Chrestomatia Staropolska

„77. Kto się czego nie uczył, nie może innego nauczać” "Żaba w jednym błocie mieszkała A przezlisz bardzo wołała, Obiecując rychło zleczyć, Kto by sie jej chciał polecić. Liszka jej odpowiedziała: „Żabo! Lepiej by milczała! Oto sama chromo stylasz, A wżdy się lekarką działasz”. Bo kto się nie uczył czego, Nie może uczyć drugiego, Trzeba-ć pierwej dobrze umieć, Co chcesz pożytecznie wyrzec”.( s. 207) Biernat z Lublina, Ezop, Wstęp S. Grzeszczuk. Oprac. J. S. Gruchała. Universitas, Kraków 1997.Wyd.I. Biernat z Lublina - jak przeczytamy we Wstępie- „pierwszy autor książek polskich” („primus libellorum Polonicorum autor”),autor Raju dusznego (1513),także staropolskiego przekładu Żywota Ezopa Fryga mędrca obyczajnego i z przypowieściami. W skrócie można rzec z jego bajkami. Zdaniem Brucknera, Biernat- to ojciec literatury polskiej, (nie Rej, nie Bielski). Do połowy XIXw. był jednak pisarzem zapomnianym. Biernat z Lublina, syn Jakuba, zapłaciwszy stawkę wpisowego, tj. ………*, został scholarem Akademii Krakowskiej. Z rzeczy ciekawych (1): wiek studentów krakowski był rozmaity od kilkuletnich chłopców, którzy nie umieli jeszcze pisać do dojrzałych (liczących trzydzieści i więcej lat). Autor był księdzem, ale też … „Ezop” Biernata z Lublina- lekturą istotną, nawet w XXI w, gdyż można go określić mianem „pierwszym zbiorem przysłów polskich” (w liczbie 270). Zbiór właściwy natomiast zawiera bajki w liczbie 210 (5678 wersów). Z rzeczy ciekawych(2): „Żywot” znalazł się na Indeksie Ksiąg Zakazanych za antyklerykalne wycieczki, Dzieło zgoła niebezpieczne. Mądrość w Żywocie Ezopa to wartość bezcenna (przeciwstawiana urodzeniu i bogactwu). Na pytanie: czy dużo jest ludzi w łaźni? Ezop miał odpowiedzieć, że nie ma żadnego, oprócz człowieka jednego. Dlaczego? Bo ten człowiek usunął kamień sprzed wejścia do łaźni. Wcześniej wszyscy wchodzący się o niego potykali. Ezop – to nauczyciel moralności, występuje przeciwko możnym, Pochwala mierność, krytykuje próżniactwo, ceni pracę i zgodę w państwie. Czas z Ezopem w wydaniu Biernata z Lublina czasem wyjątkowym, w którym WIECZNOŚĆ spotyka się z TERAŹNIEJSZOŚCIĄ (jakże do siebie podobne). Czasu nie pokonasz, najwyżej on Ciebie. • Kwota wpisowego wynosiła: 8 groszy 10/10

Książka bardzo bogata w zabytki średniowiecznej pieśni religijnej, oczywiście polskiej. Obszerny wstęp pomaga kierunkować czytelnika w temacie, ale jest również ciężką rozprawą, do której potrzeba czasu i trzeźwego umysłu. Książkę tworzą wszelkie pieśni, które dzielą się na pieśni pasyjne, pieśni wielkanocne, pieśni o Duchu Świętym, kolędy, pieśni Maryjne, pieśni o świętych i pieśni o tematyce różnej. Chociaż zbiór nie wydaje się być bardzo rozległy (zaginione rękopisy, późniejszy wpływ średniowiecza na ziemiach polskich) to utwory te dobitnie kształtują postrzeganie ważnych elementów życia w polskim społeczeństwie średniowiecznym. Doskonała książka do badań nad pieśniami z przełomu tejże epoki. Polecam.

