Wita

To jest proza pisarza, o którym Gombrowicz mówił, że jest stworzony do pisania. Myślicie - pozamiatane, kariera murowana, sława i chwała po kres. Otóż nie. Leo Lipski, pomimo niezaprzeczalnego talentu nie jest znany wszem i wobec. To raczej nisza, ukryta perła. Zachęcam Was byście wypuścili ją na światło dzienne. Zapewniam, że warto. Ten zbiór to świetna i różnorodna kompilacja. Znajdują się w niej luźno zapisane notatki, później wykorzystane lub nie, listy, opowiadania, krótkie powieści. Zwłaszcza te krótkie formy i genialne w swojej prostacie zdania co rusz zatrzymywały mnie i zmuszały do kontemplacji niczym przy „Dziennikach” Maraia. Lipski był rzucony w wir specyficznych czasów i miejsc. Walczący z chorobą, ograniczeniami, czasami z samym sobą, pisał niesystematycznie i być może niełatwo było docenić wówczas dość odważną jak na tamte czasy prozę. Jego obserwacje były niezwykle trafne i umiejętnie opakowane w minimalizm słowa. W tym zdaniu jest wszystko: „Jesteśmy rozpięci na przeciwieństwach jak na krzyżu; jak gdyby krzyż był symbolem kultury Zachodu”. Pisał o prawach niezmiennych i uniwersalnych. Widział naturę człowieka i zachwycał obrazowością. „Kobiety potrzebują za wszelką, ale to za wszelką cenę czułości. Zachowują się jak koty. Gdy nie są głaskane - opuszczają ogony” To proza, która przywodzi na myśl największych mistrzów pióra. Niedoceniony za życia może zostanie odkryty ponownie. Tym razem w pełni zasłużonej glorii.

Jak na stosunkowo krótką, sprawiającą wrażenie niespójnej opowieści anonimowego męskiego protagonisty, Mały jest lekturą zaskakująco głęboką i uzupełniająca myśl Bataille'a. Lektura "pełna" (choć takie określenie nie zadowoliło by prawdopodobnie autora) wynika ze zrozumienia systemu określeń/znaków, którymi posługuje się autor. Nie jest to lektura łatwa, gdyż wymaga ona zrozumienia szerokiego, choć ciekawego i interesującego życia autora. W zamian oferuje ona ciekawe odczytanie kondycji ludzkiej po śmierci Boga, gdzie pojęcia które kiedyś braliśmy za święte i pewnik, są martwe i nie odzwierciedlają rzeczywistości. Pierwszym skojarzeniem z tym jakie miałem, jest prymitywna satyra religijna, która ani nie oburza osoby religijne, a ateistów przy lekturze wprowadza w swego rodzaju wstyd. Zamiast więc być satyrą, która może być źródłem społecznej zmiany, jest tylko pewną formą pastiszu. Po prostu nikogo ona nie obchodzi, bo odnosi się ona do czegoś, czego już nie ma. U mnie wręcz wywołuje pewien smutek za transcendentnym porządkiem Oczywiście, jak przy jakiejkolwiek lekturze tego autora, czytelnik nie otrzymuje jasnej odpowiedzi jak uczynić możliwym Niemożliwe, które jest kluczowym pojęciem dla myśli Bataille'a. Nie wiemy czy w ogóle możliwe jest przywrócenie dialektyki ofiary i transcendentalnizacja świata. We współczesnym świecie taka odpowiedź wydaje się tym bardziej mało prawdopodobna. Innym problemem jest wynikający z jego irracjonalistycznej filozofii brak struktury, którą można poddać refleksyjności, jednoznacznie sprzeczny z dążeniami Bataille'a do swego rodzaju 'ekonomii marnotrawienia'. Gdy nie ma czego opisać, jak tym bardziej ktoś chciałby coś zmieniać? Mimo to jest to prowokacyjna, inteligentna lektura dla każdego fana tego autora. Osoby niemające jednak wcześniej kontaktu z autorem, powinny najpierw zacząć od innych jego prac. Bezpośredni kontakt z Małym, bez wcześniej znajomości myśli Bataille'a po prostu nie ma sensu.

