Etyki a cywilizacje

Siła religii tkwi w jej niezmienności. Ewangelia i pisma Ojców Kościoła, wystarczająco ukazują czym ma być Katolicyzm. Wszelkie rewolucje, schizmy, nowinki i uleganie presji mód - tylko mąciły obraz Prawdy. Kościół od czasu Soboru Watykańskiego II, od podjęcia dialogu z innowiercami, od modernistycznych poluzowań i niewytłumaczalnych błędów - ustępuje pola, przegrywa walkę o rząd dusz, o wartości i najświętsze podstawy naszej religii. Tylko powrót do tradycji, Ewangelizacja, moralna odnowa i surowość reguł - mogą przywrócić wielkość Kościoła. Do tego trzeba wielkiej wytrwałości, ogromnej pracy i jeszcze większej wiary.

“W stronę rozumu” to zbiór esejów filozoficznych Bogusława Wolniewicza, jednego z najwybitniejszych intelektualistów polskich. Książka zawiera refleksje autora na tematy takie jak: racjonalność, wartości, prawda, wolność, demokracja, patriotyzm, tolerancja, ksenofobia, Polska i Żydzi. Wolniewicz pisze z perspektywy filozofii racjonalnej, która oznacza zwrot w stronę rozumu, oszlifowanego logiką i nieulegającego emocjom ani modom. Autor nie boi się stawiać trudnych pytań i wyrażać kontrowersyjnych opinii, które często są sprzeczne z polityczną poprawnością. Nie unika też krytyki własnego środowiska akademickiego i intelektualnego. Książka jest napisana językiem prostym i zrozumiałym dla każdego czytelnika, który interesuje się problemami współczesnego świata. Wolniewicz nie ukrywa swoich poglądów i sympatii, ale nie narzuca ich nikomu. Zamiast tego zachęca do samodzielnego myślenia i poszukiwania własnych odpowiedzi. “W stronę rozumu” to książka godna polecenia każdemu, kto ceni sobie niezależność intelektualną i chce poznać poglądy jednego z najważniejszych polskich filozofów. To książka, która skłania do refleksji i dyskusji, a także do szacunku dla innych ludzi i ich poglądów. To książka, która pokazuje, że filozofia nie jest nudna ani oderwana od rzeczywistości, ale wręcz przeciwnie - jest źródłem inspiracji i mądrości.

Książka dobra, napisana już sporo lat temu, ale dobra. Perspektywa czasu, który upłynął od jej wydania do dziś pozwala nam lepiej ocenić gdzie zmierzamy, jak realne są niebezpieczeństwa w niej opisane, jęsli lubisz świadomie funkcjonować, lubisz wiedzieć ... polecam ... ku rozwadze

Książka o charakterze antropologicznym, traktująca o cywilizacji łacińskiej. Autor dowodzi w niej, że jedynym słusznym kierunkiem dla Polski i Europy jest powrót do korzeni, do cywilizacji łacińskiej. To właśnie w niej upatruje siłę spajającą społeczeństwo w silny naród. Dowodzi, że państwo jako komórka organizacyjna życia społecznego jest silne, tylko będąc ukonstytuowana na wspólnych wartościach i tożsamości narodowej. Wskazuje również na zagrożenie, jakie niesie ze sobą mieszanie się wpływów różnych cywilizacji. Lektura ciekawa, tylko język nieco archaiczny.

Jędrzej Giertych nakreśla nam wzorce do naśladowania które w dzisiejszych czasach są niczym białe kruki w antykwariacie. Środki przekazu oraz internet sprawił że wzorem do naśladowania są celebryci nawet najbardziej zepsuci w swym postępowaniu. Krzyże znikają z urzędów państwowych a przecież wiara trzymała nas jako naród przy nadziei nawet w najgorszych chwilach. Super książka pełna dobrych wzorców.

Polecam zdecydowanie. Różne zebrane drobne artykuły jedne ważniejsze, inne mniej ważne. Ale zupełnie wyjątkowa umiejętność autora prostego i przejrzystego formułowania myśli, formułowania tez i ich uzasadniania powoduje, że ma się wrażenie, jakby się piło najlepszą kryształową wodę ze źródła. Niesamowita jasność i precyzyjność umysłu.

Książka określa filozoficzne ramy spisanej myśli człowieka na przestrzeni wieków. Niestety treść szczegółowa poszła nie w kierunku merytorycznym, jakiego w duchu oczekiwałam, a w kierunku klasyfikacji przedstawicieli nurtów. Rzeczywiście to podstawy podstaw, jednocześnie wartościowa baza wyjściowa do rozszerzenia własnego światopoglądu.

