Powstanie Tupaka Amaru

14/2025 Pierwszy cesarz Chin Qin Shi Huang podczas swoich rządów zaprowadził terror, którego skali nie powstydziłby się Mao Zedong. Podczas jego panowania antagonizmy były ukryte, ale w momencie kiedy umarł, a jego najmłodszy syn postanowił wbrew swojemu ojcu sięgnąć po władzę rozgorzała wojna domowa pomiędzy królestwami o schedę po pierwszym cesarzu. Po trzech latach i zgładzeniu samozwańczego pretendenta do tronu, Xin Er Shi na placu boju pozostały tytułowe królestwa Czu i Han. Wielkim zwycięzcą okazał się władca Han Liu Bang, który wygrał i dał początek najdłużej panującej nad Chinami dynastii w historii (426 lat). Dynastii, która zapisała się w historii Chin do tego stopnia, że rdzenni Chińczycy są określani mianem Han. W wojnie odbywającej się na grobie cesarza Qin Shi Huang jest absolutnie wszystko wielkie bitwy, zdrady, dezercje, wielcy wodzowie i nagłe zmiany przebiegu wydarzeń. Można by spokojnie porównać okres lat 209—202 p.n.e. do kultowej „Gry o Tron” J.R.R. Martina i nie będzie w tym wiele przesady... *** Maciej Kuczyński mimo, że opisuje wydarzenia poprzedzające o dwa wieki narodziny Chrystusa i mających miejsce na drugim końcu świata, to robi to w tak drobiazgowy sposób, którego nie powstydziłyby się książki dotyczące historii najnowszej Europy. Na pewno olbrzymią zasługą w tym mają Chińczycy, którzy pozostawili po sobie kompletne opisy wydarzeń, ale trzeba oddać też honor autorowi, bo porusza się niczym ryba w wodzie w niezwykle skomplikowanym gąszczu chińskiej starożytnej polityki oraz zależności dynastycznych.

Jest to jedna z nowszych pozycji w serii "Historyczne Bitwy", gdyż ukazała się w 2018 roku. Opowiada ona o pierwszym poważniejszym starciu Austro-Węgier i Rosji podczas I wojny światowej. Do tej pory nie istniała żadna monografia tego starcia, dlatego tym większy szacunek dla autora, że postanowił rzucić wyzwanie tej bitwie. Jak na standardy serii to dobrze rozłożono akcenty na poszczególne tematy. Jest więc rozdział o planach wojennych obu stron, przedstawiono również teren starcia, bardzo się cieszę, że autor postanowił również opisać armie walczących stron z uwzględnieniem morale czy stosunków narodowościowych panujących w jednostkach. Ciekawe są również fragmenty dotyczące działań wywiadowczych podejmowanych przez obie walczące strony. Większość miejsca zajmuje jednak sama bitwa, która została przedstawiona w sposób przejrzysty z podziałem na dni. Brawa dla autora za wykorzystanie archiwaliów austriackich, szkoda natomiast, że nie udało się skorzystać z dokumentów rosyjskich. Książka zawiera trzy mapy (po jednej na każdy dzień bitwy),ordre de bataille, C.K. 1. Armii oraz rosyjskiej 4. armii, wkładkę ilustracyjną oraz indeks osobowy i geograficzny.

