Michiel de Ruyter. Najwybitniejszy holenderski admirał

Świetnie napisana historia podbojów Portugalczyków na Oceanie Indyjskim. W sumie rzadko poruszany i eksponowany okres, który jest napakowany niesamowitymi wydarzeniami takimi jak przykłady przygniatającej ludzkiej głupoty, agresywności, niekompetencji, braku empatii, czy zrozumienia,. Ponadto możemy zobaczyć jak ludzie małej inteligencji, zaślepieni ideologią/patriotyzmem lub religią czynią rzeczy niemądre oraz haniebne. Z drugiej strony rzadkie (a tym bardziej wpadające w oko) przypadki heroizmu, rozwagi, sprytu i miłosierdzia są często nienagradzane, a nawet karane. Można więcej? Chcę więcej!

Podtytuł dodany przez wydawcę zdradza wszystko. Faktycznie autor przedstawia rok po roku przebieg papieskiej krucjaty wszczętej dla zdławienia kataryzmu. Pokazuje jak z krucjaty pod osobistymi auspicjami Innocentego III stopniowo stawała się prywatną wyprawą łupieżczą rycerstwa z północnej Francji. Doceniam, że autor odwiedził opisywane miejsca i starał się skonfrontować własne obserwacje z opisem zawartym w kronikach. W trakcie lektury nie mogłem się jednak oprzeć wrażeniu, że autor otwarcie kibicuje jednej stronie, czyli głównemu przywódcy krucjaty - Szymonowi z Montfortu, rycerzowi co najmniej kontrowersyjnemu, który w drodze do celu nie cofnął się przed niczym. Sam kataryzm jako zjawisko społeczne został ledwo poruszony na wstępie, tytułem wprowadzenia. Dla fanów batalistyki średniowiecznej spod znaku Charlesa Omana.

