Słowianie południowi i zachodni VI-XX wiek

W VIII wieku Karol Wielki zatrzymuje inwazję Saracenów na Europę, walczy też przeciw buntujący się ( jeszcze wtedy pogańskim) Sasom, z którymi graniczą ziemie Słowian Połabskich: Obodrzyców i Wieletów. Karol Wielki i jego następcy szukają sojuszników do walki z Sasami (Saksonami). Jednak Obodrzyci i Wieleci są wobec siebie w stanie totalnej wojny. W tym czasie swoje państwo umacnia i powiększa książę Polan Mieszko, który myśli o zdobyciu ziem nad Bałtykiem. Oprócz tego apetyt na nadbałtyckie ziemie Słowian mają jeszcze Wikingowie (Duńczycy, Szwedzi). W skrócie: wrze i kotłuje się tutaj jak w tyglu, zderzają się i kipią sprzeczne dążenia dużych i małych władców. Trwa uparty pochód chrześcijaństwa i znaczny opór wielu pogańskich plemion słowiańskich, które nie chcą nowej wiary. Często nie ma żadnych reguł gry. Sojusze i pokoje są zrywane, książęta giną w zasadzkach, bitwach, po zatrutym winie lub zostają zasztyletowani. Szczególnie często i okrutnie łamią wszelkie zasady Sasi. W takich okolicznościach jedna nietrafiona decyzja polityczna może przesądzić o zniknięciu państwa lub plemienia z mapy świata w tej części Europy. Tak stało się właśnie z Obodrzycami i Wieletami. Potrafili się bić, byli odważni, wręcz zuchwali. W latach 983-998 wzniecili powstanie antychrześcijańskie skierowane przeciwko Cesarstwu Niemieckiemu i Sasom. W jego wyniku wybili się na niezależność i stanęli przed szansą stworzenia niezależnych bytów państwowych na miarę ówczesnych Czech. Jednak sama odwaga to zbyt słaby argument, aby stworzyć państwo. Brakło im ludzi mających plan na przyszłość oraz idei, wokół której elity potrafiłyby skupić odwagę i determinację pobratymców. Ostatecznie Połabianie zostali wchłonięci przez Cesarstwo Niemieckie i Marchię Brandenburską. Autor barwnym językiem opisuje wszelkie zawirowania historii. Ma wielką wiedzę i porusza się w temacie z dużą swobodą. Jednak nadmiar swobody może zamienić się w chaos. I tak stało się w tym przypadku. Autor mnoży opowieści o Słowianach, walkach między nimi, słowiańskich obyczajach, magicznych rytuałach, bogach i ich pazernych kapłanach, dodaje skandynawskie sagi, podejmuje polemiki z archeologami, niektórymi historykami, interpretuje zapisy kronikarzy, wymienia mnóstwo osób oraz miejsc. I nagle czytelnikowi, od tego wszystkiego, zaczyna kręcić się w głowie. Szukałam pomocy w ewentualnych dodatkach do tej książki: kalendarium wydarzeń, mapki, słownik krótko objaśniający kim lub czym są Godfryd, Mechlin, Sławomir, Czedrog i wiele innych nazw. Bez nich trudno uporządkować ten bałagan dziejowy. Niestety autor o tym nie pomyślał. Erudycie i wytrawnemu znawcy tematu takie pomoce nie są potrzebne, ale przecież autor pisał tę książkę nie dla siebie. Pisał ją dla Czytelnika, który nie musi być znawcą tematu. Szkoda Panie Autorze, że nie pomyślałeś o Czytelnikach. Ta podróż w przeszłość naszego kawałka Europy mogła być bardzo fascynująca, pouczająca i ubogacająca. A okazała się mocno frustrująca. Przeczytane w ramach sierpniowego wyzwania LC: książka z elementami folkloru, magii i mitów.