Niewiele brakowało, by moja ocena była ciut wyższa. Ciekawy, pół zabawny, pół wzruszający sposób na ukazanie różnych obrazów miłości i stosunku ludzi do uczuć. Na pewno w utworze możemy doszukać się wielu uniwersalnych wartości lub postaw znanych nam z własnego środowiska. Jedne wypowiedzi są bardziej udane, drugie mniej – utwór mógłby być krótszy, wtedy zapewne przyjemniej przyswajałoby się treść, choć domyślam się, że ilość śpiewaków i śpiewaczek nie jest przypadkowa, a czytanie „starego" gra swoją rolę.

Nie jestem wielbicielką romansów, ale okazuje się, że współczesnych, ponieważ barokowa „Nadobna Paskwalina" trafiła prosto w moje serce, niczym strzała Kupidyna. Świetnie się bawiłam przedzierając się przez malownicze opisy i przygody bohaterki, która na koniec staje się zupełnie inną osobą. Nawiązania mitologiczne, biblijne oraz alegoryczne użycie motywu podróży są rozwiązaniem w punkt. Po lekturze uważam, że tekst można byłoby w dobry sposób ugryźć przenosząc na współczesne realia, gdyż wiele problemów występujących w utworze wciąż jest aktualna.

Średniowiecze — epoka, która kojarzyła mi się głównie ze śmiercią, smutkiem i ascezą. Niechętnie podjęłam się próby przeczytania książki prof. Michałowskiej. Przeżyłam jednak szok — owa pozycja okazała niezwykle interesująca. Ukazała epokę w zupełnie innym świetle — rozwoju literatury, nowych nurtów,czy przede wszystkim wynalezienia druku. Ludzie zaczęli coraz więcej czytać, większą uwagę poświęcano językowi ojczystemu, w którym odprawiano msze. Przeskok jaki dokonał się w średniowieczu był ogromny. Od nawracania pogan po kult religii . Od wybitnych twórców i tekstów po wzrost zainteresowania humanizmem zapowiadającym nową epokę — renesans. Książka jest niesamowitym podsumowaniem 1000 lat. Myślę, iż każdy kto interesuje się tą epoką, lub chce się z nią bliżej zapoznać, pozycja ta będzie dobrym wyborem. Zrozumiały język, interpretacje i przykłady tekstów, oraz kopie ówczesnych dzieł powodują, że można się "wczuć" w klimat tamtych czasów.

Jako student filologii polskiej, zawsze uważałem „Zarys teorii literatury” za dzieło fundamentalne dla mojego kierunku, choć na samych studiach nie udało mi się przeczytać go w całości. Teraz to nadrobiłem, licząc na sporą dawkę teorii, która usystematyzuje moją wiedzę... i albo przeceniłem tę książkę, albo nie doceniłem swojej wiedzy. „Zarys teorii literatury” skupia się bowiem na wszystkim tym, czym literatura była te pięćdziesiąt czy sześćdziesiąt lat temu. Znajdziemy tu więc obszerne definicje noweli, wiersza sylabotonicznego czy dramatu romantycznego. Tyle tylko, że jeśli ktoś już zna te pojęcia... to niewiele znajdzie tu dla siebie. Tak naprawdę ta pozycja jest fundamentalna. Bardzo fundamentalna. Nie wyobrażam sobie, by ktokolwiek, kto choć po części zawodowo zajmuje się literaturą, nie był świadom opisanych w niej faktów czy procesów. Z drugiej jednak strony, książka ta nie wniesie do zasobu wiedzy takich (kompetentnych!) osób nic nowego. Chyba to rozczarowało mnie najbardziej. Czytając, byłem znudzony faktem, że niczego tu nie odkrywam, niczego nie systematyzuję bądź nie spoglądam na znane mi zagadnienia pod innym kątem. Znudziłem się. Podsumowując, to jedna z najważniejszych książek dla tych, którzy zaczynają przygodę z filologią polską bądź literaturoznawstwem. Pozostaje przy tym kompletnie nieprzydatna dla tych, którzy już tę przygodę skończyli.