Modelowa historyczna książka popularnonaukowa. Autor przedstawia kluczowy okres w historii Szwecji, czyli lata 1625 – 1656, wybierając sobie za bohatera Erika Jönssona Dahlberga, późniejszą ważną postać z historii tego kraju. Nie jest to przy tym biografia czy podręcznik historii politycznej, czy nawet esej bądź publicystyka historyczna. Najlepszą definicją byłoby określenie tej pozycji, jako popularnonaukowej monografii XVII-wiecznej wojny, sposobów jej prowadzenia i konsekwencji. Pokazując losy bohatera, Erika - na razie Jönssona, autor wyjaśniając tło wydarzeń omawia genezę i przyczyny wojny trzydziestoletniej, jej przebieg, główne bitwy, rokowania pokojowe, a przede wszystkim wojenne realia, z lubością pomijane przez historyków. Gdy Erik lub inne postacie bądź wydarzenia historyczne stykają się z jakimś problemem, autor opisuje jak sobie radzono z nim w XVII wieku (np. edukacja dzieci, ówczesne zwyczaje żywieniowe, stroje, działanie poczty, logistyka transportów wojskowych etc.). Zasadniczo kulisy treści ograniczają się do basenu Morza Śródziemnego oraz krajów zaangażowanych w wojnę trzydziestoletnią (i Rzeczpospolitej Obojga Narodów), ale są krótkie wypady do Nowego Świata, Stambułu czy wybrzeży Afryki. Książka rozpoczyna się odpisu bitwy pod Warszawą, niezbyt miłego oczom czytelników przyzwyczajonych do bogoojczyźnianego stylu pisania o wojnach naszych przodków (ani naszym wikipedystom, którzy nie chcą się przyznać do przegranej w tej batalii). Pokazuje archaiczność ówczesnego modelu polskiej wojskowości, w tym husarii, wielbionej przez fanów polityki historycznej. Autor trafnie zauważył, że zarówno ta formacja,jak i reszta polskiej kawalerii sprawdzała się w walkach z wrogami ze wschodu (Tatarzy, Turcy, Moskwa), ale już nie z zachodnimi (i istotnie, poza Kircholmem i małą bitwą pod Trzcianą nasza konnica nie radziła sobie ze Szwedami). Wbrew niektórym opiniom Englund nie oszczędza swoich rodaków. System polityczno-ekonomiczny Szwecji był delikatnie mówiąc daleki od ideału. Armia wcale tak dobrze nie wyekwipowana ani zorganizowana (aczkolwiek lepiej od naszej oraz habsburskiej), a jej dowódcy byli przede wszystkim pazerni na łupy. Opis wygranych bitew nie pokazuje „chwały szwedzkiego oręża”, tylko „krew pot i łzy” na polu walki oraz ogromną niekompetencję dowódców stron przeciwnych. Zamiast zalewu nazw i nazwisk mnóstwo łatwo przyswajanych informacji – np. o tym, że większość strat wśród żołnierzy była spowodowana chorobami i dezercjami, a nie śmiercią na polu bitwy, trupy były odzierane z odzieży i wszystkiego co wartościowe, w szwedzkiej armii tylko 1 na 12 żołnierzy pochodził z terenu tego kraju (w którym nota bene nie było pańszczyzny), a w riksdagu swoje przedstawicielstwo mieli nawet chłopi, królowa Krystyna nie była ani ładna ani romantyczna, ani cnotliwa, geneza szwedzkiego pieczywa chrupkiego miała bardzo przyziemny charakter, zdobyte armaty często były bezwartościowe z uwagi na inny kaliber kul, a Wiedeń był wówczas dużo mniejszy od Pragi. Natomiast, o czym autor nie pisze wprost, jednym w czym ówczesna Szwecja górowała nad resztą krajów europejskich był stosunkowo łatwy awans do elity. I dla ludzi wywodzących się z chłopstwa, jak bohater książki jak i dla obcych oficerów (głównie Niemców), kupców i przemysłowców (głównie Holendrów), później przeważnie uszlachcanych. I te różnice w kompetencjach m.in. dowódców czy organizatorów funkcjonowania armii były tak naprawdę siłą ówczesnego kraju Trzech Koron. To wszystko pokazuje bardzo dobre rozłożenie akcentów pomiędzy historię elit, a całej reszty ówczesnych społeczeństw. Ale w beczce miodu jest i łyżka dziegciu. Przekład tragiczny pod względem kulturowym i fatalna redakcja. Tłumacz nie wiedział, a wydawca nie sprawdził, że m.in. Brünn to nic innego jak morawskie Brno. Trier to Trewir, a Regensburg to Ratyzbona. Lewobrzeżna Praga to Mala Strana, a nie Małe Miejsce, a "Dyna" to po polsku Dźwina, uchodząca do Bałtyku w Rydze (i bitwa nad Dźwiną a nie pod Dyną). Źle wygląda nie stosowanie imion i nazwisk części panujących zgodnie z obowiązująca u nas tradycją. Czyli jest jeszcze cesarz Ferdynand II i III, ale zamiast Jerzego Rakoczego pojawia się … Georg (jeśli już to powinien występować jako György) Rakoczi, zamiast elektora saskiego Jana Jerzego – Johan Georg von Sachsen, a w miejsce elektora brandenburskiego Jerzego Wilhelma – Georg Wilhelm von Brandenburg. Książęta Kolonii i Moguncji byli arcybiskupami tych archidiecezji, a nie władcami. W husarii służyli husarze, a nie huzarzy, którzy posługiwali się nie lancami, a znacznie dłuższymi kopiami itd. Nie wystarczy znać język, trzeba bardzo dobrze rozumieć treść tłumaczonego dzieła. Brakuje też objaśnień wielu terminów czy wyjaśnień związanych z nazwami geograficznymi czy poszczególnymi postaciami historycznymi. To wszystko wpływa niestety na ocenę całości. Tym niemniej książkę, mimo jej solidnej objętości (800 storn) pochłania się szybko i z dużą satysfakcją. Tym bardziej, że odbrązawia dawne „sztuki” – zarówno wojenną, jak i dyplomatyczną.

Książka wchłania czytelnika jak herbata kostkę cukru. Wybitnie poczytny styl narracji, który intryguje, zaskakuje, momentami przeraża lecz nigdy nie nuży. Oderwać się od niej równie trudno jak od magnesu neodymowego. Niezaprzeczalnym atutem książki jest również to, że traktuje o małoznanych epizodach historycznych. W szczególności dla nas, dla których historia skupia się na husarii, drugiej wojnie i Grunwaldzie, natomiast Sycylia zwykle kojarzy się z mafią i cytrynami, Wenecja z gondolami, Malta z wakacjami i nauką angielskiego a Cypr z piaszczystymi plażami i tłumami Rosjan.