Azril powraca na jedną noc w rodzinne strony. Co go do tego skłoniło, przecież nie było go tu wiele lat… Być może śmierć żony, której nie kochał, uruchomiła w jego sercu jakiś żal, wyrzuty sumienia, i pragnie przebłagać Boga, prosić go o wybaczenie. W końcu mamy pokutny czas, miesiąc elul, kiedy pobożni Żydzi dokonują podsumowania, modlą się jeszcze żarliwiej niż zwykle, pragną zbliżyć się do Jahwe i uzyskać jego łaski w Sądny Dzień – dzień pojednania. Może to sprawi, że Azril doczeka się męskiego potomka, którego los mu poskąpił. Dowiadujemy się też, że Azril nie chce długo trwać we wdowieństwie. Ma nadzieję znaleźć tutaj kandydatkę na żonę i, faktycznie, intensywnie wypytuje o niezamężne dziewczęta. A może bezpośrednim bodźcem do podróży jest sen sprzed kilku dni, w którym ojciec przykazał mu stanowczo: „Idź”, a między nieżyjącym już ojcem, a Azrilem pozostało parę niezałatwionych spraw i nieprzebaczonych win. Jak i w poprzednich częściach „cyklu galicyjskiego” Julian Stryjkowski znajduje paralele z wątkami biblijnymi, z postacią Abrahama, Mojżesza, z judaistycznymi wierzeniami i obrzędami. Nie czuję się kompetentna, by ten aspekt powieści rozwijać, choć jednocześnie bardzo tego żałuję i z pewnością postaram się nadrobić moje poznawcze zaległości. Skupię się więc tymczasem nad osobistym odbiorem powieści, jednej z lepszych, jakie ostatnio czytałam. Azril jawi się nam od samego początku jako człowiek nieco „na bakier” z wiarą, skupiony na życiu doczesnym, zapominający o religijnych obowiązkach. Być może teraz właśnie przyszedł dla niego czas refleksji bardziej ogólnych i duchowych. Wędrując ulicami nie widzianymi od wielu lat Azril „Poznawał dawne parterowe domki, ogródki, krzaki, pachnące kwiaty, wiosną inne, latem inne.” Powrót bywa trudny, ale zarazem potrafi też wywołać prawdziwe wzruszenie. Wszystko wydaje się sporo mniejsze, jakby z latami kurczyło się na podobieństwo starzejącego się człowieka. Azril jednak również, ku własnemu zdumieniu, zostaje rozpoznany. Wędrówka Azrila przez miasto jest naznaczona emocjami, przed oczy napływają wspomnienia, on sam zaś rozgląda się dookoła, zastanawiając się, cóż mógł znaczyć jego sen, cóż za list, i do kogo adresowany, wręczał mu w nim ojciec, gdy rozkazał iść. Przed siebie? W celu? „Samo tylko chodzenie, tysiące lat trwa to chodzenie i nie widać końca. W nagrodę za wszystkie nieszczęścia Bóg zrobił nas duchem ziemi.” Żydowska historia jest przecież sama w sobie drogą, ucieczką, poszukiwaniem, ale też doskonaleniem siebie poprzez zmaganie się z trudnościami oraz hołubieniem w sobie marzenia o lepszym, szczęśliwszym życiu, na które zasłużyć można cierpieniem, cierpliwością i przestrzeganiem boskich przykazań. Łączą się tutaj prawda historyczna, mit oraz symbolika, silnie do nas przemawiając. Ponieważ czasy biblijne przywoływane są tutaj równie często, co powidoki dzieciństwa Azrila, jego późniejsze małżeństwo i równoległy związek z drugą kobietą (tutaj znów odniesienie do Abrahama),a na to nakładają się jeszcze wrażenia z odbywanego obecnie nocnego spaceru, to atmosfera robi się dość magiczna, jakby tej konkretnej nocy czas przestał istnieć, jakby jego kontinuum zapętliło się i pomieszało, by ukazać Azrilowi jego miejsce w żydowskim losie i świecie, umocnić go w przekonaniu, że nic tu nie jest przypadkowe, że Bóg dalej, jak przed wiekami, wyznacza ludzkie ścieżki, wystawia na próbę wiarę i posłuszeństwo człowieka. „Zdarza się, że Bóg opuszcza swój naród, ale naród swego Boga nie opuszcza.” To taka specyficzna powieść drogi, na której Azril spotyka różne postacie, przypadkowe, a może wcale nie. Toczy z nimi rozmowy o sobie, o swoim ojcu i o Bogu, o życiu i o śmierci, a każda z nich ma swoją wagę. Przerzucając się cytatami z Biblii, z Tory i jej komentarzy, definiują Boga, człowieka, ich intencje i wzajemne zależności, a także sens tułaczki i cierpienia żydowskiego narodu, jego diaspory wśród obcych. I nie zgadzają się ze sobą, dyskusja niekiedy robi się burzliwa, a dla nas wielce pouczająca. Dzięki niej poznajemy ów specyficzny sposób argumentacji, mentalność narodu wybranego. Klaustrofobicznie małe, zapewne specjalnie też anonimowe, by mogło być każdym ciasnym i pogrążonym w stagnacji podobnym miejscem, miasteczko, pogrążone w ciemności nocy oświetlonej zaledwie rąbkiem księżyca, zdaje się być nawiedzone przez duchy przeszłości i religijne zapamiętanie. Nie dość, że Jom Kippur, to jeszcze spore grono chasydów zgromadzonych wokół cadyka z Rajszy, który tutaj właśnie postanowił odbyć pielgrzymkę i nagle się rozchorował. „Tłum chasydów, czarny jak chmura. Stłoczeni, posuwali się w stronę bóżnicy. Nieśli niezapalone świece. Nad pochodem płynęło w powietrzu białe łóżko.” Idzie też, mozolnie i uparcie, niemal się przy tym nie poruszając, stary niemal jak sam czas, w otępiennej mgle pewny tylko tego, że iść musi, reb Mendele, a z nim Azril i Ojwedie. To noc marszu, noc tajemnicy, noc spotkania ludzi z ludźmi, ludzi z Bogiem, przeszłości z czasem dzisiejszym, ortodoksji z umiarkowaniem, ale też Azrila z samym sobą, w trudnej prawdzie. To noc, w której szczególnie silnie wybrzmiewa ta, dla nas egzotyczna i nie do końca zrozumiała, żydowska mistyka, zastygła w oczekiwaniu, w przekonaniu, że co ma nadejść, przyjść musi. Julian Stryjkowski znów odmalował świat, którego już nie ma, w który możemy się zanurzyć tylko dzięki jego narracyjnemu talentowi i sile naszej wyobraźni. Książkę przeczytałam dzięki portalowi: https://sztukater.pl/

