Szpiedzy w Pearl Harbor. Wojna wywiadów i nieopisana historia japońskiego ataku na amerykańską bazę na Hawajach

Wiele ciekawych informacji o Hawajach przed atakiem Japończyków. Wielkości społeczności japońskiej na Hawajach , ich losów w czasie wojny przez pryzmat służby głównego bohatera w armii USA

Wiele ciekawych informacji o Hawajach przed atakiem Japończyków. Wielkości społeczności japońskiej na Hawajach , ich losów w czasie wojny przez pryzmat służby głównego bohatera w armii USA

Wyrobiłem się idealnie na 7.12 z przeczytaniem książki. Ilekroć się mówi o ataku na Pearl Harbor to nacisk jest na sam atak. Co jest w zasadzie normalne i przemawia do wyobraźni każdego. Jednak nie mógłby się obejść bez dokładnego rozpoznania ze strony Japończyków. I prób Amerykanów, żeby temu przeciwdziałać. Gra wywiadu i kontrwywiadu. Tutaj są dwie grupy postaci Amerykanie (a raczej ci japońskiego pochodzenia) jak i sami Japończycy. Wszystko to jest przedstawione w formie kalendarium, gdzie każdy rozdział to dzień, czy okres czasu przed jak i po ataku. A nawet długo po główna postać (Amerykańska) z racji swoich umiejętności jest między innymi tłumaczem w Międzynarodowym Trybunale Wojskowym dla Dalekiego Wschodu. No i nie można zapomnieć o relacjach ludności cywilnej japońskiego pochodzenia i nie tylko na Hawajach. Książka dla tych, co sam przebieg ataku dobrze znają i chcą wiedzieć więcej.

Wyrobiłem się idealnie na 7.12 z przeczytaniem książki. Ilekroć się mówi o ataku na Pearl Harbor to nacisk jest na sam atak. Co jest w zasadzie normalne i przemawia do wyobraźni każdego. Jednak nie mógłby się obejść bez dokładnego rozpoznania ze strony Japończyków. I prób Amerykanów, żeby temu przeciwdziałać. Gra wywiadu i kontrwywiadu. Tutaj są dwie grupy postaci...

Mark Harmon i Leon Carroll, Szpiedzy w Pearl Harbour. Wojna wywiadów i nieopisana historia japońskiego ataku na amerykańską bazę na Hawajach, Poltext Ltd./Prześwity, Warszawa 2025.
Od Wydawnictwa Prześwity otrzymałem długo wyczekiwaną przeze mnie książkę Szpiedzy w Pearl Harbour. W polskiej literaturze temat pierwszej i największej klęski sił zbrojnych Ameryki nie cieszy się większą popularnością. Mamy oczywiście książkę – z serii „Historycznych Bitew” Jarosława Jastrzębskiego - i w sumie to tyle jeśli chodzi o większe opracowania. Poza nią dysponujemy króciutką, dosłownie sprzedawaną w istniejących równe dwadzieścia lat temu kioskach, Pearl Harbor Michała Olszańskiego oraz wiekowym „Tygryskiem” P. Williamia wydanym w 1957 przez Wyd. MON i - ponownie przez Bellonę – w 2025. Do tego dodać można wydany przez Wyd. Astra komiks Ospreya, samego Ospreya o tej batalii oraz króciutką, zeszytową monografię Pearl Harbor 1941 z 1995 r. i jej rozszerzoną edycję z 2001 r. autorstwa Elżbiety Teresy Prusinowskiej i Mirosław Skiwota, obie wydane przez AJ-Press. Nie jest to imponujący wynik jak na najbardziej topowy temat historyczny w Polsce jakim jest II wojna światowa i top 10 jej najbardziej znanych starć. Oczywiście nie liczę tutaj fragmentów o tej batalii w licznych pracach ogólnych i podsumowaniach frontu/całego konfliktu.

Rodzi się tutaj oczywiste pytanie: czy Szpiedzy w Pearl Harbour wypełniają tą lukę? Otóż nie. I co najważniejsze nie taki jest cel tej książki. Jej pojawienie się na polskim rynku wydawniczym, o czym dowiadujemy się z przedmowy polskiego wydania, jest efektem rekomendacji słynnego już prawnika, badacza, pogromcy pewnego (doktora) geopolityka Michała A. Piegzika. Stąd skargi można składać do niego. A mówiąc poważnie jest On badaczem chyba najmocniej na krajowym podwórku zorientowanym w tematach wojny na Pacyfiku, więc taka rekomendacja wiele znaczy.

