Historia filozofii. Tom 1. Filozofia starożytna i średniowieczna

Studenci i wykładowcy filozofii nieraz uznają szacowną "Historię..." profesora Tatarkiewicza za pracę nazbyt encyklopedyczną i trochę już przestarzałą. Prawda jest jednak taka, że w języku polskim nikt dotąd nie napisał równie klarownej syntezy idei kształtujących naszą cywilizację.

Pierwszy tom obejmuje myśl starożytną oraz średniowieczną. Profesor z wielkim szacunkiem odnosi się do czytelnika, precyzyjnie objaśniając pojęcia, procesy i argumenty składające się na wielką tradycję umysłową Zachodu. Czyni to tak umiejętnie, że jego wykład zrozumie każdy, nawet jeśli wcześniej nie zetknął się z żadnym tekstem filozoficznym.

Filozofia jest unikatowym wytworem zachodniej kultury, greckiego świata antycznego. Stanowi podstawę myślenia naukowego. Autor tłumaczy, czym różni się nauka od wiedzy praktycznej i filozofia od literatury mądrościowej (którą czasem się z filozofią myli).

Zaczynamy od spojrzenia na słynnych siedmiu mędrców, wśród których Tales jest tym, który daje początek poznaniu racjonalnemu, próbując zrozumieć, co jest zasadą (arche) rzeczywistości. Prymarną substancję odnajduje w wodzie, inni Milezyjczycy w powietrzu i bezkresie. Heraklit czyni tą zasadą ogień, widząc w nim wieczną zmianę i jedność przeciwieństw. Jesteśmy nad Morzem Jońskim, to tam po raz pierwszy refleksja przezwycięża mit.

Profesor Tatarkiewicz stworzył dzieło rzetelne, spójne, eleganckie. Odznaczające się jasnością wywodu i pięknem języka. Pokazał, że filozofia to wspaniały dialog ludzkiej myśli na przestrzeni wieków. Warto zapoznać się z tą klasyczną już publikacją, niegdyś obowiązkową dla każdego polskiego inteligenta.

Studenci i wykładowcy filozofii nieraz uznają szacowną "Historię..." profesora Tatarkiewicza za pracę nazbyt encyklopedyczną i trochę już przestarzałą. Prawda jest jednak taka, że w języku polskim nikt dotąd nie napisał równie klarownej syntezy idei kształtujących naszą cywilizację.

Pierwszy tom obejmuje myśl starożytną oraz średniowieczną. Profesor z wielkim szacunkiem...

To właśnie ta książka, mimo eseistycznego stylu, pozwoliła mi zakochać się w filozofii – szkoda, że cały cykl nie obejmuje okresu po latach 50. Mimo wszystko chapeau bas, profesorze Tatarkiewiczu!

To właśnie ta książka, mimo eseistycznego stylu, pozwoliła mi zakochać się w filozofii – szkoda, że cały cykl nie obejmuje okresu po latach 50. Mimo wszystko chapeau bas, profesorze Tatarkiewiczu!

Może męczyć, ale to najlepsze i podstawowe źródło wiedzy o myśli filozoficznej na przestrzeni dziejów.

Może męczyć, ale to najlepsze i podstawowe źródło wiedzy o myśli filozoficznej na przestrzeni dziejów.

Pozycja obowiązkowa dla każdego kto chce poznać historię myśli. Niezwykła i nieustannie aktualna praca.

Pozycja obowiązkowa dla każdego kto chce poznać historię myśli. Niezwykła i nieustannie aktualna praca.

Bardzo dobry wstęp dla początkujących adeptów filozofii.

Bardzo dobry wstęp dla początkujących adeptów filozofii.

Jesteś osobą inteligentną, mądrą, wykształconą? Nie, gwarantuję Ci, że nie jesteś, dopóki przynajmniej trochę nie liźniesz filozofii. Nie obiecuję łatwej lektury ( 3 t. ),trzeba czytać ze zrozumieniem, często powtarzać, ale jeśli nie masz wody między uszami otrzymasz nagrodę, która może wpłynąć na Twoje życie, postrzeganie świata na Twój rozwój intelektualny. Spróbuj. Nie zniechęcaj się.

