Co robić?

Jak dla mnie powieść bardzo dobra. Dałbym jej tytuł : " Państwo Gołowlewowie, czyli jak nie należy żyć". Pomimo, że napisana ponad sto lat temu ciągle aktualna i ponadczasowa. Potoczysty, inteligentny język brzmi zaskakująco współcześnie, jakby powieść była napisana wczoraj. W znajomym mi kręgu pedagogów i psychologów zrobiła furorę. Gorąco polecam. Uważam, że tytuł ten powinien być lekturą obowiązkową w klasach maturalnych. Do refleksji, do zadumy, do dyskusji. Pokazuje samo życie, bez ściemy, w jakie pułapki możemy wpaść, jak możemy głupio zboczyć z kursu w kierunku z którego nie ma już odwrotu.

Ja tam lubię opowiadania Gogola. Nie jakoś strasznie, ale zawsze. Bo Gogol - choć sprawdza się lepiej jako dramaturg (i, jak ukazały "Martwe dusze", miał też zadatki na wysokiej klasy autora powieści) - krótkie formy także wychodzą mu zgrabnie. Bez problemu tworzy klimat, kreuje wiarygodne postacie, rozbawia czytelnika i budzi w nim smutek czy współczucie. Wachlarz opowiadań w tym wydaniu jest zaiste barwny i imponujący. Mamy więc nieco ckliwy "Newski Prospekt" z tragiczną historią miłosną i rewelacyjnym opisem tytułowego widoku. Lekki, komiczny, obfitujący w groteskę "Nos". Tajemniczy, przygnębiający "Portret" z za scenowym udziałem sił nieczystych, opisujący losy młodego malarza, stającego przed odwiecznym dylematem: sztuka czy pieniądze. Słodko-gorzki "Szynel" o sympatycznym, choć niezwykle pechowym urzędniczynie. Następnie jest zabawny, ironiczny "Powóz", bardziej anegdotka, niż pełnoprawne opowiadanie, świetnie obnażająca przywary wysoko postawionych wojskowych. Dalej idzie "Pamiętnik szaleńca", pisany z perspektywy nieszczęśliwie zakochanego młodzieńca, który nagle słyszy, jak suczka wybranki jego serca konwersuje z innymi przedstawicielami psiej rasy najczystszym rosyjskim, wtrącając tu i ówdzie zwroty francuskie. Tomik wieńczy "Rzym" - nie bijcie, ale ni cholery nie mogę sobie przypomnieć, o czym to opowiadanie było. Pewno o Rzymie i że jest ładny - Gogol miło i pożytecznie spędził czas w tym mieście. Podsumowując: Gogol sam z siebie ma świetny warsztat, piękny język, bystre oko i świetne poczucie humoru. Jest i smutno, i gorzko, i śmiesznie, a przede wszystkim - prawdziwie o ludziach. Ci cali Rosjanie to umieją pisać.

Gogol celnie punktuje skorumpowany system polityczny i urzędniczy ówczesnej Rosji. Gdyby żył współcześnie, też miałby z czego się śmiać i o czym pisać. Inteligentna satyra połączona ze znakomitym piórem i mistrzowską narracją. Genialne ujęcie stanu faktycznego, utrzymującego się do dzisiaj. Sztuka ma prawie dwieście lat, a polityka rządzi się wciąż tymi samymi niezmiennymi mechanizmami.

Oj, ten nieszczęsny Rudin. Ważna lektura, która sprawi, że będziemy mieć się na baczności, aby przypadkiem nie przy filozofować swojej twórczości. Mimo wszystko, darzyłem go sympatią. On sam na pewno inaczej to sobie wyobrażał. Po przeciwnej stronie, wyczekujący hreczkosieje, na których spada splendor, a takich typów nie lubię. Burzliwe uczucia zatem wywołuje u mnie ta powieść. Bardzo ważna.

Przywykło się powtarzać, że "Eugeniusz Oniegin" to poemat dygresyjny. Cóż to w praktyce oznacza? Puszkin owszem, opowiada w nim pewną historię, ale nie według ogólnie przyjętego schematu, tylko z zaburzeniem ciągu fabularnego. Do tego pojawia się mnóstwo wstawek dotyczących samego tworzenia dzieła (właśnie uwag natury formalnej jest tutaj chyba najwięcej),są zapowiedzi co się wydarzy, podmiot mówiący wspomina swoją młodość itd. Chwilami historia Eugeniusza jakby przestawała mieć dla niego znaczenie. Bardzo ciekawy zabieg, ukazujący, że twórca może ze swoim dziełem zrobić, co chce i nie musi wcale podporządkować się schematom.

