Buty i inne opowiadania

Dyskretna, lecz i ponura w ostatecznym rozrachunku satyra na wywodzące się z warstwy ziemiańskiej tzw. dobre towarzystwo, które przeniosło się ze wsi do miast, porzuciło dawne wartości i oddaje się próżniactwu i przyjemnościom, udając jedynie prostolinijność. Podfilipski to jakaś zdegenerowana emanacja Podstolego z powieści Krasickiego. Sadzi się na trzeźwego racjonalistę, cywilizatora i opiekuna kobiet, a w gruncie rzeczy dba tylko o siebie, zachowuje się cynicznie, próbuje uwieść żonę brata, a porzuconą Falbankę potraktował jak drapieżca ofiarę, która przez chwilę zaspakaja jego potrzeby. Naiwny przyjaciel-narrator w ogóle zdaje się nie dostrzegać ciemnej strony Podfilipskiego, dopiero dostarczona po śmierci głównego bohatera korespondencja otwiera mu oczy. Wcześniej jedynie rzekomo nieokrzesany Litwin w kilku ostrych słowach obnaża fałsz czy bezideowość warszawskich elit, ale autor wprowadził tę postać bardzo sprytnie, eksponując słowami bohaterów jej prostactwo, więc czytelnik też nie od razu zauważa satyryczną intencję.

William Faulkner był pisarzem postępującej katastrofy, toksycznego koloidu przeszłości oraz teraźniejszości. W „Rodzinnej Europie” Czesław Miłosz celnie zauważył, że to zaważyło na estymie, jaką amerykański literat cieszył się (na czas pisania swojego skądinąd znakomitego eseju, tj. 1959; bo kto dzisiaj wie kto to był Faulkner?) nad Wisłą. Oczywiście zaciążyło to – wg wielu znawców – na sukcesie Włodzimierza Odojewskiego czy (w bliższej nam perspektywie czasowej) „Golema” Macieja Płazy, ale jako wielbiciel Faulknera nie do końca się z tą tezą zgadzam. Zarówno Odojewski jak i Płaza nie są epigonami; przekonywanie o wielkości pisarstwa Odojewskiego jest zbyteczne, z kolei Płaza, mimo używania podobnych narzędzi literackich co amerykański noblista, w przywołanej wyżej powieści jest też silnie singerowsko-lovecraftowski (to moja opinia, a także komplement). Dzięki temu obie pozycje operują w innych rejestrach, jakkolwiek serwują czytelnikowi podobnie przygnębiającą aurę postępującej degeneracji świata. Kuśniewicz na pierwszy rzut oka jest kolejnym z pogrobowców Faulknera. Obawiam się, że dla wielu literaturoznawców wystarczy stosowanie długich zdań, zredukowanie dialogów do absolutnego minimum (niekiedy oznaczającego zero) oraz poruszanie się w technice strumienia świadomości, by wysnuć takie porównanie. Cóż za krzywdzące uproszczenie; długimi zdaniami posługiwał się też Tomasz Mann, można pozornie zachować dialogi, które dialogami nie są (Witkacy w „Pożegnaniu jesieni),z kolei każdy strumień świadomości, z racji silnego intersubiektywizmu, jest czymś odrębnym od innego strumienia. „Lekcja martwego języka” to unikat, bowiem w swej strukturze tworzy pewien łańcuch impresji powiązanych dość luźną więźbą (np. gdy porucznik Kiekeritz widzi torbę konduktorską w przedziale wodzi ją daleko w przestrzeń i czas, po czym z kolejnego skojarzenia idzie w kolejne skojarzenie, itd. – dlaczego, zdradza niestety skandaliczny opis serwisu, który odsłania prawie wszystkie karty jeszcze przed lekturą, jak tak można). Jest unikatowa, bowiem tworzy kalejdoskopiczny obraz psychicznej i moralnej degradacji, nie wwiercając się tak głęboko w strukturę psychiczną bohatera (Odojewski),nie odnosi się ze szczególarskim pietyzmem do postaci drugoplanowych (Faulkner),nie wyjaśnia hermetycznego świata jego własnymi terminami (Płaza). Pejzaże okrucieństwa wymieszane z pełnymi wdzięku impresjami natury czy mitami tworzonymi w głowie porucznika (niewątpliwego estety w wąskim tego słowa sensie) to zaledwie migawki, piękne miniatury, szkatułka wspomnień i szkiców wspomnień pojawiających się niby bez celu, a tak naprawdę by naświetlić, z jak drobnych okruchów składa się człowiek stojący u progu gnijącego świata. „Lekcja martwego języka” przez obraz społecznego bankructwa I wojny światowej, podeptanych idei i skundlonych ludzi stawia pytanie ile po nas zostanie, ile warta jest sztuka, ludzkość, jednostka w kontekście Wielkiej Erozji. Kuśniewicz, poza pieczołowitym, do granic perfekcji wymuskanym językiem, doskonale opanował również technikę inwersji czasowej (i tu wreszcie można zestawić go z Faulknerem). Bo ile człowiek ma minut wiedząc że wszystko ginie i o czym myśli, licząc ostatnie sekundy? Czy w głowie zostają wielkie idee, figura efeskiej Diany, czy też pozornie bezcelowe migawki, które nie mają początku, końca, związku ani znaczenia? Co rodzi się w obliczu wszechogarniającej klęski? Dlaczego język, którym mówimy całe życie nagle okazuje się martwy? Upadek nie musi być stopniowy, jak w „Marszu Radetzky’ego” Rotha lub jedynie sygnalizowany jak w „Soli ziemi” Wittlina (powołując się na inne świetne pozycje dot. I wojny w cesarsko-królewskiej monarchii). Może być taki, że człowiek dosłownie w ostatniej chwili uświadamia sobie, że przegapił własne istnienie. „Andrzej Kuśniewicz swą pasję literacką realizował dwutorowo: lewą ręką ochoczo spisywał donosy na swoich kolegów, prawej używał zaś do tworzenia literatury rozumianej bardziej tradycyjnie” – że przytoczę cytat z jednego z wpisów na portalu. Prawicą uczynił przynajmniej jedną wybitną rzecz.

