Historia Powszechna. Średniowiecze

Książka jest długa, ma mnóstwo informacji, jest klasycznym podręcznikiem. I jest absolutnie wspaniała. W przystępny i ciekawy sposób przedstawia historię okresu, o którym tak naprawdę niewiele wiedziałem. Trudno powiedzieć ile zapamiętam, ale na pewno mam zupełnie inne poczucie średniowiecza niż przed lekturą

Z książki bije ewidentny niedobór wiedzy na pewne tematy w okresie jej pisania. Pewne tematy zostały opisane zbyt ogólnikowo (Starożytne Chiny i Indie). Aczkolwiek ogólnie opracowanie jest przejrzyste i język przystępny co sprawia że książka jest godna polecenia jako fundament do głębszego rozumienia starożytności.

Trzeci tom dziejów powszechnych PWN czytałem z nieco większym wysiłkiem niż poprzednie. Przez to, że Europa była bardziej zdecentralizowana, akcja przeskakuje pomiędzy Hiszpanią, Francją, Anglią, Szwecją i Austrią, od czasu do czasu zahaczając o Turcję, Rosję i Polskę (zwłaszcza w kontekście wojen kozackich, konfliktów z Turkami i Potopu). Najwięcej jednak mamy informacji o Francji i Anglii. Książka zawiera mnóstwo wstawek poświęconych ekonomii i stosunkom społecznym oraz niestety (bo przedstawiono to w wyjątkowo niestrawny sposób) filozoficznych, skupionych na rozważaniach np. czym jest renesans, reformacja, barok, itp. Bardzo duży nacisk położył na związek pomiędzy rozwojem ekonomicznym a potęgą danego państwa. Podsumowując, nie jest to wybitna literatura, ale zawiera sporo informacji.

Czytałem dobre kilkanaście lat temu, przygotowując się do wstępnego egzaminu z historii na studia prawnicze. Wielka cegła, pisana drobnym makiem, ale mimo to, czytało się dobrze. Napisane przystępnie, ciekawie. Wydarzenia przedstawione na różnych płaszczyznach i bardzo solidnie, np. rewolucja amerykańska albo pruski militaryzm. Polecam.

Mimo upływu lat książka wciąż może stanowić nieocenioną pomoc. Styl akademicki, wraz z niedużą objętością nie przeszkadza w odbiorze pracy. Uważam że książka jest dobra, jako preludium do zgłębiania polskiego średniowiecza, czy to jako całości, czy jego wybranych aspektów. Obecnie, jako podstawę lepiej wybrać syntezy prof. Szczura czy Jurka, aczkolwiek jako szybka powtórka praca prof. Wyrozumskiego daje radę. Największym mankamentem mojego egzemplarza jest jego zużycie - kartki nietrzymają się i wypadają, a papier nie jest jakości, takiej jakiej bym sobie życzył.

Słynny podręcznik zwany "trojaczkami" od liczby autorów ;) W temacie początków cywilizacji zmieniło się - i zmienia - tyle ustaleń, że książka ta dawno już nie wystarcza jako źródło aktualnej wiedzy. Może się jednak przydać komuś innemu, niż studenci historii, np. jako wprowadzenie do świata starożytności. Osobiście od zakończenia studiów wróciłem do niej tylko raz i zainspirowała mnie wtedy to poszerzenia wiedzy na temat początków cywilizacji - pod tym względem spełni swoje zadanie u każdego.

"Historia Powszechna" - książka autorstwa Janusza Pajewskiego jest kompletną syntezą czasów przed pierwszą wojną światową jak i podczas niej, można bardzo dużo się dowiedzieć i zrozumieć ówczesne decyzje światowych mocarstw, min. Anglia miała doskonałą dyplomację i flotę, Polska która była pod zaborami służyła jako pionek w grze i nikt jej nie chciał, dlatego trzeba naprawdę twórców Niepodległości Polski docenić za walkę militarną i tym bardziej dyplomatyczną że Polska powstała z popiołów. Autor pisze pod dyktando ówczesnej władzy rządzącej Polską Ludową chociaż miał wobec niej krytyczne spojrzenie i dlatego właśnie pisze pozytywnie proletariuszach, Leninie. W napisaniu tej książki poświęcił mnóstwo czasu, dodam że był też ekspertem od spraw historii Niemiec i napisał o tym parę książek.

