Armia Napoleona

Popularne przedstawienie przemian w sztuce wojennej od schyłku średniowiecza do wybuchu wojny trzydziestoletniej. Szereg następujących po sobie rozdziałów przedstawia rozmaite epizody z ówczesnych wojen wstrząsających Europą. Zaczynamy od roli artylerii i porównania oblężenia Konstantynopola z bitwą pod Belgradem. Później śledzimy wzrost i spadek znaczenia szwajcarskich pikinierów - od wojen z Burgundią do końca wojen włoskich. Nie zabrakło wątków polskich. Opisano tu oblężenie Pskowa przez Batorego oraz bitwy pod Kircholmem i Kłuszynem. Są tu rozdziały lepsze (jak np. te poświęcone wojnie o niepodległość Holandii) i nieco gorsze, ale jako wstęp do tematyki pozycja jest ok. Wadą jest brak użytecznych map bitew - konia z rzędem temu, kto załapie posunięcia Szwajcarów z bitew z Karolem Zuchwałym z samego tekstu. Często myli się tłumacz (forced retreat to nie jest "zbrojny odwrót"). Nie ma tu również spójnej narracji, równie dobrze można czytać ją od deski do deski, jak tylko wybrane, pojedyncze rozdziały.

Poruszająca, ostatnia część opasłej trylogii. Książkę czytałem dość wolno, bo ponad 2 miesiące, starałem się jednak chłonąć każdy szczegół. Pozycja jest obładowana detalami i relacjami świadków, z których każdy ma nieco inny język pisarski. Z tego względu ,,Wielkiego Odwrotu" nie czyta się jednym tchem, ale też nie o to chodzi. Iluż to pisarzy głowiło się jak zaplanować dobrą powieść? Uważam, że najlepsze scenariusze pisze ludzkie życie. W tym przypadku otrzymujemy wstrząsającą relację dziesiątek osób, które wycofują się po zmrożonych rosyjskich bezdrożach. Opisy są ekstremalne. Dosłownie czuć zimno, głód, strach przed czającymi się w lasach Kozakami, wieśniakami z widłami i zamykającą okrążenie regularną rosyjską armią. ,,Wielki odwrót" określiłbym jako ciekawą ,,powieść drogi", gdzie bohaterowie mijają kolejne miejscowości, którym na dobre to nie wyszło (mordy, grabieże, gwałty, taktyka spalonej ziemi). To także powieść o tym, że w tak skrajnych warunkach zatraca się człowieczeństwo i, z pewnymi szlachetnymi wyjątkami, inny, słabszy, błagający o pomoc kolega staje się tylko chwilowym wyrzutem sumienia - albo i nie. Osobiście najbardziej poruszyły mnie: - liczący ponad 100 stron opis przeprawy pod Berezyną. Nie wiedziałem, że sytuacja była, aż tak ciężka (,,Połtawa" - skwitował położenie armii Napoleon). - cierpienie kobiet, które do jesieni były w Wielkiej Armii hołubione i poważane. Potem stały się najczęściej ,,zbędnym balastem". - mocny opis ostatnich chwil życia pewnej damy, która z rozpaczy udusiła swoje dziecko, wiedząc, że zaraz najprawdopodobniej zginie. - scena rozstania żołnierza z rannym koniem. - historia psa, który przemierzył z pewnym pułkiem całą Europę. Naprawdę mocne i dobre. Polecam.

To chyba jedna z najlepszych pozycji napoleońskich na polskim rynku ostatnich lat. Pierwszy tom wywołuje naprawdę pozytywne wrażenie. John Gill, pułkownik armii amerykańskiej w niezwykle skrupulatny sposób przedstawia dzieje kampanii 1809 roku. Część pierwsza, nazwana "Abensberg" koncentruje się na pierwszych dwóch tygodniach wojny. Szczególną uwagę chciałbym jednak zwrócić na genialne nakreślenie całego tła politycznego oraz przygotowań do wojny. Zakulisowe rozgrywki dyplomatyczne, negocjacje oraz poszukiwanie sojuszników przez Austriaków zostało przedstawione w sposób ciekawy i intrygujący. Narracja koncentruje się wokół ministra spraw zagranicznych, Johanna Stadiona, który był głównym architektem przygotowań Austrii do wojny. Autor świetnie ukazał wizję Stadiona, ale również problemy i rozłamy wśród austriackiej generalicji. Część militarna skupia się na kampanii w Bawarii oraz jej największych starciach: Abensbergiem i Eckmuhl. Do dyspozycji czytelnika oddano 23 mapy. Ponadto w książce znajdują się 4 schematy, 5 tabel oraz wkładka ilustracyjna.