W epoce postsekularnej refleksji nad tożsamością, pamięcią zbiorową oraz kondycją podmiotu w przestrzeni aksjologicznie rozchwianej, powieść Głosy w ciemności Juliana Stryjkowskiego jawi się jako tekst o niebagatelnym znaczeniu epistemologicznym i antropologicznym. Ów monumentalny utwór – choć z pozoru skromny w zakresie narracyjnej scenografii – konstytuuje się jako jeden z najważniejszych głosów polskiej literatury XX wieku, sytuując się równolegle obok twórczości Izaaka Bashevisa Singera, Brunona Schulza czy nawet Thomasa Manna w jego żydowskich rejestrach symbolicznych. Stryjkowski – pisarz głęboko osadzony w idiomie europejskiego modernizmu – kreśli obraz społeczności chasydzkiej Galicji z pietyzmem godnym archiwisty duchowości. W mikrokosmosie prowincjonalnego sztetlu dostrzega jednak nie tylko pejzaż kulturowy jednej z najbardziej marginalizowanych grup etnicznych Europy Środkowo-Wschodniej, ale uniwersalne laboratorium duszy ludzkiej, rozpiętej między sacrum a profanum, między tradycją a subwersywnym pragnieniem emancypacji. Narracja powieści – prowadzona z perspektywy dojrzewającego Aronka – nabiera nie tylko wymiaru bildungsroman, lecz także przenikliwego traktatu o epistemologicznym rozdarciu pomiędzy dogmatem a intelektualną autonomią. Bohater, funkcjonując w cieniu patriarszej surowości swego ojca, reb Tojwego, przechodzi ewolucję egzystencjalną, która zaskakuje swoją filozoficzną głębią – ostatecznie wybrzmiewając jako dramat inicjacyjny o charakterze ontologicznym. Stryjkowski nie poprzestaje na wierności realiom historycznym – jego język, pełen subtelnych semantycznych aluzji, nasycony jest intertekstualnością i niemal liturgiczną powagą. To literatura totalna, w której każde zdanie, każdy dialog staje się aktem hermeneutycznym – wymagającym od czytelnika nie tylko kompetencji interpretacyjnych, ale i gotowości do kontemplacji. Narracja rozwija się nie tyle w czasie linearnym, ile w przestrzeni duchowego fermentu – tworząc wrażenie misterium, którego sens rozgrywa się na poziomie ontologicznym. W Głosach w ciemności zaskakuje także formalna dyscyplina. Stryjkowski stosuje polszczyznę o aksamitnej fakturze, ale też nie stroni od arameizmów, hebraizmów czy rytualnych zwrotów języka jidysz, co czyni tekst nie tylko świadectwem literackim, ale także dokumentem językowej heterogeniczności i kulturowego synkretyzmu. Styl, precyzyjny niczym sztych rytownika, wytwarza narracyjny rytm bliski modlitewnemu kadyszowi – smutny, elegijny, a przy tym pełen niezgody na wymazanie. Trudno nie dostrzec również, że Stryjkowski w swojej powieści wpisuje się w trajektorię myślenia post-Holocaustowego – mimo iż książka powstała przed traumą Zagłady. Jego świat – pełen bogactwa symboli, rytuałów i napięć duchowych – już w momencie pisania był światem umarłym, a sam akt pisania staje się tutaj formą nekrologu, liturgicznego wspomnienia i próby ocalenia sensu w świecie zatomizowanej pamięci. Z punktu widzenia filologa – a ściślej: badacza literatury porównawczej z silnym zakorzenieniem w hermeneutyce i tradycji filozoficznej dialogu (Buber, Levinas) – Głosy w ciemności to nie tylko powieść. To świadectwo, tekst aksjologiczny i egzystencjalny, który wymaga czytania nie przez pryzmat linearnej fabuły, lecz przez matrycę tekstu otwartego – wpisującego się w palimpsest kultury europejskiej. Stryjkowski zdołał uchwycić ów „ostatni oddech” świata, który miał już zniknąć – świata wspólnoty, w którym każde słowo, każdy gest był zanurzony w sacrum, ale też głęboko uwarunkowany społecznie i rytualnie. Jego bohaterowie – nieco teatralni, aforystyczni w swoich wypowiedziach, jakby już nieżywi – przypominają duchy przeszłości, mówiące do nas zza granicy utraconego czasu. Powieść ta – jeśli spojrzeć na nią z perspektywy szerokiej panoramy literatury polskiej XX wieku – powinna być czytana jako jedna z najważniejszych prób nadania formy temu, co zostało zniszczone. Stryjkowski nie moralizuje, nie oskarża, nie sentymentalizuje – jego pisanie jest aktem pamięci, ale także świadomą kreacją estetyczną, która wznosi się ponad dokument, ponad esej, ponad publicystykę. Nie bez przyczyny Głosy w ciemności porównywane są do dzieł Tołstoja, Faulknera czy Joyce’a – choć stylistycznie i tematycznie Stryjkowski idzie swoją własną drogą. U Stryjkowskiego nie ma przypadkowych zdań – każde z nich funkcjonuje jak kantyczka, jak fraza zaginionego języka, który być może właśnie dzięki tej prozie nie zostanie zupełnie zapomniany. W epoce nadprodukcji tekstów literackich, w której dominują narracje zredukowane do banału, uproszczenia i natychmiastowej komunikatywności, Głosy w ciemności pozostają dziełem wymagającym, ale przez to tym bardziej wartościowym. To książka, którą się nie tylko czyta, ale do której się powraca – by medytować, by porządkować własne myślenie o historii, tożsamości, duchowości. Dla filologa, który traktuje literaturę jako formę poznania i jako medium pamięci zbiorowej – Głosy w ciemności są tekstem obowiązkowym. I nie waham się użyć słowa: arcydzieło. W sensie zarówno estetycznym, jak i etycznym. Moja recenzja z portalu "nakanapie"

