką mową, większą niż mowa najświętszego ze świętych, otworzyć, żebym mógł mówić, żebym mówił wiele, żeby z tego mówienia zrodziło się istnienie." fragm."Kriegsmarine" (s.13) "Ale czy oni mają muzykę? Chłopiec, co wąskie stopy natarł olejkiem do opalania, jego kochanek, który już śpi od południa, i przyjaciele i znajomi palący się w słońcu, Ci przyjechali z Treviru, tamten z Akki, wiem, że widzieli Krzyż Południa i zazdroszczę chłosty w ciemnym pokoju na Via Nuova, tych opowieści słucham drugi tydzień, a jednak nie mogę usłyszeć muzyki." fragm."Naśladownictwo" (s.27) A pośród poruszającej zwyczajności jest tu też taka wstęga zwana śmiercią, która toruje sobie drogę pośród innych odczuć, myśli, opisanych chwil i wspomnień. Jest nienachalna, przycupnie lekko na linii wersu, a w końcu też wybrzmi jako trup z ciała i kości: "Pani Michałowska umarła we wtorek. Nad ranem znaleźli trupa, nad ranem. Jej pończocha wisiała za oknem, podarta i zacerowana, i znowu podarta — wzory skłębionych myśli odciśnięte w powietrzu. Kiedy ją wynosili, pies zawył i kawa wylała się na obrus. Z okrutnej sierści jest ten świat utkany. Taka myśl krążyła jak mucha nad kanapką, w czaszce pustej, białej, przesiąkniętej pleśnią. fragm."Pani Michałowska" (s.31) Na mnie "Dolna Wilda" robi wrażenie topornie ociosanego tomu. Jest jak widok tępo ogolonej twarzy mocno zarośniętego człowieka, gdzie twarz już jest widoczna, można rozpoznać do kogo należy, ale jeszcze potrzebne wygładzenie skóry, może nawilżenie? Oczywiście w przypadku poezji Pasewicza nie chodzi mi o wygładzenie czy to w sposobie pisania czy wyznaczania kierunku w temacie, ale o podbicie tego, co często nieuchwytne, a charakterystyczne dla danego poety. Jest w tym rytm i harmonia, wyłuskany drobiazg i zapamiętana chwila ze spotkania z drugim człowiekiem. Jest też coś łaskoczącego, żeby nie napisać drażniącego, podszytego pod słowa. W przyszłości przyjrzę się Autorowi bliżej. Do całości brakowało mi jeszcze odpowiedzi na nurtujące od początku pytanie - skąd Wilda, czy to realne miejsce? Okazuje się, że to obecnie nazwa dzielnicy Poznania. Najpierw była wieś , potem folwark patrycjuszowski, który w 1488 roku przeszedł w ręce rodziny Wildów, a pod koniec XIX wieku po przyłączaniu terenów gminnych, które do tej pory były zapleczem dla miasta, stały się integralnymi częściami miejskiej aglomeracji. I to tyle historycznie, a dlaczego u Pasewicza nazwa tomu, w którym więcej o zagranicy, jakiejś tam Malcie, niż o Poznaniu?

Chciałem ostrożnie wystawić ocenę 9/10, ale po chwili zastanowienia, daję zdecydowanie 10/10. Czytając "Czarny kwadrat" nie wiedziałem kompletnie nic o autorze, stąd moje późniejsze zaskoczenie, że Tadeusz Dąbrowski jest człowiekiem całkiem młodym. W trakcie lektury tego tomiku, nie czułem tej młodości (to jest komplement!), która kojarzy mi się z nierównym, niekoniecznie dojrzałym stylem, ewentualnie z efekciarskim bawieniem się formą i jej przesadnym rozdmuchiwaniem, kosztem treści, oczywiście. Napiszę krótko: wiersze znajdujące się w tomiku "Czarny kwadrat" to właśnie taka poezja, jaką chcę czytać: przemyślana, stonowana i posiadająca urodę o szlachetnych rysach.