Jeśli dobrze liczę, to druga dostępna po polsku biografia Fryderyka II zwanego w Niemczech nie bez powodu Wielkim. W przeciwieństwie do leciwej i przekrojowej pozycji S. Salmonowicza skupia się na działalności militarnej Fryca. Materiału jest dość, jako że Stary Fryc spędził kawał swojego życia na wojaczce. Świetnie opisano relacje króla z osobami z najbliższego otoczenia - ojcem, marszałkiem Schwerinem, Starym Dessauczykiem, Seydlitzem, bratem Henrykiem. Ogromnym plusem są anegdoty opisujące stosunek króla do prostego, często niepiśmiennego rekruta. Zdecydowanie warto ją mieć a życie prywatne, administrację i politykę zagraniczną uzupełnić pracą Tima Blanninga.

Styczeń rozpoczynam mocnym uderzeniem i już wiem, że to będzie jedna z lepszych pozycji przeczytanych przeze mnie w tym roku. Christer Bergstrom podjął się opracowania tematu dość znanego, czyli niemieckiej ofensywy w Ardenach, jednak trzeba zaznaczyć, że autor wykonał gigantyczną pracę, której wynikiem jest ponad 500 stron w formacie A4. Praca jest napisana w dobrym stylu. Narracja pełna jest różnego rodzaju ciekawostek typu rola U-bootów w czasie niemieckiej ofensywy. Sporo jest również cytatów z wspomnień zarówno amerykańskich jak i niemieckich żołnierzy, dzięki czemu można jeszcze lepiej poczuć klimat tamtych dni. Dobrze też śledzi się omawiane wydarzenia na umieszczonych w książce mapach. Nie są one może najlepsze jakie widziałem w tego rodzaju publikacjach, ale nie pewno są całkiem niezłe i w miarę pozwalają się orientować w sytuacji. Dużą zaletą pracy jest też rozprawienie się z różnego rodzaju mitami, które narosły wokół walk w Ardenach jak niedobory paliwa, które miały dotykać Niemców czy zawyżanie strat zadanych przez alianckie lotnictwo. Godny zauważenia jest też fakt, że Bergstrom opisuje działania militarne aż do końca stycznia 1945 roku i jak sam zauważa, historycy często przyjmują, iż ofensywa zakończyła się wcześniej (końcem grudnia lub 15 stycznia),przy czym autor nie ogranicza się tylko do działań lądowych, ale szeroko opisuje także rywalizację w powietrzu, w tym także uderzenia niemieckie jak Operacja Bodenplatte. Książka jest świetnie wydana, liczne zdjęcia stanowią znakomite uzupełnienie tekstu. Czytelnik znajdzie też trochę danych statystycznych dotyczących strat w ludziach lub sprzęcie czy Ordre de Bataille walczących stron. Niestety, warstwa edytorska trochę kuleje w tej pozycji. Tłumaczowi przytrafiło się sporo literówek, niektóre wpadki są nawet dosyć zabawne ("Śnieg był czarowny od ich krwi" na s. 422),ale już brak podpisów pod niektórymi fotografiami jest drażniący. Wydawnictwo zapowiedziało, że wyda też pracę Bergstroma o operacji Market Garden, no i po lekturze "Ardenów" nie mam wątpliwości, że jeśli ukaże się kolejna książka szwedzkiego historyka, to również po nią sięgnę.