Oniryczna wędrówka przez labirynty ulic, przez upał. Uparte gromadzenie słów, obserwowanie świata, siebie. Szukanie odpowiedzi na niezadane pytania, szukanie ukojenia. Bliskość pod osłoną nocy. „Każdy śnił swój sen” to taka liryka katastroficzna z dekompozycją w tle. Nie, nie ma w tym opowiadaniu dramatycznych obrazów na miarę apokalipsy. Jest żar z nieba, jest samotność. I subtelna erotyka. To krótkie opowiadanie Julii Fiedorczuk to proza poetycka w najlepszym wydaniu. Narratorka delikatnie wprowadza czytelnika w świat na skraju katastrofy, przed którą już nie ma ratunku.

W czeluściach pradawnych Tatr, gdzie słońce ledwo dociera, skrywa się królestwo Króla Wężów. Jego potężne cielsko niczym olbrzymi pierścień oplata górę siedmiokrotnie, a jego grzbiet lśni jadem szmaragdowym. Góra odziana jest w ciemny płaszcz boru jodłowego, a jej szczyt spowija lodowcowa korona. Dla jednych Król Wężów jest niczym piorun i słońce, dla innych uosobieniem życia lub złowrogim duchem. Tylko ci, którzy noszą go w sercu, znają jego prawdziwą naturę. Tatry, u stóp których rozciąga się bezkresne morze szafirowe, mrocznie urokliwe pod wpływem księżyca i halnego wichru. Nietota z pewnością nie jest łatwą lekturą. Bogaty język pełen archaizmów i symboli, głębokie refleksje nad sensem życia oraz kondycją ludzką. Klimat stworzony przez autora dopełnia wszechobecnego tragizmu i innego niż do tej pory znaliśmy, mrocznego obrazu Tatr. Dzieło dla miłośników literatury mistycznej i poetyckiej. Dla tych, którzy wytrwają do końca, książka okaże się niezwykłą i wciągającą powieścią oraz pozostanie na długo w pamięci. Tatry stają się miejscem przesiąkniętym grozą, mistyką, symbolizmem, satyrą, polityką i krainą idealną do podróży. Miejscem, gdzie na każdym kroku czyhają niebezpieczeństwa. Czarne Księżniczki, demony i inne fantastyczne istoty mieszają się z realnymi postaciami, tworząc surrealistyczny i oniryczny świat. Ujawnia się postać Boga oraz Trismegisty (tytuł Szatana w Magii Czarnej: Po Trzykroć Wielki). Nie zdradzając więcej szczegółów dodam, że główny bohater walczy z siłami chaosu i upadku. Nawiedzany wizją odrodzonego narodu, pragnie stworzyć nowy, lepszy świat. Miciński stworzył dzieło unikatowe, pełne głębi i piękna. @chlod_listopada