Jeśli dobrze liczę, to druga dostępna po polsku biografia Fryderyka II zwanego w Niemczech nie bez powodu Wielkim. W przeciwieństwie do leciwej i przekrojowej pozycji S. Salmonowicza skupia się na działalności militarnej Fryca. Materiału jest dość, jako że Stary Fryc spędził kawał swojego życia na wojaczce. Świetnie opisano relacje króla z osobami z najbliższego otoczenia - ojcem, marszałkiem Schwerinem, Starym Dessauczykiem, Seydlitzem, bratem Henrykiem. Ogromnym plusem są anegdoty opisujące stosunek króla do prostego, często niepiśmiennego rekruta. Zdecydowanie warto ją mieć a życie prywatne, administrację i politykę zagraniczną uzupełnić pracą Tima Blanninga.

Imperium Hiszpańskie Dzieje rozkwitu i upadku, jest książką z jednej strony ciekawą i interesującą, zawierająca dużo informacji,dotyczących gospodarki,militariów i wojnach ,polityki prowadzonej przez rządzących tych imperium. Fakt że dla Mnie przedstawienie udziału Hiszpanii w wojnach włoskich 1494-1559, wojnie trzydziestoletniej 1618-1648 czy wojnie o sukcesję hiszpańską 1701-1714 przedstawione jest skrótowo,ale można stwierdzić że merytorycznie i bez większych błędów. W jednej sprawie uważam że autor skrzywdził trochę Hiszpanów, pomijając ich wkład kulturalny , może nie był ilościowo duży jednak był . Uważam że ,autor sugerując się,że we wkład w powstanie i rozwój imperium zaangażowani byli Włosi ,Indianie różnych plemion Ameryk Północnej czy Południowej ,czy Niemcy i Chińczycy a nawet było o Polakach i niewolnikach murzyńskich nie minął się zbytnio z prawdą, czasy są globalne , promuje się teraz aż nadto pokrzywdzone rasy , umieszczając np. czarnoskórych aktorów w postacie historyczne czy książkowe które były białe no i to że książka była pisana w Barcelonie a wiadomo Katalończycy nie pałają zbytnią miłością do Hiszpanii. Mimo to książka jest wciągająca gdyż dużo było relacji świadków epoki, o innych stronach świata i podbojach ,oraz gospodarowaniu na tych terenach. Natomiast poważnym minusem jest brak przedstawienia wojen wyzwoleńczych w Amerykach , na Filipinach czy na Kubie ,bo to definiuje dopiero podtytuł Dzieje rozkwitu i upadku.

Początkowo nieco się umęczyłem z tą książką bowiem te pierwsze teoretyczne i ogólne rozdziały są ciężkie w lekturze i nieco nużące. W drugiej połowie gdzie autor zajmuje się konkretnymi okresami i teatrami działań (od rozdziału o Portugalczykach w Azji) jest już znaczniej lepiej. Poza opisem wydarzeń mamy bowiem sporo ciekawych refleksji.

Po czterokrotnym przeczytaniu tej pozycji w ciągu ostatnich 5 lat, w końcu czuję się na siłach by wystawić jej ocenę. Obszerna tematycznie - dająca znakomite podstawy. Należy podkreślić, że mimo wszystko pozostaje to dziełem absolutnie bazowym i w p r o w a d z a j ą c y m do tematu wojny trzydziestoletniej. Brak rozwinięcia wielu tematów nadrabia naprawdę mistrzowskimi wskazówkami bibliograficznymi zamieszczonymi w przypisach. Podnoszono kilkukrotnie, że Wilson zdaje się faworyzować stronę habsburską i bawarską. W kilku miejscach jest to rzeczywiście widoczne, ale autor zdaje się raczej po prostu zlikwidować istniejące w historiografii mity stworzone przez hagiografów czy to Gustawa Adolfa (demitologizacja bitwy pod Lutzen jako wielkiej wygranej szwedzkiej) czy d'Enghiena (Rocroi w wydaniu Wilsona nie jest wcale jakieś bardzo zatrważające). Wykorzystuje też okazje by podnieść z błota zapomnienia kilku wybitnych dowódców wojny (e.g. Mercy czy Guebriant), dotychczas ocenianych jako średnich lub niewspominanych. Nie boi się krytykować spostrzeżeń wcześniejszych autorów (lady Wedgewood czy też samego wielkiego Parkera) - plus za odwagę. Wilson również bardzo bezkompromisowo rozlicza czarną legendę Wallensteina jako rzekomego zdrajcy. Pod względem sposobu napisania, rozmiaru i doboru treści - dzieło doskonałe. Ma oczywiście również (co prawda nieliczne) błędy merytoryczne - te drobne, niewielkie literówki (e.g. pomyłka przy dacie ordynacji Reichskammergericht wprowadzającej procedurę wizytacji), ale również nieco większe - co prawda obecne właściwie we wszystkich większych opracowaniach dotyczących omawianego tematu (S. Murdoch parę lat temu już wykazał, że opis bitwy pod Lemgo, który znajdujemy m.in. u Wilsona to absolutna bzdura, niemająca pokrycia w źródłach). Mimo wszystko jest to absolutnie najlepsza dostępna na rynku pozycja wprowadzająca do tematyki wojny trzydziestoletniej - przez wiele lat będzie najpewniej stanowić podstawową literaturę w temacie największego konfliktu nowożytnej Europy.