Modelowa historyczna książka popularnonaukowa. Autor przedstawia kluczowy okres w historii Szwecji, czyli lata 1625 – 1656, wybierając sobie za bohatera Erika Jönssona Dahlberga, późniejszą ważną postać z historii tego kraju. Nie jest to przy tym biografia czy podręcznik historii politycznej, czy nawet esej bądź publicystyka historyczna. Najlepszą definicją byłoby określenie tej pozycji, jako popularnonaukowej monografii XVII-wiecznej wojny, sposobów jej prowadzenia i konsekwencji. Pokazując losy bohatera, Erika - na razie Jönssona, autor wyjaśniając tło wydarzeń omawia genezę i przyczyny wojny trzydziestoletniej, jej przebieg, główne bitwy, rokowania pokojowe, a przede wszystkim wojenne realia, z lubością pomijane przez historyków. Gdy Erik lub inne postacie bądź wydarzenia historyczne stykają się z jakimś problemem, autor opisuje jak sobie radzono z nim w XVII wieku (np. edukacja dzieci, ówczesne zwyczaje żywieniowe, stroje, działanie poczty, logistyka transportów wojskowych etc.). Zasadniczo kulisy treści ograniczają się do basenu Morza Śródziemnego oraz krajów zaangażowanych w wojnę trzydziestoletnią (i Rzeczpospolitej Obojga Narodów),ale są krótkie wypady do Nowego Świata, Stambułu czy wybrzeży Afryki. Książka rozpoczyna się odpisu bitwy pod Warszawą, niezbyt miłego oczom czytelników przyzwyczajonych do bogoojczyźnianego stylu pisania o wojnach naszych przodków (ani naszym wikipedystom, którzy nie chcą się przyznać do przegranej w tej batalii). Pokazuje archaiczność ówczesnego modelu polskiej wojskowości, w tym husarii, wielbionej przez fanów polityki historycznej. Autor trafnie zauważył, że zarówno ta formacja,jak i reszta polskiej kawalerii sprawdzała się w walkach z wrogami ze wschodu (Tatarzy, Turcy, Moskwa),ale już nie z zachodnimi (i istotnie, poza Kircholmem i małą bitwą pod Trzcianą nasza konnica nie radziła sobie ze Szwedami). Wbrew niektórym opiniom Englund nie oszczędza swoich rodaków. System polityczno-ekonomiczny Szwecji był delikatnie mówiąc daleki od ideału. Armia wcale tak dobrze nie wyekwipowana ani zorganizowana (aczkolwiek lepiej od naszej oraz habsburskiej),a jej dowódcy byli przede wszystkim pazerni na łupy. Opis wygranych bitew nie pokazuje „chwały szwedzkiego oręża”, tylko „krew pot i łzy” na polu walki oraz ogromną niekompetencję dowódców stron przeciwnych. Zamiast zalewu nazw i nazwisk mnóstwo łatwo przyswajanych informacji – np. o tym, że większość strat wśród żołnierzy była spowodowana chorobami i dezercjami, a nie śmiercią na polu bitwy, trupy były odzierane z odzieży i wszystkiego co wartościowe, w szwedzkiej armii tylko 1 na 12 żołnierzy pochodził z terenu tego kraju (w którym nota bene nie było pańszczyzny),a w riksdagu swoje przedstawicielstwo mieli nawet chłopi, królowa Krystyna nie była ani ładna ani romantyczna, ani cnotliwa, geneza szwedzkiego pieczywa chrupkiego miała bardzo przyziemny charakter, zdobyte armaty często były bezwartościowe z uwagi na inny kaliber kul, a Wiedeń był wówczas dużo mniejszy od Pragi. Natomiast, o czym autor nie pisze wprost, jednym w czym ówczesna Szwecja górowała nad resztą krajów europejskich był stosunkowo łatwy awans do elity. I dla ludzi wywodzących się z chłopstwa, jak bohater książki jak i dla obcych oficerów (głównie Niemców),kupców i przemysłowców (głównie Holendrów),później przeważnie uszlachcanych. I te różnice w kompetencjach m.in. dowódców czy organizatorów funkcjonowania armii były tak naprawdę siłą ówczesnego kraju Trzech Koron. To wszystko pokazuje bardzo dobre rozłożenie akcentów pomiędzy historię elit, a całej reszty ówczesnych społeczeństw. Ale w beczce miodu jest i łyżka dziegciu. Przekład tragiczny pod względem kulturowym i fatalna redakcja. Tłumacz nie wiedział, a wydawca nie sprawdził, że m.in. Brünn to nic innego jak morawskie Brno. Trier to Trewir, a Regensburg to Ratyzbona. Lewobrzeżna Praga to Mala Strana, a nie Małe Miejsce, a "Dyna" to po polsku Dźwina, uchodząca do Bałtyku w Rydze (i bitwa nad Dźwiną a nie pod Dyną). Źle wygląda nie stosowanie imion i nazwisk części panujących zgodnie z obowiązująca u nas tradycją. Czyli jest jeszcze cesarz Ferdynand II i III, ale zamiast Jerzego Rakoczego pojawia się … Georg (jeśli już to powinien występować jako György) Rakoczi, zamiast elektora saskiego Jana Jerzego – Johan Georg von Sachsen, a w miejsce elektora brandenburskiego Jerzego Wilhelma – Georg Wilhelm von Brandenburg. Książęta Kolonii i Moguncji byli arcybiskupami tych archidiecezji, a nie władcami. W husarii służyli husarze, a nie huzarzy, którzy posługiwali się nie lancami, a znacznie dłuższymi kopiami itd. Nie wystarczy znać język, trzeba bardzo dobrze rozumieć treść tłumaczonego dzieła. Brakuje też objaśnień wielu terminów czy wyjaśnień związanych z nazwami geograficznymi czy poszczególnymi postaciami historycznymi. To wszystko wpływa niestety na ocenę całości. Tym niemniej książkę, mimo jej solidnej objętości (800 storn) pochłania się szybko i z dużą satysfakcją. Tym bardziej, że odbrązawia dawne „sztuki” – zarówno wojenną, jak i dyplomatyczną.