Żałuję, że tak późno odkryłem Jungera :( Na pewno powrócę na Alta Plana nie raz. Melancholia, tajemniczość, kontrastowanie opisów przyrody z nadciągającą tragedią Junger przedstawia w sugestywny i niejednoznaczny sposób. Budowa narracji, słowa i zawarte w nich prawdy i jej prostota uderzyły we mnie naprawdę mocno. "A przecież wszystko, co cenne, otrzymujemy tylko dzięki przypadkowi. To, co najlepsze, jest zawsze za darmo." "Przede wszystkim jednak kontynuowaliśmy nasze prace nad językiem, odnajdując w słowie czarodziejską klingę, przy której lśnieniu blednie moc tyranów. Trójjedyne są słowo, wolność i duch." "Nie zbudowano jeszcze domu, nie stworzono planu, którego podwaliną nie byłby upadek, i nie w naszych dziełach trwa to, co w nas niezniszczalne." "Poranek wspiera nas dobrą radą, i już sam powrót światła po długiej nocy wydał nam się cudem." "My, ludzie, pracując w wyznaczonych nam zawodach, pełnimy służbę - i osobiście ogarnia nas wówczas silniejsze poczucie własnej niezniszczalności. Doświadczyliśmy tego na wojnie, gdzie żołnierz, któremu bliskość śmierci grozi utratą ducha, chętnie oddaje się wynikającym z jego stanu obowiązkom. Nauka wzmacniała nas nader często w podobny sposób. Wielka siła tkwi w spojrzeniu zdolnym obserwować rzeczy dla samego ich poznania i bez przyziemnych przysłon. Żywi się ono w szczególny sposób dziełem stworzenia, i w tym jedynie tkwi potęga nauki. Jakoż czuliśmy, że nawet ten kwiatek, tak mizerny, lecz o formie i budowie nigdy nie więdnącej, napawa nas mocą oporu wobec tchnienia zgnilizny."

„Pejzaż gnojnej góry” była pierwszą prozą w dorobku Stanisława Swena Czachoroskiego, który miał już na koncie 7 tomików poetyckich. Napisana w latach 50-tych, wydana 20 lat potem, w nakładzie minimalnym i od razu skazującym na zapomnienie. Wznowiona po latach przez PIW, jednak, jak sądzę też bez szans na przebicie się poza wąską bańkę koneserów dziwności. Szkoda bo rzecz to wyjątkowa i warta poznania, chociaż ostrzegam ciężka do przedarcia się i hermetyczna. Dla jednych będzie to objawem geniuszu dla innych bełkotem. „Można tu spotkać dziką babę, pół dziecko, pół gąsiora, dziewicę na psiej nóżce albo Gabrynia w pudełeczku" to cytat z książki doskonale oddaje ducha tej prozy. Mamy tu trzy części. Pierwsza „transformator triumfalny” osadzona w podwarszawskiej miejscowości gdzie przed Bożym Ciałem namalowany ma być obraz patrona, do którego lokalnej malarce pozuje prężny młodzieniec, jest kotłowanko na trawie, skandal, i omdlewanie dewotek przed ołtarzami. Druga „dziady bródnowskie” to osadzona w okolicach święta zmarłych impresja z pogranicza Bródna i Zacisza, z życia biedaków, złodziei, żebraków. "Pierszy i drugi listopada składają się wyłącznie z epizodow". Ruda Mańka, Krwawą Felka, Fajny Antek, Blada Wydra, Złoty Jędrek, Zacisze którego dym pachnie szmatami. Życie to smoła. Impreza, tango z cekinami. Trzecia część to fragmenty z Żydowskiej części Warszawy, Nalewaka, Dzika, Karmelicka, Leszno. Moje niegdysiejsze rejony, codzienny spacer po bułki po grobach. Totalny chaos i rozproszenie uwagi, która jak piłeczka kauczukowa rzucona w kotłujący się tłum, skacze od człowieka do człowieka, od myśli do myśli, od sedna do nieistotności, fragmentaryczność, nieskładne dialogi, czy to wypowiedzi czy jeszcze myśli, festiwal wielokropków, onomatopei, literackie adhd, trochę jazda na kwasie. "Rozmigotana" aż po granice możliwości percepcji technika narracyjna – pisze w posłowiu Karol Samsel i tu czai się klucz do tej prozy. Trzeba sobie pozwolić wypaść poza granice zrozumienia i poddać zabawie językiem, dzikiej galopadzie i nieskrępowanej kreatywności. Inaczej będzie to męka. Zachęcam jedynie odważnych i szukających zaskoczeń.