Bardzo ciekawa monografia naładowana faktami. Warto zwrócić uwagę, że pomimo tytułu autor opisuje nie tylko podbój imperiów Azteków i Inków, ale właściwie całą ekspansję Hiszpanów na terenie obu Ameryk co jest szczególną wartością tej książki docenić bo kwestie wykraczające poza działania Kolumba, Corteza i Pizarra są zwykle mało znane

Znakomita, choć niełatwa lektura. Niczym w książce telefonicznej roi się tu od wieloczłonowych imion i nazwisk, tysięcy szczegółów zupełnie nie do zapamiętania przy powierzchownej lekturze. Czy wyrwany w nocy ze snu opowiem, czym dokładnie różniły się rządy kalifa Al-Muktafiego od Al-Muktadiego albo kalifa Al-Mutamida od Al-Mutadida? Oczywiście nie, będę potrzebował zerknąć na daty panowania tych władców, żeby przywołać cień wiedzy, jaki wyniosłem z tej książki. Ważniejsze od detali były dla mnie ogólne zarysy. Książka Hauzińskiego uzmysławia, jak z biegiem kolejnych stuleci rozpadała się "ummah" czasów Mahometa, czyli mityczna jedność świata islamu - zarówno z powodu lokalnych partykularyzmów, politycznych rywalizacji, jak i waśni etnicznych oraz konfliktów religijnych, nierzadko trwających do dziś. Książka koncentruje się na dziejach politycznych kalifatu, jedynie dwa rozdziały przedstawiają bujny rozwój kultury i sztuki tamtych czasów. Hauziński podjął się trudnego zadania uszycia spójnej narracji z mnóstwa nierzadko sprzecznych ze sobą źródeł arabskich/muzułmańskich. Ponieważ osiągnął mistrzostwo świata w upychaniu jak największej liczby szczegółów na jedną stronę, czytelnik otrzymuje niemal pełny przegląd generalnej sytuacji politycznej na Bliskim Wschodzie we wczesnym i pełnym średniowieczu. Na kartach książki, momentami napisanej niczym powieść szkatułkowa, pojawiają się i przemijają kolejne potęgi. Nic nie trwa wiecznie i tak, jak kalifat przeszedł w wyniku zbrojnego przewrotu z rąk Umajjadów w ręce Abbasydów, tak lejce realnej władzy trafiają w kolejnych stuleciach m.in. do Barmakidów (potężni wezyrowie kalifa), Tahirydów (kolejni poplecznicy, którzy zakładają własne państwo w Chorasanie, a potem tracą je na rzecz Samanidów), Furatydów (znów ród wezyrów), pomniejszych sekt i ruchów, jak karmatów (Bahrajn i okolice) czy ismailitów (północny Iran), Zajirydów, Bujidów/Dajlamitów (dominacja w latach 945-1055), później do Wielkich Seldżuków, Ildegizydów z Azerbejdżanu, władców sułtanatu Chorezmu, a na końcu Mongołów, którzy brutalnie zlikwidują kalifat i wymordują mieszkańców jego stolicy. To tylko niektórzy z "bohaterów" tej książki. Po kolei spod bezpośrednich rządów kalifatu odpadają kolejne ziemie, które stają się udzielnymi państwami. Jedynie luźno uznają zwierzchnictwo kalifów, którzy z władców uniwersalnego imperium stają się kimś w rodzaju "sunnickich papieży" Bagdadu, obdarzonych patrymonium ograniczonym do dorzecza Eufratu i Tygrysu. Z biegiem lat kolejni Abbasydzi coraz bardziej zamykają się w "złotej klatce" swoich pałaców i haremów, a realna władza przechodzi najpierw w ręce wezyrów, potem dowódców wojsk najemnych/niewolniczych, lokalnych dynastów, a później seldżuckich sułtanów i innych. Co pewien czas kalifowie podejmują bardziej lub mniej udane próby emancypacji i odzyskania władzy nad światem islamu, często przy udziale skrytobójstw i spisków, ale tej loterii kładzie kres Hulagu i jego horda. Ostatni rozdział to