Śmierci z Mistrzem dwojakie gadania… Nieznany drukowany przekaz Rozmowy mistrza Polikarpa ze Śmiercią z 1542 r.

Zachwyciłam się Profesorem, gdy podczas wykładu mówił o Sienkiewiczu. Książka bardzo interesująca, pewnie głównie dla profesjonalnie zajmujących się literaturą. Widzę w tej książce ważny głos w dyskusji nad dziedzictwem recepcji Sienkiewicza; zwłaszcza, że urósł do jakiegoś wieszcza - według tzw. nowej listy licealnych lektur.

literatura jako mimesis (naśladowanie),czyli najstarszy zachowany traktat o teorii literatury i dramatu. Powstała ok. 335 r. p.n.e. i jest pierwszym w historii podręcznikiem poetyki opisowej i normatywnej... epopeja dla inteligentów, tragedia (naśladowanie poważnego i skończonego działania, wywołujące litość i trwogę, prowadzące do katharsis) dla pospólstwa czyli zasady dot. tworzenia tragedii i epopei (Eurypides "najtragiczniejszy" z trzech wielkich tragików),zasady komedii - księga utracona...

Historia, rozwój i poszukiwanie idealnego przekazu myśli, dostarczyły świetnej zabawy autorowi, który mimo powagi całego zagadnienia z lekkim przymrużeniem oka traktuje systematyki i podziały opracowane przez uczonych, a żartobliwie przytoczenie chińskiej klasyfikacji "Niebiańskiego rynku łaskawych wiadomości" spowodowało, że śmiałam się przez godzinę. Jak tu się powstrzymać, jeśli "...zwierzęta dzielą się na: a) należące do Cesarza b) zabalsamowane c) tresowane d) prosięta e) syreny f) fantastyczne g) psy spuszczone z łańcucha h) włączone do niniejszej klasyfikacji i) miotające się jak szalone j) niezliczone k) narysowane cienkim pędzelkiem z wielbłądziej sierści l) et cetera m) które rozbiły wazon n) które z daleka podobne są do much..." Konkluzja, która nasuwa się sama po przeczytaniu tej świetnej pozycji, nie jest jednak optymistyczna. Znalezienie języka doskonałego, który dzięki różnorodności ma precyzyjnie przekazać powstałe myśli, może okazać się niepotrzebne. Z uwagi na ilość i jakość przemyśleń wystarczy pismo obrazkowe, co niestety jest widoczne w codziennej komunikacji międzyludzkiej.