Świetna książka. Chciałoby się, żeby wszystkie książki o filozofii były tak przystępne. Nie oznacza to że Manent zbytnio upraszcza (trochę musi, gdyż w jednej książce opisał poglądy kilku filozofów). Po prostu używa wielu bardzo dobrych przykładów praktycznych, dodatkowo często powtarza główne idee, założenia, wyjaśnia je jeszcze raz, upraszcza lub, w zależności od potrzeb, rozbudowuje. Nie jest jednak tak, że autor się powtarza, nudzi. Nie. Przypominało mi to raczej serię wykładów, gdzie prowadzący kolejny temat, powraca na chwilę do poprzednich zajęć, aby swoim słuchaczom przypomnieć, odświeżyć i utrwalić to o czym już mówił, a co jest kluczowe dla dzisiejszego tematu. Gorąco polecam.

Klasyka literatury stoickiej do której sam osobiście musiałem dojrzeć. Gdy ją czytałem w wieku ok. 20paru to wiele z niej nie wyniosłem i wydała się strasznie nudna. Po latach i powrocie do niej nie zawiodłem się. W luźno rozrzuconych "Rozmyślaniach" Aureliusza można znaleźć wiele ciekawych myśli i idei do roztrząsania, jak i ciekawych wskazówek do postępowania w życiu. Nie z wszystkimi da się też zgodzić czy postępować w dzisiejszych czasach. Książka nie wciąga aż tak i nie ma tego potencjału co "Listy moralne..." Seneki, ale na pewno warta przeczytania (nie jest długa, w różnych wydaniach od 100 do 150 stron).

Dialektyczno-sofistyczne wygibasy i swobodne żonglowanie pojęciem, z przytakującymi kołkami, jak to często w dialogach ma miejsce. Utwór ten oceniałbym raczej jako ćwiczebny, a jego wartość znajduje się głównie w sferze estetycznej. Jestem pod ogromnym wrażeniem wprowadzenia pani Ewy Osek, bez którego sam dialog byłby raczej "zwykłą ciekawostką" z uroczym zakończeniem. ------------------------------------ „Często zarzuca się Platonowi instrumentalne pojmowanie przyjaźni – uważanie za godnych przyjaźni tylko takich ludzi, którzy są użyteczni, z wykluczeniem pozostałych, którzy nie spełniają kryterium użyteczności. Jednak intencją autora nie było ukazanie interesowności uczuć, dlatego że argumentacja ma drugie dno. Intuicyjnie wierzymy Lysisowi, gdy zapewnia, że rodzice bardzo go kochają i pragną jego szczęścia. To, że wychowują syna w surowej dyscyplinie i zabraniają mu wielu rzeczy nieodpowiednich dla jego wieku, wzmacnia – a nie osłabia – zapewnienie o ich miłości rodzicielskiej. Słowa Sokratesa, że ojciec, matka i inni domownicy nie pokochają Lysisa, dopóki chłopiec nie zmądrzeje i nie nauczy się użytecznych umiejętności, wskazuje, że miłość bliskich nie powinna być ślepa, bezwarunkowa, czyli taka, że demoralizuje i rozpuszcza, zamiast wychowywać. Taka bezwarunkowa miłość nie jest prawdziwą miłością rodzicielską, dlatego że nie pozwala dzieciom stać się mądrymi, dobrymi, użytecznymi dla siebie i dla innych, ani w ogóle dokonać jakiegokolwiek postępu moralnego. Zatem miłość rodziców Lysisa, mimo ich twardej ręki, jest prawdziwą miłością, taką, jaka być powinna”. "– Lecz mnie się wydaje, że oni mówią, jakoby tylko ludzie dobrzy byli do siebie podobni i przyjaźnie nastawieni, natomiast źli ludzie, zgodnie z tym, co mówi się o nich, przenigdy nie będą podobni nawet do samych siebie, bo są niestali i zmienni. A trudno, żeby to, co niepodobne do samego siebie i różne, stawało się podobne do czegoś innego i nawiązywało z nimi przyjaźń. Czyż nie tak ci się wydaje? – Tak mi się wydaje – odparł. – Przypuszczam więc, mój kolego, że kiedy nazywają podobne przyjacielem podobnego, dają do zrozumienia w sposób alegoryczny, że tylko dobry może się zaprzyjaźnić z dobrym, podczas gdy zły nigdy nie zawrze prawdziwej przyjaźni ani z dobrym, ani ze złym".