Książka Szpiedzy w Pearl Harbour nie jest historią tytułowej bitwy. Jest to dosłownie szpiegowski thriller historyczny. Jako bibliotekarz polecać ją będę nawet nie tyle fanom książek historycznych co fanom thrillerów spod znaku Toma Clancy’ego, Michaela Crichtona, czy też John le Carré lub zgoła amatorom kryminałów. Gdyż właściwie z tego typu literaturą mamy tutaj do czynienia. Nie zrozumcie mnie źle, Szpiedzy są jak najbardziej książką historyczną, ale z racji z swej narracji, tematu szpiegów i skupienia się na pełnej i częściowej biografii dwóch postaci jej odbiór jest właśnie bliższy do tych gatunków niż do twardej historii. Czy to źle? Bynajmniej! W obecnych czasach gdzie mocno liczy się umiejętność popularyzacji wiedzy, opowiadania jej w interesujący i dobry sposób a przy tym mogący przynieść zysk wydawnictwu taka praca jak Szpiedzy w Pearl Harbour wydaje się być wzorcowa. Zresztą jej historyczny charakter podkreślają liczne i obfite przypisy umieszczone jak należy, czyli na dole strony. Chwała za to Wydawnictwu Prześwity.

Wspomniałem wyżej, że książka jest tak naprawdę pełną i częściową biografią dwóch postaci. Otóż ten koślawy zwrot oddaje to, kim są jej dwaj, nierówni w przekazie, bohaterowie. Praca ta powstała jako wspólne dzieło znanego aktora, gwiazdy serialu Agenci NCIS Marka Harmona i jego konsultanta merytorycznego, byłego agenta tej służby Leona Carrolla. Jest to widoczne w treści, autorzy starali się nam wpleść początki NCIS (która wtedy się jeszcze tak nie nazywała) i jej rolę w walce wywiadów przed japońskim uderzeniem na Pearl Harbour.

Obserwujemy ją zasadniczo z perspektywy głównego bohatera książki, Amerykanina japońskiego pochodzenia, Douglasa Wada. Musiał on w swym życiu dokonać wyboru, jako „Nisei”, czyli potomek japońskich imigrantów urodzony już na ziemi amerykańskiej. Ostatecznie wybrał służbę dla USA. Autorzy przez całą książkę kreślą jego losy, czyniąc ze swego dzieła biografię Wady skupioną na jego działalności wywiadowczej i kontrwywiadowczej jako łowcy szpiegów, agenta do zadań specjalnych w czasach powojennych, tłumacza i przewodnika dla najwyższych rangą polityków i dyplomatów a przede wszystkim mieszkańca Hawajów obarczonego konkretnym pochodzeniem - backgroundem. On i jego rodzina, mimo swych japońskich korzeni, uniknęli represji ze strony rządu USA tuż po 7.12.1941 r. A opis tego co spotkało przyjaciół i rodaków Wady ze strony własnego państwa, Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, jest drugim, jeśli nie głównym tematem książki. Autorzy ukazują jak podszyta irracjonalnym strachem i kompletną głupotą niemającą żadnych podstaw, w dodatku przeciw skuteczną, była polityka Franklina Delano Roosevelta i jego administracji wobec amerykanów japońskiego pochodzenia. Dla Polaka nie jest to zresztą nic nowego, tym bardziej badacza wojny wietnamskiej.
Temat ten doczekał się zresztą szerokiego oddźwięku dzięki serii filmowej Karate Kid, gdzie mentor głównego bohatera Kesuke Miyagi skutkiem tej polityki utracił rodzinę. W języku polskim mamy zresztą monografię poświęconą temu zagadnieniu: Japończycy w Stanach Zjednoczonych. Od wrogości do internowania, autorstwa Katarzyny Chomicz, Haliny Parafianowicz i Mariusza Puchacza, wydanej przez Wyd. Napoleon V w 2016 r.