Świetny, zwięzły i sprawnie napisany przegląd tego jak tworzyły się zbiorowości zwane narodami. Plusem jest, za sprawą pochodzenia autora, że otrzymujemy pracę, gdzie nie jesteśmy raczeni polskcentryczną wizją kształtowania się narodów, nie ma tu ideologicznej wizji narodowej, ale jest pisana z dystansem, naukowa (wynikająca oczywiście z wybranej metodologii). To spojrzenie autorskie, przy wykorzystaniu aktualnego w momencie powstawania książki stanu badań. Dobre wprowadzenie do podjętej tematyki, przed sięgnięciem po bardziej obszerne i głębsze dzieła, czy też po prostu pisane z innej perspektywy.

Vademecum archeologii ziem polskich. Fajna książka która podsumowuje stan naszej wiedzy na temat szeroko rozumianej archeologii ziem polskich. Napisana kilkanaście lat teamu ale ciągle aktualna gdyż stan wiedzy poszerza się raczej wolniej niż szybciej. Książka jest kompendium poświęconym nie tylko odkryciom, badaniom ale też badaczom, którzy przyłożyli niebagatelną rolę by lepiej zrozumieć jakie są nasze początki. To co było szczególnie ciekowe to różne hipotezy badawcze stawiane przez badaczy, opisy szczególnie zasłużonych miejsc dla archeologii (np. Wawel, Ostrów Lednicki, Góra Ślęża). Zwłaszcza części dotyczące Góry Ślęży były interesujące – z uwagi na moje dolnośląskie zainteresowania.

Przeczytane dawno, dawno temu. Pod żadnym pozorem proszę od tego nie zaczynać swojej przygody z wojną na Pacyfiku. Potem, po złapaniu bakcyla, czemu nie. Ciekawie nakreślone sylwetki dowódców alianckich i japońskich. Poza tym, sterta dowolnych interpretacji, kontrowersji i chyba nieścisłości.

55/180/2024 Wyzwanie LC czerwiec 2024 - Motyw podróży Sądząc po tytule, to na podróż się nie zanosi, ale ponieważ planuję wakacje na Łotwie (oraz wyskoki do Estonii, mam wielką nadzieję),to czytałam tę książkę nie w aspekcie historycznym, a turystycznym właśnie. Nie powiem, żeby wielce wciągająca była, ale smaczki się znalazły, oj tak. Estonia była najpierw pod butem krzyżackim, potem pod szwedzkim, a na końcu pod rosyjskim. To ją łączy z nami, też byliśmy pod tymi buciorami (bez szwedzkiego, ci to tylko złupili, co się dało i poszli precz do siebie). Dopiero po I wojnie światowej uzyskała samodzielność jako państwo. Niestety, nie na długo. To ją łączy z Czechosłowacją. Najbardziej zszokowały mnie informacje typowo geograficzne: kraj ma wprawdzie rozmiar ok. 240 km na ok. 350 km (północ-południe i wschód-zachód),ale linii brzegowej ok. 3780 km! Z tego brzegi wysp - 2540 km! Nie dziwota, skoro Estonia ma tych wysp ok. 1500!!! Na Bałtyku!!! Nie znamy ich, bo są tak małe, że na mapie nie widać :-) Do tego ponad tysiąc jezior, bagna, lasy, a wszystko to na powierzchni kraju 45,2 km kw. Bajka! Zachwycił mnie klimat: średnia temperatura w lipcu 16-17 stopni. Dla mnie idealna! Może się tam przeniosę