Każdy zaangażowany czytelnik prędzej czy później dociera do ściany. Przeczytał już klasykę, przebrnął przez współczesne bestsellery, wyrobił sobie gust i potrafi z pasją argumentować, dlaczego jedna książka jest arcydziełem, a inna zaledwie czytadłem. Niewielu jednak zadaje sobie fundamentalne pytanie, które leży u podstaw całej naszej literackiej kultury: na jakiej podstawie w ogóle wydajemy te sądy? Co sprawia, że Szekspir jest „wielki”, a popularny romans nie? Czym tak właściwie jest literatura? To właśnie z tym prowokacyjnym pytaniem mierzy się Terry Eagleton w swoim klasycznym już dziele "Teoria literatury. Wprowadzenie". Książka ta, mimo upływu lat od pierwszego wydania, pozostaje jednym z najlepszych i najbardziej przystępnych przewodników po labiryncie współczesnej refleksji nad literaturą. Nie jest to jednak suchy podręcznik ani historyczny spacer po epokach i nazwiskach. Autor funduje nam raczej intelektualną podróż, która demaskuje nasze ukryte założenia i potencjalnie ma za zadanie zmienić sposób, w jaki patrzymy na słowo pisane i słowo w ogóle. Eagleton wychodzi od tezy tyleż prostej, co rewolucyjnej: nie istnieje żadna esencja „literackości”. To, co w danym momencie historycznym uznajemy za literaturę, nie wynika z immanentnych cech tekstu – jego „piękna”, „oryginalności” czy „głębi” – lecz jest efektem złożonych procesów społecznych, ideologicznych i instytucjonalnych. Literatura, przekonuje autor, nie jest rzeczą, a funkcją. To kategoria tekstów, którym z różnych powodów nadajemy szczególną wartość. Dzisiejszy kanon lektur szkolnych to efekt wczorajszych bitew kulturowych, a wiersze, które kiedyś rozgrzewały serca narodów, dziś mogą wydawać się niezrozumiałym anachronizmem. Ta dekonstrukcja literackiego piedestału jest jednak dopiero punktem wyjścia. Rdzeniem książki jest błyskotliwy i zwięzły przegląd najważniejszych szkół teoretycznych XX wieku, które ukształtowały nasze myślenie o tekście. Eagleton wciela się w rolę przewodnika, który wręcza czytelnikowi kolejne narzędzia analityczne i pokazuje, jak ich używać. Fenomenologia i teoria recepcji uczą nas, że znaczenie dzieła nie jest ukryte w tekście niczym skarb w skrzyni, lecz rodzi się w dynamicznym procesie lektury, na styku słów i świadomości czytelnika. Strukturalizm pozwala spojrzeć na fabuły – od starożytnych mitów po współczesne kryminały – jak na systemy znaków i kodów, ujawniając uniwersalne schematy narracyjne. Poststrukturalizm z kolei, z jego fascynacją niejednoznacznością języka, pokazuje, że tekst często mówi więcej, niż zamierzał autor, i sam podważa własne, pozornie stabilne znaczenia. Nie brakuje tu również perspektyw, które łączą literaturę ze światem zewnętrznym. Krytyka psychoanalityczna pozwala zajrzeć w głąb psychiki bohaterów, analizując ukryte motywacje Hamleta czy kompleksy postaci z powieści Dostojewskiego. Najmocniej u Eagletona wybrzmiewa jednak, mimo że autor się asekuracyjnie od tego odżegnuje, literaturoznawstwo o zacięciu politycznym – od marksizmu po feminizm. Autor pokazuje, że dzieła literackie nigdy nie są niewinne. W tejże optyce powieści takie jak "Pani Bovary" Flauberta czy "Rok 1984" Orwella to nie tylko uniwersalne opowieści o ludzkim losie, ale także potężne dokumenty swoich czasów, uwikłane w kwestie klasy społecznej, płci i władzy. Uniwersalizm bowiem też jest ideologią, tak jak liberalny humanizm, który autor notorycznie krytykuje i wyśmiewa, a ja mu z radością przyklaskuję. W tym miejscu warto dostrzec, że Eagleton nie pisze w próżni. Jego diagnozy i przykłady są częścią większej rozmowy, którą prowadzi z innymi teoretykami – czasem w zgodzie, czasem w polemice. Roland Barthes, autor słynnego eseju "Śmierć autora", podobnie jak Eagleton podważał tradycyjne rozumienie literatury jako nośnika „wiecznych znaczeń”. Dla Barthes’a tekst był polem gry języka, w którym autor traci władzę nad interpretacją, a czytelnik staje się współtwórcą sensu. Eagleton zgadza się z tym przesunięciem akcentu, ale idzie dalej: pokazuje, że nie tylko autor, lecz także sama kategoria „literatury” jest konstruktem historycznym i ideologicznym. Tam, gdzie Barthes celebruje wolność czytelnika, Eagleton przypomina, że ta wolność zawsze odbywa się w ramach społecznych i politycznych uwarunkowań. Podobnie Jacques Derrida, ojciec dekonstrukcji, uczył, że tekst nigdy nie ma stabilnego znaczenia, bo język nieustannie odsyła do innych znaków w nieskończonym łańcuchu różnic. Eagleton docenia tę lekcję, ale zachowuje wobec niej krytyczny dystans. O ile Derrida koncentruje się na nieuchwytności sensu, o tyle Eagleton podkreśla, że teksty funkcjonują w realnych kontekstach społecznych i politycznych. Dekonstrukcja może ujawniać sprzeczności w dziele, lecz dla Eagletona ważniejsze jest pytanie: komu i czemu te sprzeczności służą? Dekonstrukcja przechwycona, przemielona i wygładzona przez amerykańską akademię stała się kolejną zabawkę erotyczną dla intelektualistów-onanistów. Hans Robert Jauss, twórca estetyki recepcji, akcentował rolę czytelnika i tzw. „horyzontu oczekiwań”. Dzieło literackie nabiera sensu dopiero w konfrontacji z odbiorcą, a jego znaczenie zmienia się wraz z kolejnymi pokoleniami czytelników. Eagleton chętnie korzysta z tej perspektywy, ale dodaje, że horyzont oczekiwań nie jest neutralny – kształtują go instytucje edukacyjne, media, ideologie. W tym sensie Eagleton radykalizuje Jaussa, pokazując, że recepcja literatury to nie tylko proces estetyczny, lecz także pole walki o władzę symboliczną. Jeśli spojrzymy na polski kontekst, zobaczymy, że myśl Eagletona rezonuje z dorobkiem naszych badaczy. Janusz Sławiński, analizując poetykę i strukturę dzieła literackiego, również podkreślał, że literatura nie istnieje w próżni, lecz w sieci konwencji i instytucji. Michał Głowiński, badając narrację i język propagandy, pokazywał, jak tekst literacki i nieliteracki może być narzędziem ideologii. W zestawieniu z nimi Eagleton jawi się jako sojusznik – ktoś, kto z innej tradycji intelektualnej dochodzi do podobnych wniosków: że literatura to nie tylko estetyka, ale także polityka, historia i społeczne imaginarium. Siłą książki jest styl Eagletona – erudycyjny, ale niezwykle klarowny, często zabarwiony ironicznym poczuciem humoru. Autor potrafi w kilku akapitach streścić zawiłe koncepcje filozoficzne, nie popadając przy tym w nadmiernie akademicki żargon, chociaż trudno mówić o tej książce jako o popularnonaukowej. Ktoś, kto nie ma pojęcia o filozofii XX wieku, może nie przełknąć tego wywodu. "Teoria literatury" jest wobec tego lekturą wymagającą, ale nie hermetyczną. Wymaga od czytelnika skupienia i gotowości do intelektualnej konfrontacji z własnymi przyzwyczajeniami, ale w zamian oferuje coś bezcennego – świadomość, że literatura nie jest neutralnym polem estetycznych doznań, lecz areną, na której ścierają się idee, interesy i wizje świata. I że zawsze jest polityczna.