Ciężka książka i nie najłatwiejsza do interpretacji. ,, Obóz Wszystkich Świętych '' to według mnie poniekąd rozliczenie z wojną i wszystkimi brudami moralnymi, które ta wojna ze sobą przyniosła. Książka rozpoczyna się już po wojnie, w Niemczech, w obozie dla przesiedleńców. Główny bohater podporucznik Stefan Grzegorczyk jak wielu innych Polaków nie spieszy się z powrotem do kraju, licząc na zdobycie wizy do Stanów. W Polsce zostawił matkę i rodzeństwo, we wspomnieniach powraca do Bydgoszczy, przypomina sobie ojca , który pił, bił i zdradzał matkę. Ustami bohaterów autor stawia wiele pytań o moralną stronę wojny. Czy ktoś , kto poniża swoją żonę, znęca się fizycznie, ginąc z rąk Niemców staje się automatycznie bohaterem ? To tylko jeden z przykładów wewnętrznych dylematów bohatera. Autor pod rozwagę poddał sens ofiary i cierpienia w imię narodu.Męczeństwo i martyrologia są od wieków wpisane w losy Polski i Polaków ,ale czy to jest nasza nasza narodowa wada czy zaleta? Powieść Nowakowskiego wzbudziła we mnie również negatywne emocje, to jak dipisi tuż po wyzwoleniu traktowali Niemców budzi przerażenie. Działy się tam dantejskie sceny , a niedawne ofiary stały się katami. Dlatego właśnie napisałam, że to trudna książka, ponieważ ciężko oceniać postawy moralne ludzi, nie będąc w takich sytuacjach. Pomimo obciążającego odbioru warto poznać książkę, która za względu na treść wydana została za granicą. Polecam.