Heliogabal - jasnowidzące szaleństwo. Autor odnajdujący w nim siebie tworzy potężną narrację, której magii nie sposób się oprzeć. Chaos przemawia przez niego, kiedy interpretuje dzieje syryjskiego rodu i skandaliczne czyny nastoletniego cesarza oddanego religijno seksualnej ekstazie. Kosmiczna mowa nierozumu. Prawda historyczna traci znaczenie. Tekst często trzyma się prawd historycznych i porusza arcyciekawe motywy, ale dąży w innym kierunku. Artaud odnajduje w tej historii magiczne znaczenia, których nikt inny nie mógłby ujrzeć. Drugi, filozoficzny rozdział dobitnie to pokazuje. Anarchia - tekst jest bardzo trudny, ale Artaud mnie nim po prostu opętał. Czy to bełkot szaleńca? Może, ale takiego z tych świętych, obłąkanych, będących medium pomiędzy światami. Oddaję hołd śmiałemu twórcy i jego tekstowi, bo zmienił moje pojmowanie, a na najwyższą ocenę zasługuje właśnie za wysoki poziom mistycyzmu i kompletny quasi historyczny odlot, sięgający głębin i podstaw świata antycznego. Artaud pokazał mi, czym jest świadomość chaosu.

Lubię takie opowiadania, niby nic takiego a jednak emocje, oczekiwania. Czasami bardzo zaskakujące zakończenia, napisane "plastycznym" językiem, ma się wrażenie, że jest się w tej starej chałupie lub pałacu emira i można dotknąć bohatera. Może nie dla wszystkich, ale taki już urok Altera

„Strach bramkarza przed jedenastką” Petera Handkego to proza gęsta, duszna i wymykająca się klasycznym ramom kryminału, co dla wielu czytelników może stanowić barierę nie do przejścia. Handke, noblista znany z kontrowersji i językowego rygoru, serwuje nam opowieść, która zamiast podążać ścieżką napięcia, zapada się w otchłań psychologicznej apatii. Moja ocena 6/10 wynika z fascynacji stylem, przy jednoczesnym poczuciu emocjonalnego wyobcowania, które ta lektura narzuca. Głównym bohaterem jest Józef Bloch, monter i były bramkarz, który pewnego dnia, pod wpływem błędnego przekonania, że został zwolniony z pracy, porzuca dotychczasowe życie. Bloch to postać skrajnie wyobcowana, której percepcja świata ulega stopniowej degradacji. Handke po mistrzowsku kreśli sylwetkę człowieka, dla którego rzeczywistość staje się zbiorem niezrozumiałych znaków i sygnałów. Gdy Bloch popełnia morderstwo – niemal mimochodem, bez wyraźnego motywu – czytelnik nie obserwuje wyrzutów sumienia, lecz postępującą alienację. Bohater ucieka na prowincję, ale jego ucieczka jest bardziej wewnętrzna niż fizyczna; to wycofywanie się ze struktur języka i logiki. Największym atutem, a zarazem wyzwaniem tej książki, jest jej konstrukcja. Handke skupia się na detalach, które dla zdrowego umysłu są nieistotne, a dla Blocha stają się obsesyjne. Autor bawi się formą, pokazując, jak lęk paraliżuje zdolność komunikacji. Tytułowa metafora strachu bramkarza przed rzutem karnym idealnie oddaje stan bohatera: to moment zawieszenia, w którym każdy ruch jest obserwowany, a oczekiwanie na cios staje się gorsze od samego ciosu. Manierą, która obniża moją ocenę, jest jednak pewna hermetyczność tekstu. Handke momentami zbyt mocno ucieka w chłód behawioralny, co sprawia, że los Blocha staje się nam zupełnie obojętny. To literatura egzystencjalna w najsurowszym wydaniu – ambitna i ważna historycznie, ale trudna do polubienia. To pozycja dla tych, którzy w prozie szukają nie akcji, lecz analizy rozpadu ludzkiej świadomości, podanej w sposób surowy i niemal kliniczny.

Pięknie napisany esej historyczny, zawierający więcej przemyśleń, przypuszczeń i wątpliwości autora niż opisanych faktów. Te są tylko tłem do ukazania odwiecznych mechanizmów gnębienia bliźnich przez bliźnich w imię dowolnej ideologii i archetypu przewodnika buntu, tego który otwiera oczy pobratymcom i pierwszy podnosi żagiew gniewu i wojny. Tu jest nim Tomasz Muntzer, reformator religijny i społeczny, z impetem ruszający śladem waldensów, husytów i jak oni tragicznie finiszujący. Króciutkie, pobieżne, ale bardzo ciekawe i odrobinę poetyckie.