kiedyś... W ciele człowieka i zwierząt, według wierzeń słowiańskich, najwięcej mocy znajduje się w głowie, sercu, krwi, paznokciach/pazurach, włosach/sierści i zębach. Stąd te zęby na rzemykach, zawieszane na szyjach jako amulety. Stąd to wyrywanie serc wrogom. Stąd obcinanie włosów kobietom po zamążpójściu. Słabsza moc, większy męża posłuch. Wiadomo. Pod koniec XIX wieku prawie wszyscy estońscy chłopi umieli czytać, a ok. 30-40% także pisać. Spośród rekrutów czytało 98%. Potem odsetek ten spadł do 80%, bo rusyfikacja nie przypadła ludności do gustu, na szczęście tylko na chwilę. Zaraz potem odsetki czytatych i pisatych znów się podniosły. Cóż, pamiętam z innej książki ("Imperium Habsburgów"),że w połowie XIX wieku w Galicji do szkoły chodziło 15% dzieci. Chociaż obowiązek szkolny był. Tylko paragrafy jakoś poważania nie miały... W Czechach w tym samym czasie literki wkuwało 94% dzieci. Wracając do Estończyków, na przełomie XIX i XX wieku albo się oni rusyfikowali, albo germanizowali. Tych pierwszych nazywano "wierzbowymi Rosjanami", a tych drugich - "jałowcowymi Niemcami". Niemcy wyjechali na początku II wojny światowej, co uznaje się za zamknięcie całej epoki w dziejach ziem estońskich, bo siedzieli tam prawie 700 lat. Dominowali, ale też wpływali na politykę, kulturę i społeczeństwo. Pierwszy w ZSRR park narodowy powstał w Lahemaa. Nad morzem. Tam pojadę. Niestety był to tylko listeczek figowy, bo generalnie zanieczyszczenie środowiska było potworne: woda, ziemia, powietrze - wszystko zapaskudzone. Jeden mądrala partyjny w kontekście przygotowań do budowy kopalni fosforytów (ostatecznie nie powstała, bo przyszły chude i buntownicze lata 80-te) powiedział nawet, że w razie potrzeby powstanie wielka dziura od Parnawy do Vaksnarvy. Obczajcie na mapie... Przez silne turystyczne kontakty z Finlandią Estonia stała się radzieckim Zachodem, nie tylko dla ZSRR, także dla pozostałych demoludów. Nie tylko mieli amerykańskie komiksy o myszy i kaczorze, ale nawet (niewielki, skromny, ale jednak) podręcznik małżeńskich technik seksualnych!! Kiedy w 1991 r. przeprowadzono w Estonii referendum w sprawie przywrócenia niepodległości, poparcie tego pomysłu było tak wysokie, że wydało się, że życzyli sobie tego nawet rosyjskojęzyczni mieszkańcy. I tak sobie dobrze radzili (mimo inflacji i biedy),że w okresie, gdy trwały negocjacje w sprawie rozszerzenia UE (także o Polskę),to Estonię uważano za prymusa. 11 marca to miła mi data. Nie pamiętałabym, że w tym dniu w 1990 r. Litwa proklamowała niepodległość, co było chichotem losu, bo równo 5 lat wcześniej, 11 marca 1985 r. sekretarzem generalnym jedynej i słusznej partii w ZSRR został Michaił Gorbaczow. Ale pamiętam daty obu tych wydarzeń, albowiem wiele lat później urodził się mój synek. 11 marca właśnie. To tak na marginesie historii Estonii.