Pierwsza wojna światowa, Galicja. Tytułowa austeria należąca do żyda Taga, staje się pewnym symbolicznym przystankiem, okrętem - Arką Noego, na którym spotykają się rozmaici, uciekający przed posuwającym się frontem ludzie. Jak to zwykle bywa w powieściach o monarchii austro-węgierskiej, mamy tutaj całą mozaikę rozmaitych postaci i kultur. Są oczywiście żydzi, ale pojawiają się również chasydzi, węgierski huzar, katolicki ksiądz, są także Rusini. Całe c.k. państwo, cały świat zostaje zamknięty w ścianach karczmy. No i pojawiają się problemy, w końcu jest wojna. Wracają demony przeszłości, lęk o teraźniejszość, pojawiają się pytania co robić, jak zachowają się Kozacy, a w końcu widać też już łunę nad miastem. Stryjkowski dobrze pokazuje dylematy, które pokazują się w chwili zagrożenia - zostać czy uciekać? A przecież każdy ma swoją metodę, jedni się modlą, drudzy szukają bardziej ofensywnych rozwiązań, inni bardziej opierają się na swoich doświadczeniach z Rosjanami. Podobała mi się ta galeria rozmaitych postaci, kobiet i mężczyzn, to co się rozgrywa między nimi, miłość, śmierć, romans, przyjaźń. Wszystko jeszcze podlane dość klimatycznym biblijno-hebrajskim sosem, który akurat w tym otoczeniu pasował do głównego dania.

Czytelniczka Iwona tak dokładnie i ciekawie opisała fabułę, że dodam tylko kilka osobistych refleksji. Formalnym wymogiem przyjemności z lektury jest upodobanie do stylizacji na staropolski jeżyk szlachecki ,co Brandys robi z wielką maestrią. Natomiast treść w dużej mierze oparta jest na roztrząsaniu polskiej mentalności, zawirowań historyczno -ideowych i romantycznych porywów duszy bohaterów co tez trzeba lubić. Ale dramatyzm zdarzeń łagodzi sarkazm i ironia a także świadomość, że piszący listy w jakiejś mierze kreują swój wizerunek więc i w jakimś stopniu konfabulują. I właśnie to zastanawianie się nad tym co odpowiadało rzeczywistości zewnętrznej a co tylko było rzeczywistością wewnętrzną bohaterów było dla mnie najciekawszą zabawą . odczytywania" Wariacji pocztowych"

