Wiersze organiczne

Kopyt przede wszystkim ma manierę świeżo upieczonego lewicującego studenta filozofii albo kulturoznawstwa, który właśnie odkrył słowa "dyskurs" i "paradygmat", ale poza tym zbiór bronią dobre momenty, do których należą na pewno "paradygmat" (o ironio),"z zastanowienia się wynika rytm i piękno rzeczy", "nowa jakość", "wywiad" i "my delicje".

24 wiersze tkane przeróżnymi warstwami słów, a do tego połączone ze sobą delikatnymi nićmi ukrytych znaczeń. Zestawienie poplątane, w którym można dłubać w poszukiwaniu znaczeń. I jaki uzyskamy efekt? Zaskakujący, tak jak ostatnie wersy każdego utworu w tym tomiku. Sięgając po raz kolejny do lektury, odkrywamy nowe zakamarki „Stacji wieży ciśnień” Dawida Mateusza, tworząc tym samym jej coraz pełniejszy obraz, który mimo to pozostaje nieodgadnioną awangardową miniaturą. Większość recenzji klasyfikuje ten tomik do poezji zaangażowanej, czyli naszpikowanej problematyką ideologiczną oraz społeczną. Według mnie jest to głos młodego, wrażliwego mężczyzny, który przesiąknięty wychowaniem, edukacją oraz relacją z kobietą postrzega świat w ciemnych barwach. Pełna recenzja na: http://moznaprzeczytac.pl/stacja-wiezy-cisnien-dawid-mateusz/

20 lat po śmierci Johna Cage'a po raz pierwszy ukazały się jego wybrane prace literackie w języku polskim jako odrębny tom "Przeludnienie i sztuka" w przekładzie Andrzeja Sosnowskiego. I wielka chwała tłumaczowi, jak i Biuru Literackiemu za włożony wysiłek. Dostajemy bowiem do ręki cztery dzieła absolutnie awangardowe. Teksty, przy których autor działał z pomocą działań losowych, brał pod uwagę czas i sposób ich ewentualnego wykonania to swoiste poematy/traktaty o sztuce, zwłaszcza muzyce, którą parał się autor. Pomimo formalnego nowatorstwa, teksty są całkiem klarowne i względnie łatwe w odbiorze. Chciałoby się poczytać więcej prac wielkiego muzycznego nowatora - napisał on dużo więcej rozważań i wykładów, które - miejmy nadzieję - zostaną kiedyś udostępnione polskiemu czytelnikowi w przekładzie.

Dosyć odważna pozycja. Niektórzy pewnie zaklasyfikowaliby ten tomik, jako wulgarny. Na szczęście Poetka nie pisze banałów o zakochanych, złotej jesieni i zachodach słońca (co wielu dziś ceni u osób uprawiających trudną sztukę grafomanii). Przekaz jest konkretny i jasny, nierzadko brutalny. Są sprawy, o których się nie mówi, ale o których się pisze. I Poetka właśnie opisuje świat, o którym mało wiemy, a jest na wyciągnięcie ręki, zakamuflowany słodkim gównem, które na co dzień spożywamy, nawet o tym nie wiedząc.

Zbiór ten pokazuje też kobietę, która lepi swój świat i jednocześnie daje się przez ten świat lepić. Bargielska wysyła liryczne sygnały, przekazujące brak zrozumienia w kontaktach międzyludzkich; trudno jest często znaleźć granicę pomiędzy tym, co w wierszach dosłowne i fizyczne, a tym, co nieuchwytne - te dwie wartości przenikają się w Nudelmanie. Kobieta jest najsilniejsza i najsłabsza w swej złości, gdy sprzeciwia się temu, co ją spotyka; w tych momentach daje upust frustracji i rozczarowaniu otaczającym światem, odkrywając czułe punkty na mapie własnej uczuciowości. Właśnie ta niestabilność i niezrozumienie prowadzą kobietę wprost do drzwi, za którymi czeka szaleństwo. Teraz będę żyła niczego nie rozumiejąca pośród nierozumiejących niczego, za to w długiej szacie z rękawami. Nudelman to także swoista laurka złożona życiu i śmierci. Przypomina o śmiertelności każdej istoty i o kruchości naszego istnienia. A wszystko zaczyna się od drugiego wiersza Chrabąszcz, w którym autorka dotyka tematu śmierci i potrafi pochylić się nawet nad kruchym i krótkim żywotem robaka: był tylko jeden i od razu martwy, ktoś na niego nadepnął na pierwszym schodzie... Tom poetycki Justyny Bargielskiej (Pisze po polsku - jak podaje informacja na okładce) jest naprawdę godzien uwagi. Niebanalny styl poetki dobrze oddaje kondycję człowieka, a zwłaszcza kobiety, we współczesnym świecie. Książka skłania do refleksji i może budzić kontrowersje, ale przecież od tego właśnie mamy sztukę. ograniczenie jest w słowie ,,jest", w ,,nie ma" nie ma ograniczeń...