Dzięki wznowieniu przez krakowską IX-tkę i opracowaniu przez Wojciecha Kowalewskiego możemy się delektować tym dziełem. Okładka oraz dodające klimatu ilustracje są autorstwa Gustava Doré'a. "Niedokonany. Kuszenie Chrystusa Pana na pustyni" zostało wydane trzynaście lat po śmierci Micińskiego. Było określane mianem "szatańskiej ewangelii". "Dlaczego upadłeś z nieba, Lucyferze?" - takim właśnie pytaniem rozpoczyna się monolog. Brzmi intrygująco, prawda?😈 To niezwykle dzieło otula czytelników melancholią niczym mgła, a do tego jest pięknie napisane! Nie jestem w stanie oddać wszystkich moich wrażeń. Tutaj krótkie zdania długo rezonują w głowie, a mrok ściska trzewia. "Niedokonany" to poemat, który pragnie czytać się niespiesznie, pozwalając by delektować się przepięknymi metaforami, wprawiającymi w zadumę. Czytając dość bujne i poetyckie opisy po raz kolejny przytłoczyła mnie świadomość jak bardzo nasz język zubożał. "Gwoździe nóg zdradziły mnie wśród milczeń bezbrzeżnej pustyni; kamienne ręce strachu przygniotły ramiona moje — krzykiem nie należy zatrważać tych miejsc!" Jest przerażająco i mistycznie, momentami niczym ulatujący sen. Mrok i piękno tańczą ze sobą. Niezwykle klimatyczne opisy krajobrazów, widmowe, opustoszałe, ponure, toczy je zgnilizna, a zewsząd rozlegają się szepty i potępieńcze jęki mrożące krew w żyłach. Spowite cieniem katedry, bezkresne pustynie, gwiaździste niebo. Utkwione w bezczasie. "W katedrze Boga umarłego wre walka widm: cisną się w mroku i tratują, chcąc dotknąć zza krat moich skrzydeł." Niesamowicie klimatyczna proza chwytająca za serducho, i sprawiająca, że można poczuć podmuch ognia piekielnego na karku. Aura tajemnicy jest tu namacalna i nie brakuje ukrytej symboliki "Wnętrzności przepalone ogniem potępienia, którego nie ugaszą wody świata." Prawdziwa uczta dla duszy. Gorąco polecam!🖤

Powieść stanowiąca beletryzowane wspomnienia Jungera z okresu młodzieńczego epizodu w Legii Cudzoziemskiej. 16-latek znudzony mieszczańską atmosferą wilhelmińskich Niemiec ucieka do Francji, do Legii Cudzoziemskiej, aby za jej pomocą dostać się do Afryki. Wciąż owitej w jego głowie kolonialnym nimbem tajemnicy, niezbadanej, jak w Conradowskim "Jądrze Ciemności". Na miejscu ukazuje mu się zbiurokratyzowana i zhierarchizowana struktura Legii nie mająca wiele do czynienia z romantycznymi oczekiwaniami, za to bardzo przypominająca rodzinny dom i szkołę. Ileż musi się zmienić, aby wszystko pozostało po staremu, by zacytować di Lampedusę. Powieść krótka, zwięzła, po Jungerowsku szczera w rozliczeniu z młodzieńczym wybrykiem. Wedle posłowia zawiera wewnętrzną grę z cenzurą epoki nazistowskiej (Legia i Legioniści byli na cenzurowanym w III Rzeszy),szczerze mówiąc nie wychwyciłem jej.