Jesteś osobą inteligentną, mądrą, wykształconą? Nie, gwarantuję Ci, że nie jesteś, dopóki przynajmniej trochę nie liźniesz filozofii. Nie obiecuję łatwej lektury ( 3 t. ),trzeba czytać ze zrozumieniem, często powtarzać, ale jeśli nie masz wody między uszami otrzymasz nagrodę, która może wpłynąć na Twoje życie, postrzeganie świata na Twój rozwój intelektualny. Spróbuj. Nie...

Trudno jest ocenić coś, co tak naprawdę ocenić się nie da. Filozofia, to taka dziedzina nauki, którą każdy może sobie interpretować jak uważa. Autor przedstawia ją właśnie tak, jak on ją rozumie, a my możemy jedynie albo się z tym zgodzić, albo nie. W każdym bądź razie, Tatarkiewicz wykonał tytaniczną pracę i w możliwie dosyć przystępny sposób przedstawił czytelnikowi historię filozofii.

Trudno jest ocenić coś, co tak naprawdę ocenić się nie da. Filozofia, to taka dziedzina nauki, którą każdy może sobie interpretować jak uważa. Autor przedstawia ją właśnie tak, jak on ją rozumie, a my możemy jedynie albo się z tym zgodzić, albo nie. W każdym bądź razie, Tatarkiewicz wykonał tytaniczną pracę i w możliwie dosyć przystępny sposób przedstawił czytelnikowi...

Polecam tak o, jak się studiuje filozofię to jest to raczej odradzane do czytania, ale jak się jej nie studiuje to pewnie się po to nie sięgnie.

Polecam tak o, jak się studiuje filozofię to jest to raczej odradzane do czytania, ale jak się jej nie studiuje to pewnie się po to nie sięgnie.

Mówiąc o wszystkich tomach "Historii filozofii": jeśli ktoś nie chce masterować tej dyscypliny, tylko się z tezami zapoznać, bez ćwiczenia głowy, to wystarczy. Spokojnie, zwięźle, prostym językiem wyłożone są najważniejsze punkty orientacyjne. Jednak często wielu konceptów brakuje - nie są w ogóle omawiane, ani nawet wspominane. Dlatego warto na własną rękę zagłębiać się w ciekawiących nas myślicieli (hehe). Dla początkujących to jak najlepsze miejsce.
Tylko nie zniechęcajcie się tym, że od pierwszych stron bredzą od rzeczy - z pewnością w którejś chwili przestaną.

Mówiąc o wszystkich tomach "Historii filozofii": jeśli ktoś nie chce masterować tej dyscypliny, tylko się z tezami zapoznać, bez ćwiczenia głowy, to wystarczy. Spokojnie, zwięźle, prostym językiem wyłożone są najważniejsze punkty orientacyjne. Jednak często wielu konceptów brakuje - nie są w ogóle omawiane, ani nawet wspominane. Dlatego warto na własną rękę zagłębiać się w...

Pełna opinia pojawi się pod 3 tomem niniejszej publikacji, na chwilę obecną mogę powiedzieć, że już rozumiem dlaczego dzieło Tatarkiewicza jest wciąż cenione, zwięzłe, dosadne omówienie historii filozofii [w tym przypadku od początków do końca XIV wieku.]. Jasne, że dzieło nie jest w pełni aktualne, w końcu autor zmarł ponad 40 lat temu, ale znacznie poprawia rozumienie filozofii i higienę myślenia. Dopiero po przeczytaniu niniejszego tomu zrozumiałem jaki wpływ miała filozofia [i ma nadal] na sposób myślenia oraz wpływ na rozwój naukowy. Jak bardzo wciąż przenika różnorodne sfery życia, o czym mało kto ma pojęcie.

Forma nie jest przystępna, w końcu to specjalistyczny PODRĘCZNIK AKADEMICKI, a nie nowela czy publicystyka, więc nie rozumiem zarzutów ludzi jak nik12. Tak samo zarzutu, że nie omawia dogłębnie poszczególnych nurtów filozoficznych...przecież to HISTORIA filozofii, a nie jakiś leksykon idei filozoficznych.

Autor w niezwykle konkretny sposób przedstawia historię filozofii. Oczywiście miejscami nie jest to łatwe, szczególnie kiedy używa terminów starogreckich czy łacińskich, których nie wyjaśnia i ktoś z nimi niezaznajomiony może poczuć się zagubiony, więc lektura nie dla wszystkich i co najważniejsze nie do jednorazowego przeczytania, a do studiowania. Na pewno będę wracał do niej.