Tomik Kamila Brewińskiego miał bardzo duży potencjał, przeczuwałam zachwyt zaczynając lekturę, ale skończyłam z lekkim rozczarowaniem. Bardzo podoba mi się to w jaki sposób autor układa frazę, ale mniej już sam koncept i temat - myślę że tej mąki trochę za mało na dobry chleb.

Mnie Dyckiego nigdy dość. Daję się z perwersją wkręcać w ciemną i gęstą spiralę jego wierszy. Nurkuję. Każdy tom to w sumie ta sama opowieść, o wsi, o korzeniach, o matce, ojcu, o paskudnym chichocie historii, uzależnieniu, chorobie, seksualności. A wszystko to w takim stężeniu, że z czytania wierszy Dyckiego czerpię perwersyjną i intensywną przyjemność. Czuję pulsowanie tej poezji gdzieś pod skórą. Błądzę w nich. Zanurzam się. Zawracam. Tracę punkty orientacyjne. Tak, to niezwykle intensywne przeżycie.

Jarniewicza znam - znałem - tylko jako genialnego tłumacza i równie genialnego znawcę poezji (anglojęzycznej) i sztuki przekładu od strony nie tyle teoretycznej, co eseistycznej. Wiersze autora czekały sobie na półce, aż wreszcie zaczęły z niej złazić, i niech tak będzie, bo to, co on pisze, wciąż zaskakuje i wciąż porusza, i to na najróżniejsze sposoby. Po pierwsze - są z tym tomie najciekawsze tytuły wierszy, najciekawsze na skalę światową! Oto niektóre: Dobranoc ci przez klamkę Wiersz na suszonym sztokfiszu Siwe oczka stuśnij Delikatny bodziec powoduje eksplozję i masz Z kodeksu karnego, wydanie szesnaste Po drugie - tyle tutaj drgnień nerwów, wciąż kolejne, wciąż inne, choćby w wierszu tytułowym, to odrodzona Konopnicka, bo i ludowe, i społeczne trochę, i niewystraszone sentymentu. Piękne. Zdaje się, że cała książka, co zresztą sugeruje tytuł, to zawodzenie zranionej, opuszczonej duszy. Choćby w "Wiatr dziurami przelatuje". Po trzecie - Jarniewicz potraf zrobić z językiem co zechce, zresztą nie byłby genialnym tłumaczem, gdyby tego nie potrafił. "Korki, gwizdki, fajerwerki, żniwo się otwiera, krew gra. Kiedy mówią: rzeka, na języku: piach." Są tu też dwie powieści skondensowane do formy wiersza na jedną stronę - "Ten sobie mówi...", o ojcu, najdziwniejszy wiersz o ojcu, jaki czytałem; i "Polityka rodzinna" - toż to saga w kilku tomach, tutaj ujęta w trzech strofach. Niewiarygodne... I po czwarte wreszcie - piękna okładka (Wojciech Świerdzewski),idealnie dobrana do zawartości. Książka, do której będzie się wracać.