Powieść ta przedstawia w groteskowy i absurdalny sposób realizm czasów industrializacji w sowieckiej Rosji. Na początku akcja bardzo się rozpływa, ale z czasem nabiera tempa i w dosłownym znaczeniu zaczyna zbierać "żniwa". Forma w jaki sposób książka została napisana może odstraszać młodsze grono czytelników, lecz jak stwierdził sam Płatonow posługiwał się on "kaleczonym" językiem z pełną świadomością. Myślę, że powinna być to obowiązkowa pozycja dla nastolatków romantyzujących z socjalizmem i upatrujących w nim idealny ustrój.

Dobra, tradycyjna rosyjska proza o życiu. Tym razem radzieckim, w bloku nad rzeką Moskwą, z którego część lokatorów wyprowadziła się w siną dal. Kilka wątków, głównego bohatera, profesora filozofii za mało stalinowskiego, kolegi-sąsiada kgbisty czy potomkini arystokratycznego rodu. Robi wrażenie scena na cmentarzu i refleksja nad tym, jak życie ludzi się zmienia i oni sami wraz z nim. W sumie zgrabnie opisany portret radzieckiego społeczeństwa z egzystencjalnym oddechem. Przeczytałem z przyjemnością.

W tomie "Armia Konna i inne utwory" zgromadzono cały dorobek pisarza: opowiadania autobiograficzne o czasach jego młodości, dziennik pisany w trakcie kampanii polskiej w 1920r., fragmenty powieści, opowiadania o odeskim królu przestępców Benim Krzyku oraz autobiograficzny szkic "Portret własny". Izaak Babel odeski Żyd, żołnierz Armii Konnej Budionnego, żył tylko 46 lat. Modną i złudną na początku XX wieku wiarę w komunizmu zmieniający świat na lepsze, przypłacił życiem. O sobie w młodości pisał z rozbrajającą ironią: "Było ze mnie wtedy rumiane, pulchne i niewyrobione ciasto". Kobiety go uwielbiały nawet wtedy, gdy już jako niemłody mężczyzna był przysadzisty, łysawy i nosił okulary z grubymi szkłami. W czym tkwił jego urok? Może, podobnie jak u jednego z jego bohaterów Benia Krzyka, królowała w nim namiętność i tak, jak Benio potrafił używać słów w niezwykły sposób: 🔰"Benio mówi mało, ale on mówi smacznie, on jak coś powie, to się chce, żeby on jeszcze coś powiedział". Benio panował w światku przestępczym Odessy, potrafił owinąć sobie wokół palca najważniejszych ludzi w mieście, liczyli się z nim i grali na jego zasadach. Cudem osobistym Beniego było to, że dokonał misji niemożliwej, czyli wydał za mąż swą siostrę Dwojrę. A miała ta jego siostrzyczka temperament, że ho, ho, nie zazdroszczę panu młodemu: 🔰"Dwojra nie miała zamiaru spać. Popychała oburącz odrętwiałego z lęku męża w stronę drzwi małżeńskiej sypialni i spoglądała na niego żarłocznie, jak kot, który trzymając w pysku mysz, z lekka próbuje ją zębami". Co działo się w noc poślubną w małżeńskiej łożnicy tych dwojga możemy sobie tylko wyobrażać. Może jednak lepiej dla ochłody spojrzeć w nocne niebo? Bo tam: 🔰"Gwiazdy rozsypały się za oknem jak żołnierze, (...) zielone gwiazdy na niebieskim tle". Równie zapadające w pamięć są opisy wojennej masakry, na którą Babel napatrzył się w czasie kampanii: 🔰"Woń wczorajszej krwi i martwych koni skrapla się w chłodzie wieczoru", gdy pochodnie wokół "pląsały jak czarne dziewice". Babel wierzył, że komunizm przekreśli wszystkie podziały. Zmienił nazwisko, chciał być Rosjaninem, żołnierzem rewolucji. Jednak w miarę wędrówki po Galicji z wojskiem Budionnego jego entuzjazm topnieje. W "Dzienniku 1920" pisarz zanotuje słowa wypowiedziane przez spotkanego Żyda, że rewolucjoniści i kontrrewolucjoniści mordują tak samo. Drastyczne opisy wojennych kaźni oraz współczucie z jakim opisywał ból i bezradność zwykłych ludzi sprawia, że "Dziennik 1920" jest bezkompromisowym potępieniem wojennego okrucieństwa. Babel był chyba najbardziej niezwykłym żołnierzem Budionnego, gdyż pierwsze swoje kroki w mijanych frontowych miasteczkach kierował zawsze do składnic książek. O tym, co znalazł w księgarni w miasteczku Leszniowie pisał tak: 🇵🇱 🔰"Są tu wszystkie wspaniałe, nie rozcięte jeszcze wydania, albumy. Zachód, oto Zachód i rycerska Polska, wypisy, historia wszystkich Bolesławów i wydaje mi się czemuś, że to piękne. Polska - w złotych szatach na zwiędłym ciele". [Zachwyt to czy może ironią? Trudno wyczuć.] 🇵🇱 Polacy nie wzbudzają jego nienawiści, choć są przecież w tej wojnie wrogami. Podziwia polską kulturę, przeszłość, dostrzega tragiczne, koleje losu niegdyś potężnego państwa, pogardza tylko Polakiem, który zdradził swoich. Współczuje mieszkańcom polskich miasteczek, przez które przetacza się wojna, ubolewa, że nikt nie zostawi żyjących tam ludzi w spokoju, że jedno wojsko krwiożercze, a drugie bezwzględne i nie ma złudzeń: "Nic nie uratuje tych miasteczek". Krótki autobiograficzny szkic Babla zatytułowany "Portret własny" uzupełniają akta jego sprawy z 1939r., odnalezione po latach w archiwach bezpieki. Beria nazwał je ponoć "arcydziełami sztuki śledczej". W czasie przesłuchań i tortur zmuszono Babla, aby przyznał się do trockizmu, terroryzmu, szpiegostwa oraz spisku na życie Stalina i Woroszyłowa. Pomagać mu mieli przyjaciele - Erenburg, Eisenstein. Pomimo tego, że Babel odwołał później te zeznania, skazano go na śmierć. Wyrok wykonano w styczniu 1940r. Do aktu oskarżenia dołączono ostatnie zdjęcie Izaaka Babla, ze zmienioną spuchnietą twarzą. W 1957r. Ilia Erenburg wspominając śmierć Babla napisał: 🔰"Zabili Babla, żeby zaćmić widok, Tym szkłom, wciąż groźnym, chociaż rozdeptanym".