Witold Chrzanowski w ambitnej książce popularnonaukowej pt. „Kronika Słowian. Rzesza Wielkomorawska i kraj Wiślan” przedstawił fragment dziejów migracji i osadnictwa Słowian w dorzeczu Dunaju w powiązaniu z regionem Bałkanów i górnym biegiem rzeki Wisły. Autor skupił się na przedstawieniu genezy, a następnie funkcjonowaniu i upadku Wielkich Moraw. Dość szczegółowo ukazał rozwój tego organizmu państwowego, jego ekspansję, relacje z ościennymi potęgami (Bizancjum i Frankowie),a także poruszył ważkie zagadnienie przyjęcia chrztu wraz z chrystianizacją Słowian w kontekście obrządku cyrylo-metodiańskiego w zestawieniu z ekspansjonistycznymi dążeniami wschodnich Franków (Niemców). Dość interesująco w wizję Wielkich Moraw historyk wkomponował tematy kształtowania się państwowości czeskiej, węgierskiej, a także dość solidnie opracował wątek państwa Wiślan. Niewątpliwie pozycja jest cenna dla każdego, kto chciałby poszerzyć swoją wiedzę na temat rozwijania się narodów słowiańskich.

Dzisiaj zakończyłem czytanie trzeciej pozycji dotyczącej odsieczy wiedeńskiej, jakie posiadam w swojej biblioteczce. Cieszę się że czytałem je w kolejności: najpierw zachodni autor Millar (Osprey),później rodzimy Podhorodecki i na koniec również rodzimy Wimmer. To zdecydowanie najlepsza monografia odsieczy wiedeńskiej z tych trzech które wymieniłem. Dlaczego? Jest napisana z dbałością o wszelkie szczegóły, jest pracą najlepszą jeżeli chodzi o dokładność opisu wojny Turków z Habsburgami, ich pochodu pod Wiedeń, oblężenia, decyzji króla Sobieskiego o odsieczy, samej wikotrii wiedeńskiej, ataku na Esztergom poprzedzonego bitwami pod Parkanami, powrotu do kraju wojsk polskich, walkach na Podolu i Mołdawii (głównie kozaków Kunickiego). Mamy tutaj trzeźwą ocenę naszego udziału w wiktorii i wpływu Sobieskiego na jej odniesienie. Wimmer podejmuje próbę oszacowania liczebności wojsk polskich, opisuje fatalne zachowanie wojsk litewskich, nie stroni od pokazania, że Sobieski najpierw chciał układać się z Turkami, ale wszelkie zabiegi o taki sojusz spełzły na niczym wpychając go w ręce Leopolda I. To na prawdę praca wyczerpująca, choć pisana trochę "surowo" i kolejne opisy dotyczące wojsk, marszu, formowania przed bitwą mogą znużyć. Na szczęście książka pełna jest bardzo dobrych map, które pozwalają się w tych ruchach świetnie odnaleźć. Do tego mamy bardzo ładne wydanie i piękne ilustracje. Praca zasługuje na uwagę i szczerze ją polecam, bo uważam że warto znać szczegóły ostatniej wielkiej wiktorii oręża polskiego przed utratą niepodległości.

Książka dla każdego, kto czuje głód po szkolnej edukacji z zakresu wiedzy zawartego w tytule. Nie jest bowiem tak, że skoro to początki, zdarzenia miały miejsce tak dawno a ludność była w znakomitej większości niepiśmienna, to nie zebrano bogatego materiału źródłowego. Język nie jest najprostszy, momentami (zależnie od tematyki rozdziału) ciężko przebrnąć przez wszystkie analizy, jednak mimo wszystko jeśli ktoś jest miłośnikiem historii na pewno wyskubie coś dla siebie. Polecam!

Wspaniały i barwny opis tzw "mrocznych wieków", czyli okresu który Europa przechodziła po upadku cywilizacji rzymskiej. Czasy pomijane na lekcjach historii, niemniej bardzo interesujące, co autor udowodnił w tej niewielkich rozmiarów książce. Zdecydowanie warto przeczytać, aby w pełni docenić odrodzenie cywilizacji jakie nastąpiło w kolejnych wiekach średniowiecza.

Naprawdę cenna poznawczo pozycja traktująca o wojnie z Zakonem Krzyżackim, której kulminacyjnym momentem była słynna Bitwa pod Grunwaldem. Książka to dobrze napisana, szczegółowa, tłumacząca rozmaite konteksty i starająca się zdroworozsądkowo trzymać ziemi na odcinku faktów, interpretacji danych źródłowych. To po prostu kawał dobrej historycznej roboty. Z minusów pozycja lekko zalatuje latami w których powstawała i była wydana co widać w niegroźnej czołobitności względem wkładu braci Moskali w działaniach na odcinkach wszelakich, niemniej mając tego świadomość, i biorąc to w nawias, naprawdę można się tutaj pożywić. Polecam.

Ta książka to dla mnie przyjemne zaskoczenie, choć przez dopisek na okładce "wielkie bitwy - wielcy dowódcy" odczekała w kolejce do czytania. Spodziewałam się nudnego wykładu, a trafiłam na bardzo dobre opracowanie mało znanego tematu: historię Normanów z południowej Italii, próby podboju Bałkanów i ich uczestnictwo w I wyprawie krzyżowej.

