Piórem niewieścim. Z problemów prozy kobiecej dwudziestolecia międzywojennego

Dziwnie się czuję, wystawiając ocenę podręcznikowi, ale cóż... Doceniam to obszerne w wiedzę dzieło. Zgromadzone teorie literatury, które rozkwitały w ubiegłym wieku, zostały naprawdę treściwie przedstawione. Tak treściwie, że aż dodatkowo musiałam sprawdzać znaczenie używanych (całkiem niepotrzebnie!) słów. Albo rozkładać na czynniki pierwsze co któreś zdanie – mam tutaj na myśli w szczególności rozdziały napisane przez Markowskiego, bo te Burzyńskiej były jeszcze całkiem przyjemne, nawet jeśli nie szło ich przeczytać na raz. Markowski chyba niestety skupił się tutaj na zaprezentowaniu swojego szerokiego zasobu słownictwa. Szkoda, bo bardzo ucierpiała na tym zrozumiałość i przejrzystość tekstu, a to w podręczniku powinno być najważniejsze. W celu poznania bogatej terminologii, całkiem zbędnej do wyłożenia teorii literatury, sięgnęłabym do słownika. Bynajmniej nie oczekiwałam tego od tego podręcznika. Niemniej pozycję uznaję za fundament do poszerzania wiedzy o teoriach, jakie powstawały w ciągu minionego stulecia. Mogłoby być 8/10 (choć chyba nie więcej – do tego zabrakło przykładów, na których dałoby się zaprezentować problematykę, co znacząco ułatwiłoby zrozumienie danego zagadnienia),gdyby tylko wyciąć z tego wszystko, co niepotrzebne. Słowem: jest poprawnie, jest całkiem nieźle, mogłoby być lepiej. Podręcznik broni się głównie brakiem konkurencji. Z całego serca liczę na dodruk, abym mogła kiedyś nabyć własny egzemplarz (w ludzkiej cenie).

Spojrzenie na sytuację wewnętrzną i zewnętrzną literatury około stanu wojennego i przełomu (?) roku '89. Perspektywa końca lat 90.: jeszcze przed rozhulaniem się w Polsce na dobre wielkich koncernów wydawniczych i przed tak daleko posuniętą merkantylizacją rynku literackiego oraz tabloidyzacją mediów.
Dla mnie, wyjątkowo niezdarnie poruszającej się po literaturze zarówno ostatnich 30 lat, jak i 30 miesięcy - rzecz poznawczo bardzo potrzebna, pozwalająca lepiej zrozumieć, co się dzieje.
A napisane tak(bez jakichkolwiek perswazji "Kup pan książkę"),że biegłoby się do księgarni, zamawiało prenumeraty, śledziło nowości i wiodło żywot inteligenta w dawnym stylu.

"Trzydziestolecie" Anny Nasiłowskiej rzeczywiście w bardzo skondensowany sposób opisuje literaturę polską lat 1914-1944. Autorka tej krótkiej syntezy dostarcza nam niemal wszystkich niezbędnych informacji o literaturze dwudziestolecia międzywojennego i okresu II wojny światowej. Pozycja ta idealnie może się sprawdzić w sytuacjach kryzysowych, gdy na szybko przed egzaminem musimy zapoznać się z charakterystyką grup literackich, z twórczością najwybitniejszych i najbardziej nowatorskich umysłów epoki oraz z ogólną sytuacją polityczną, społeczną czy literacką panującą wówczas w naszym kraju. Wyboldowane w tekście najważniejsze terminy, hasła i nazwiska ułatwiają wyszukiwanie najistotniejszych informacji. Ze względu na objętość (216 stron w formacie A5) jest pozycją bardziej zachęcającą do lektury niż znacznie obszerniejsze "Dwudziestolecie międzywojenne" Jerzego Kwiatkowskiego. Skromniejsza objętość książki odbija się jednak na ilości zawartych w niej treści. Choć "Trzydziestolecie" - jak każda synteza historycznoliteracka - jest książką momentami mocno subiektywną i brakuje wielu istotnych dla pełnego obrazu literatury dwudziestolecia postaci, to jednak z pewnością wywiązuje się ze swego zadania i może posłużyć jako sprawdzona szybka pomoc w nagłych wypadkach.