O tym, że Marta Kozłowska posiada wręcz niesamowitą zdolność panowania nad językiem swoich tekstów wiedziałam od czasu "B.Bomb". Pod tym względem jest moim zdaniem jedną z najbardziej intrygujących polskich pisarek. W "Berdyczowie" po raz kolejny przygląda się tematyce zderzenia kultur, tym razem z bardziej lokalnej perspektywy. Fabuła jest tu szczątkowa i (podobnie jak w przypadku poprzedniej powieści autorki) stopniowo ulega dezintegracji. Jest to na tyle konsekwentny zabieg, że nie podejrzewam braku pomysłu na jej poprowadzenie. Tego rodzaju podejście przekłada się jednak na sporą hermetyczność utworu. "Berdyczów" odbieram przede wszystkim jako próbę rozprawienia się z tożsamościami człowieka sowieckiego i postsowieckiego. Pobyt Karola Pytanko w onirycznym ukraińskim miasteczku jest kroniką znikania. Znikają obiekty i przedmioty, umiera trzoda chlewna i będący personifikacją komunistycznej siermięgi Dziadek Odpadek. Od nas zależy, czy wyjdziemy temu wiatrowi zmian naprzeciw. Pożegnamy upiory stalinizmu, zatęchłe tapczany i meblościanki, ale też tradycję wielkiej rosyjskiej literatury. Dla mnie była to podróż wzbudzająca nieśmiałą nostalgię za kulturą, której przetrwalniki byłam w stanie pamiętać. Chociaż czułam, że w narzędzia do odczytania sporej części odniesień nie zostałam (już) wyposażona.

Odbiorę wam serce z kamienia, a dam wam serce z ciała. Wycofany w królestwie mojego umysłu, ten kamień w ogniu słowa się roztapiał, a po tym ogniu szmer łagodnego powiewu gorące czoło me całował. I spłynął na mnie ogromny spokój, co bije jakby z flamandzkiego płótna, gdzie spośród szeregu domów wzlatuje ku górze szeroka aleja, a u jej kresu już w niebie grają harfy i wiole. Wkroczyłem na trawiastą drogę między wysokimi cyprysami, w górze i w dole rozległe ogrody, obok szara i zwietrzała, grożąca zawaleniem dzwonnica, wszystko milczące, zimne i pogrążone w baśniowym śnie. Zapadła już noc. Miły moczar w mroku tajemnic, póki nie napotkasz węża. Pod tak posępnym niebem przedzierałem się przez zarośla i wielka cisza ziemię spowijała, znikąd najlżejszego odgłosu, poza dochodzącym niekiedy delikatnym dźwiękiem, jak gdyby pluskania wioseł i ujrzałem taflę wody, po której płynął łabędź, kołysał się i przesuwał łagodnie w ciemności, bardzo biały na żałobnym tle stawu. Mądrość odsyła mnie do dziecięctwa. Z odległych zakątków duszy, z przeszłości zmęczonego życia wydobył się szept: salva me. Z modlitwy płynie siła dążenia. I zbliżyłem się do wielkiego domu, który wybudowany był z kamieni gradowych i ściana tego domu była jak mozaika zrobiona z kamieni gradowych, a jego podłoga ze śniegu. Jego dach był jak droga gwiazd i błyski błyskawic, a wśród nich były ogniste Cherubiny i ich niebo było jak woda. I tak się we mnie mocno głos słów tej książki rozlega. Nie uwodzi - wymaga. Nie zachwyca powierzchownie - lecz powoli, jak światło przesączające się przez witraż o świcie, zaczyna przemieniać spojrzenie.

Książka opowiada o czasach powstania warszawskiego i pierwszych latach po drugiej wojnie światowej. Historia jest złożona z kilku pojedynczych życiorysów, które wzajemnie się przeplatają i dzięki którym możemy poznać ogólny zarys wydarzeń. Całość jest chaotyczna, pełna niedomówień i otwartych pytań, ale to dobrze. Dzięki temu Miłosz stworzył świetny klimat pogrążonej w szaleństwie nieustannej walki Polski. Gdy świat wali ci się na głowę, nie ma czasu na dokończenie czegokolwiek. Pozostają ukryte myśli i pragnienia, słowa rzucone w powietrze, desperackie czyny. Bohaterowie "Zdobycia władzy" są ludzcy. Boją się, rozpaczają, obojętnieją, załamują się i szukają nadziei. Przedstawiony obraz lat czterdziestych i pięćdziesiątych dobitnie pokazuje, jak trudno było zbudować na nowo życie tym, którzy przeżyli piekło na ziemi. Warszawa zostanie odbudowana, lecz ludzkie serca pozostają w rozsypce. Z pewnością wiele dodaje tu poetycki styl Miłosza, który sprawia, że całość wydaje się ciekawsza. Autor operuje słowem na wysokim poziomie, sprawiając, że zwykłe opisy wydarzeń stają się prawdziwą opowieścią, a myśli bohaterów - wewnętrzną podróżą w głąb ludzkiej natury. Mimo że tematyka sama w sobie niespecjalnie mnie interesuje, muszę przyznać, że "Zdobycie władzy" przeczytałem bez problemu i z ochotą śledziłem dalsze losy postaci. Jest to inne niż zazwyczaj podejście do tego rozdziału historii, które pozwala nam zanurzyć się w nim i odkryć prawdziwe delirium cierpienia i beznadziei, jakie w tamtych czasach przeżywał prawie każdy człowiek. A wszystko przez ludzkie pragnienie zdobycia władzy.