"Może to ostre słowa, ale szwedzcy politycy, jeśli można mówić o jakichś prawdziwych politykach w tym okresie, byli raczej oderwani od rzeczywistości albo mówiąc inaczej, widzieli tylko własną „rzeczywistość”. Zresztą król był tego naj lepszym przykładem, choć powinno się powiedzieć „najgorszym”. Nikt tak naprawdę nie miał szerszej wizji przyszłości. Reagowano na okoliczności. Improwizowano z dnia na dzień, przeciągano linę między okazyjnymi stronnictwami." Pasuje jak ulał do opisu polskich elit... z 2025. „Nikt nie kocha kraju, jeżeli nie ma w tym żadnego interesu. Społeczeństwo jest związkiem ludzi na zasadzie dobrowolności, a jeżeli związek ten nie jest dobrowolny, to można go zawsze opuścić. Ojczyzna nie musi zatem być krajem, w którym człowiek się urodził i wychował albo w którym żyli jego przodkowie, ale ojczyzną będzie ten kraj, który człowiek jest w stanie pokochać i w którym spodziewa się, że jego prawa będą zagwarantowane. Nie należy więc oczekiwać miłości do kraju ojczystego w krajach dzisiejszej Europy, może z wyjątkiem Anglii czy Szwajcarii i w związku z tym nie powinno się odwoływać do uczuć narodowych czy patriotycznych, uznając je za fenomen, jeżeli gdziekolwiek zaistnieją” Axel Gabriel Silverstolpe, jeden z twórców szwedzkiej konstytucji, 1809. Tego w Polsce raczej się nie pojmuje. „Widziałem wojnę z bliska. Znam jej wszystkie odmiany i wiem, że nie ma żadnej zdobyczy, która pocieszyłaby ojczyznę za krew jej dzieci rozlaną na obcej ziemi. Pokój może być jedynym celem, do jakiego powinien dążyć mądry rząd. To nie obszar kraju świadczy o jego sile i niezależności, ale jego prawa, jego handel, jego pracowitość, a przede wszystkim duch narodowy. Szwecja poniosła ciężkie straty, ale szwedzkie imię nie poniosło uszczerbku. Podziękujmy Opatrzności, która zapewnia nam dostatecznie dużo ziemi do uprawy i dostatecznie dużo żelaza do obrony kraju” Karol XIV... czyli Bernadotte, były marszałek Napoleona. Sama wojna nie jest może zbyt ciekawa ale wpisy autora, które dotyczą społeczeństwa, jego mentalności i postawy, są wyjątkowo cenne. Zwłaszcza gdy porównujemy je z obecną polską rzeczywistością.

Bardziej książka o samej wojnie Dwóch Róż, niż o bitwie, ale Wojtczak jako popularyzator daje radę. Jest opis całej wojny domowej, tło (skrótowy rozdział o wojnie stuletniej),wreszcie cała wyprawa Henryka Tudora i krótko o jego panowaniu. Trochę mało o samej bitwie, brakuje też rozdziału o wojskowości epoki, ale jako pierwsze podejście do tematu wydaje się ok.

Książka opowiada o bitwie pod Kosowym Polem stoczonej 15 czerwca 1389 roku,w której armia osmańska pod wodzą sułtana Murada I pokonała siły serbskiego księcia Łazarza(Lazara) wspieranego przez sojuszników.Książka nie jest obszerna,180 stron to moim zdaniem trochę mało. Autor stara się tłumaczyć kontekst polityczny,militarny i społeczny w sposób zrozumiały,co pozwala lepiej uchwycić znaczenie bitwy i jej miejsce w ówczesnej geopolityce.Choć książka ma charakter popularnonaukowy,autor korzysta z literatury fachowej i stara się oddać realia czasów,z zachowaniem uwag co do niepewności źródeł. Dla czytelników zainteresowanych bardziej szczegółowym aspektem wojskowym-taktyką,logistyką,rozmieszczeniem sił-książka może być niewystarczająco szczegółowa.Autor daje przegląd ,ale nie zawsze zagłebia się w detale,które oczekiwaliby specjaliści. Rek głównie skupia się na militarnym i politycznym wymiarze bitwy.Mniej miejsca poświęca aspektom życia codziennego mieszkanców,wpływu religii,mentalności,czy literatury pamięci historycznej-choć częściowo są one wspomniane. Książka kończy się na skutkach bitwy,ale niektóre wątki.jak Kosowe Pole było pamiętane w literaturze serbskiej,jak funkcjonowało w propagandzie religijnej-mogły zostać rozwinięte bardziej.