Według opisu umieszczonego z tyłu książki jest ona przeznaczona głównie dla studentów kierunków filologicznych. Chociaż studiowałam filologię romańską i na studiach miałam taki przedmiot jak literaturoznawstwo, to lektura tej książki nie należała do najłatwiejszych. Rozdziały dotyczące teorii, które były mi znane przechodziłam w miarę gładko, ale te mówiące o nieomówionych na zajęciach teoriach bywały trudne do przyswojenia. Język książki jest mało przystępny, chociaż trzeba też wziąć pod uwagę fakt, że same zagadnienia są dość skomplikowane. Z pewnością nie polecam nikomu zrobienia tego co ja, czyli czytania tej książki jednym ciągiem jak powieść. Jeśli chodzi o merytoryczną stronę tej książki, to chyba jest w porządku, faktycznie można się wiele dowiedzieć. Potrafię sobie wyobrazić, że ten podręcznik może sprawdzić się podczas zajęć na uczelni, gdzie można omówić przeczytany tekst z wykładowcą. Do samodzielnej pracy i dla laików tylko przy ogromnych pokładach cierpliwości i gotowości na czytanie jednego fragmentu po kilka razy.

Jako student filologii polskiej, zawsze uważałem „Zarys teorii literatury” za dzieło fundamentalne dla mojego kierunku, choć na samych studiach nie udało mi się przeczytać go w całości. Teraz to nadrobiłem, licząc na sporą dawkę teorii, która usystematyzuje moją wiedzę... i albo przeceniłem tę książkę, albo nie doceniłem swojej wiedzy. „Zarys teorii literatury” skupia się bowiem na wszystkim tym, czym literatura była te pięćdziesiąt czy sześćdziesiąt lat temu. Znajdziemy tu więc obszerne definicje noweli, wiersza sylabotonicznego czy dramatu romantycznego. Tyle tylko, że jeśli ktoś już zna te pojęcia... to niewiele znajdzie tu dla siebie. Tak naprawdę ta pozycja jest fundamentalna. Bardzo fundamentalna. Nie wyobrażam sobie, by ktokolwiek, kto choć po części zawodowo zajmuje się literaturą, nie był świadom opisanych w niej faktów czy procesów. Z drugiej jednak strony, książka ta nie wniesie do zasobu wiedzy takich (kompetentnych!) osób nic nowego. Chyba to rozczarowało mnie najbardziej. Czytając, byłem znudzony faktem, że niczego tu nie odkrywam, niczego nie systematyzuję bądź nie spoglądam na znane mi zagadnienia pod innym kątem. Znudziłem się. Podsumowując, to jedna z najważniejszych książek dla tych, którzy zaczynają przygodę z filologią polską bądź literaturoznawstwem. Pozostaje przy tym kompletnie nieprzydatna dla tych, którzy już tę przygodę skończyli.

Pierwszą część tej brawurowej książki, traktującą o wykorzystywaniu idei sarmatyzmu w kulturze po 1989 r., przeczytałem niemal jednym tchem. Jednak część druga, mówiąca o utopiach i ich wariantach lub przeciwieństwach, wymęczyła mnie okropnie. Nie jest to zapewne wina autora, ale raczej tematyki (niezbyt dla mnie interesującej) oraz bardziej skomplikowanych dywagacji filozoficznych, które były dla mnie chyba nieco za trudne. Dlatego moja ocena odzwierciedla nie tyle wartość samej książki (która jest bezsprzeczna),co moje doświadczenie jej lektury. A to, że nie było ono w pełni satysfakcjonujące, można zarzucać jedynie mnie i mojej ignorancji.