„Gramatyka miłości i inne opowiadania” to zbiór opowiadań autorstwa Iwana Bunina, rosyjskiego pisarza i laureata Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Jego ród zaczął się od Polaka, który wyjechał do Rosji. Ivan Bunin jest jednym z ostatnich osób z tego rodu. Książka ta opowiada o życiu, miłości, tęsknocie, a także refleksjach nad ludzką naturą w kontekście rosyjskiej rzeczywistości. Autor w tej lekturze, ukazuje złożoność ludzkich emocji i wewnętrznych zmagań. Jego bohaterowie często borykają się z dylematami moralnymi, a ich życie jest pełne sprzeczności. Opowiadania są pełne poetyckiego, melancholijnego nastroju, często z nutą tragizmu. Jedne historie są ckliwe, inne szalone. Mimo, że teksty opowiadań są osadzone w konkretnej rosyjskiej rzeczywistości, mają charakter uniwersalny ze względu na uchwyceniu przez autora, subtelnych niuansów ludzkich relacji i psychologicznych motywacji.

Po lekturze „Ojców i dzieci” postanowiłam pozostać jeszcze w wiejskich klimatach carskiej Rosji i sięgnąć po „Wieś” Iwana Bunina (Literacki Nobel 1933). Już „Ojcowie i dzieci” nie byli sielanką, ale „Wieś” budzi przerażenie. „Panie Boże, co za kraj! Czarnoziem na półtora arszyna – i to jaki! – a pięć lat nie przechodzi bez głodu. Miasto na całą Rosję sławne z handlu zbożem – a do syta jada w nim chleb może ze stu ludzi! A jarmark?! Nędzarzy,głuptaków, ślepców i kalek tak potwornych, że aż strach ogarnia i mdło się robi, po prostu cały pułk!” Akcja powieści toczy się w okresie wojny rosyjsko-japońskiej i rewolucji z 1905 roku, czyli jakieś 45 lat później, niż u Turgieniewa. Bunin maluje portret rosyjskiej wsi grubą czarną kreską. Ta wieś jest ciemna, dzika i zacofana, ale nie może być inna, skoro Rosja to kraj liczący „przeszło sto milionów analfabetów”. Bohaterami „Wsi” są dwaj bracia. Starszy, Tichon Krasow, posiada zmysł do interesów i jest majętnym wiejskim dorobkiewiczem. Do wszystkiego doszedł własnym sprytem i pracą. Z kolei Kuźma to pół- a może nawet ćwierćinteligent, któremu marzy się kariera pisarza. Dla jednego wieś jest rajem i ostoją, dobrze się w niej czuje, ceni sobie spokój i tu chciałby dokonać żywota. Drugi postrzega wieś jako więzienie, z którego najchętniej czmychnąłby, ale nie tam, gdzie pieprz rośnie, tylko do wielkiego miasta. Zdaniem Bunina, obaj mają o rosyjskiej wsi mylne wyobrażenia. Nie jest to lektura łatwa, a miejscami nie jest też przyjemna: „Zajrzał do wnętrza i w półmroku zobaczył piec, nary, stół, a na ławie pod oknem - korytko trumienki. Leżało w nim martwe dziecko o dużej, prawie nagiej główce i sinawej twarzyczce... Za stołem siedziała gruba ślepa dziewka i wielką drewnianą łyżką wyławiała z miski rozmoczone w mleku kawałki chleba. Muchy, niby pszczoły w ulu brzęczały nad nią i łaziły po twarzyczce trupa, a