Po czterokrotnym przeczytaniu tej pozycji w ciągu ostatnich 5 lat, w końcu czuję się na siłach by wystawić jej ocenę. Obszerna tematycznie - dająca znakomite podstawy. Należy podkreślić, że mimo wszystko pozostaje to dziełem absolutnie bazowym i w p r o w a d z a j ą c y m do tematu wojny trzydziestoletniej. Brak rozwinięcia wielu tematów nadrabia naprawdę mistrzowskimi wskazówkami bibliograficznymi zamieszczonymi w przypisach. Podnoszono kilkukrotnie, że Wilson zdaje się faworyzować stronę habsburską i bawarską. W kilku miejscach jest to rzeczywiście widoczne, ale autor zdaje się raczej po prostu zlikwidować istniejące w historiografii mity stworzone przez hagiografów czy to Gustawa Adolfa (demitologizacja bitwy pod Lutzen jako wielkiej wygranej szwedzkiej) czy d'Enghiena (Rocroi w wydaniu Wilsona nie jest wcale jakieś bardzo zatrważające). Wykorzystuje też okazje by podnieść z błota zapomnienia kilku wybitnych dowódców wojny (e.g. Mercy czy Guebriant),dotychczas ocenianych jako średnich lub niewspominanych. Nie boi się krytykować spostrzeżeń wcześniejszych autorów (lady Wedgewood czy też samego wielkiego Parkera) - plus za odwagę. Wilson również bardzo bezkompromisowo rozlicza czarną legendę Wallensteina jako rzekomego zdrajcy. Pod względem sposobu napisania, rozmiaru i doboru treści - dzieło doskonałe. Ma oczywiście również (co prawda nieliczne) błędy merytoryczne - te drobne, niewielkie literówki (e.g. pomyłka przy dacie ordynacji Reichskammergericht wprowadzającej procedurę wizytacji),ale również nieco większe - co prawda obecne właściwie we wszystkich większych opracowaniach dotyczących omawianego tematu (S. Murdoch parę lat temu już wykazał, że opis bitwy pod Lemgo, który znajdujemy m.in. u Wilsona to absolutna bzdura, niemająca pokrycia w źródłach). Mimo wszystko jest to absolutnie najlepsza dostępna na rynku pozycja wprowadzająca do tematyki wojny trzydziestoletniej - przez wiele lat będzie najpewniej stanowić podstawową literaturę w temacie największego konfliktu nowożytnej Europy.

Ciekawa książka z tego powodu, że zanim autor przechodzi do tego, co jest w tytule to tak z grubsza przedstawia wojnę amerykańsko-hiszpańską jak i śmiałą akcję w Zatoce Manilskiej. Następnie przechodzi do wojny filipińsko-amerykańskiej, która zaczęła się, powiedzmy, z marszu. Jest wątek kulturowy (a raczej rasistowski),generałowie mający już doświadczenie bojowe, np. walka z Indianami i politykę. Ta ostatnia ma spore znaczenie, gdyż od tego momentu zaczynają się Stany Zjednoczone "rozgościć" po świecie.

Książka napisana w poprawny sposób, pokazuje złożoność historii starożytnych Chin. Czytelnik może gubić się w tych podobnych imionach oraz wśród tej ilości księstw. To jednak nie jest winą autora, a tego, że historia Chin jest bardzo złożona, z czego wcześniej nie zdawałem sobie sprawy. Lektura ciekawa, ale musiałem ją sobie rozłożyć na dłuższy czas, bo w dużych dawkach powodowała lekkie znużenie.

To mogłaby być ciekawa książka. Bo i temat interesujący, i Autor dryg do pisania ma. Ale... No właśnie, w Historycznych Bitwach Bellony ta fraza powtarzać się będzie jak mantra - NATYCHMIAST zatrudnić Redatora. Pan Romanowski ma w ogóle jakąś skłonność do tworzenia baboli, bo jego "Massalia 49 p.n.e." się od nich roi i była to (moim zdaniem) najgorsza książka z serii HB. A w "Bibracte" jest i ordynarny błąd ortograficzny ("chartują"),i błędy wynikające z niestaranności (antyczny pisarz raz nazywany jest Azyniuszem Pollionem, raz Asinusem Pollio, raz jeszcze inaczej),z niedbałości ("doszło do zawarcia sojuszu pomiędzy Trewerami a Cezarami" - to ilu tych Cezarów tam było?). Autor trzy razy powtarza cytat o próbach uwolnienia od pilum przebitych tarcz Galów przez potrząsanie ramionami, cały początek powtórzony jest w zakończeniu itd itp. O literówkach nawet mówił nie będę, bo jest ich bez liku. To mogłaby być dobra książka. Po porządnej redakcji!

Chociaż autor stara się jak może, historii nie zmieni - Kraków podczas Wielkiej Wojny to nie był ani Przemyśl ani Verdun, więc nigdy nie stanie w tym samy szeregu batalii (może i dobrze, dzięki temu ostało się sporo fortów austro-węgierskiej twierdzy). Epizod raczej mało znany, więc niewątpliwy plus za to, że Henryk Łukasik podjął temat.