Jednak jest jedno ale...
O ile w historii filozofii Tatarkiewicz jest niedościgniony o tyle w historii nauki już jest gorzej.
Na stronie 346 pisał, że

"Albert Saksończyk kontynuował dzieło Buridana. Najwybitniejszy wszakże w szeregu tych uczonych okhamistów był Mikołaj z Oresme. Nie wszystkie jego zasługi są jeszcze znane; ale w każdym razie wiadomo, że zrobił odkrycia w trzech dziedzinach nauki ścisłej: 1) w geometrii analitycznej, 2) w teorii spadania ciał i 3) w teorii ruchu dziennego Ziemi. [...] - W sprawie ruchu Ziemi i gwiazd antycypował idee Kopernika; czynił to zresztą nie pierwszy, bo już od początku XIV w. sprawa ta była dyskutowana wśród okhamistów paryskich i już Albert Saksończyk i Franciszek de Mayronis piszą o współczesnych im fizykach, którzy twierdzili, że system astronomiczny mający Ziemię za ruchomą, a niebo gwiazd stałych za nieruchome, jest bardziej zadowalający od tradycyjnego. Oresme zaś wyłożył ten nowy system z niezwykłą pewnością i jasnością, godną Kopernika."

Widać, że Pan Tatarkiewicz nie wie za bardzo o czym pisze. Otóż Kopernik wcale nie był pewny swojej teorii Patrz np. "Jak sfałszowaliśmy historię nauki." dr Mikołaja Brykczyńskiego. Także w niej możemy znaleźć informację, że jeszcze w czasach po Galileuszu było więcej ówcześnie empirycznych dowodów za geocentryzmem niż heliocentryzmem.

Dopiero przyjaciele Kopernika w tym głównie hierarchowie kościelni go po dość sporym czasie zachęcili do wydania jego dzieła, które co warto zaznaczyć miało według dzisiejszych standardów mało naukowe podstawy.
1. Heliocentryzm Kopernika wynikał z hermetycznej wiary w boskość Słońca, co było zgodne z postawą filozofii neoplatońskiej i jej koncepcją emanacji.
2. Koncepcja miała służyć lepszym praktykom astrologicznym, gdyż astronomia była służebnicą astrologii tak jak swego czasu filozofia uchodziła za służebnicę teologii.
3. Kopernik nie był pewny swojej koncepcji, nie miał niemal żadnych naukowych podstaw czy odkryć, po badaniach doszedł do geoheliocentryzmu.

Zatem system Kopernika nie był ani pewny (sam autor miał co do niego wątpliwości) ani nie wykładał swojej teorii w sposób przejrzysty (o czym dość szczegółowo pisze dr Mikołaj Brykczyński w swojej genialnej książce "Jak sfałszowaliśmy historię nauki"; system Kopernika nie był ani prostszy ani nie wyjaśniał więcej niż system Ptolemeusza). Widać każdy (nawet ktoś pokroju Władysława Tatarkiewicza) może być zakładnikiem "mitu nauki". Jednak jak pisałem książka jest w części zdezaktualizowana, co nie umniejsza jej ogólnej wartości.

Na sam koniec powiem, że książka też nie jest tania, [pomimo najtańszej miękkiej okładki, która gnie się od samego patrzenia] a ponadto okrojona z, np. zdjęć/reprodukcji przedstawiających konkretnych filozofów. A argumentacja wydawcy, że dzisiaj jest dostęp do Internetu, więc każdy, kto chce może wygląd danego filozofa zobaczyć, więc nie będą tego umieszczać, pozostawiam bez komentarza. Tylko dziwnym trafem wydawca nadal wydaje, np. słowniki, i argument typu przecież jest dostęp do Internetu, więc każdy może każde słowo sprawdzić itd. jakoś nie działa.