Do tej pory najlepszy podręcznik o polskim średniowieczu. Przejrzysty układ i podpisane zagadnienia na akapitach sprawiają, że nada się również jako swoisty leksykon dla każdego, kto lubi dowiadywać się jeszcze czegoś z książek. Dokonam edycji tego komentarza, gdy wyjdzie lepsza praca o całym polskim średniowieczu.

Przystępując do oceny tej książki jako syntezy historii powszechnej, odniosłem wrażenie, że pewnych elementów brakowało do historii powszechnej. Na przykład synteza XVIII wieku E. Rostworowskiego docenia kulturę tego wieku, gdy Żywczyński wydaje się nie doceniać tego aspektu, skupiając się na historii politycznej. Tak to ze względu na styl ciężko było się przedrzeć przez książkę, ale niewiele wpłynie to na moją ocenę 6, z racji iż jest to podręcznik akademickieg.

Na początku warto zaznaczyć, że ta książka jest de facto skryptem akademickim i to jeszcze z lat 70, więc uważam że dla kompletnego laika lepsza będzie książka Thomasa R. Martina o starożytnym Rzymie. Jednakże polecam tę książkę dla każdego kto już coś wie o temacie i chciałby sobie powtórzyć posiadaną wiedze. Dużym minusem jest bardzo pobieżnie przedstawiony proces upadku cesarstwa zachodniego

Podręcznik Szymańskiego przeczytałem pierwszy raz w całości bodaj w 2012 roku. Jest to pozycja niezbędna dla każdego historyka, kompendium jego warsztatu. Choć kiedyś treści te wydawały się często nowe, a niektóre trudno było przyswoić, dziś wszystko wydaje się klarowne. W gruncie rzeczy każda osoba, chcąca napisać pracę historyczną powinna choć raz przeczytać tę książkę, by zdać sobie sprawę, przed jakim zadaniem jest postawiona i nie być dyletantem w tej dziedzinie. Według mnie warto mieć ją na półce i nie należy bać się zawartego w niej trudnego słownictwa. Rozdziałów nie będę przywoływał, ponieważ zrobił to ktoś przede mną. Dodam co najwyżej, że każda z sekcji posiada wskazówki bibliograficzne, na których oparł się autor i do których odsyła po szersze informacje. Jest to praca wybitna, kopalnia wiedzy, której nie da się przyswoić za jednym razem, dlatego warto do niej wracać.

Książka rzeczowo opisuje politykę Kazimierza III Wielkiego nie popadając ani w idealizację, ani w demonizację tegoż monarchy. Jest napisana ładną polszczyzną, choć niestety lekkiego pióra Wyrozumski nie miał. Książka warta polecenia weteranom historii, ale zabierając się za nią należy już mieć jakieś pojęcie na temat rządów ostatniego króla z dynastii Piastów.

Nie jest łatwo o podręcznik, który nie służyłby jedynie do "wkuwania", ale był również fascynującą podróżą po historii. Książka prof. Chwalby jest właśnie znakomitym ujęciem epoki "przedłużonego" XIX wieku, gdzie odnajdujemy obraz Polaków nie tylko zamieszkujących ziemie trzech zaborów, ale również krain, które historycznie przynależały wcześniej do Polski, jak chociażby Górny Śląsk, oraz tych, które w granicach naszego kraju nigdy nie leżały - Mazury, lecz zamieszkiwała je ludność polskojęzyczna. Tym co wyróżnia podręcznik Chwalby jest z pewnością bardzo przejrzysta kompozycja treści, skupienie się przez autora na procesach cywilizacyjnych, które, można odnieść wrażenie, miały stanowić esencję tej pracy. Procesy te zostały potraktowane bardzo szeroko, nie zabrakło miejsca także na uwagi porównawcze z zaborcami oraz innymi krajami Europy Środkowo-Wschodniej. Tworzenie się narodowości polskiej, jako jedno z najważniejszych zjawisk tego okresu, zostało przedstawione w sposób bardzo wszechstronny. Można powiedzieć nawet, że opis wypadków politycznych zszedł na drugi plan, jako nie najistotniejsza część całości, jaką jest historia. Wielkim plusem dzieła Chwalby jest również styl oraz język, jakim posługuje się autor. Olbrzymia erudycja pozwala mu na wplatanie w tok wywodu różnych uwag, które znacznie wzbogacają treść książki, oraz powodują, iż niejednokrotnie zapominamy że mamy do czynienia z podręcznikiem. Przykładem powyższego może być cytat z jednego z bardziej znanych angielskich myślicieli przełomu XVIII i XIX wieku, który charakterystyczny jest dla stosunku mocarstw zachodnich do tzw. sprawy polskiej (i to nie tylko w XIX wieku): "Zdaniem Edmunda Burke'a z początku XIX w., (...) z punktu widzenia angielskiego <<Polska mogła równie dobrze być krajem na Księżycu>>". Jeśli ktoś ma na celu próbę zrozumienia procesów historycznych, które w dużej mierze przyczyniły się do aktualnego obrazu Polski, powinien sięgnąć właśnie po podręcznik Andrzeja Chwalby.