Kobieciarz zainspirowany twórczością Petrarki, Horacego czy Owidiusza. Zdaje się jako pierwszy w Polsce, na długo przed czołowym celebrytą polskiego romantyzmu, pisał sonety. POLECAM! Więcej opinii o literaturze, filmie i muzyce w blogu "Trzy akordy na dwie ręce" oraz w powieści "BUfffO".

Dzieł tego rudego klechy nie da się nie lubić. Za fasadą zabawnych postaci i śmiesznych problemów kryją się prawdy o życiu, naszej moralności i problemach. Krasicki jak doskonały obserwator diagnozuje problemy owoczesnego społeczeństwa i nie szczędzi ostrza satyry na postawy - jego zdaniem - godne pogardy. Co najlepsze, w przeciwieństwie do satyropisarzy swojego wieku, Krasiński nigdy nie wymierza swoich uszczypliwości wobec konkretnych osób i sam on zalicza się często do grup, które krytykuje (w przeciw. do np. A. Naruszewicza czy K. Opalińskiego). To mądra lektura i nie należy zrażać się czasem jej powstania. I dziś możemy się (smutno?) zaśmiać z jej aktualności:)

Jan Andrzej Morsztyn dobrze wie, jak ugrzęznąć wśród miłosnych westchnień i krotochwilnych umizgów. Chociaż jego wiersze napędza salonowy dowcip, to sam autor bardziej przypomina wycieńczonego amorami galernika, niż statecznego podskarbiego wielkiego koronnego XVII-wiecznej Polski. Za jakież grzechy w takim razie został przywiedziony na te miłosne galery? Prawdopodobnie za niebywały talent do tworzenia dworskich erotyków, za umiejętność wymyślania zręcznych metafor i barwnego opisywania upalnej miłości. Ten obyty w świecie salonowiec przy dźwiękach lutni potrafi wyczarować dosłownie wszystko, za jego sprawą nawet mróz pali a ogień chłodzi. Jednak czy dałem się nabrać na godne występku dumania zakochanych? Myślę, że wiele jeszcze braknie do tego, abym pisał peany na cześć jego twórczości. Forma przytłoczyła treść i odsłoniła niestałość uczuć opisywanych przez Morsztyna kochanków. Umie on zastawiać sidła na nobliwe matrony i strwożone brakiem doświadczenia dziewice. Trzeba przyznać, że w przekornych strofach zawarł umiejętność łowienia nawet największych cnotliwych tego świata. Łowi żartem, łowi okraszoną namiętnością chwilą, poluje na serca kruchymi wersami pełnymi zgrabnych miłostek. Daje wiele efektu a mniej liryki. Cóż, od czasu do czasu można zaszaleć w karnawale prostych hołdów oddawanych Wenerze i Kupidynowi. Dobrze co jakiś czas poprawić swój humor i być może ogrzać zziębnięte serce. W płomieniach poezji barokowego poety rozgrzeje się nawet największy emocjonalny zmarźlak. To literatura wzdychań i figli. Jeśli ktoś szuka poważnych uniesień doprowadzających do płaczu to może się srogo pomylić. Owszem, Morsztyn potrafi wyciskać łzy, ale tylko lekką tematyką ubraną w namiętne zwroty. Nie można ukrywać, że jest wytrawnym wirtuozem barwnego i finezyjnego języka. Jednak nie wolno też zapominać, że to człowiek baroku i wielbiciel francuskiej kultury z której czerpał pełnymi garściami. To kosmopolita, którego cechuje bogactwo formy wyrazu. Jest przykładem na to, że manieryczna poezja wzbudzała w jego czasach zachwyty. Ogromna ilość stosowanych przez niego środków ekspresji nadaje poezji cech wykwintnej erotyki. Jan Andrzej Morsztyn pozostanie w mojej pamięci jako znakomitość barokowego świata, godny zapamiętania twórca niepospolitych rymów. To z mojej strony wielkie uznanie dla sławy tamtych czasów. Jednak osobiste ciągoty w kierunku bardziej poważnych trendów literatury skłaniają mnie ku przeświadczeniu, że być może ostatnie dni zostaną przeze mnie uznane za chwilowy kaprys, żart uczuć, osłabienie rozumu na korzyść emocji. Nie chciałbym Was jednak w jakikolwiek sposób zniechęcić do poety, którego można obecnie poznać już tylko wśród przykładów baroku, podawanych przez nauczycieli języka polskiego. Zapomniany a jednak wart spojrzenia dla samej zabawy słowami miłosnej liryki.