Pyrrus to był kozak swoich czasów. Został władcą Epiru, najeżdżał Macedonię, czy Sycylię, wygrywał kampanie, bitwy, walczył z różnymi ludami i Rzymem, wprowadził dyplomację i sztukę wojenną na wyższy poziom a jest znany z powiedzenia "pyrrusowe zwycięstwo" i tego, że zmarł od dostania cegłówką w łeb podczas bitwy. To ostatnie to Plutarch sobie wymyślił. Książka na wstępie chce poprawić wizerunek Pyrrusa i "rozprawić się" z wieloma mitami. I robi to bardzo dobrze poprzez przedstawienie licznych bitew i problemów, z jakimi zmagał się Pyrrus. Chciał zostać drugiem Aleksandrem Wielkim. Tylko ludny Rzym a upadający Persowie to nie to samo. Zwłaszcza że Sycylia była już na "oku" Kartaginy. Inaczej mówiąc, okoliczności "przyrody" nie były po jego stronie. Dlatego też raz Italia, później Sycylia, znowu Italia i tak dalej. Z braku możliwości na sukces musiał wracać do Epiru. Dopiero jego śmierć w boju, sprawiła, że Rzym mógł odetchnąć z ulgą. Rzym sporo zawdzięcza Pyrrusowi, np. nauczył ich wykorzystywać różne rodzaje broni w jednej bitwie, jak zakładać obozy, dowodzić i prowadzić dyplomację. Od tego momentu Rzym rośnie w siłę. Nauki Pyrrusa są znane i cenione obecnie. Tak więc był to władca utalentowany i z sukcesami, mówienie o nim w kontekście klęsk jest haniebne.

Ocena bardzo subiektywna ze względu na moją fascynację historią Ameryki południowej, a zwłaszcza okresem jej podbojów i cywilizacji Indian. Po pierwsze bardzo odpowiada mi narracja w książce. Dodanie pewnych elementów fabularnych, przemyślenia postaci, o których przecież nie możemy mieć pojęcia. Sprawiło to jednak, że mogłem lepiej wyobrazić sobie opisywane sytuacje, wczuć się w postacie. Zdaję sobie jednak sprawę, że nie każdemu takie opisywanie wydarzeń historycznych odpowiada. Autor w "Cuzco..." nie skupia się tylko na bitwie o miasto. Opisuje także wcześniejsze wydarzenie oraz dalsze dzieje pozostałości po imperium Inków, aż do państwa Vilcabamby. Przedstawia także konflikt między konkwistadorami. Czytało się bardzo dobrze.

Na hasło Ypres każdy zna odpowiedź, czyli gaz musztardowy, czyli broń chemiczna. Takowej też użyto na froncie wschodnim i to już prawie na początku. Jednak za nim do tego doszło to autor przedstawia pokrótce na wstępie, gdzie jesteśmy. Dokładnie po bitwie o Łódź w 1914 roku. Front zamarł. Rosjanie mimo ustępowania w artylerii, wyposażeniu nie oddawali pola. Tutaj też wykazali się wyższością sztuki minerskiej nad Niemcami. To oraz inne kwestie sprawiły, że Bolimow i tereny wokół niego stał się odpowiednim miejscem na użycie bromku ksylitu (przy pomocy artylerii) a kilka miesięcy później chloru, tym razem wypuszczanego już z okopów przy pomocy butli i rur doprowadzonych pod rosyjskie okopy. Broń chemiczna nie spełniła pokładanych z niej nadziei. Powodów było kilka, jak pogoda, wiatr, zalesienie i trudność w utrzymaniu jej w odpowiednim. Stać w okopie obok rur z gazem trującym przez kilka dni, wiedząc, że pierwszy lepszy pocisk artyleryjski może spowodować śmierć w męczarniach, nie napawał optymizmem.

Aż chciałoby się tam przenieść... To właśnie uczucie towarzyszyło mi wielokrotnie podczas lektury tej książki. Piękny okres pięknej epoki. Rzym, miasto które już zdążyło stać się państwem, i Kartagina, miasto które eksplorowało zachodnią część basenu Morza Śródziemnego. Może nie imperia ale na pewno duzi gracze. Obaj raczej chcieli wojny, a na pewni nie rozbili wiele żeby jej uniknąć. No i postać główna, motor zmagań, wódz kartagiński Hannibal. Jeden z tych, których wspomina się przez pokolenia, zaraz obok Aleksandra, Juliusza czy Cezara. Zrobił rzecz absolutnie genialną, przeszedł dwa potężne masywy górskie i przeniósł wojnę do serca wroga. Tego nikt się nie spodziewał, ani sami rzymianie ani Kartagińczycy obserwujący zmagania z poziomu swojej ojczyzny. Przez szereg lat niepokonany, a w końcu pokonany, ale nie upokorzony. Mocny Rzym, waleczna Kartagina. Czemu Rzym nie mógł przegrać i w końcu wygrał? Czemu tak długo Hannibal utrzymywał się w Itali? Jak zginął Archimedes? Jaką strategię miał Hannibal na wojnę? o tym i o wielu jeszcze innych rzeczach można się będzie dowiedzieć z tej pozycji. Ogromnym plusem jest giętki język autora, liczne anegdoty, porównania, uogólnienia które lepiej pozwalają się odnaleźć w pozornym skomplikowaniu sytuacji.. daję mocne 8,5!