Ile razy po lekcjach historii zadawaliście sobie pytanie co było tu, w Polsce przed wbijanym nam do głowy rokiem A.D. 966? Coś-niecoś tam dzwoniło i świeciło o bursztynowym szlaku i Calisii, może o wikingach i Truso. Idę o zakład, że nic więcej, albo zgoła tyle co nic, jeśli tylko nie studiowaliście historii i nie jesteście historykami. No, obiło się o uszy, że przed chrystianizacją był Popiel (ale to przecież mit-legenda) i Słowianie (tak dziś hołubieni w wersji turbo). Prawda jest taka, że działo się tu jednak, oj działo. Przed naszą historią narodową na obszarze dzisiejszej Polski zamieszkiwały ludy Germańskie, a pośród nich Goci. Ich przed-nasza historia zaczyna się gdzieś około pierwszych dekad I wieku w środkowej części dzisiejszego pomorza środkowego. Goci Pozostawili tam po sobie kamienne kręgi w Węsiorach, Odrach, Grzybnicy i innych miejscach. Dalej niespokojny duch poprowadził ich ku południowemu wschodowi do Masłomęcza, a jeszcze później ku Krymowi. Wędrówka rozdzieliła jednak żywioł gocki, a ucieczka przed ludami napierającymi ze wschodnich stepów zawróciła do Cesarstwa Rzymskiego na Zachodzie (Ostrogoci) i osadnictwa począwszy od Galii aż do królestw gockich za Pirenejami i północnej Afryce (Wizygoci). Słowianie zjawili się u nas dopiero w wieku VI. Opowieść o Gotach czyta się swobodnie, bo napisano ją klarownie mimo, że intensywnie przywołuje materiały źródłowe i wyniki badań archeologicznych. Okrasą są liczne szkice i ilustracje artefaktów gockich, którym przywrócono życie po wiekach wydobywając podziemnych leży. Uwadze polecam mapki i rozdział ostatni dedykowany co prawda studentom szykującym się do egzaminu, ale jest to świetna synteza pojęć, które spotkaliście czytając "Gotów".

Jerzy Strzelczyk to jeden z moich ulubionych autorów piszących o średniowieczu. Ma tą rzadką zaletę, że potrafi pisać jednocześnie głęboki i ciekawy. Ta książka jest tego świetnym dowodem. Opisuje historie najważniejszych misjonarzy średniowiecznej Europy. Dotyka każdego zakątka Europy, ale najciekawsze były dla mnie portrety misjonarzy naszego kręgu kulturowego. I znów zdaje sobie sprawę jak mało brakowało by Polska zaadoptowała chrześcijaństwo w wersji bizantyjskiej. Bardzo polecam!

Większość z nas na pytanie o najznamienitszych rycerzy polskich potrafiłoby wymienić tylko Zawiszę Czarnego, tymczasem mieliśmy oprócz niego wielu innych wspaniałych rycerzy. Książka bardzo ładnie wydana z ciekawymi ilustracjami, napisana bardzo rzeczowo i obiektywnie. Polecam wszystkim zainteresowanym historią średniowiecza:)

Co doprowadziło do ataku Krzyżowców na Konstantynopol podczas IV krucjaty? Na to pytanie generalnie stara się odpowiedzieć ta publikacja. Autor skoncentrował się na kwestii stosunków wschodu z zachodem i rozdział po rozdziale chronologicznie przedstawia rozwój tych relacji, opierając się na zachowanych źródłach z epoki. Mimo, że temat jest wąski to jednak lektura nie stwarzała mi większego problemu. Kolejne rozdziały czytało mi się dość dobrze, mimo że szczególnie pod koniec był zbyt duży natłok postaci i nie do końca wiedziałem kto jest już kim. W książce nie ma opisów bitew, a jest głównie przedstawiony aspekt polityczny i dyplomatyczny konfliktów. Dlatego na pewno nie będzie to publikacja dla fana militariów. Czy książka jest warta przeczytania? Dla kogoś kto chce akurat ten wąski problem zgłębić to na pewno tak, ale dla kogoś kto chce poznać historię Bizancjum lub samych krucjat to nie bardzo.

Jonathan Riley-Smith w swojej książce przybliża czytelnikowi jak przebiegały krucjaty świata chrześcijańskiego przeciwko światowi arabskiemu. Autor obiektywnie podchodzi do tematu, pokazując zarówno barbarzyństwo, jak i wspaniałomyślność obu stron. Dowiadujemy się o przebiegu poszczególnych krucjat, poznajemy ich liderów, najważniejsze postacie i przebieg. Nie brakuje w niej ciekawych konkluzji i opisów.