"Czarny potok" jest arcydziełem, którego wielkości krytyka nie rozpoznała w czasie, gdy Buczkowski go napisał , a dzisiaj czytelnicy nie mają zwyczaju sięgać po powieści sprzed siedemdziesięciu laty. Geniusz Buczkowskiego wyprzedził czas, może dlatego powieść "Czarny potok" pozostaje wciąż niedoceniona. A jest to rzecz w polskiej, a i w czasie gdy ją wydano - światowej, unikatowa, zarówno ze względu na formę, jak też treść. W warstwie fabuły powieść Buczkowskiego opowiada o wydarzeniach 1943 roku w miejscowości Szabasowa [Dolina?] na Podolu, gdzie walczący o przetrwanie Żydzi ścierają się z lokalną policją i Niemcami. Nie fabuła jednak przesądza o wielkości dzieła Buczkowskiego, a sposób jej podania. Nielinearność, fragmentaryczne poszatkowanie narracji odzwierciedla chaos i zagubienie świata. Sprowadzenie zachowań ludzi do podstawowych biologicznych instynktów ukazuje degradację "wysokiej" kultury i iluzoryczny, fałszywy jej przekaz. Powieść Buczkowskiego jest wielkością na miarę prozy Dostojewskiego. Buczkowski stworzył arcydzieło także pod względem językowym - niespotykana wyobraźnia słowotwórcza i frazeologiczna, poetyckość opisów, oryginalność tropów literackich wyznaczają poziom wręcz niebotyczny. "Czarny potok" to powieść, którą powinien znać każdy, chociaż trochę interesujący się polską literaturą.

To ciekawy eksperyment był. Chyba powinnam być oburzona, choć nie jestem. Zabrakło drugiego tomu - sytuacji widzianej oczyma Rebeki. Bo zazdrość tak zaburzyła osąd głównym bohaterom, że banialuki myślą, ciekawe i językowo, symbolicznie wypracowane, ale jak to przy zazdrości - głupota straszna ;-), ale fajnie się to śledzi. W sumie zabawne. Wyzwanie LC - marzec 2026.

Najbardziej niedoceniania polska powieść. Doskonale pokazuje mentalność przedwojennego oficera - scena z butami generała to wojsko w pigułce (choćby dla tego fragmentu każdy powinien ją przeczytać). Witkacy w liście do Schulza stwierdził, że poza Kadenem nie ma prawie co czytać, i rzeczywiście z perspektywy lat widzimy, że Dwudziestolecie nie przyniosło zalewu epokowych powieści. I sam Generał Barcz nie jest arcydziełem jeśli chodzi o styl i strukturę, nie wszystko przetrwało próbę czasu (dlatego śmiało można przeskakiwać wzrokiem nad co rozwleklejszymi akapitami). Trzeba jednak pamiętać, że to powieść zaangażowana i dotycząca bieżących wydarzeń. Dlatego warto najpierw przeczytać samą powieść, a dopiero po niej kilkadziesiąt stron przedmowy tłumaczącej kto jest kim (na co trzeba wziąć poprawkę, że wydanie jest jeszcze z czasów komuny).

Lektura niebanalna w formie, gdyż Irzykowski gra ordynarnie w literackie Simsy, wcale się z tym nie kryjąc. Wręcz przeciwnie, uwydatnia tę kwestię, odsłaniając przed czytelnikiem kulisy tworzenia w ogóle, ale także roli autora i narratora, tworząc przy tym rozległe teorie psychologizmu własnych bohaterów. I chyba ta ostatnia kwestia jest najciekawszą, bo wychodzi Irzykowskiemu do bólu autentycznie.