Piekło Flandrii. Druga pozycja K. Marcinka poświęcona zmaganiom we Flandrii podczas I wojny światowej. Autor przekrojowo opisuje zmagania począwszy od bitwy pod Pilckem przez Messines (świetny opis walk pod ziemią i wojny minerskiej!) aż do epilogu pod tytułowym Passchendaele. W pracy raczej podążamy za plecami atakujących Brytyjczyków (umownie - z uwagi na ogromną rolę żołnierzy z Antypodów i Kanady) niż broniących się Niemców. Autor jednakże okazuje swoje współczucie dla ofiar po obu stronach zasieków bez rozróżnienia. Kolejne "suche" opisy bitew (batalion X posunął się o Y jardów i zajął pozostałości lasu Z) są równoważone opisami warunków w jakim przyszło walczyć obu stronom, a nie były to warunki przyjemne - wszechogarniające błoto, deszcz i artyleria spadająca na głowy. Na końcu znalazło się miejsce na krótki opis walki powietrznej nad Flandrią. Jedyny minusik za używanie imperialnych jednostek miary. Tak zapewne było wygodniej jednakże osobiście wolałbym zachowanie metrów zamiast jardów. Poza tym książka obowiązkowa dla osób zgłębiających I WŚ.

"Must read" jeżeli chodzi o epokę napoleońską. Nie jest to opracowanie z samymi suchymi faktami, liczbami itd. Na duży plus zasługują liczne zaczerpnięcia z pamiętników uczestników wydarzeń. Sprawia to, że książka wcale nie jest nudna i czyta się ją rewelacyjnie. Następną pozycją którą zamierzam przeczytać będzie oczywiście "Napoleon, Alexander i Europa 1806-1812". Również tego samego autora.