postscriptum przedstawiające późniejsze losy marionetkowych kalifów z Kairu oraz próby kontynuacji tej instytucji od Osmanów do Daesh/ISIS. W zorientowaniu się w tym kalejdoskopie nie pomaga brak choćby spisu władców kalifatu z datami panowania, kilku bardziej szczegółowych map, jak również drzew genealogicznych głównych rodów. Warto przed lekturą poczytać np. Hugh Kennedy'ego, który opisując krótsze okresy (630-750 i 750-850) dobrze wprowadza laików (jak ja) w pełną niuansów tematykę rozkwitu świata islamu. Mnie najbardziej zaintrygowały ówczesne sprzeczności i specyfika tamtych czasów. I tak np. Hauziński wspomina, że w ramach rozejmów wymuszano od pokonanych daniny cennych manuskryptów, a elita Bagdadu posiadała biblioteki sięgające kilkunastu tysięcy woluminów, studiowano Arystotelesa, Platona, świetnie rozwijała się matematyka, astronomia. Jednocześnie tej wyrafinowanej kulturze towarzyszą regularnie krwawe zamieszki (ciągnięcie obalonego wezyra za genitalia po ulicach, str. 375), a tarcia na szczycie niosą ze sobą niewyobrażalne okrucieństwa, jak np. ugotowanie żywcem jednego z kalifów we wrzątku (str. 370-371). Ciekawe są zagmatwane kwestie tolerancji i nietolerancji, bo z jednej strony na służbie kalifów w XII wieku pozostają przyboczne gwardie armeńskie czy bizantyńskie (str. 359), a Mongołowie w 1258 oszczędzają dzielnicę bagdadzkich nestorian, z drugiej strony kalifat jest orientalną teokracją i państwem niewolniczym, który błogosławi walczącym z krzyżowcami, a w innych okresach brutalnie niszczy "wyznawców magów" w Iranie (Zaratustry), okresowo prześladuje chrześcijańskich poddanych (str. 145), czy toczy brutalną "świętą wojnę" z Bizancjum. Hauziński ciekawie opisuje nawet ówczesne spory teologiczne. Intrygują wzmianki o buntach kolejnych samozwańczych "proroków utajonych", którzy marzyli o powtórzeniu sukcesu Mahometa i założeniu własnej religii. Jednocześnie zdarzało się, że władzę w kalifacie kontrolowały przez pewien czas kobiety (matki kalifów lub faworyty, np. str. 73), a surowe zasady islamu nie przeszkadzały w nieokiełznanej rozpuście. Być może właśnie ta mieszanka rozumu z szaleństwem i pobożności z rozpasaniem sprawia, że dzieje świata islamu są tak ciekawe. Warto podjąć wysiłek i przeczytać całość. Wiedza na temat średniowiecznych dziejów świata islamu wydaje się niezbędna zarówno do zrozumienia współczesności (sunnici vs szyici, perski Iran vs część krajów arabskich itd.), jak i dziejów dawniejszych, np. Bizancjum (bizantyjska rekonkwista z X wieku nieprzypadkowo zbiegła się z potężnymi wstrząsami i walką o władzę w kalifacie) oraz wypraw krzyżowych (warto pamiętać, że w ich trakcie uwaga Bagdadu była zaabsorbowana głównie problemami na innym kierunku - na wschodzie, a muzułmanie spędzali jeszcze więcej czasu na walce między sobą, co z krzyżowcami, nawet za czasów "jednoczycieli" w rodzaju Saladyna). "Burzliwe dzieje kalifatu" to książka do wielokrotnego korzystania, będę wracał.

Bitwa o Maltę to obok rekonkwisty i odsieczy wiedeńskiej najważniejsze zwycięstwo chrześcijańskiej Europy nad Islamem. Obrona Malty przed siłami muzułmańskimi ukształtowała podział Morza Śródziemnego, który przetrwał do dziś, na chrześcijańskie północ i zachód oraz muzułmańskie południe i wschód. Książka historyczna, ale napisana jak powieść. Czyta się lekko i przyjemnie.