Pieśń 1 5 Pieśń 2 7 Pieśń 3 8 Pieśń 4 7 Pieśń 5 8 Pieśń 6 6 Pieśń 7 6 Pieśń 8 5 Pieśń 9 8 Pieśń 10 7 Pieśń 11 7 Pieśń 12 8 Pieśń 13 6 Pieśń 14 8 Pieśń 15 8 Pieśń 16 7 Pieśń 17 5 Pieśń 18 7 Pieśń 19 8 Pieśń 20 8 Pieśń 21 6 22 9 Pieśń 23 7 Pieśń 24 8 Pieśń 25 5 Pieśni wtóre Pieśń 1 8 Pieśń 2 8 Pieśń 3 7 Pieśń 4 7 Pieśń 5 10 Pieśń 6 8 Pieśń 7 5 Pieśń 8 8 Pieśń 9 10 Pieśń 10 8 Pieśń 11 8 Pieśń 12 7 Pieśń 13 7 Pieśń 14 9 Pieśń 15 10 Pieśń 16 6 Pieśń 17 8 Pieśń 18 5 Pieśń 19 5 Pieśń 20 7 Pieśń 21 6 Pieśń 22 5 Pieśń 23 5 Pieśń 24 8

Kto by pomyślał, że z samego w sobie dziwnego pomysłu opisania idealnego dworzanina można zrobić rozprawę filozoficzną. Literatura staropolska nie przestaje mnie zaskakiwać. Bawiłam się przednio czytając pierwszą księgę. Choć pierwotnie denerwowała mnie fabuła (chłopy se zagadki wymyślają, widać, że arystokracja nie ma co robić),to potem polubiłam to, jak proste pytania Waść Mości przemieniały się w filozoficzne dysputy, a raczej monologi Kryskiego, tutejszej mitologicznej Kasandry. Najlepsze były rozmowy o języku, bo był to wręcz wstęp do gramatyki historycznej. Z nich pochodzi też chyba moja ulubiona myśl, że pismo powinno być odbiciem języka. Kilka rzeczy mierzi np. bezsensowna kłótnia Kostki z Bojanowskim, naczelnym śmieszkiem, przerywająca mowę Kryskiego, czy niekonsekwencja samego Kryskiego, który najpierw mówi, że dworzanin ma mówić cicho, a potem, że głos jego ma być donośny. Sposób prowadzenia narracji też jest nie najlepszy, ale w ogólnej kalkulacji jest to rzecz warta uwagi.

Oryginalne misterium pasyjne, które miało wpływ na rozwój całego nurtu staropolskiej dramaturgii. Dzieło bazujące na przekazach z ewangelii, apokryfów i modlitw. Wielkie dzieło tamtego czasu. Stanowi ilustracje i odwołanie do niegdysiejszych praktyk religijnych jak i teatralno-pisarskich. Dobrze zbudowany dramatyzm i melodramatyczność, język dostosowany do odbiorcy.

Język jest niesamowity. To istna kopalnia wiedzy o językowych zwyczajach, ale nie tylko. Mamy tu obraz ziemianina, a że wiek XVII to czasy naznaczone wojnami, pojawia się też obraz rycerza, obrończy wiary i wszystkiego tego, co dla współczesnych było cenne i wartościowe.

Ponadczasowa! Mimo upływu lat tematyka pozostaje aktualna. To fundament klasyki, który każdy miłośnik literatury powinien znać .Sięgając po książkę miałam pewne obawy, że sposób pisania może być zbyt wymagający, ale na szczęście nie. To literacka perełka, która udowadnia, że prawdziwa klasyka nie starzeje się nigdy. Pozycja obowiązkowa nie tylko dla miłośników klasyki, ale dla każdego, kto szuka w książce czegoś więcej niż tylko rozrywki. To książka, która uczy, porusza i inspiruje. Czas spędzony w towarzystwie dobrej literatury jest cenny.