Książka ta została wydana przez Ossolineum w 1987 roku. Wergiliusza chyba zaś nikomu nie trzeba przedstawiać - wybitny rzymski poeta z pierwszego wieku przed naszą erą, twórca słynnej Eneidy. I postać też nietuzinkowa. Książkę szybko się czyta, mimo, iż w tok narracji zostały wplecione fragmenty wierszy i dzieł w oryginale - ale tuż obok mamy tłumaczenie na polski. Są też przypisy. Książka ta jest dość różnorodna - opowiada nie tylko o dziełach, Eneidzie, poezji, ale także bardzo wiele o życiu prywatnym Wergiliusza. Doskonały podział na rozdziały ułatwia czytanie. Z drugiej strony mamy bardzo dużo odniesień do historii Rzymu, dużo na temat filozofii antycznej, a także bardzo dużo miejsca na przykład na tematy teologiczne. Wyłapałem w tekście dużo ciekawostek, między innymi na temat dociekań o zdaniu starożytnych na temat reinkarnacji. Wydanie jest dość leciwe - jednak - czyta się z dużym zainteresowaniem. Jak wspomniałem - mnóstwo ciekawostek i mnóstwo cennych informacji, na przykład o astronomii starożytnej też jest trochę miejsca.

Wysoki poziom książki, ale chyba bardziej skierowana do osób studiujących na kierunkach humanistycznych. Mimo to mi się podobała, a jestem po informatyce. Teraz inaczej patrzę na kalki językowe, naleciałości i ogólną kulturę języka. Jeżeli chcesz się więcej dowiedzieć o języku polskim, to polecam. Jedno co mi się nie podobało, to wklejona cała ustawa, która rozbuchała książkę o parę ładnych stron.

Ossolineum, któż dziś jeszcze pamięta to wydawnictwo? Zadziwiające, że nawet w minionych czasach można tam było znaleźć solidnie wydane i świetnie opracowane naprawdę dobre książki. I komu to przeszkadzało? Antologia jest książką dla relaksu, bo angdoty są krótkie i można po nie sięgnąć w każdej chwili. Wiele w tych cytatach antycznych dzieł mądrości, która bardzo dobrze wpisuje się też i w nasze czasy. Ktoś zarzucał Diogenesowi biedę: - Niegodziwcze - odpowiedział - nie widziałem nikogo, kto by przez biedę sprawował władzę tyrana. Wszyscy czynią to dla bogactwa. Stabajos