Prace te powinien przeczytać każdy nacjonalista niezależnie od wyznawanej wiary. Praca dość trudna w odbiorze - trzeba czytać ja z niezwykła uwaga, jednak jej treść jednoznacznie ukazuje, iz w kontaktach między narodami zawsze obowiązywać będzie egoizm narodowy stawiający dobro wspólnoty narodowej na pierwszym miejscu. Wątek religijny w polskim nacjonalizmie zaistniał wiele, wiele lat później. Główna teza książki polega na przeciwstawieniu "etyki idealnej" - czyli dążeniu do indywidualnej doskonałości moralnej, afirmacji ogólnego humanizmu, a w końcu altruizmu politycznego - "etyce idei". To ostatnie zostało określone przez Balickiego jako „rzeczywiste dobro konkretnej społeczności, do której dana jednostka należy”. Tak widział przejście do zasady egoizmu narodowego. Jej przyjęcie jest konieczne, bo jak przekonywał Balicki. - "prawo do niezależnego bytu mają tylko narody o silnej indywidualności, zdolne do walki i zwycięstwa o ten byt, zdolne przeciwstawić się sile siłą, pomścić doznane krzywdy i zapewnić zapanowanie sprawiedliwości". Tak nakreślona przez Balickiego „etyka narodowa” opierała się na fundamentalnym przekonaniu, że naród „obejmuje całokształt życia człowieka”. W konsekwencji postępowanie człowieka-obywatela ma być „zawsze i wszędzie poddane jednemu, powszechnemu i absolutnemu prawu etyki społecznej [etyki idei]”. Obejmowało to nakaz podporządkowania działań człowieka w społeczeństwie „samostanowiącemu egoizmowi narodowemu”. Książka ta dokładnie ukazuje również realia epoki - epoki ekspansywnych nacjonalizmow, które nijak sie miały wobec etyki chrześcijańskiej. Tylko twarde zasady zawarte w tejże krótkiej pracy Zygmunta Balickiego miały zapewnić skuteczna obronę wobec dwóch potęg - Cesarstwa Niemieckiego i Rosji.

Niezmiernie mi przykro napisać, że od 1850 roku w kontekście państwa i polityki nic się nie zmieniło. Książka tak cienka, że każdy powinien się z nią zapoznać, żeby sprawnie poruszać się w otaczającej nas rzeczywistości. Jestem zachwycony myślą autora i zasmucony tym jak naiwni jesteśmy jako społeczeństwo.

Pierwszy tom "Państwa Bożego" (oceniam tu wydanie z serii "Biblioteka filozofów", Hachette) uważam za dzieło wspaniałe, które mogę śmiało uznać za arcydzieło i myślę, że użycie przeze mnie tegoż określenia nie jest na wyrost, jest całkowicie usprawiedliwione, zasadne. Święty Augustyn (Aurelius Augustinus) żyjący w latach 354-430 naszej ery porusza tu niezwykle ciekawe zagadnienia i omawia je żywiołowo, daje pokaz mocy swojego intelektu i sprawności pióra. W wydaniu, które posiadam i przeczytałem pierwszy tom zawiera jedenaście ksiąg dzieła "De civitate Dei" wraz z dodatkowymi interesującymi elementami składowymi, które podnoszą wartość książki. Książkę rozpoczyna portret autora oraz trzystronicowe uwagi redaktora do wydania pierwszego napisane przez Jana Sajdaka w Poznaniu, w czerwcu 1930 roku. Kolejną częścią książki jest "Słowo od tłumacza" (cztery strony). Autor tej części: ks. Władysław Kubicki, b. profesor w Sem. Duch. wrocławskim, proboszcz i dziekan w Świerczynie. Kolejne dwie strony to wyjaśnienia autora dzieła, tzw. "Sprostowania", w których wyjaśnia powód powstania dzieła i tego treść. Po tej części możemy już zagłębić się na całego w jedenaście numerowanych ksiąg, które zostały podzielone na mniejsze rozdziały. Każda z ksiąg rozpoczyna się od krótkiej części, która streszcza jej treść, a część ksiąg przed pierwszym rozdziałem zawiera także krótką przedmowę. Mnóstwo tematów porusza tu św. Augustyn - np. odpiera ataki na chrześcijan, walczy z politeizmem, krytykuje Rzym - jego kulturę, historię i obyczaje, mówi o stworzeniu świata, o aniołach i demonach, o różnych sprawach natury obyczajowej np. o gwałtach na kobiety (ważny punkt, w którym staje w po stronie zgwałconych kobiet i nie uważa je w żaden sposób za winne ich sytuacji),o roli Jezusa w procesie zbawienia człowieka, o roli dla chrześcijanina Pisma Świętego w procesie poznania Boga. Wszystko napisane w sposób znakomity, nienudny, pobudzający szare komórki do myślenia. Książka zawiera liczne przypisy, które ułatwiają czytanie olśniewającego tomu pierwszego, które na ponad sześciuset pięćdziesięciu stronach zostało wydrukowane. Tom drugi czeka na mnie. Czy okaże się równie ożywczy umysłowo? Czy poziom tomu pierwszego będzie zachowany? Poczytamy, zobaczymy. Rozpoczynam tom drugi, który jest znacznie dłuższy.