Rzadko kiedy można się spotkać z podręcznikiem, który czyta się jak dobrą książkę. W przypadku pracy Mariusza Markiewicza właśnie tak jest. Z jednej strony wzbogaca to czysto "formalny" materiał historyczny, z drugiej zaś powoduje, iż osoba nastawiona na skorzystanie z podręcznika w celach tylko i wyłącznie dydaktycznych, może mieć kłopot z realizacją powyższego. Niemniej jednak warto sięgnąć po publikację Mariusza Markiewicza z uwagi na fakt, że nie stroni on od wplatania w narrację szeregu ciekawostek, urozmaicających tok wywodu. Autor nie unika również ocen opisywanych wydarzeń i postaci, które nierzadko mogą wzbudzić u czytelnika rozbawienie (jako przykład można podać następujący komentarz: "Jan Kazimierz z takim samym zapałem odwiedzał cudowne obrazy Matki Boskiej, jak w nocy komnaty niewiast" - s. 513). Reasumując, sięgnięcie po ten właśnie podręcznik (spośród wielu dostępnych) na pewno nie będzie z niekorzyścią dla czytelnika.

W pierwszym rozdziale autor roztrząsa znaczenie słowa ,,cywilizacja”, tak często stosowanego w publicystyce XIX stulecia. Sama praca jest faktycznie podręcznikiem, bo jednak na przestrzeni 716 stron trudno zmieścić bardziej pogłębione refleksje na temat konkretnych wydarzeń, z drugiej strony autor włącza do opisu niektórych procesów czy właśnie wydarzeń cytaty z ich uczestników. Sam Chwalba niekiedy również dodaje do opisywanej rzeczywistości własny komentarz, co dodaje narracji wyrazu. Zabiegi te oceniam zdecydowanie pozytywnie. W przystępny sposób ukazano reformy społeczne, przeprowadzone w XIX wieku we Francji, monarchii habsburskiej, Wielkiej Brytanii i Niemczech. W przypadku tych ostatnich, jak i Włoch przedstawiono zmagania uwieńczone zjednoczeniem obu krajów. Sporo miejsca zajęło opisanie przede wszystkim wojen napoleońskich oraz wojny francusko-pruskiej z jej kulminacją w postaci stłumienia Komuny Paryskiej. Zaznaczono, jaki wpływ na rozwój świadomości i światopoglądu ówczesnych społeczeństw miało wynalezienie i upowszechnienie się telefonu, kolei, telegrafu. Poza tym, czytelnik pozna na przykład warunki mieszkalne społeczności w różnych częściach globu.

Dawno mnie żadna książka tak nie wymęczyła. Czytana przez prawie miesiąc. Napisana ponad 100 lat temu po holendersku. Przetłumaczona po wojnie na niemiecki. W latach 60-tych z niemieckiego na polski. Ogromne ilości cytowań w językach francuskim, niemieckim, angielskim, łacińskim - często bez tłumaczenia - masa archaizmów (niektórych nie znalazłem w internecie np "pasztet" w którym grała orkiestra)- całe strony przypisów. Książka niestety raczej dla biegłego erudyty, którym nie jestem. Między okładkami jest historia późnego średniowiecza - czyli głównie XV wiek - koncentrująca się na pograniczu Burgundii i Francji. Książka często wskazywana jest jako dzieło przełomowe - po raz pierwszy tak mocno koncentrujące się na mentalności ludzkiej analizowanej przez pryzmat kultury. Nie ma tu chronologicznych opisów wojen, wynalazków czy koronacji. Mamy rodziały podzielone wg najbardziej typowych ideologii świeckich i religijnych oraz z podziałem na rodzaje dostępnej wtedy sztuki z wywodami autora co ona oznacza dla pobudek ludzi tamtego okresu. Jeśli chcemy poznać co kierowało życiem w tej schyłkowej epoki myślę, że warto sięgnąć po tą pozycję.