potem wpadały do mleka, ale ślepa, siedząc prosto jak statua i wybałuszając w ciemność zaszłe bielmem oczy, jadła i jadła...". Smacznego! Ale Bunin potrafi też zachwycić: „Z oddali, głucho jak spod ziemi, dochodził wciąż narastający grzmot i nagle cała okolica zatrzęsła się od huku: daleko, przecinając szosę, świecąc łańcuchem białych, rozjarzonych elektrycznością okien, przeleciał południowo-wschodni ekspres, niby latająca wiedźma, rzucając na wiatr przeświecające pąsem warkocze dymu”. Na koniec - ciekawostka! Otóż okazuje się, że szpitale w carskiej Rosji działały niemal tak samo, jak pracują nasze SOR-y prawie 120 lat później: „Trzeba było pójść do szpitala. Ale w szpitalu przez dwie godziny czekał w kolejce, siedział w korytarzu pełnym hałasu...”.

Kocham literaturę rosyjską z tego powodu sięgnęłam po książkę Walerego Brusiowa pt." Ognisty anioł". . Akcja powieści rozgrywa się w XVI wieku w Niemczech. Z początku myślałam ze autorem książki jest Niemiec, ponieważ wszystko jest tak dokładnie opisane. Główną bohaterką książki jest Renata młoda dziewczyna, która jest nawiedzana przez Diabła - pięknego Anioła Madiela, który jest niezwykle piękny ma niebieskie oczy i złote włosy oraz wspaniałą posturę. Pewnego dnia zakochuje się w niej rycerzu Ruprecht. W trakcie ich pierwszego spotkania Renata opowiada mu swoją historię, opowiada mu swojej miłości do hrabiego Henryka von Otterheima. Po pewnym czasie Renata spotyka ponownie hrabiego Henryka i wyznaje mu miłość ten jednak nie odwzajemnił jej uczucia. Zrozpaczona Renata prosi Ruprechta aby zabił Henryka i wezwał go na pojedynek. W książce najbardziej podobają mi się odwołania do Mistrza i Małgorzaty w obu dziełach mamy motyw sabatu oraz diabła. Co więcej jest również motyw faustowski. Jednakże w powieści Bułhakowa miłość ma siłę uzdrawiającą, stanowiącą podporę dla człowieka w najtrudniejszych chwilach. Natomiast Briusow jest raczej chłodnym racjonalistą. Bardzo ciekawy jest takze wątek w którym Ruprecht poznaje Mesfistofelesa oraz Fausta kiedy wywołują oni piękną Helenę. Książka opisuje także proces sądzenia czarownicy przez inkwizycję. Mój ulubiony fragment z książki: (słowa Renaty) "-A może wcale się nie dziwię. A może cieszę się z tego że Henryk mnie nienawidzi. I płaczę nie nad nim tylko nad sobą. Nie żal mi, ze go tracę, lecz wstyd mi i przykro, ze mogłam tak go kochać, tak mu się oddawać. Sama go nienawidzę! Teraz wiem dokładnie to, czego juz dano się domyślałam. Jest tylko człowiekiem, zwykłym człowiekiem, którego można uwieść i którego można zgubić, a ja dotknięta obłędem wyobrażałam sobie ze jest moim aniołem. Nie, nie Henryk to tylko hrabia Otterheim, niedoszły wielki mistrz swego zakonu, a mój Madiel przebywa w niebiosach, wiecznie czysty, wiecznie przepiękny wiecznie niedostępny!"