Genialny wywiad z Zanussim zarejestrowany w formie audiobooka i spisany w formie książki. Świetnie ukazana odwaga autora do życia w prawdzie, do czego zachęca, jasno wyjaśnione pojęcia relatywizmu, tolerancji i miłości do drugiego człowieka. Mądre wypowiedzi skromnego człowieka, który mówiąc, że niewiele wie, rzuca nam wyzwanie do tego, by zacząć myśleć i zrozumieć, jak dziś wiele pojęć jest wypaczanych. Przykłady dotyczące kultur, języków czy religijnej pobożności okraszone ciekawymi anegdotami.

Książeczka Leona Joachimowicza pt. „Seneka” ma charakter propedeutyczny i pomimo swojej leciwości stanowi bardzo dobry wstęp do poznania nie tylko twórczości samego Seneki (Lucius Annaeus Seneca),ale również służy za przedstawienie kluczowych zagadnień z zakresu stoickiej szkoły filozofii. Prawie połowę objętości pracy składa się z wybranych fragmentów twórczości samego Seneki, które najlepiej ukazują poglądy tego sławnego (drugiego po Cyceronie, jak to sugeruje sam autor) męża stanu, filozofa i Rzymianina. Warto poświęcić nieco czasu na tę lekturę, która niewątpliwie w moim przypadku okazała się bardzo pożyteczna.

Książka niespodzianka, bo jej tytuł nastawia czytelnika na konkretny temat. Tymczasem treść, a przynajmniej większa jej część, odnosi się do Kanta, albo raczej krytki jego poglądów. Gdyby okładkę opatrzono nagłówkiem: "Przeciw Kantowi", byłoby to bardziej spójne. Przeczytałam kilka razy i nie znalazłam niczego nowego o podstawach moralności, ani odpowiedzi na pytanie, o jej źródła, czego oczekiwałam. Autor skupia się na różnorodności, wiedzy, indywidualności jednocześnie odrzuca kodeksy moralne, jako jej fundament. Hmm, nie było mi z tą lekturą po drodze, ale szanuję twórczo - filozoficzny wkład Schopenhauera.