Starożytni Rzymianie słynęli ze swoich legionów i taktyki testudo. Jednak na morzu również uzyskali przewagę nad przeciwnikami o tym jest ta książka. Pierwszą ofiarą padła Kartagina. Zapraszam na mój Podcast Wojenne Recenzje oraz videorecenzje tej książki.

Zainspirowany trylogią grecką Siembiedy (Katharsis, Nemezis i Kairos) postanowiłem zgłębić trochę kwestie greckiego ruchu oporu i wydarzeń powojennych. Najlepiej sięgnąć po tom z serii Historyczne Bitwy, otrzymamy w miarę rzetelną informację. Okrutny to był front a zwłaszcza powojenna wojna domowa, pan Siembieda na pewno nie przesadził w opisach wzajemnych starć wojsk rządowych i partyzantki komunistycznej. Warto więc tego HB-ka również przeczytać.

Ostatnia szansa na zatrzymanie Synów Wilczycy została zaprzepaszczona. Kartagina upadła, a Antioch III Wielki dwa razy przegrał z Rzymem (Termopile i Magnezja). Jak to Kęciak przywołuje historyków starożytności: "dobry żołnierz, ale mierny wódź". Właśnie autor z perspektywy drugiej strony opisuje nie tylko samą bitwę, co kampanię. I dobrze, gdyż półki uginają się od książek, gdzie peany na temat miasta znad Tybru są na każdej strony. Fakt, nie można im odmówić zręcznej polityki i dyplomacji, gdyż Antioch miał szansę na stworzenie wielkiej koalicji, ale Rzym umiał przekabacić innych (Filip V Macedoński) swoją stronę. Tak to jest, jak się nie słucha Hannibala to się przegrywa z bratem Africanusa.

Książka poruszająca temat szalenie ciekawy, gdyż wojna bizantyńsko — perska (602-628) to konflikt obfitujący w dramatyczne zwroty, odważne manewry i rajdy głęboko na terytorium przeciwnika. Przegrany tracił wszystko, istnienie samego cesarstwa było zagrożone. Jednocześnie, w tak dramatycznym momencie dziejowym, cesarska armia dokonała czegoś, czego nie potrafiła osiągnąć w czasach gdy istniało jeszcze "prawdziwe" imperium rzymskie — wdarła się na teren Iranu, zdobywając najważniejsze ośrodki perskiej państwowości. Autor wyraźnie podziela moją opinię na temat tych wydarzeń, gdyż jego narracja jest żywiołowa, bardzo emocjonalna, momentami stronnicza. Nie sposób nie zauważyć, że boleje nad tragediami Greków i oburza go podstępność Awarów. Można to lubić albo nie, zostawiam każdemu do indywidualnej oceny. Ja natomiast ponarzekam na to, że autor nie potrafił zbytnio trzymać się tematu. Centralnym punktem opowieści było oblężenie Konstantynopola przez Awarów (i Słowian!),a nie Persów. Tymczasem wątek awarsko-słowiański i walki na froncie bałkańskim są gdzieś w tle tego wszystkiego. Kolejnymi irytującymi brakami jest kompletne pominięcie jakichkolwiek informacji na temat armii biorących udział konflikcie, a także praktycznie brak mapek (ogólna mapa cesarstwa, bez zaznaczonych rejonów i miast nie pozwala mniej zorientowanemu czytelnikowi na ustalenie, gdzie aktualnie rozgrywa się akcja). Dosyć przydługi jest też epilog, który porusza wojny z Arabami (za kompletnie ignoruje sprawy Bałkanów i kolejnych wojen z Awarami i Słowianami, którzy teoretycznie są jednymi z bohaterów tej książki),konflikty religijne wśród wyznawców prawosławia, a także dalsze losy całej dynastii Herakliusza. Biorąc pod uwagę, że jest to niezbyt długa książeczka, to tego Konstantynopola w Konstantynopolu jest raczej niewiele...