Bardzo dobrze napisana ksiazka popularno naukowa. Czyta sie jak dobra powiesc. Ksiazka jest podsumowaniem 30 letniego konfliktu, ktory wplynal na historie i ksztalt calej Europy, a o ktorym przecietny Polak wie tylko tyle, ze byl to religijny zgrzyt ,ktory przeciagnal sie na 30 lat i za scene obral sobie glownie tereny dzisiejszych Niemiec i Czech. To, ze mial tez niebagatelny wplyw na losy naszego kraju jest raczej pomijane. Autorzy, mimo ze Szwedzi, zachowuja surowy objektywizm nawet mimo tak wielkiego zaangazowania ich ojczyzny w te wojne. Z rownym szacunkiem traktuje sie wszystkie strony konfliktu. Nie ma tuaj popularnego w tego typu publikacjach nadmiernego gloryfikowania wlasngeo narodu. Szczerze mowiac, biorac do reki ksiazke, obawialem sie, ze bedzie to ostra krytyka linini katolickiej a w nastepnej kolejnosci protestanckiej przez pisarzy wywodzacych sie z co by tu nie mowic neoliberalnej Szwecji. Szczegolnie majac na uwadze, jak straszne zbrodnie popelnione zostaly podzczas tej wojny. Po przeczytaniu kilkunastu stron, musialem autorom zwrocic honor. Ciekaw jestem, czy autorzy napisali cos podobnego o czasch Karola Gustawa, bo chetnie bym zakupil cos takeigo, gdyby przetlumaczono to i wydano w Polsce. Na koniec wawrto zwrocic uwage na ladna szate graficzna wewnatrz ksiazki, niemniej jednak jakosc wykonania okladki pozostawia wiele to zyczenia, juz po kilku posiedzenich z lektura zrobily mi sie na rogach okladki pedzle. Kolejny duzy minus to brak indeksu w ksiazce popularno ale jednak naukowej z nieprzebrana iloscia nazw wlasnych, w XXI wieku to zbrodnia. Ksiazka na pewno nie jest doglebna analiza a jedynie ciekawym podsumowaniem konfliktu ze wzgledu na jego zlozonosc i objetosc. Warta jest jednak przeczytania , polecam.

Bez wad. Englund ma dobre pióro, fajny styl i tworzy bardzo przyjemne książki popularnonaukowe. W tej mamy nieco tła, powód konfliktu, skrócony przebieg do 1709 i wreszcie samą bitwę. O starciu pod Połtawą mamy ponad 250 stron. Od oblężenia Połtawy (obrzucanie się zdechłymi kotami). Tworzenie umocnień, kontrumocnień rosyjskich (słynne "T" z redut cara Piotra I). Powód wydania bitwy (niemożność odwrotu), plan. Wreszcie jej przebieg z podziałem na skrzydło prawe Szwedów (generał Ross, szturmowanie redut zakończone odwrotem i kapitulacją) oraz lewe, królewskie toczące ważniejszą część bitwy. Na końcu odwrót, ucieczkę i wreszcie kapitulację nad Dnieprem. Nie ma jedynie o tym co było potem. Autor skupia się przede wszystkim na relacjach Szwedów. Z jednej strony to minus bo chciałoby się poznać rosyjski punkt widzenia. Bądź kozacki. Z drugiej strony Englund schodzi aż do poziomu szwedzkich szeregowych i stara się ukazać starcie z różnych perspektyw. Książka została tak napisana aby nawet laik nie czuł się zagubiony. Opis epoki, mentalności, sposobów walki, umundurowanie, dokładne plany bitwy podzielone na etapy. Wszystko - w rozsądnej ilości. Polecam zatem jako lekturę dla tych, którzy są ciekawi tego w jaki sposób Rosja stała się mocarstwem na skalę kontynentalną, a Szwecja zeszła ze sceny wielkiej historii Europy.

Trochę trudniejsza, ale jakże naturalna następna lektura po "Upadku Cesarstwa Rzymskiego". Wszystkie pochwały pod adresem tej książki są słuszne. Dorzucę jeszcze jedną - autorowi chciało się pochylić, i to ze zrozumieniem tematu, nad Europą środkowo-wschodnią. Oby stało się to nową normą wśród zachodnich badaczy.