Czytając, od samego początku miałem skojarzenia z Agatą z Chłopów. Tam komornikom autor poświęcił mało uwagi. Wątki kręciły się głównie wokół bogatych gospodarzy. Z karczmą, jarmarkiem, celebracją świąt. W Komornikach bieda i głód występują na pierwszym planie. Tutaj wszyscy są Agatami.

“Sól ziemi” (1935) Józefa Wittlina to perła polskiej literatury - epicka opowieść o człowieku zagubionym w świecie. Tym człowiekiem jest Piotr Niewiadomski - pół Hucuł, pół Polak, dróżnik na stacyjce Topory-Czernielica, na granicy Galicji i Bukowiny, w 1914 r., gdy wybucha I wojna światowa. Obserwujemy życie prostych ludzi, często nieumiejących czytać, następnie mobilizację Piotra do armii austro-węgierskiej, jego drogę do kadry na Węgrzech oraz stopniowe zagubienie i niezrozumienie świata wojny. Cechą tego obrazu jest mozaika narodowościowa. Mamy tu Czechów, Niemców, Rusinów, Ukraińców, Hucułów, Polaków, Węgrów, Żydów. Tutaj cytat dotyczący Żydów, którego nie powstydziłby się sam Reymont w “Ziemi obiecanej”: “Już na ostatnich stokach Karpat pojawiły się olbrzymie plantacje jakiegoś nieznanego gatunku fasoli. Potem, gdy zaczął się step, fasola znikła. Pół dnia jechali stepem, rozgrzanym od wielkiego słońca (Czy i tu był wczoraj koniec świata? – myślał Piotr) – i nagle znów fasola. Coraz więcej jej przybywało i pięła się na coraz wyższych tyczkach. – Co te Madziary tyle fasoli żrą? – To wino, nie fasola – objaśnił jeden z Żydów. Pisał coś zawzięcie w swoim notesie, kreślił, dodawał, jakby obliczał roczny dochód z tych winnic”, rozdz. VII. Portrety bohaterów drugoplanowych - feldfebla Bachmatiuka (fanatycznego wyznawcy i kapłana wojskowej subordynacji) oraz księdza Makaruchy - przytaczam, żeby utrwalić. Ta napisana stylem poetycko-refleksyjno-dokumentalno-empatycznym powieść przywołuje takie fakty jak śmierć papieża Piusa X czy… obecność niemieckiego Siemensa w czasie wojny - nazwa koncernu pojawia się dwukrotnie. Autor wychyla się nawet w przyszłość: “Piotr Niewiadomski też słyszał coś o tym, że świat ma się skończyć w roku 2000”. Czytając powieść Wittlina, nasunęło mi się skojarzenie z Haszkowym Józefem Szwejkiem (prostaczek wrzucony w tryby wielkiej historii), a jeszcze bardziej z “Wojną” Louisa-Ferdinanda Céline’a. Uważam, że “Sól ziemi” i “Wojna” stanowią akuratny ekwiwalent. Obie stają w obronie prostego człowieka i budują w czytelniku niechęć do wojny. To książka, którą można czytać na wiele sposobów: jako opowieść o bezsensie wojny, o początku agonii pewnej epoki, o zderzeniu wyobrażeń z rzeczywistością, o zagubieniu egzystencjalnym. “ Sól ziemi” to powieść głęboka, poważna i aktualna. Czytajcie, a będziecie ubogaceni! Na koniec jeszcze jedna refleksja. Rok 1915 to czas tzw. bieżeństwa (masowej ewakuacji i przesiedleń, głównie prawosławnych mieszkańców, w głąb Rosji). Czytając “Sól ziemi”, zastanawiałem się, czy może to słowo się pojawi. Jednak nie, nie pojawia się. Wittlin planował napisać trylogię, więc ciekawe, czy gdyby akcję kolejnych części umieścił później, to “bieżeństwo” znalazłoby w nich swoje miejsce. Nie dowiemy się, przecież “Zdrowej śmierci” i “Dziury w niebie” nie ukończył.