Książka jest przezabawna a jednocześnie daje do myślenia jak delikatna jest materia naszego tzw. spokojnego, w miarę dostatniego życia i jak szybko możemy wszystko stracić a powrót do normalności jest trudny a może wręcz niemożliwy. Faktem jest, że autorka postapokaliptycznych mieszkańców rosyjskiej wioski a nawet wiochy, która wcześniej była TĄ MOSKWĄ opisała w taki sposób, że momentami miałam chęć tarzać się że śmiechu. Książka powinna być lektura szkolną. Autorka jest laureatką wielu nagród. Polecam bardzo, warto.

Czechow potrafi po mistrzowsku wprowadzić czytelnika w temat; wystarczą dwa, trzy pierwsze zdania i wiemy w zasadzie wszystko co przy krótkiej formie jest niezwykle cenne. Opowiadania które warto wyróżnić na pewno to: Kameleon, dotyczy zmiany punktu widzenia zależnie od punktu siedzenia, zabawny bo kilkukrotny w krótkim okresie czasu, ale przyczepił bym się jego wykonania, zwroty są nazbyt czytelne choć może od zwykłego urzędnika trudno wymagać by robił z siebie durnia dodatkowo z gracją. Jonycz, po pierwsze z uczuć (miłości) się nie żartuje (kpi); po wtóre ta sama wypowiedź powtórzona po raz kolejny nuży – Turkin każdorazowo powtarza to samo słowo zaś jego lokaj na żądanie przyjmuje tą samą pozę, odgrywa rolę i wypowiada kwestię – w efekcie czego czujemy się jak na spektaklu w teatrze Buffo na przykładowo kolejnym wieczorze hiszpańskim, włoskim, francuskim gdzie te same żarty wtrącone przez konferansjera w wydarzenie celem rozbawienia publiczności za pierwszym razem bawią nas po pachy, za drugim są do przełknięcia, za trzecim nudzą prowokując do ziewania; po trzecie słowo niczegowato czyli w wolnym tłumaczeniu niczego sobie użyte w celu zwrócenia uwagi ogółu na talenty bliskiej osoby w opowiadaniu do rozważenia jako pochwała w każdym małżeństwie na co dzień.

Wstrząsające dzieło, niezwykle realistyczne, smutne i wzruszające. Traktujące o wojnie, jej beznadziejności, okrucieństwie i o tym, jak bardzo uszkadza i zatruwa ona ludzkie rozumy i dusze. Opowiadania przesycone są krwawymi obrazami i opisami, cierpieniem ludzi walczących na wojnie, ich postępującym szaleństwem i poczuciem beznadziei. Wracający z wojny ludzie już nigdy nie będą tacy jak kiedyś. Mimo poczucia bezpieczeństwa i domowego ciepła, ich wspomnienia przepełnione są okrutnymi przeżyciami, które na zawsze odcisnęły w ich pamięci swoje piętno. A wtedy wszystko przestaje mieć jakiekolwiek znaczenie: życie, rodzina, przyjaciele. Zostaje jedynie szaleństwo...i śmierć, czyli Czerwony śmiech.

Opowiadania w wielu momentach odleciały aż za bardzo jak na możliwości mojej wyobraźni, co nie oznacza, że negatywnie oceniam to czego moja głowa nie ogarnęła. Książka poprzez liczne metafory, prowokacje, groteskę zmusza do refleksji, często śmiechu. Mniej więcej tego spodziewałam się po lekturze Moskwa-Pietuszki. Na pewno sięgnę po kolejną książkę tego autora.

W satyryczny sposób przedstawiony w krótkich opowiadaniach obraz społeczeństwa radzieckiego. Nastrój szczęścia i radości pływające w absurdach rzeczywistości w ironicznym spojrzeniu Zoszczenki bawi, choć pod powłoką humoru kryje się sporo tragizmu. Klimat rosyjskiej duszy idealnie oddany - duża w tym zasługa dobrego tłumaczenia.