**********************************************
str. 143
"Tak samo działanie Platona i Arystotelesa, Akademii i Likeionu. Dziś, gdy wszystkie te szkoły i doktryny stały się równie dalekie, oceniamy je wedle tego, co wiemy o ich późniejszej roli, a zwłaszcza co sądzimy o nich jako o zdobyczach filozoficznych. I przez to skłonni jesteśmy Platona i Arystotelesa wynosić nad wszystkich innych. Ale jeśli twierdzimy też, że więcej od innych oddziała na dzieje filozofii greckiej, to fałszujemy te dzieje."

str. 195
"WIARA A FILOZOFIA CHRZEŚCIJAN. W tym samym czasie, kiedy powstawały ostatnie systemy starożytne, neopitagoreizm i neoplatonizm, rozpoczął się rozwój nowej filozofii: filozofii chrześcijan. Była ona związana z tradycją starożytną i miała charakter analogiczny do współczesnej sobie filozofii Greków. Jednakże nie może być pojęta jako wytwór rozwoju greckiej filozofii, lecz zakłada nowy, własny początek: wiarę chrześcijańską.

Pierwotne chrześcijaństwo, nauka bezpośrednich uczniów Chrystusa, nie było systemem filozoficznym, nie robiło nawet założeń filozoficznych. Była to głównie nauka moralna. „A oto trzy istnieją zasady Pańskie" - pisał św. Barnaba - „Nadzieja żywota jako początek i koniec wiary naszej, Sprawiedliwość jako sądu początek i koniec, i Miłość radosna i weselna jako czynów sprawiedliwych świadectwo". Nauka ta streszczała się w trzech pojęciach: γνῶσις, νόμος ἱ ἐπαγγελία, czyli poznanie, prawo i zapowiedź, mianowicie poznanie Boga, prawo moralne i zapowiedź życia pośmiertnego. Nie był to system filozoficzny, ale był to fundament, na którym niebawem wzniesiono system zawierający całkowitą teorię Boga i świata, życia i zbawienia. Zagadnienia metafizyczne pochłaniały w owej epoce umysły i chrześcijanie nie mogli nie szukać rozwiązania zgodnego z ich wiarą, zwłaszcza gdy dokoła nich poganie głosili rozwiązania z tą wiarą niezgodne.

2. FILOZOFIA CHRZEŚCIJAN A FILOZOFIA GREKÓW. Chrześcijaństwo zdobywało świat dla swych idei, ale jednocześnie samo wchłaniało idee obce. Nowi jego adepci, poganie, wnosili z sobą do gmin chrześcijańskich przekonania wyhodowane przez filozofię pogańską. Niektóre części chrześcijańskiego poglądu na świat nie były wcale wy- znaczone przez pierwotną wiarę, mogły być rozwiązane w ten czy inny sposób te stały otworem dla wpływów obcych. Inne były wyznaczone przez wiarę, ale potrzebowały wyjaśnienia i sformułowania pojęciowego to było drugie pole dla obcych wpływów. Pojęcia czerpano głównie z filozofii greckiej, gdyż tam były najdoskonalsze. W okresie zaś, gdy zaczynało się chrześcijaństwo, pojęcia filozoficzne Greków były tak bardzo przepojone myślą religijną, że łatwo mogły być przystosowane do każdej wiary."

str. 236
"Ze starożytnej kultury zostało tyle, ile w Kościele i w Bizancjum. Tymczasem religia chrześcijańska szerzyła się w całej Europie. Od 260 roku zaczęła się przyjmować w krajach alpejskich i naddunajskich, po 300 r. nastąpiła szybka chrystianizacja Brytanii, w 380 uznanie chrześcijaństwa za religię państwową Rzymu, w 496 chrzest Franków, w 589 chrzest Wizygotów i Longobardów. Chrześcijaństwo nie tylko szerzyło się, ale jednocześnie rozwijało się wewnętrznie, formowało nowy pogląd na świat. I gdy w początku okresu przedstawicielami najwyższej kultury umysłowej byli Plutarch czy Pliniusz, to w końcu już Ambroży czy Augustyn. Zamknięcie Akademii Platońskiej nastąpiło w tym samym roku 529, co założenie poświęconego pracy umysłowej zakonu benedyktyńskiego."

Pełna opinia pojawi się pod 3 tomem niniejszej publikacji, na chwilę obecną mogę powiedzieć, że już rozumiem dlaczego dzieło Tatarkiewicza jest wciąż cenione, zwięzłe, dosadne omówienie historii filozofii [w tym przypadku od początków do końca XIV wieku.]. Jasne, że dzieło nie jest w pełni aktualne, w końcu autor zmarł ponad 40 lat temu, ale znacznie poprawia rozumienie...