Niestety cały czas nieznany w Polsce temat acz arcyciekawy. To chyba pierwsza dostępna dla polskiego czytelnika tak obszerna monografia tematu. Wojny włoskie, które trwały w latach 1494-1559 rozpoczęły się od konfliktu o Neapol pomiędzy Francją a Mediolanem. Z czasem do konfliktu dołączały inne włoskie państwa i Hiszpania, by w ostatecznej fazie konflikt stał się rywalizacją habsbursko-francuską o dominację w Europie. Autor posługując się bogatym materiałem źródłowym przedstawił w interesujący sposób kontekst polityczny, przebieg najważniejszych bitew i realia ówczesnej sztuki wojennej. 450 stron obfituje w ciekawe biogramy, a styl pisarski autora nie nuży czytelnika. Dobrze uzupełnia kontekst historyczny lektura takich publikacji jak "Ci okrutni Sforzowie" i "Wawrzyniec Wspaniały" oraz polityczną biografia osławionej rodziny Borgiów autorstwa R. Cervaso. Jedynym minusem jest brak jakiegokolwiek opisu systemu zaciężnego. Autor wymienia główne rodzaje armii w systemie zaciężnym i najemnym, lecz dokonuje opisu jedynie systemu najemnego pozostawiając kwestię armii zaciężnej odłogiem.

Ciekawa pozycja w sumieniu o mało poruszanym temacie wojskowości i nowatorska na polskim rynku. Autorzy udowadniają, że współczesna dyscyplina wojskowa pojawiła się dopiero w XVIII wieku wcześniej porządek podczas bitwy opierał się na wewnętrznej solidarności grupy jak przypadku najemników szwajcarskich czy dzięki gorliwości religijnej jak zakony rycerskie czy husyci. Jest to o tyle ciekawe, że nowoczesna dyscyplina jest wynikiem interpretacji źródeł antycznych, które chwaliły dyscyplinę rzymską a która była pisana przez teoretyków. Ponieważ źródła pisane przez wojskowych zupełnie inaczej przedstawiały te sprawy. Słynne legiony rzymskie opierały się na motywacji pozytywnej wobec żołnierzy a nie negatywnej typu wściekłego kaprala i kar cielesnych. Duży nacisk na motywację negatywną wyczytali sobie później Prusacy, którzy z konsekwencją wprowadzili te zasady w życie. Dużym plusem jest sięgnięcie do psychologii pola walki oraz jej mechaniki, pokazanie czytelnikowi jak to musiało wyglądać. Najlepiej wyszło w przypadku legionów, gdzie posiadamy dużo źródeł. Opisanie roli centurionów jako elitarnych wojowników, którzy walczyli w pierwszym szeregu i ostatni schodzili w pola bitwy. Oni przełamywali szyki wroga i trzymali własne dając przykład męstwa i ściągając na siebie uderzenie wroga. Książka sama jest nowatorska dopiero porusza wiele tematów dlatego nie wszystko jest wyjaśnione czy opisane wyczerpująco. Ale jest dobrym początkiem do zastosowania nowych metod badania historii wojskowości.

Dobra Książka - złe wydanie. "Operacja Barbarossa klęska Niemiec na wschodzie" jest rozbudowaną pracą doktorską Davida Stahela. Autor jest niezależnym naukowcem. Nie mam pojęcia co oznacza "niezależny" w tym kontekście. Tak wydawca reklamuje twórcę na okładce. Książka jest niezwykle lekka w odbiorze. Język żywy, poprzetykany licznymi wspomnieniami. Całość czyta się prawie tak, jak niektóre książki Antony Beevor-a. Autor starannie i metodycznie podchodzi do tematu. Wspiera się ogromem różnorodnego materiału źródłowego. Swoje tezy ilustruje też wykresami i porównaniami. W tekście są obecne mapy przygotowane przez Profesora Glantza. Tutaj wydawca dał przysłowiowego ciała. Mapy są w oryginale kolorowe. W książce mamy czarno- białe kopie. Zmniejsza to ich czytelność. Szkoda, bo są doskonałe... Wydanie w miękkiej oprawie z obwolutą. Papier stron biały. W książce brak zdjęć - mimo, że w oryginale się znajdują. Oszczędności? Szkoda, że jak wśród słabych i przeciętnych pozycji trafi się perełka to jest ona niestarannie wydana. Książka obala największy mit dotyczący agresji III Rzeszy na ZSRR, że miała ona jakiekolwiek szanse powodzenia. Czytając ją trudno nie zgodzić się z większością argumentów autora. Dobra lektura dla zaawansowanych i średnio siedzących w temacie.