Z ortografią raczej Polacy nie mają problemu. Z interpunkcją jest dużo gorzej. Zwłaszcza, że w szkole mogli nie do końca douczyć i braki w interpunkcji były mniej karane niż w ortografii. Myślę, że w dużej części sami nauczyciele do końca nie wiedzieli, jak się z tym uporać. Jak my Polacy mamy pisać poprawnie interpunkcyjnie, skoro jest dużo niejasności? W samej książce jest tego dużo. Są przytaczane zdanie, w których przecinek jest poprawnie postawiony w różnych miejscach, a są też zdania nierozstrzygnięte. Przed lekturą tej książki przecinki wstawiałem mechanicznie i najczęściej błędnie, albo raz tak, raz inaczej. Teraz już robię mniej błędów interpunkcyjnych, ale podejrzewam, że ciągle robię. Kiedyś czytając lektury, zapamiętałem, że czasami przed "i" jest przecinek, czasami nie (a teraz dobrze jest przecinek przed drugim czy?). Niestety, nie zastanawiałem się skąd to się wzięło. Niestety Autor tak się zagłębia w niektóre przykłady, że można dostać ostrej sieczki mózgu, a potem jeszcze opisując, że to jest nierozstrzygnięte (!). Na pewno nie poprawia czytanie różnych książek, gdzie często jest interpunkcyjna dowolność. Karpiński zaleca gdzie można, i jest niejasność, to zamienić spójnik, łącznik (np. te nieszczęsne i w zdaniu wynikowym zastąpić więc). Myślę, że problemy z interpunkcją wzięły się od samego początku tworzenia jej zasad, a potem problemy się tylko nawarstwiały. Ktoś coś przegapił, ktoś nie dodał, itd. Ale ta książka, to nie tylko interpunkcja. Są w niej również podane zasady pisowni, ortografia i wymowa (dla znawców!). Dopóki nie przeczytałem książki nie wiedziałem, że niektóre słowa tak wymawiam, jak sugerował autor (a wymawiam). ;) Książkę polecam, chociaż można dostać od niej czasami bólu głowy (zwłaszcza w rozdziale o przecinku). ;)

Według opisu umieszczonego z tyłu książki jest ona przeznaczona głównie dla studentów kierunków filologicznych. Chociaż studiowałam filologię romańską i na studiach miałam taki przedmiot jak literaturoznawstwo, to lektura tej książki nie należała do najłatwiejszych. Rozdziały dotyczące teorii, które były mi znane przechodziłam w miarę gładko, ale te mówiące o nieomówionych na zajęciach teoriach bywały trudne do przyswojenia. Język książki jest mało przystępny, chociaż trzeba też wziąć pod uwagę fakt, że same zagadnienia są dość skomplikowane. Z pewnością nie polecam nikomu zrobienia tego co ja, czyli czytania tej książki jednym ciągiem jak powieść. Jeśli chodzi o merytoryczną stronę tej książki, to chyba jest w porządku, faktycznie można się wiele dowiedzieć. Potrafię sobie wyobrazić, że ten podręcznik może sprawdzić się podczas zajęć na uczelni, gdzie można omówić przeczytany tekst z wykładowcą. Do samodzielnej pracy i dla laików tylko przy ogromnych pokładach cierpliwości i gotowości na czytanie jednego fragmentu po kilka razy.

Sprzeczałam się jakiś czas temu z bratem na temat, powiedzmy, ogólnej oceny Średniowiecza; oczyma wyobraźni widziałam przed sobą strony tej cudownej książki. Ileż tu piękna, ile kolorytu i koloru. Nieocenione źródło wiedzy. Jedna z moich najulubieńszych; bywa źródłem wzruszeń.

Jako człowiek głodny wiedzy staram się uzupełniać dosyć regularnie swoją wiedzę z różnych dziedzin nauki, tym razem padło na retorykę i tę pozycję. Z początku spodziewałem się dosyć ciężkiego pióra, twardości w czytaniu lecz już na samym początku się pozytywnie zaskoczyłem. Książka została niesamowicie napisanie, oczywiście można było się tego spodziewać po naukowcach zajmujących się retoryką. Sama treść pozwala zgłębić wiedzę z tejże tytułowej mistycznie zapomnianej dziedziny. Osobiście po przeczytaniu książki, w końcu wiem czym jest retoryka. Trzeba tutaj wspomnieć, iż bez zagłębienia się w ten temat o retoryce można powiedzieć bardzo mało a w praktyce nic. Dlatego uważam, iż każdy kto jakkolwiek chce zgłębiać swoją wiedzę, nauczyć się podstaw tej nauki powinien sięgnąć po tą książkę. Sam po przeczytaniu tej pozycja na pewno zdobędę się po kolejną książkę w tej tematyce i będę pogłębiać się w tej pięknej dziedzinie wiedzy.

Językoznawstwo to jedna z moich ulubionych dziedzin, którą odkryłam na studiach filologicznych. Książka w formie przystępnych wykładów na różne tematy. Dla tych, których ciekawi podejście do języka od "kuchni" tj. od strony struktury, schematów, ewolucji itd. Z pewnością doczytam do końca.