Niszczycielskie dla jednostek, ale i dla każdej wspólnoty, myślenie, że ten kto myśli inaczej jest wrogiem i należy go zniszczyć. Tutaj na przykładzie słynnego XV-wiecznego inkwizytora Thomasa de Torquemady, ale czy dziś jest aby na pewno inaczej, czy dziś ta myśl jakkolwiek utraciła na aktualności? Krótkie, gęste.

zrobiła na mnie wielkie wrażenie gęstością, ale i wartkością stylu, umiejętnością budowania świata opartą na erudycji autora. Czuje się, że posiadał on dużą wiedzę na temat epoki i zdolność do puszczenia w ruch nurtu opowieści. Pierwsza polska powieść, która przeczytałam i która wydała mi się "zachodnia".

7,5/10 Początki były bardzo trudne i po pierwszym rozdziale zastanawiałem się czy nie zrezygnować z lektury. Język jest już trochę przestarzały a i styl Jana Lama- choć jak się później okazało świetny - jest dość skomplikowany. Dodatkowo, książka jest satyrą polityczną, dlatego też, aby w pełni zrozumieć przekaz autora, trzeba orientować się w ówczesnej sytuacji politycznej zaboru austriackiego. Pomagają w tym odesłania wyjaśniające kontekst zawartych w "Wielkim świecie Capowic" aluzji do kontekstu politycznego. Jeśli przezwycięży się wyżej opisane niedogodności- a naprawdę warto, okazuje się, że "Wielki świat Capowic" to świetna, zabawna, wciągająca i wciąż aktualna lektura. Niesamowicie zręcznie autor manewruje opowiadaną historią pana starosty capowickiego Precliczka i jego rodziny, wplatając w nią drugą płaszczyznę pełną odniesień, ironicznych uwag i przytyków w stronę swoich oponentów, zachowując przy tym dobry smak, prezentując poziom dyskusji politycznej, o którym dziś można by tylko pomarzyć. Przy okazji możemy także lepiej uzmysłowić sobie realia kulturowe i społeczne ówczesnej Galicji, dowiedzieć się skąd wzięła pochodzenie nazwa Królestwa Galicji i Lodomerii, czy wreszcie poznać pogląd autora na to, dlaczego u Niemców nie występuje odpowiednik naszego powiedzenia "Gdy Polak głodny, to zły". Może sama fabuła "Wielkiego świata Capowic" nie jest oryginalna, ale bystrość umysłu i ciętość języka Jana Lama sprawiają, że jest to wyjątkowa pozycja w polskiej literaturze, którą warto znać. A o aktualności powieści Lama niech świadczy ten fragment: "Chrześcijańska miłość bliźniego daje się zresztą napotykać w większych nierównie miastach niż Capowice i jest zawsze bardzo chwalebną, bo świadczy o gorliwym troszczeniu się o cudze dobro. Ma to jednak tą niedogodność, że zacni i kochani sąsiedzi z obawy, ażebyśmy nie zbłądzili, tak dokładnie śledzą każdą nastręczającą nam się sposobność do robienia złego, że najczęściej zła sława wyprzedza każdy nasz błąd, zamiast następować po nim".

Przeczytana wiele lat temu jako szkolna lektura - urzekła mnie wtedy klimatem, językiem, obrazowaniem. I, w przeciwieństwie do wielu innych lektur, została w mojej pamięci,. Dzisiaj coś wydobyło to wspomnienie na wierzch, a zaraz potem udało mi się dostać wydanie z jabłkiem na niebieskiej okładce, to przeczytane w liceum, za złotówkę na Vinted. Mie mogę się doczekać, aż przyjdzie. Czuję, że czar znowu zadziała.

Jak na powieść z końca lat trzydziestych trochę zbyt staroświecka. Sporo tu męczącej młodopolszczyzny. Sprawdza się za to jako powieść psychologiczna (choć nie przepadam za gatunkiem), no i od strony obyczajowej jest całkiem dobrze (świetne obserwacje jak na tak młodego wówczas autora). Jak zwykle u Andrzejewskiego trochę teodycei i trochę religijnej egzaltacji. Generalnie - daje się to czytać, nieźle wytrzymuje próbę czasu, tylko ten epigonizm Młodej Polski trochę psuje wrażenie.