Przeleżała ta wybitna książka szereg miesięcy na mojej "półce hańby" i już żałuję każdego straconego tygodnia. Syntetyczny, bogato dokumentowany obraz Europy średniowiecza- od kultury dworskiej po materialną , od kosmogonii po charakterystykę życia prywatnego, od nauki po sposób postrzegania czasu i przestrzeni. Osobliwa konstrukcja - tekst zasadniczy uzupełniony bogatym słownikiem osób, miejsc i pojęć oraz sporym, ściśle dobranym do tekstu zbiorem ilustracji. Otrzymujemy zatem..... podręcznik. Podręcznik napisany z pasją , z talentem do opowiadania. Dla mnie to nie jest książka na raz. Z pewnością będę do niej wracał. Rzadko daję 10 ( ocena która na portalu zdarza się nawet zwykłej grafomanii :)) - 10 z ¡Olé!

Cesarstwo rzymskie istniało formalnie od roku 27 p.n.e. do roku 1453 n.e., a więc niemal piętnaście stuleci. To tak długie trwanie jednego tworu politycznego - choć jego ciągłość stała się od pewnego momentu tylko symboliczna - można podzielić na trzy odrębne okresy. Pierwszy z nich, zwany pryncypatem, liczy ponad 250 lat; od Augusta, założyciela cesarstwa, aż po Aleksandra Sewera włącznie... *** I CEZAR (GAIUS IULIUS CAESAR) - dyktator Urodzony 12 lub 13 lipca 100 lub 102 roku p.n.e. Zmarł 15 marca 44 roku p.n.e. Pięciokrotny konsul. Czterokrotny dyktator - od 44 roku p.n.e. dyktator dożywotni. W 42 roku p.n.e. uchwałą senatu i ludu zaliczony w poczet bogów jako „Divus Iulius” - Boski Juliusz. II AUGUST (GAIUS OCTAVIUS) Urodzony 29 września 63 roku p.n.e. Zmarł 19 sierpnia 14 roku n.e. Od 44 roku p.n.e. zwie się Gaius Iulius Caesar (Octavianus). Panuje od 16 stycznia 27 roku p.n.e. do śmierci jako Imperator Caesar Augustus. Po śmierci zaliczony został w poczet bogów jako „Divus Augustus”. III TYBERIUSZ (TIBERIUS CLAUDIUS NERO) Urodzony 16 listopada 42 roku p.n.e. Zmarł 16 marca 37 roku n.e. Panował jako Tiberius Caesar Augustus od 14 roku n.e. do śmierci. Po śmierci nie został zaliczony w poczet bogów. IV KALIGULA (GAIUS IULIUS CAESAR) Urodzony 31 sierpnia 12 roku n.e. Zmarł 24 stycznia 41 roku. Panował od 18 marca 37 roku jako Iulius Caesar Augustus Germanicus do śmierci. Po śmierci nie został zaliczony w poczet bogów. V KLAUDIUSZ (TIBERIUS CLAUDIUS NERO DRUSUS) Urodzony 1 sierpnia 10 roku p.n.e. Zmarł 13 października 54 roku n.e. Panował od 25 stycznia 41 roku do śmierci jako Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus. Po śmierci został zaliczony w poczet bogów jako "Divus Claudius". VI NERON (LUCIUS DOMITIUS AHENOBARBUS) Urodzony 15 grudnia 37 roku. Zmarł 9 czerwca 68 roku. Od 1 marca 50 roku Nero Claudius Drusus Germanicus. Panował od 13 października 54 roku do śmierci jako Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus. Po śmierci nie został zaliczony w poczet bogów. VII GALBA (SERVIUS SULPICIUS GALBA) Urodzony 25 grudnia około 3 roku p.n.e. Zmarł 15 stycznia 69 roku n.e. Panował od 9 czerwca 68 roku do śmierci jako Servius Galba Imperator Caesar Augustus. Nie został zaliczony w poczet bogów. VIII OTHON (MARCUS SALVIUS OTHO) Urodzony 28 kwietnia 32 roku. Zmarł 16 kwietnia 69 roku. Panował od 15 stycznia 69 roku do śmierci jako Marcus Otho Caesar Augustus. Nie