Byłam szczególnie ciekawa Autora po odkryciu, iż jest jednym z tych, który został uhonorowany nagrodą Angelusa (2022r). Słyszałam o tej nagrodzie, wydawała się być mało prestiżowa ponieważ niewiele szumu wokół laureatów, jakby to co powinno być nam bliższe zostaje wciąż za zasłoną "mniej wartościowe". Nagroda od kilkunastu lat przyznawana jest corocznie za najlepszą książkę prozatorską opublikowaną w języku polskim w roku poprzednim i przeznaczona dla pisarzy pochodzących z Europy Środkowej, którzy w swoich pracach podejmują tematy najistotniejsze dla współczesności i pogłębiają wiedzę o świecie innych kultur [proza i przekład]. I pewnie, gdy nazwa coś nam mówi, nazwiska zwycięzców już nie koniecznie. Łatwo je przekręcić, niepoprawnie zapisać, to kto je zapamięta jeśli nie sięgnie po napisane przez nich treści? W przypadku Edwarda Pasewicza czy Macieja Płaza może być z tym łatwiej. "Dolna Wilda" (2001) nie jest tomikiem nagrodzonym w tym konkursie, ale miałam ochotę rozpocząć od debiutanckich utworów by w przyszłości pójść dalej i móc odkrywać zmiany w poetyce Pasewicza. A debiutancki tom pozbawiony jest ckliwych słów, czy nawet oprawy, tak by wiersz stawał się przyjazną lekturą. "Dolna Wilda" jest zbudowana z mocnych słów, przedstawia często surowy obraz rzeczywistości, bez aury ubarwiania, tak zwanych kwiatuszków na stole, gdy pisze się o gorzkiej kawie. "Zima i wszystkie z nią związane kurwy zbliżają się do nas z tamtej strony nieba. Chodzi być może o rachunki za prąd, grube ubranie i możliwość grypy. A z tamtej strony nieba jest ciepło, są dalekie kontynenty i nowe wrażenia. Mieliśmy pisać z Prochaską operę, lecz na razie brzmi tylko uwertura." fragm."Piszemy operę" (s.4) "Ta… Jestem trzydziestoletnim facetem i leżę. Wychodzi mi to lepiej niż wszystko inne. Gromadzę się nad ranem w okolicach kawy i obserwuję jej pianę na brzegach kubka. (...) Być może jeszcze czuję różnicę, skrobiąc pysk żyletką, żałując czasami, że nie mogę wraz z warstwą włosów zdjąć wydarzeń, które, o tak, chciałbym bardzo, mogłyby spłynąć w korzenie kanalizacji." frag. "Przebiegi" (s.26) Pomiędzy tak opisywaną zwyczajność codzienności wplecione są tu i tam strofy przypominające przeszłość. A mnie szczególnie ten wiersz otulił własnym ciepłym wspomnieniem, wspomnieniem o dziadku: Nad Odrą Dziadek Barczuk umierał na raka w Kostrzynie nad Odrą. Tam było pełno mew i dlatego to są martwe ptaki. Dni już nie pamiętam, ale są ścieżki, znaki wydrapane w małym kamieniu. Na przykład studnia, którą czyścił, a do której ja wrzucałem śmieci i zabawki. Pulchny jak laleczka, w zielonym sweterku, buła z plasteliny, wrzeszczałem kiedy wyszedł z niej w gumowym ubraniu. Chciałbym powiedzieć: cały w wodorostach, z wodnym bogiem we włosach, z błyskiem w oku, jakby odkrył tajemnicę, którą — wiecie — przekazał mnie. Lecz nie powiem, był suchy i miał szeroką szczękę, żółtą skórę i sękate dłonie. Dotykam drzewa — tak myślałem wtedy i nie myliłem się wcale. (s.7) Są też te bardziej intymne, nacechowane sensualnie słowa: "Kriegsmarine byłaby dumna, widząc jak idę na dno, jak odmierzam dno, jak dnem się staję między brzaskiem a dniem, wpadając ci w oko w światłach dyskoteki, gdy pytasz mnie, jak się czuję w tej koszulce oblepionej wodorostami i czy mogę ją zdjąć. Chcesz rzucić okiem na tors, na nogi, na uda, na jądra kołyszące się jak dzwony, na to skwaszone podniebienie. Chcesz mi usta językiem, taką wielką mową, większą niż mowa najświętszego ze świętych, otworzyć, żebym mógł mówić, żebym mówił wiele, żeby z tego mówienia zrodziło się istnienie." fragm."Kriegsmarine" (s.13) "Ale czy oni mają muzykę? Chłopiec, co wąskie stopy natarł olejkiem do opalania, jego kochanek, który już śpi od południa, i przyjaciele i znajomi palący się w słońcu, Ci przyjechali z Treviru, tamten z Akki, wiem, że widzieli Krzyż Południa i zazdroszczę chłosty w ciemnym pokoju na Via Nuova, tych opowieści słucham drugi tydzień, a jednak nie mogę usłyszeć muzyki." fragm."Naśladownictwo" (s.27) A pośród poruszającej zwyczajności jest tu też taka wstęga zwana śmiercią, która toruje sobie drogę pośród innych odczuć, myśli, opisanych chwil i wspomnień. Jest nienachalna, przycupnie lekko na linii wersu, a w końcu też wybrzmi jako trup z ciała i kości: "Pani Michałowska umarła we wtorek. Nad ranem znaleźli trupa, nad ranem. Jej pończocha wisiała za oknem, podarta i zacerowana, i znowu podarta — wzory skłębionych myśli odciśnięte w powietrzu. Kiedy ją wynosili, pies zawył i kawa wylała się na obrus. Z okrutnej sierści jest ten świat utkany. Taka myśl krążyła jak mucha nad kanapką, w czaszce pustej, białej, przesiąkniętej pleśnią. fragm."Pani Michałowska" (s.31) Na mnie "Dolna Wilda" robi wrażenie topornie ociosanego tomu. Jest jak widok tępo ogolonej twarzy mocno zarośniętego człowieka, gdzie twarz już jest widoczna, można rozpoznać do kogo należy, ale jeszcze potrzebne wygładzenie skóry, może nawilżenie? Oczywiście w przypadku poezji Pasewicza nie chodzi mi o wygładzenie czy to w sposobie pisania czy wyznaczania kierunku w temacie, ale o podbicie tego, co często nieuchwytne, a charakterystyczne dla danego poety. Jest w tym rytm i harmonia, wyłuskany drobiazg i zapamiętana chwila ze spotkania z drugim człowiekiem. Jest też coś łaskoczącego, żeby nie napisać drażniącego, podszytego pod słowa. W przyszłości przyjrzę się Autorowi bliżej. Do całości brakowało mi jeszcze odpowiedzi na nurtujące od początku pytanie - skąd Wilda, czy to realne miejsce? Okazuje się, że to obecnie nazwa dzielnicy Poznania. Najpierw była wieś , potem folwark patrycjuszowski, który w 1488 roku przeszedł w ręce rodziny Wildów, a pod koniec XIX wieku po przyłączaniu terenów gminnych, które do tej pory były zapleczem dla miasta, stały się integralnymi częściami miejskiej aglomeracji. I to tyle historycznie, a dlaczego u Pasewicza nazwa tomu, w którym więcej o zagranicy, jakiejś tam Malcie, niż o Poznaniu?