Dobrze, ale o co chodzi w takim razie z tą częściową biografią? Otóż książka ma także drugiego bohatera, nemezis Douglasa Wady, działającego dla japońskiego wywiadu marynarki Takeo Yoshikawę. To dzięki jego działalności japońskie siły uderzeniowe miały tak dokładne informacje o Pearl Harbour by móc uderzyć z tak druzgoczącym skutkiem. Na kartach książki śledzimy jego szpiegowską robotę na Hawajach, wyjazdy, gromadzenie informacji i próby przeciwdziałania im przez kontrwywiad Amerykański, siły FBI, wojsk lądowych i samego Douglasa Wadę. Wysiłki, które jednak nie przeniosły sukcesu, nie zapobiegły atakowi na główną bazę Marynarki Wojennej USA.
Książka Szpiedzy w Pearl Harbour jest dosłownie książką o szpiegach i choć w 2025 r. wydaje się to truizmem, to podkreślę – nie jest to kolejny tomik o przygodach Jamesa Bonda. Praca szpiega i ich łowców znacząco się różni od filmowego glamour, choć tu akurat krajobrazy tropikalnego egzotycznego raju się zgadzały. Książka ma natomiast pewne wady, o których muszę napisać jeśli ma to być rzetelna recenzja.

Pierwsza wada już została przeze mnie wymieniona, to jest nierównomierność przedstawienia na kartach książki losów i działań Wady i Yoshikawy. To jest ta pełna i częściowa biografia, choć wedle opisu książki moglibyśmy się spodziewać bardziej wyrównanej narracji. Wydaje mi się wręcz, że losy Wady stanowią 75% narracji, jeśli nie więcej. Ciężko tu zatem mówić o wyrównanym pojedynku. Być może wynika to z ilości dostępnych autorom źródeł, choć także losy samego Wady, zwłaszcza powojenne, owiane są tajemnicą. Obydwaj bohaterowie zostawili po sobie swe relacje z okresu wojny światowej, na których zasadniczo oparli się autorzy książek. Korzystają oni również szeroko z materiałów NCIS, prasy, fachowych periodyków, wywiadów i archiwaliów za co należy im się uznanie ale… nawet jeśli widać ich użycie we wspomnianych przeze mnie przypisach, to książka nie ma bibliografii. Nie posiada jej zresztą w oryginalnym wydaniu, stąd rozumiem jej brak w polskiej edycji. Jednak jako, że jest to książka historyczna to aż prosi się aby zatrudnić kogoś do jej sporządzenia, nawet w rudymentarnym stopniu. Drobną wadą jest też zdublowany przypis na s. 187 i 192.

Podsumowując oceniam wysoko tę publikację i dziękuję Wydawnictwu Prześwity za egzemplarz. Nie nudziłem się, książka jest bardzo ciekawa, czyta się ją szybko i zadowoli zarówno fanów publikacji historycznych jak i kryminałów oraz thrillerów. Miejmy nadzieję, że Wydawnictwo nie poprzestanie na tej publikacji i pójdzie za ciosem, dostarczając nam nowych ciekawych prac historycznych na nasz rynek czytelniczy. Książek, których tematem nie jest kolejna zbiorówka o froncie wschodnim lub jeszcze dziwniejsze dziełko o znanym „akwareliście” czy też inna niby-spowiedź.
Patryk Masny

Mark Harmon i Leon Carroll, Szpiedzy w Pearl Harbour. Wojna wywiadów i nieopisana historia japońskiego ataku na amerykańską bazę na Hawajach, Poltext Ltd./Prześwity, Warszawa 2025.
Od Wydawnictwa Prześwity otrzymałem długo wyczekiwaną przeze mnie książkę Szpiedzy w Pearl Harbour. W polskiej literaturze temat pierwszej i największej klęski sił zbrojnych Ameryki nie cieszy...

Temat ciekawy, ale sama forma w jaki sposób jest to napisane sprawia, że czyta się całość niemalże tragicznie. Bardziej przypomina to sztywny raport. Masa niepotrzebnych wstawek i nic nie znaczących rozdziałów. Chyba pierwszy raz zawiodłem się na Prześwitach.

Temat ciekawy, ale sama forma w jaki sposób jest to napisane sprawia, że czyta się całość niemalże tragicznie. Bardziej przypomina to sztywny raport. Masa niepotrzebnych wstawek i nic nie znaczących rozdziałów. Chyba pierwszy raz zawiodłem się na Prześwitach.