został zaliczony w poczet bogów. IX WITELIUSZ (AULUS VITELIUS) Urodzony 7 lub 24 września 15 roku. Zmarł 21 grudnia 69 roku. Panował od 3 stycznia do 21 grudnia 69 roku jako Aulus Vitelius Augustus Imperator Germanicus. Nie został zaliczony w poczet bogów. X WESPAZJAN (TITUS FLAVIUS VESPASIANUS) Urodzony 17 listopada 9 roku. Zmarł 24 czerwca 79 roku. Panował od 1 lipca 69 roku do śmierci jako Imperator Caesar Vespasianus Augustus. Został zaliczony w poczet bogów jako „Divus Vespasianus”. XI TYTUS (TITUS FLAVIUS VESPASIANUS) Urodzony 30 grudnia 39 roku. Zmarł 13 września 81 roku. Panował od 24 czerwca 79 roku do śmierci jako Imperator Titus Caesar Vespasianus Augustus. Został zaliczony w poczet bogów. XII DOMICJAN (TITUS FLAVIUS DOMITIANUS) Urodzony 24 października 51 roku. Zmarł 18 września 96 roku. Panował jako Imperator Caesar Domitianus Augustus od 14 września 81 roku do 18 września 96 roku. Nie został zaliczony w poczet bogów. XIII NERWA (MARCUS COCCEIUS NERVA) Urodzony 8 listopada 30 roku. Zmarł 25 stycznia 98 roku. Panował jako Imperator Nerva Caesar Augustus od 18 września 96 roku do śmierci. Został zaliczony w poczet bogów. XIV TRAJAN Urodzony 18 września 53 roku. Zmarł 8 sierpnia 117 roku. Panował od 27 stycznia 98 roku jako Imperator Caesar Nerva Traianus Augustus. Został zaliczony w poczet bogów. Dewiza rządów: „Chcę być takim cesarzem dla obywateli, jakiego chciałbym mieć cesarza będąc obywatelem”. XV HADRIAN (PUBLIUS AELIUS HADRIANUS) Urodzony 24 stycznia 76 roku. Zmarł 10 lipca 138 roku. Panował jako Imperator Caesar Traianus Hadrianus Augustus od 11 sierpnia 117 roku do śmierci. Został zaliczony w poczet bogów. XVI ANTONINUS PIUS (TITUS AURELIUS FULVUS BOIONIUS ARRIUS ANTONINUS) Urodzony 19 września 86 roku. Zmarł 7 marca 161 roku. Po usynowieniu przez Hadriana w dniu 25 lutego 138 roku Imperator Aelius Caesar Antoninus. Panował od 10 lipca 138 roku jako Imperator Titus Aelius Caesar Antoninus Augustus, potem do 7 marca 161 roku jako Imperator Titus Aelius Caesar Hadrianus Antoninus Augustus Pius. Został zaliczony w poczet bogów. XVII LUCJUSZ WERUS Urodzony 15 grudnia 130 roku. Zmarł na początku lutego 169 roku. Od 25 lutego 138 roku zwał się Lucius Aelius Aurelius Commodus. Panował jako Imperator Caesar Lucius Aurelius Verus Augustus od 7 marca 161 roku do początków lutego 169 roku. Został zaliczony w poczet bogów. XVIII MAREK AURELIUSZ (MARCUS ANNIUS CATILIUS SEVERUS) Urodzony 26 kwietnia 121 roku. Zmarł 17 marca 180 roku. Od 130 roku zwał się Marcus Annius Verus, a od 139 roku Marcus Aelius Aurelius Verus Caesar. Panował od 7 marca 161 roku do 17 marca 180 roku jako Imperator Marcus Aurelius Verus Augustus. Został zaliczony w poczet bogów. XIX KOMMODUS (LUCIUS AELIUS AURELIUS COMMODUS) Urodzony 31 sierpnia 161 roku. Zmarł 31 grudnia 192 roku. Panował od 17 marca 180 roku do 31 grudnia 192 roku tytułując się w latach 180 - 190 Imperator Caesar Aurelius Commodus Antoninus Augustus, a w latach 191 - 192 Imperator Caesar Lucius Aelius Aurelius Commodus Augustus. Został zaliczony w poczet bogów. XX PERTYNAKS (PUBLIUS HELVIUS PERTINAX) Urodzony 1 sierpnia 126 roku. Zmarł 28 