Z początku trochę mnie usztywniło bo opowiadanka były zbyt publicystyczne, zbyt czarno-białe. Niewątpliwie oddawały nastrój i potrzebę chwili w 1982 i w 1983 roku ale do czytania dziś trochę zbyt banalne. Ale od połowy nastrój się zmienia. Pojawiają się niuanse i nastroje, które nie tylko dotyczyły lat stanu wojennego ale w ogóle mogą być uniwersalne. To już jest na poziomie Marka Nowakowskiego. Jest to ciekawe świadectwo tamtych czasów, mówiące o sytuacji gospodarczej i politycznej ale pokazuje też nienawiść, którą były podszyte tamte lata. I to, żeby było jasne, nienawiść wcale nie jednostronną. I żeby tylko tamte lata.

Mam wrażenie, że Stefan Grabiński jest pisarzem zapomnianym i mocno niedocenianym. Ci , którzy zetknęli się z jego twórczością słusznie nazwali go polskim Allanem Poe. Ten pisarz przełomu XIX i XX wieku jest autorem książek grozy min tego zbioru nowelek. Opowiadania są ciekawe, szczególnie zaskoczyły mnie nowelki ,,kolejowe'', nie często kolej bywa tłem dla opowieści z dreszczykiem, a jednak wyszło to całkiem interesująco. Grabiński nie pisał standardowych powieści grozy, nie ma u niego starych zamków, wampirów itp. U niego groza wkrada się w umysły bohaterów i przejawia się w urojeniach, snach, niepokoju, nakazach wewnętrznych, zgubnych namiętnościach, przeczuciach czy znakach z zaświatów. Dla mnie książka jest ciekawa, podoba mi się, może tylko te niektóre nowelki są za bardzo do siebie podobne , ale zaintrygował mnie ten pisarz na tyle żeby jeszcze go poczytać .

Lubię awangardę, lubię stworzony przez Becketta teatr eksperymentalny, ale teraz mam chyba zły moment na czytanie takich książek. Zaczęłam czytać tę powieść, potem wydarzyło się najtragiczniejsze wydarzenie w moim życiu i to zdecydowanie wpłynęło na mój odbiór tej książki. Doceniam styl Becketta, doceniam jego erudycję i oczytanie, nie do końca zgadzam się z jego poglądami. Akcja jak to w powieści awangardowej - pełna niedopowiedzeñ, ale nie można dowolnie interpretować wątków w niej zawartych. Nabardziej z całej akcji zapamiętam relację Murphy'ego z panem Endonem. Ciężka powieść, na pewno nie na jeden wieczór.

Należy pochwalić redakcje za interesujący wstęp ukazujący genezę powstania utworów Arystofanesa. Gdyby nie to, a także przypisy książka byłaby mało zrozumiała dla współczesnego czytelnika. Treściowo są to komedie o charakterze antywojennym, demaskujące machlojki polityków, krytykujące demokrację ateńską, greckie pieniactwo. I przede wszystkim jest tu zawarte spore poczucie humoru cechujące utwory o zaskakującej treści , jak np. „Bojomira” , gdzie kobiety postanawiają wymusić na mężach pokój, grożąc, iż zaprzestaną uprawiać z nimi seksu, jeśli mężczyźni będą dalej toczyć wojny... Poczucie humoru Arystofanesa jest bezpośrednie, nierzadko wulgarne („Kocur mu z dachu nafajdał do gęby”). Z książki dowiadujemy się jak karani byli w starożytności cudzołożnicy przyłapani na gorącym uczynku – ów nicpoń był, tu cytat - „rżnięty w zadek”... Arystofanes otwarcie obnaża stosunki społeczne, czym wydaje się być taką wcześniejszą, grecką wersją (pierwowzorem?) rosyjskiego Gogola. Generalnie jednak nie powiem, abym podczas lektury tych starożytnych komedii miał poczucie, iż czytam arcydzieło. Utwory były pisane w odpowiednim kontekście społeczno – politycznym ówczesnych realiów, niekoniecznie dziś zrozumiałym. Książka wymaga odpowiedniej wiedzy historyczno – literackiej tamtych czasów, aby w pełni czerpać z niej satysfakcje, co nie zmienia faktu, że momentami jest przezabawna także dla współczesnego odbiorcy.