„Szatą królewską i torbą żebraczą” jest w tej historii polskość. „Na dalekiej i zapomnianej w czasach nowożytnych Wileńszczyźnie” urodził się Tadeusz Konwicki, prozaik, scenarzysta i reżyser, autor napisanej przepięknym językiem poetyckiej ballady „Bohiń”, człowiek skromny, lękający się obcych miast, ludzi, samolotów, „komplementów z tworzyw sztucznych” i groźnego spojrzenia Iwana, kota o „oczach koloru wiosennej rzęsy z wiejskiego stawu”. „Grzeszny drobnomieszczanin guberni warszawskiej”, jak sam o sobie pisze, w archaicznym z dzisiejszego punktu widzenia dzienniku „Kalendarz i klepsydra” wspomina rok 1974, jest to podróż wielu uroków, „przez zagajniki niespełnień, przez lasy rozczarowań, przez puszcze bolesnych przeczuć”. „Zawsze czułem się tutaj, w nowej ojczyźnie - Warszawie, jakoś trochę cudzoziemcem. Czułem się cudzoziemcem w zakresie myśli, upodobań, miar estetycznych i duchowych sympatii.” Wraz z autorem poruszamy się labiryntem myśli nieustannie zmieniających kierunek i prędkość, jest to fantastyczny zbiór autonomicznych miniatur literackich, „silva rerum” białoruskich przepowiedni i litewskich zaklęć, Tadeusz Konwicki pisze o sobie i o nas, ale przede wszystkim o tym, co przynosi nurt życia, tym, co najpiękniejsze jest to, że snując długą i żmudną opowieść o sprawach powszednich, pragnie dodać czytelnikowi otuchy, naturalnej i bardzo ludzkiej. Z sympatią i podziwem wracam do tak wspaniałych pisarzy.

Powieść w sposób w pewnych momentach brutalny i dosłowny opisująca życie drobnej cyganerii, początkujących pisarzy, których talent pozwala jedynie na tworzenie drobnych dzieł lub wręcz krótkich wierszuwek do codziennej prasy. Ich ubogie życie, a nawet wręcz nędzne, sprowadza się głównie do pijackich wycieczek z knajpy do knajpy w poszukiwaniu okazji do darmowej zabawy. Autor będący sam lokatorem pokoju wielosobowego, a przy tym osobą chorująca na gruźlicę ukazuje bardzo trudne warunki bytowe społeczeństwa II RP, brak dostępnej podstawowej opieki medycznej i perspektyw na zmianę swojego losu. Bardzo wyrazisty, krótki opis Polski przedwojennej. Polecam

Czy można napisać scenariusz do swojego życia , zagrać w nim rolę i próbować reżyserować jak długo się da ? Czy aktor grający jakąś postać jest tylko nią, czy także sobą? K.Brandys zadaje te pytania na tle ważnych zagadnień ideologicznych i filozoficznych, które niosła rzeczywistość zwłaszcza wojenna, ale także przed i powojenna. Sama koncepcja książki -listu w formie rachunku z własnego życia, przedstawione idee, ale także głębokie refleksje, obserwacje psychologiczne i spostrzeżenia , to wszystko było najwyższej próby intelektualnej i ogromnie mnie inspirowało do własnych przemyśleń. Miałam natomiast problem z literackim przetworzeniem treści. Narrator i jego partnerka - nie partnerka, stawali się dla mnie coraz mnie zrozumiali, Narracja była karkołomna i wymagająca dużego skupienia ze względu na mieszanie płaszczyzn czasowych. Motywacje wielu postaci były niejasne a dialogi zbyt sztucznie przeintelektualizowane.Niewątpliwie jednak K. Brandys należy do ostatnich autorów polskich , którzy zadawali wielkie, społeczno- moralne pytania