Książka ma swoje lata, jednak warta przeczytania. Nie znajdziemy tu przypisów czysto naukowych, a o bibliografii można zapomnieć. Jednak opowieść, bo tak bym to nazwał, czyta się dobrze, sporo szczegółów. Nie lubię morza i nie kryje się z tym, jednak gdzieś tam wojskowość niderlandzka na tyle mnie interesuje, że sięgnąłem po książkę. Warto, choć może co niektórych przynudzić.

II wojna światowa to jest największa moja zajawka, jeżeli chodzi o historię ludzkości. Nie, żebym pochwalał pomysł wywołania tej wojny 1 września 1939 roku, ale zawsze mnie ona interesowała i raczej się to nie zmieni. Bardzo mi się spodobało, że w tej książce zostały wspomniane bliskie mojemu sercu miejscowości jak Pakość, Bydgoszcz czy Kołobrzeg - miasta, z którymi mam głęboko zakorzenione wspomnienia, mieszkali moi bliscy, dalsi znajomi. Wędrówka ludów i walki w partyzantkach była w pierwszej połowie lat czterdziestych XX wieku bardzo powszechna. Jeżeli ktoś lubi filmy wojenne, to gorąco zachęcam do obejrzenia "Jarzębiny czerwonej" w reżyserii małżeństwa Ewy i Czesława Petelskich, gdzie jest w nieco okrojonej wersji omówiona bitwa o Kołobrzeg i Świnoujście.

Biegu dziejów nie da się oszukać. Trąci to trochę historycznym determinizmem, ale pewne rzeczy prędzej czy później muszą nadejść. Gdy naprzeciwko siebie staje połykająca kolejne terytoria wschodząca potęga i dogorywające państewko, ograniczone praktycznie do murów jednego miasta, wynik starcia może być tylko jeden. Jak w ewolucji – silniejszy byt wypiera słabszy. Cesarstwo Bizantyńskie znikło w mrokach dziejów, by zrobić miejsce dla nowego dominatora w tej części świata – Imperium Osmańskiego. Jak doszło do tego, że po jednym z najświetniejszych organizmów państwowych średniowiecza pozostały tylko mury wiekowych świątyń i mające wybitnie pejoratywne znaczenie określenia „bizantynizm” i „bizantyński”? Musimy się cofnąć w czasie o sześć wieków, a pomoże nam w tym lektura książki Rogera Crowleya „1453. Upadek Konstantynopola”. Roger Crowley to angielski pisarz (urodzony w 1951 roku),nie historyk, ale absolwent literatury angielskiej na uniwersytecie w Cambridge. Jego dorobek jest skromny, ale każda z trzech książek tego Autora spotykała się z uznaniem środowiska. Życie, praca i podróże po krajach śródziemnomorskich określiły teren jego zainteresowań. „1453. Upadek Konstantynopola” to jego druga po „Morskich imperiach”książka, która ukazuje się w naszym kraju. Na wydanie czeka jeszcze historia Wenecji „City of Fortune”. Polski czytelnik otrzymuje do ręki „Upadek…” osiem lat po premierze. Książka Crowleya to opowieść „o odwadze i okrucieństwie, technicznej przemyślności i szczęściu, tchórzostwie, uprzedzeniach i tajemnicach”, a przede wszystkim o mieście, które muzułmanie nazywali „Czerwonym Jabłkiem”, „kością w gardle Allacha”, „miastem, którego pożąda świat”. Już Mahomet przewidywał, że przyjdzie taki dzień, że wyznawcy wiary narodzonej na arabskiej pustyni zdobędą Konstantynopol. Próbowali kilkukrotnie. Zawsze bezskutecznie. Mieszkańcy Konstantynopola – Rzymianie, jak sami siebie nazywali – liczyli na to, że i wiosną 1453 roku obronią swoje miasto. Nie bez podstaw, bo jak dotąd tylko raz udało się je zająć wrogom, i to najmniej oczekiwanym, bo członkom IV krucjaty (w 1204 roku. Bizancjum było oblegane ponad dwadzieścia razy, ale murów cesarza Teodozjusza z V wieku od strony lądu nikomu nie udało się sforsować. Zdobycie miasta przez Turków osmańskich poprzedził wiek epidemii, katastrof naturalnych, postępującej biedy. Nic więc dziwnego, że morale ludności było niskie. Ale w rodzącym się Imperium Osmańskim też nie było idealnie. Państwem wstrząsały wewnętrzne konflikty, sporo energii pochłaniały też walki z Węgrami. W końcu sułtan Murad II doszedł do wniosku, że jego państwo nie będzie bezpieczne, dopóki Konstantynopol pozostanie enklawą chrześcijaństwa na jego terytorium. W testamencie dla syna, Mehmeda II, przekazał mu, aby w końcu zdobył to miasto. Oblężenie było też starciem wybitnych osobowości – Mehmeda i cesarza Konstantyna XI Paleologa. Przyszło im jednak działać w zupełnie innych okolicznościach. Jeden rządził państwem w przeddzień szczytu potęgi; drugi praktycznie już tylko odliczał czas do końca panowania. Obaj skończyli też zupełnie inaczej: Mehmed otrzymał tytuł Fatih (Zdobywca),z kolei wypchaną słomą głowę cesarza obwożono po państwie Turków na dowód zwycięstwa nad niewiernymi. Autorów należą się pochwały za plastyczne i drobiazgowe – ale nie nużące – przedstawienie opisu oblegania stolicy cesarstwa wschodniorzymskiego. Crowley przyznaje, że „raport z oblężonego miasta” może być niedokładny, a miejscami zawierać może i błędy. Autor korzystał z nielicznych źródeł z epoki, głównie powstałych w obozie chrześcijańskim. Musiał więc odrzucić skłonność do przesady średniowiecznych kronikarzy, oddzielić fakty od legend. Udało mu się to, choć przyznaje, że nie w pełni poradził sobie z rekonstrukcją wydarzeń. Jednak te niedociągnięcia – nawet jeśli komuś uda się je uchwycić – nie zabierają przyjemności płynącej z lektury. To też interesująca nauka technik oblężniczych późnego średniowiecza i zapowiedź nowej – masowego ostrzału artyleryjskiego. Przyznam, że podczas czytania książki migały mi przed oczami obrazki z trzeciej części „Władcy Pierścieni” – scen oblegania stolicy Gondoru, Minas Tirith… „Upadek…” ukazał się nakładem Domu Wydawniczego Rebis. To rękojmia, że otrzymujemy do rąk książkę wydaną na bardzo dobrym poziomie. W tym konkretnym przypadku – w twardej oprawie, z licznymi ilustracjami, po świetnej robocie edytorskiej i redakcyjnej.