Główną bohaterką jest, dwudziestoletnia Hana, która w wierszach opowiada o swoim dorastaniu i innych oraz dojrzewaniu. Czy mi się podobało? Oczywiście, że tak, iż autorka przekłamuje tabu i pokazuje, że dojrzewanie, nie jest niczym złym, lecz normalnym etapem w naszym życiu. Miesiączka to nie choroba i nie może być tak, że brzydzimy, własnej krwi menstruacyjnej, tak wiem, trzeba dbać o higienę intymną, a co złego jest w poznaniu woni własnej krwi... „być może uznacie to za obrzydliwe, ale hana często z przyjemnością wącha swoją krew menstruacyjną” Nic nie jest złego. Mogę sądzić, że wiele nastolatek, kobiet wąchały własne wydzieliny w czasie okresu. Problem zaburzeń odżywiania jest poruszany nie od dziś. Uważam, że warto mówić o nich głośno, z tego względu, że zaczynają się one od wrednych komentarzy osób, które są od nas starsze i ze strony rówieśników... „państwa córka jest po prostu gruba powinna zacząć ćwiczyć zawsze zajmuje ostatnie miejsce w biegach” Moim zdaniem takie uwagi nie powinny mieć miejsca, bo nie wszyscy mamy chude i szczupłe sylwetki, każdy z nas ma inną budowę ciała. Naprawdę później osoby, które przeżyły to na własnej skórze, powtarzają sobie w głowie, co skutkuje problemami z psychiką, jedzeniem i własnym ciałem. Przestajemy akceptować siebie. Moi drodzy, czy jest jakiś problem w chodzeniu regularnie, czy częściej do ginekologa? Absolutnie nie. Według mnie lepiej pójść więcej niż mniej, iż każda chce mieć pewność, że wszystko jest w porządku, nie ma żadnych dolegliwości. Niestety w tych czasach nadal rodzice nie wspierają swoich dzieci, bo sami zostali w ten sposób wychowani, a to nie wróży niczego dobrego... „w domu oczywiście wysłuchała kazania bóg chce ci powiedzieć, żebyś przestała się puszczać”. Myślę, że wszyscy powinni przeczytać tę książkę. http://bookaholicandwriter.blogspot.com/2023/01/cierpienia-modej-hany-katja-gorecan.html

Nie mogę inaczej, 10/10. Tak piszą najwybitniejsi z wybitnych. Zaledwie sześć wierszy, niewiele ponad trzydzieści stron tekstu, a tyle treści. Jest nawet "złoty pociąg", ten sam, którego tak usilnie obecnie poszukują zapaleńcy. Ale jest też inny pociąg... "pociąg towarowy wagony bydlęce bardzo długi skład [...] ten pociąg nie odjedzie z mojej pamięci" Różewicz, jak niewielu innych potrafi w lapidarny sposób opisać okrucieństwo wojny, właściwie nie pisząc o niej. Przywołuje przelotne obrazy ludzi, miejsc i wydarzeń tak, że nie sposób nie pochylić czoła przed ich wymownością. Wiersze Różewicza poruszają swoim humanizmem, niezależnie od tego czy pisze o wielkich wydarzeniach dziejowych, wizytach na cmentarzach, deszczu w Krakowie czy o śniadaniu z przyjacielem.

Nie wiem, dlaczego ta właśnie książka jest niedoceniona. To genialny popis Tadeusza Różewicza. Można poznać jego poczucie humoru, dowiedzieć się, co go irytuje i co ważne czytając tę niedługą książkę, autor sprawdza nas. Czy może z nami rozmawiać, a jeżeli tak to o czym? Pewnie gdyby żył napisałby tom "Spożywaj z umiarem", bo od wydania "Kup kota w worku" szaleństwo dnia codziennego wciąż nabiera tempa.

Tomik "Zapisane" zaskoczył mnie... brakiem. Nie ma w nim tak charakterystycznego dla Julii Hartwig przywoływania w wierszach miejsc i ludzi. Pomimo tego, że właśnie m.in. za te elementy tak bardzo cenię jej poezję, ich brak jest tutaj usprawiedliwiony. Poetka zastępuje je refleksjami filozoficznymi o niezwykłej głębi i sile wyrazu. Tak piszą najwięksi z wielkich!

Dziś chciałabym Wam polecić tomik poezji Anny Świrszczyńskiej ps. Swir "Budowałam barykadę" ❤️. Autorka była uczestniczką powstania. Jej wiersze są przejmującą kroniką wydarzeń - od euforii, zrywu, nadziei, budowania barykad, przez walkę, próby ratowania życia w szpitalach, wędrówki kanałami, zniszczenia miasta, śmierć powstańców i ludności cywilnej aż po zagładę miasta, jego upadek i gehennę ludzi. Prostymi słowami obrazuje przemijanie Warszawy i ludzi, tragedię dzieci, młodzieży i dorosłych, powstańców i cywili. Jej wiersze są przejmujące, bo są świadectwem wydarzeń, które nie powinny nigdy się zdarzyć. Wywołują gamę emocji, które pozostają w sercu. To wydanie jest wyjątkowe. Zostało opublikowane przez @wydawnictwoliterackie w 40. rocznicę Powstania Warszawskiego. Jest bogato ilustrowane, zawiera bowiem unikatowe zdjęcia Jerzego Tomaszewskiego, oficjalnego fotoreportera powstania. Fotografie dobitnie unaoczniają prawdziwe i niewyidealizowane oblicze powstania. Czytajmy poezję ❤️. Warto!