Obszerna, mocno treściwa, ciężka pozycja traktująca o politycznych losach Wenecji. Nie uświadczymy tu za wiele opisów cudów budowlanych tej nader ciekawej miejscowości, która w swoich najlepszych czasach była republiką. Opisy życia codziennego czy wystawnych obchodów karnawału też jest tutaj mocno pominięta. Dożowie, to organ, który wysuwa się na pierwszy plan, a także Rada Dziesięciu, to głównie o nich autor tutaj pertraktuje, a zmieniali się oni częściej niż można przypuszczać, ale to dlatego, że gdy otrzymywali oni tytuł byli już w podeszłym wieku. Miejscami bardzo ciekawa, gdzie Wenecja znajduje się w okowach wojen oraz gdy zdobywała kolejne ziemie, ale na ogół bardzo nużącą. Ilość stron do przebrnięcia jest bardzo przesadzona, ale szczegółowość podejścia autora do tematu można podziwiać, bo wykonał kawał dobrej roboty. Zmęczyłam się przy tej książce, nie jest to lekka lektura, zdecydowanie dla pasjonatów historii i polityki.

Świetna książka o Wojnie Secesyjnej. Jestem nieco zawiedziony pominięciem walk w Teksasie i kampanii w Nowym Meksyku, jak również praktycznie zakończeniem narracji na kapitulacji w Appomattox, aczkolwiek żadnych innych uwag do autora. Porządne 8/10. ALE... To co najwyraźniej uchodzi w wydawnictwie za tłumaczenie w moim odczuciu uchodzi za zbrodnię. Ocena leci o 2 gwiazdki, tylko ze względu na to co pan Stępowski wyczyniał z tekstem. Rozumiem, że czasami może się trafić jakiś problem, ale czytając tę książkę po raz pierwszy w życiu przeszywały mnie dreszcze ze względu na tłumaczenie.

Atylla w kronikach nazywany jest "Biczem Bożym". Tę obrazową metaforę można rozszerzyć na losy Hunów jako ludu. Pojawili się błyskawicznie, narobili gigantycznego hałasu i szkód, po czym równie błyskawicznie zwinęli się z kart historii. Dość powiedzieć, że ich byt na ziemiach naddunajskich to raptem 80 lat. Książka E.A. Thompsona opisuje ich rozwój poprzez podporządkowanie innych ludów koczowniczych (Alanów, Scytów), krótkotrwały wpływ na politykę cesarzy wschodniego i zachodniego Rzymu oraz spektakularny rozpad po śmierci Atylli. Jak pisze autor Hunowie, podobnie jak inne ludy koczownicze w historii, byli luźną konfederacją plemion rabusiów bydła, niezdolnymi do opanowania rolnictwa. Ich byt poza stepem zależał od wiecznych wojen, łupów i handlu wymiennym z ludami stojącymi na wyższym stopniu rozwoju. Bez podbojów i podporządkowania sobie innych ludów nie przetrwaliby w warunkach osiadłych. Z kolei im więcej ludów ujarzmiali tym większe było ryzyko, że któryś z nich podniesie bunt i rozbije ich hegemonię. W tym mechanizmie autodestrukcyjnym autor widzi przyczynę nagłego załamania imperium Hunów po śmierci Atylli. Żaden z jego synów nie był na tyle obdarzony talentem wojskowym, aby podporządkować sobie pozostałych. Autor w zasadzie opiera się w całości na rzymskich tekstach pisanych, bo jako koczownicy Hunowie nie zostawili zbyt wielu śladów kultury materialnej. W swym wywodzie koncentruje się - co nie zaskakuje - na panowaniu Bedy oraz Atylli i jego stosunkach z dworami w Rawennie i Konstantynopolu. Do samego "Bicza Bożego" autor ma stosunek demaskatorski, nie widzi w nim ani wielkiego wojownika, ani dyplomaty. Raczej efekt stopniowego tworzenia się nowej klasy wyższej, której wpływy nie wynikają już z talentów wodzowskich, a ze zgromadzonego majątku. Książka "ucina się" na krótkich losach synów Atylli. Można żałować, że Thompson nie pokusił się o rozszerzenie jej o wątek etnogenezy Protobułgarów. Krótka, ale solidna mimo, że pierwsze wydanie pochodzi z 1948 roku.