Tę książkę czytało się naprawdę przyjemnie i trzeba przyznać, że to dobre i treściwe opracowanie dziejów literatury średniowiecznej powstałej na ziemiach polskich. Wykład jest prowadzony klarownie, bez snucia licznych dygresji i zagłębiania się w szczegóły. Na pewno Witczak nie zastąpi grubego "Średniowiecza" Michałowskiej, ale dobrze jego pracę przeczytać przed lub - dla utrwalenia - po lekturze tamtego podręcznika. Tomasz Babnis

Arcydzieło ojca polskich uczonych. Wincenty Kadłubek w barwny sposób opowiada dzieje naszego państwa od czasów starożytnych (legendarnych) do rządów księcia Leszka Białego w czasach rozbicia dzielnicowego. Bogata w liczne dygresje, wiersze, bajki, opowieści, odwołania do Biblii, mitologii i kultury antycznej. Imponuje w niej wielka wiedza oraz znajomość literatury i historii przez autora. Polecam każdemu do przeczytania, nie zważajcie na negatywne opinie osób które nie doceniają kunsztu tejże książki, osób wychowanych na Harrym Potterze i innym badziewiu które nie umywa się do Mistrza Wincentego.

„Gospodnie, da mi to wiedzieć, Bych mogł o tem czso powiedzieć, O chlebowym stole! Zgarnie na się wszystko pole, Czso w sto[do]le i w tobole, Czso le się na niwie zwięże, To wszystko na stole leże. Przetoć stoł wieliki świeboda: Staje na nim piwo i woda, I k temu mięso i chleb I wiele jinych potrzeb- Podług dostatku tego, Kto le może dostać czego.” (s. 4) Polska poezja świecka XV wieku. Oprac. Maciej Włodarski. Wyd. IV. Zmienione. BN. Wrocław 1997. XV w. Poezja świecka zaczyna się od przekazów ustnych, zasób ubogi w porównaniu do poezji religijnej. Większość władających piórem - to duchowni. Jak napisze autor opracowania, Maciej Włodarski: „poezja ta uczy, napomina, ostrzega, informuje o zdarzeniach, pomaga zapamiętać układ świąt czy trudne reguły ortograficzne”. Innymi słowy przedstawia życie w jego pełni (społeczność i jej obyczajowość zabarwiona humorem). XV w. Jednym z najbardziej znanych tekstów jest „Wiersz o chlebowym stole” Słoty. (Patrz: cytat) Autor – prawdopodobnie szlachcic z Gosławic koło Soboty, w powiecie orłowskim ziemi łęczyckiej. XV w. Zasiadanie do stołu z brudnymi rękami, łapczywość, pchanie się do miski, milczenie lub nadmierna gadatliwość- nie wchodzą w rachubę! XV w. I tu ciekawostka: To pierwszy autor, który się podpisał, Uznał swoje miano za godne utrwalenia. XV w. Poezja bez tematu miłości nie istnieje: „Miły miłą miłuje Chłop się temu dziwuje”. (s.116) Ze zbiorów Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego. I dodajmy: „Kodeks świętokrzyski” „Nie wybiraj, junochu, oczyma, Ale słuchaj cichyma uszyma. Przeradzi cie, junochu, kowanie, A i ono liczka wychowanie; Każdać panna po licu rumiana, Ale patrzej, być była domowa.” (s. 11) Wiersz z kolei o wybieraniu żony (na podobieństwo piosenki ludowej) przypomina o weselu w Kanie Galilejskiej. Rady poety: Nie wybieraj ze względu na urodę lub posag, ale dobre obyczaje. Uroda bowiem przemija, bogactwo ginie (kradzież, pożar),a dobre obyczaje ułatwiają życie obojgu. I przysłowie: „Wybieraj uchem, nie okiem”. XV w. Poezja średniowieczna… A nuty współczesne… 10/10