Po przeczytaniu tu dwóch opinii uznałem, że coś jest nie tak i muszę dodać swoją. W cytowanym przez użytkowniczkę Martę fragmencie widzę głównie afirmację tej drugiej osoby (tylko strój może być kluczem do identyfikacji płci) pozbawioną być może potrzeby doskonałości. Trochę jak Fisz w niedawnym hicie śpiewający „chciałbym być Twoim telefonem” (lub jakoś tak). U Sommera zresztą końcówka wiersza nieco zmienia punkt ciężkości. Z drugiej recenzji wiemy, że lektura była przymusowa, a to jak gwałt, więc trudno o przyjemność. No i absolutnie nie ma takiej potrzeby, by poezja niosła jakiekolwiek przesłanie. Nie w tym leży jej siła, to nie przypowiastka moralna. Niemal widzę mękę czytelniczki, którą potem mogła wyładować jedną gwiazdką w ocenie. Może zresztą poezja Sommera jest tak trudna w ocenie dlatego, że językowo dość przystępna, że nie wymaga czytania ze słownikiem wyrazów obcych, że unika sentymentalizmu, podniosłości, czułostkowości, że nie ma w niej posągowości znanych ze szkoły mistrzów, fraz będących gotowym mottem wypracowań. Zarazem zachwyca wyczuciem językowym, zmysłowością (niekoniecznie erotyczną), rytmem, ale i brakiem piosenkowości. Nienachalnie subtelna, pozbawiona wzniosłości, ale nie piękna. Lubię też swojskość jego poezji, w której nie ma nut przebrzmiałego patriotyzmu, łatwiej o łagodną ironię, czym Sommer trochę przypomina mi Zadurę, choć pisze w swojej, innej tonacji. Na dobrą sprawę, jakby się uprzeć, to można by się dopatrzeć i przesłania. Bo Sommer – ok. podmiot liryczny – darzy jakąś szczególną atencją czas, czas nam dany niezbyt szczodrze, przygląda się ze stoickim spokojem, ale nieobojętnie, tym dniom i nocom, których upływu zwykle nie dostrzegamy. Może kluczem do jego wrażliwości jest początek wiersza „Ulubione kawałki”: [Ulubione kawałki] to te, w których ktoś opowiada jakieś naprawdę drobne zdarzenie z przeszłości, ale tak, że ta zupełnie zwykła rzecz, […] rośnie w piersiach do czegoś najważniejszego na świecie. A ile radości dają jego wiersze, dostrzegłem mimowolnie, tłumacząc ośmioletniemu synkowi „Zawijkę”, tu fragment: Pokrzywa z grobu sąsiada, gruba jak krzak, wrośnięta, na oko ze trzyletnia, wściekała się jeszcze o drugiej w nocy przy zgięciu kciuka, po powrocie z przyjęcia po drugiej stronie torów – wyszła, chociaż stawiała silny opór.

"Studium przypadku" trafiło w moje ręce przypadkiem. Moja żona jest fanką poezji, ja nigdy za poezją nie przepadałem. Oboje jesteśmy po filologii polskiej, ale nasze gusta kształtują się zgoła odmiennie - żona czyta Hartwig, ja czytam Bernharda. Namówiła mnie na "Studium przypadku" autora, o którym wcześniej nie słyszałem. Wziąłem do ręki książkę o dziwnej, komiksowej okładce i zacząłem czytać. Przeczytałem szybko, tomik nie jest długi. Ale skłamałbym, gdybym powiedział, że wiersze ze "Studium" chłonie się łatwo i przyjemnie. Podzielona na dwie części opowieść o zmaganiu się z demonami przeszłości uderza mocno i precyzyjnie. Nie ma tu poetyckiej naiwności. Świat w książce jest światem zamkniętym, opresyjnym, motywy straty, odejścia, samotności powracają jak refren piosenki. Jest to piękna i zarazem bezlitosna piosenka. Thomas Bernhard spotyka Brunona Schulza. Ostatecznie nie byłem pewny, czy dziękować żonie za rekomendację. Resztę wieczoru spędziliśmy w milczeniu.

Kultowa poezja, choć niełatwa w odbiorze. Być może to tylko moja ignorancja, ale lektura tomu nie była dla mnie łatwa. Zdecydowanie do gustu przypadły mi utwory bardziej notatkowe, a także jednostrofowe. "Dla Jana Polkowskiego" to dla mnie utwór wyjątkowy, zatem cieszyłam się, że mogłam go zobaczyć w towarzystwie pozostałych wierszy. Poezja piękna, brutalna, nieoczywista. Polecam.