Bardzo ciekawa praca, bo zajmująca się wieloma aspektami szeroko rozumianej wojskowości Osmanów w epoce nowożytnej. Szczerze miałem już trochę dość Turków, jednak okazało się, że nie ma tu zbytnio szerokich opisów dotyczących podziałów wojska i tego jak wyglądało (czyli coś co większość robi). Zatem co mamy? Dość dużo informacji o samej organizacji machiny wojennej Turków. Kwestie logistyczne, finansowe, ludnościowe, itp. Sporo miejsca zajmują względy psychologiczne - przy okazji obalając pewne mity odnośnie życia w Imperium. Najważniejsze jednostki zostały, owszem, przedstawione, ale ukazywane są plusy i minusy w takim a nie innym rodzaju wojska. Autor pokusił się o pewne porównania - przykładowo etyka wojenna Turków i Tatarów (na korzyść tych pierwszych). Bije też fakt, że Imperium Osmańskie stało zdecydowanie wyżej w takich aspektach, jak organizacja, finansowanie i prowadzenie wojen z wieloma przeciwnikami naraz. Potrafiło prowadzić wieloletnie konflikty zbrojne, doprowadzając w końcu do jego końca - przykład Kandii. Przy okazji widzimy też ciemniejsze strony czy raczej problemy kolosa - cięcie kosztów tam gdzie można, trudne wybory co do pierwszeństwa między wojskiem lądowym a morskim. Jak dla mnie jest to ciekawa lektura, poszerzająca horyzonty na temat wojska Osmanów, a przy okazji ukazująca jak skomplikowanym tworem było całe wojsko tureckie.

Czy jest ktoś, kto nie zna tej serii ? Nie uwierzę !!! Tzw. seria ceramowska, PIW - go, od nazwiska autora pierwszej książki z dłuuułgiej listy tego cyklu. Wydawana nieprzerwanie od 1958 r. Książki o tematyce historycznej, archeologicznej, z dziejów ludów minionych cywilizacji i ich kultury. Trudno wymienić wszystkie tematy, bo zakres jest ogromny. Od czasu, kiedy wysprzedałem moją młodzieżową biblioteczkę ( czego do teraz żałuję ,) kupuję te książki, dawniej jak się udało to w księgarni, częściej, naturalnie, jak też się udało, to w antykwariatach. Do tej pory jak zobaczę coś dla mnie ciekawego, to oczywiście nie odmówię sobie przyjemności kupna książki i jej przeczytania. Sam nie wiem ile ich już stoi u mnie na półkach, na pewno kilkadziesiąt, jest też mniejszy format tej serii. Możliwe, że niektóre opracowania są " słabsze ", ale pamiętaj, że to odczucie subiektywne. Serię mogę wszystkim polecić !!! Jestem przekonany, że każdy znajdzie temat, który go zainteresuje !!! 10 gwiazdek za całą serię. Inaczej bym nie mógł, dała mi tyle przyjemności. POLECAM !!!

Dylemat historyka, jak opisać na 350 stronach książki, wojny toczone, od klęski Gotów w 711 roku, aż do odebrania Grenady Maurom, w roku odkrycia Ameryki przez Krzysztofa Kolumba. Autor, radzi sobie na dwa sposoby, po pierwsze zdawkowo zbywa, pierwsze trzysta lat, tych wojen, jako okres, gdy malutkie królestwa chrześcijańskie, oparte o góry, desperacko próbują przetrwać islamską nawałę. W istocie ten okres, rozumiany, jako Rekonkwista, czyli odzyskanie utraconych ziem, jest czasem straconym, pozbawionym wielkich, ważnych wydarzeń. Po drugie, skupia się na zaangażowaniu papiestwa w Rekonkwistę, opisuje, obrazowo, iż od Pierwszej Krucjaty do Ziemi Świętej, Rekonkwista zostaje na równi z tamtą krucjatą, uznana za czyn krucjatowy, a jej uczestnicy, otrzymują takie same odpusty i łaski, jak rycerstwo walczące podczas zbrojnych pielgrzymek do Ziemi Świętej. W rezultacie, otrzymujemy prace, wybitnie przekrojową, choć opartą, na wnikliwej analizie, źródeł chrześcijańskich, jak i arabskich. Jej wartość, podnosi fakt, iż jest to, bodaj jedyna praca, dostępna w naszym języku, całościowo opisująca wojny Rekonkwisty.