Książka ciekawa,styl pisarski jak zawsze świetny u tego autora,jednak razi jakby wybielanie strony republikańskiej . Owszem przedstawione są zbrodnie,egzekucje itp. ale człowiek ma uwierzyć że strona republikańska na przykład dokonała jednego gwałtu na zakonnicy i to wszystko,bo chodzili do burdelu a nacjonaliści to tylko rozpasane zwierzęta,bez czci i honoru? . Dla Mnie to słabe bo republikanie aniołkami na pewno nie byli . Także wyśmiewanie lub raczej ironicznie podejście do dogmatów czy tradycji katolickich ,mimo że nie jestem gorliwym katolikiem, i występki kleru także mnie rażą,uważam za profesjonalne. Peter Heather ,Peter Wilson czy Judith Herrin na przykład to profesjonaliści wysokiej klasy,przy panu Beevorze. Tym bardziej że nie było nawet słowa oburzenia na opis wykopania zwłok zakonnicy i tańców z nią,co jednak robi pospolity motłoch. Na szczęście trochę autor rehabilituje się dobrym nie nużącym opisem konfliktu i stwierdzeniem że zwycięstwo republikanów, również mogłoby się skończyć dla Hiszpanii niewesoło. Także wspomnienia uczestników konfliktu,zaliczam na plus .

Genialne źródło historyczne. Książka świetnie napisana (choć tutaj zapewne należą się też gratulacje tłumaczowi) oraz bardzo zabawna. Dla Polaków nieocenione źródło informacji o naszych przodkach, zwłaszcza że zupełnie nie do nas skierowane. Tytuł warty przeczytanie choćby tylko na wzgląd na opisy relacji pomiędzy tureckimi żołnierzami a ludnością cywilną Galicji.