Nie mogę odmówić temu "bardzo krótkiemu wprowadzeniu" walorów merytorycznych - przede wszystkim wobec własnego braku kompetencji, ale też jako źródło wiedzy budzi zaufanie. Tyle tylko, że przekonuję się po raz kolejny, że podobnie jak filozofia, teoria literatury, ku mojemu ogromnemu zaskoczeniu, ewidentnie mnie nie pociąga. Może trudno to moje zdumienie zrozumieć, ale z jednej strony kocham literaturę jako taką, z drugiej - lubię podejście naukowe, operowanie myślowe abstrakcyjnymi obiektami. Jednak ewidentnie w moim przypadku jedno z drugim nijak nie chce się połączyć i mam nieustanne wrażnie zabijania ducha szkiełkiem i okiem. A może to odwrotnie: trzeźwa przyrodnicza część mojej natury łapie się za głowę :) Niemniej lektura bardzo pouczająca - w tym choćby właśnie względzie.

Sprzeczałam się jakiś czas temu z bratem na temat, powiedzmy, ogólnej oceny Średniowiecza; oczyma wyobraźni widziałam przed sobą strony tej cudownej książki. Ileż tu piękna, ile kolorytu i koloru. Nieocenione źródło wiedzy. Jedna z moich najulubieńszych; bywa źródłem wzruszeń.

Świetna książka, bardzo przydatny przewodnik po (często zapomnianym - pierwszym dziełem autora związanego z Polską był średniowieczny utwór napisany przez kobietę!) polskim pisarstwie kobiecym. Książka, pisana przez trzy autorki, jest dość nierówna. Najlepszą jej częścią moim zdaniem jest część pierwsza (poświęcona pisarkom polskim do 1850),napisana porywającym, ale bardzo przystępnym językiem. Część druga (1850-1945) również jest napisana w czytelny i wciągający sposób, choć nieco przeszkadzały mi próby wartościowania omawianych dzieł przez autorkę. Sądzę, że literatura piękna i jej odbiór jest kwestią na tyle indywidualną, że próby wskazywania czytelnikowi, które dzieła są wybitne, a które są słabe, świadczą o pewnym braku szacunku dla jego inteligencji. Ostatecznie, to co jeden uzna za arcydzieło, drugi może określić jako szmirę. Najmniej podobała mi się ostatnia część, poświęcona pisarkom po roku 1945. Ewidentnie widać w niej pewien tradycjonalizm autorki - we wstępnym omówieniu okresu na początku rozdziału w ogóle nie pojawia się słowo feminizm, a i później autorka używa go z ewidentną niechęcią. Kilkukrotnie widoczna jest silna antypatia do PRL - być może dlatego całkowicie pominięte w omówieniu zostały pisarki tworzące we współpracy z ówczesnymi władzami, jak np. niezwykle popularna autorka tej epoki, Natalia Rolleczek (nazywana niekiedy "polskim Dickensem"). Choć taka antypatia jest w pełni zrozumiała, dziwi mnie taka selekcja w książce aspirującej do miana przewodnika. Mimo wszystko książka zdecydowanie zasługuje na uwagę. Polecam serdecznie.

Książka Kwiatkowskiego to podręcznik do literatury dwudziestolecia międzywojennego dla studentów polonistyki. Nie jest to zdecydowanie książka dla wszystkich: wymaga ona od czytelnika znajomości literaury i najważniejszych prądów literackich, sam język jest również wymagający. To, co jednak wyróżnia tę pozycję na duży plus, to doskonałe ustrukturyzowanie tego podręcznika, po kolei mamy więc rozdziały o programach literackich, poezji, prozie, dramacie, krytyce literackiej. Wywód autora jest bardzo klarowny i zrozumiały. Warto przeczytać posłowie, w którym wytłumaczono, co zostało w książce pominięte. I to jest całkiem ciekawe- autor pominął pisarzy popularnych jak Tadeusz Dołęga-Mostowicz. Szkoda, bo są to nadal lubiane i czytane książki. Należy ogólnie też dodać, że ten podręcznik jest już stary (z 1986 roku),więc myślę, że nie wszystkie sądy autora o literaturze i autorach dwudziestolecia przetrwały próbę czasu.