W momencie, gdy zacząłem wątpić w siłę wyższą, mając jakieś 10 lat, czułem się nie na miejscu wśród ludzi wiary. Bo oni nie zadawali pytań. Nie kwestionowali. Siedziałem na religii w podstawówce, przepisywałem jak skryba w klasztorze to, co pan w białej sukience mi dyktował, i jako jedyny chciałem rozmawiać. Zadawałem pytania o wolną wolę, o teleologię, predestynację. Wtedy jeszcze nie takimi słowami, ale sens tych rozmów z grubsza krążył wokół tego rodzaju zagadnień. Wprawiałem w tym mojego interlokutora w zdenerwowanie i zakłopotanie. Pewnego razu usłyszałem od niego, że za dużo racjonalizuję. To mnie już wyprowadziło z równowagi, bo będąc w szkole, w jedynym miejscu, gdzie zdawało mi się, mogę "legalnie" racjonalizować, jakiś rzekomy autorytet robił mi z tego zarzut. A to ja czytałem Księgę Rodzaju po tym, jak przyjąłem sakrament komunii, nie moi koledzy i koleżanki z klasy, którzy przyjmowali wszystko na słowo. Na ten nieszczęsny Logos, który stal się ciałem. To pragnienie wiedzy wygrało z pragnieniem porządku i poczucia bezpieczeństwa, jakie daje oddzielenie wiary i wiedzy, a w konsekwencji oddelegowanie sensu na rzecz tej pierwszej. Od jakiegoś czasu wracam do czytania tekstów religijnych, ale tych związanych z czarną stroną. Chcę zrozumieć systemy, które porządkują ludzką świadomość i opanowują strach związany z beznadzieją istnienia. Nie ma we mnie duchowości. Ale pragnienie wiedzy. Może to ono mnie kiedyś zabije? W tym momencie pojawia się gnoza. Gnosis po grecku to właśnie wiedza, poznanie. Termin, który obija się nam o uszy co jakiś czas, ale nie wiadomo, kto jest tak naprawdę gnostykiem. Różokrzyżowiec? Satanista? Buddysta? Jogin? Dlaczego to słowo brzmi groźnie? Jerzy Prokopiuk byl jednym z bardziej wybitnych religioznawców i gnostyków urodzonych w tej części świata, z której obecnie piszę te słowa. Popełnił m.in. taką małą książeczkę, która jest kwintesencją wiedzy o gnozie i gnostycyzmie (gnostycyzmach?) - "Gnoza i gnostycyzm". Ich źródła znajdujemy w epoce helleńskiej, którą rozpoczyna podbój ogromnej części wówczas znanego Grekom świata przez Aleksandra Macedońskiego, m.in. Anatolii, Syrii, Palestyny, Egiptu Mezopotamii i Persji. Następuje osmoza kulturowa, podczas której z początku imperialnie hellenizowane ludy przypuściły kontr-atak na swego oprawcę i zasiały dualistyczną, transcendentną, antykosmiczną wizję świata w politeistyczne, panteistyczne wierzenia Greków, a później Rzymian. Do lat 60. XX wieku trudno było wciąż sprecyzować dokładnie, czym jest gnoza, a czym jest gnostycyzm. Na pewno chodziło o wiedzę i poznanie - nie jednak racjonalne, lecz transracjonalne, ale nie irracjonalne. Jest to poznanie epoptyczne (oglądowe),które wymaga odpowiedniego przygotowania i nie redukuje się do świata pojęć i abstrakcji, choć jest w nim zanurzone, dlatego nie przeczy całkowicie rozumowi. Gnostycyzm to szereg wierzeń i sekt, które zakładały, że świat materialny jest dziełem fałszywego, złego, samolubnego boga - Demiurga, który skazał nas na cierpienie i niesprawiedliwość. Każdy z nas ma jednak w sobie fragment boskiej iskry, pochodzącej od dobrego Boga, z czasów, kiedy będąc częścią Pleromy, nie upadliśmy jeszcze w materię. Zadaniem człowieka gnostycyzującego (psychika) jest się z tej materii wyzwolić i poznać prawa rządzące wszechświatem. Przed religiami stricte gnostyckimi istniały religie pregnostyckie i protognostyckie. Ich źródeł doszukuje się w Indiach, Iranie, w Grecji jako szczególną mieszankę wierzeń orientalnych i greckich. Prokopiuk jednak znajduje serce gnostycyzmu w misteriach, będących stałym elementem duchowych rytuałów epoki hellenistycznej. Miały one za zadanie zjednoczyć człowieka z bóstwem dzięki przewodnictwu hierofantów. Gnostycyzm nie tylko jednak przyjął formę pogańską. W starożytności istniały gnostycyzmy żydowskie, synkretyczne i, co autora szczególnie interesuje, chrześcijańskie. Autor, pisząc z pozycji gnostycznej i gnostyckiej, pochyla się szerzej nad dialektyką gnostycyzmu i chrześcijaństwa i na nowo reinterpretuje dzieje ewangeliczne, apostolskie oraz samą postać Jezusa z Nazaretu w duchu heretyckim, choć uznanym za taki dopiero między III a IV w n.e., kiedy to kościół silnie się zinstytucjonalizował i ustanowił chrześcijaństwo rękami Konstantyna Wielkiego religią państwową w ówczesnym Cesarstwie Rzymskim. Za Jungiem Prokopiuk mówi o rozłamie chrześcijaństwa na lucyferyczne (objawiające się przez eskapistyczny mistycyzm) i arymaniczne (reprezentowane przez kler i jego żądzę władzy i dóbr doczesnych). Na początku stanowiły one jedno, a sam kościół był pluralistyczny. Nie będę więcej się rozpisywał, bo sama książeczka ma niecałe 50 stron, więc warto samemu ją zgłębić. Szczególnie jeśli kogoś z czytających ciekawi to, jak bogata w formy jest ludzka potrzeba wiary w coś, co jest większe niż my sami i ten świat, zgniły i pełen bólu. Ja, jako naczelny ateista, nie zostałem nawiedzony przez żadnego boga przez tę lekturę, a coraz bardziej jestem świadom tego, dlaczego nie jestem w stanie wyjść poza materię.