Mimo, iż nie przepadam za pozycjami z tak szczegółowymi opisami bitew, to dla I kampanii polskiej zrobiłem wyjątek. I w sumie nie zawiodłem się, książka nie przytłacza i co było dla mnie miłym zaskoczeniem zawiera mnóstwo opisów poszczególnych formacji armii cesarskiej, jak i używanych broni (taki wstęp dla laika). Same bitwy zostały opisane w sposób bardzo szczegółowy, jak dla mnie - przynajmniej nie na tym etapie wtajemniczenia - troszkę zbyt szczegółowo. Niezależnie od tego kto zwyciężał w opisanych bitwach były to przykłady nieludzkiej rzezi potęgowanej przez fatalne warunki pogodowe i brak odpowiedniego zaopatrzenia. Natomiast żeby wyrobić sobie zdanie należy sięgnąć po więcej pozycji w tym temacie. Trochę mi zabrakło opisania szerszych ram konfliktu i tego jak się ostatecznie zakończył, aż do pokoju w Tylży.

Naprawdę dobrze opisana kampania 1813 - z punktu widzenia historyka jest to najtrudniejsza kampania Napoleona do opisania; 3-4 armie koalicji manewrujące w Niemczech niezależnie od siebie, stąd szacunek dla autora. Nie jest to jednak ten polot i epickość, co u "analogicznej" tematycznie kampanii 1814 Houssay'a, ale co najmniej 7 się należy.

Bitwa o Maltę to obok rekonkwisty i odsieczy wiedeńskiej najważniejsze zwycięstwo chrześcijańskiej Europy nad Islamem. Obrona Malty przed siłami muzułmańskimi ukształtowała podział Morza Śródziemnego, który przetrwał do dziś, na chrześcijańskie północ i zachód oraz muzułmańskie południe i wschód. Książka historyczna, ale napisana jak powieść. Czyta się lekko i przyjemnie.

"Pierwsze walki brytyjsko-włoskie 1939-1941" to pozycja otwierająca sześciotomowy cykl poświęcony walkom w basenie Morza Śródziemnego i na Bliskim Wschodzie, który był częścią oficjalnej brytyjskiej historii drugiej wojny światowej. Brytyjski oficer, Ian Stanley Ord Playfair, nie skupia się jednak w swojej pracy tylko na działaniach wojennych (trochę na przekór tytułowi walki brytyjsko-włoskie wybuchły w 1940 roku). To też w dużej mierze opowieść o administracji brytyjskimi terytoriami, logistyce, przygotowaniach do wojny, problemach z dostarczaniem zaopatrzenia, ludzi czy maszyn (to przerzucanie pojedynczych maszyn na Maltę czy do północnej Afryki przez Takoradi w Ghanie pokazuje jaka była skala problemu). Dużo miejsca poświęcono też interesującym rozważaniom politycznym - przedwojennym rozmowom brytyjsko-włoskim czy negocjacjom toczącym się między Brytyjczykami a Grekami czy Turkami o pomocy wojskowej jakiej należy udzielić tym krajom. Oczywiście, najciekawszymi fragmentami są te poświęcone działaniom militarnym. Autor przedstawia opisy walk na lądzie, w morzu oraz w powietrzu i przyznam, że dużym zaskoczeniem były dla mnie, do tej pory nieznane, działania militarne w Etiopii czy Somali Brytyjskim. To oficjalna historia, więc należy być przygotowanym, że dominuje brytyjski punkt widzenia, niewiele jest tutaj o samej armii włoskiej czy ich perspektywie na te wydarzenia, lecz na pewno jest to wyróżniająca się pozycja ze względu na podejmowaną tematykę. Jeśli chodzi o korektę, to mogło być troszkę lepiej, trafiają się literówki, niektóre nawet dość śmieszne, mapy też są różnej jakości, niektóre kolorowe, inne nie. Książka ukazała się w 2014 roku i szkoda, że wydawnictwo nie podjęło się wydania kolejnych pozycji z tego cyklu.