Autor na 200-letnie zmagania polsko-krzyżackie patrzy z szerokiej, ogólnoeuropejskiej perspektywy, co pozwala zrozumieć dlaczego nie wszystko zależało od samego wyniku militarnych zmagań. Karty zapełniają kolejne postacie, daty, nazwy miejscowości, trasy przemarszów, opisy bitew i oblężeń, przebiegi sądów rozjemczych i zapisy kończących kolejne wojny traktatów. Każdy konflikt zostaje podsumowany a jego blisko- i dalekosiężne skutki są skrupulatnie wymienione. Jeśli czegoś mi tu brakuje to trochę bardziej pogłębionego spojrzenia na organizację wojskową obu stron i zachodzące w niej zmiany. Nawet biorąc pod uwagę, że praca jest syntezą, to wątków takich jest tu zdecydowanie za mało. Pojawiające się tu i ówdzie (zwłaszcza w pierwszej części) wzmianki o narodowym charakterze zmagań, świadomości narodowej chłopstwa, użycie terminologii w rodzaju "polskie koła kierownicze", brak pewnej emocjonalnej równowagi w traktowaniu i ocenie działań obu stron to dla mnie znak czasów, w których pracował i tworzył autor i efekt jego przynależności do pewnego pokolenia. Nie umniejsza to merytorycznej wartości pracy. Natomiast z punktu widzenia niedzielnego miłośnika historii to książce niestety brak potoczystości. Styl pracy jest suchy i podręcznikowy. Książka dała mi satysfakcję ze zdobytej wiedzy, natomiast nie dostarczyła frajdy z samej lektury. Książka wydana jest solidnie (jak to u Napoleona V),w sztywnej oprawie, na dobrym papierze i z bardzo przyjemnym do czytania wyraźnym drukiem. Biorąc pod uwagę powyższe to zupełnym nieporozumieniem są dla mnie bardzo słabej jakości ilustracje. Mapy, które byłyby tak przydatne, biorąc pod uwagę rozmach i zasięg działań obu stron konfliktu, są nieliczne i nieczytelne. W efekcie moje czytanie odbywało się na takiej zasadzie, że w jednym ręku miałem książkę a w drugim smartfon, na którym szukałem gdzież to znajduje się Łasin, Miłomłyn czy inne miasteczko, przez które przeszli wojacy jednej lub drugiej strony. Słabo! Może czas rozważyć umieszczenie map w sieci a w książce umieszczanie jedynie kodu QR z linkiem? Oczywiście map wykonanych w nowoczesnych technologiach, nie zaś odręcznych szkiców, kojarzących się z tym, co można znaleźć w książkach wydawanych w latach 50-tych ubiegłego wieku. Być może koszty zrównoważyłby się z oszczędnościami a końcowy efekt byłby pozytywny dla czytelnika?

Poza masakrę w noc Św. Bartłomieja. Mówiąc krótko ciekawa, choć nierówna praca o francuskich wojnach drugiej połowy XVI w. i trochę odpowiedź - dlaczego reformacja nie powiodła się we Francji. To też chyba największa klęska Kalwina - bo ten nie chciał reformować przecież Szwajcarii tylko nade wszystko, zależało mu na swojej ojczyźnie. Ostatecznie Hugenoci osiągali w szczycie jakieś 10% proc. populacji i nie osiągnęli pozycji religii dominującej. Knecht wszystko to jednak osadza w szerszym kontekście określonej syt społecznej i gospodarczej, wykracza więc po węższe spojrzenie tylko religijne. Dlaczego praca jest nierówna - bo czasem wkraczamy w bardzo szczegółowe rozważania, a kolejne przemarsze wojsk zaczynają się mieszać, tak samo jak kolejni Kondeuszowie ;). Do tego niestety niezbyt dobre mapy. Niemniej bardzo użyteczna i w miarę syntetyczna praca. Wystarczy jeszcze dołożyć sobie na deser film "Królowa Margot" i mamy to :). p.s. niezależnie od tego pamiątka masakry w noc Św. Bartłomieja jest bardzo ważnym elementem tożsamości ewangelickiej i warto o tym pamiętać.