marca 193 roku. Panował od 1 stycznia do 28 marca 193 roku jako Imperator Caesar Publius Helvius Pertinax Augustus. Został zaliczony w poczet bogów. XXI DYDIUSZ JULIAN (MARCUS DIDIUS SEVERUS IULIANUS) Urodzony 24 stycznia 133 roku. Zmarł 1 czerwca 193 roku. Panował jako Marcus Didius Severus Iulianus Augustus od 28 marca do 1 czerwca 193 roku. Nie został zaliczony w poczet bogów. XXII SEPTYMIUSZ SEWER (LUCIUS SEPTIMUS SEVERUS) Urodzony 11 kwietnia 146 roku. Zmarł 4 lutego 211 roku. Panował od kwietnia 193 roku do śmierci jako Imperator Caesar Lucius Septimius Severus Pertinax Augustus. Został zaliczony w poczet bogów. (?) Po raz pierwszy stajemy tu przed pytaniem pozornie tylko formalnym, mającym jednak swoje znaczenie: czy powinno się uwzględniać tego władcę w poczcie cesarzy? PESCENNIUSZ NIGER (GAIUS PESCENNIUS NIGER IUSTUS) Urodzony przed 140 rokiem. Zmarł jesienią 194 roku. Panował jako Imperator Caesar Gaius Pescennius Niger Iustus Augustus od kwietnia 193 roku do śmierci. Nie został zaliczony w poczet bogów. (?) KLODIUSZ ALBIN (DECIMUS CLODIUS ALBINUS) Urodzony około 140 roku. Zmarł 19 lutego 197 roku. Od wiosny 193 roku zwał się jako współwładca i adoptowany syn Septymiusza Sewera - Clodius Septimius Albinus Caesar. Od stycznia 196 roku tytułował się Imperator Caesar Decimus Clodius Septimius Albinus Augustus. Nie został zaliczony w poczet bogów. XXIII GETA (LUCIUS SEPTIMUS GETA) Urodzony 27 maja 189 roku. Zmarł 26 lutego 212 roku. Panował od jesieni 209 roku wespół z ojcem Septymiuszem Sewerem i bratem Karakallą, a od 4 lutego 211 roku razem z Karakallą jako Imperator Caesar Publius Septimius Geta Augustus. Nie został zaliczony w poczet bogów. XXIV KARAKALLA (SEPTIMUS BASSIANUS) Urodzony 4 kwietnia 186 roku. Zmarł 8 kwietnia 217 roku. Od 196 roku Marcus Aurelius Antoninus Caesar. Od 198 roku Imperator Caesar Marcus Aurelius Antoninus Augustus. Panował od 211 roku wespół z ojcem Sewerem i bratem Getą, od lutego 211 roku do lutego 212 roku z Getą, potem aż do śmierci samodzielnie. Został zaliczony w poczet bogów. XXV MAKRYNUS (MARCUS OPELLIUS MACRINUS) Urodzony około 164 roku. Zmarł 8 czerwca 218 roku. Panował od 11 kwietnia 217 roku do 8 czerwca 218 roku jako Imperator Caesar Marcus Opellius Macrinus Augustus. Nie został zaliczony w poczet bogów. XXVI HELIOGABAL (VARIUS AVITUS) Urodzony w 204 roku. Zmarł 11 marca 222 roku. Panował jako Imperator Caesar Marcus Aurelius Antoninus Augustus od 16 maja 218 roku do 11 marca 222 roku. Nie został zaliczony w poczet bogów. XXVII ALEKSANDER SEWER (MARCUS GESSIUS BASSIANUS ALEXIANUS) Urodzony 1 grudnia 208 roku. Zmarł 21 marca 235 roku. Od 10 lipca 221 roku Marcus Aurelius Alexander Caesar. Panował od 11 marca 222 roku do 21 marca 235 roku jako Imperator Caesar Marcus Aurelius Severus Alexander Augustus. Został zaliczony w poczet bogów.

Autor " Mitologi Greków i Rzymian ". Rekomendowana książka to znakomity przewodnik dla czytelnika pragnącego zrozumieć źródła współczesnej Europy i jej antycznych korzeniach. To barwna opowieść, bogata w anegdoty i osobiste refleksje autora ukazana przez pryzmat historii, kultury i ludzkich losów. POLECAM !!!