Zwykli ludzie: 101. Policyjny Batalion Rezerwy i "ostateczne rozwiązanie" w Polsce

Autor zaskoczył mnie mocno na plus. Spodziewałem się w głównej mierze opisu straszliwych wydarzeń z udziałem batalionów policji podczas 2WŚ. Tymczasem oprócz tego otrzymujemy także wielowątkową pracę na temat historycznych, społecznych i psychicznych warunków, które mogły sprawić, że „zwykli” ludzie podczas działań wojennych stają się mordercami i zbrodniarzami. Fascynująca lektura.

Autor zaskoczył mnie mocno na plus. Spodziewałem się w głównej mierze opisu straszliwych wydarzeń z udziałem batalionów policji podczas 2WŚ. Tymczasem oprócz tego otrzymujemy także wielowątkową pracę na temat historycznych, społecznych i psychicznych warunków, które mogły sprawić, że „zwykli” ludzie podczas działań wojennych stają się mordercami i zbrodniarzami. Fascynująca...

Poruszające. Wstrząsające.
I jeszcze milion innych przymiotników.
I bez oceny. Z wiadomych względów.

Poruszające. Wstrząsające.
I jeszcze milion innych przymiotników.
I bez oceny. Z wiadomych względów.

Wstrząsające dzieło.
Czytanie sprawiało niemal fizyczny ból.
Książka napisana jest w interesujący sposób, ale okropieństwa, które miały miejsce i są w niej opisane przyprawiają o mdłości.
Dla ludzi o mocnych nerwach.

Wstrząsające dzieło.
Czytanie sprawiało niemal fizyczny ból.
Książka napisana jest w interesujący sposób, ale okropieństwa, które miały miejsce i są w niej opisane przyprawiają o mdłości.
Dla ludzi o mocnych nerwach.

Nazistowski dygnitarz Reinhard Heydrich podobno powiedział kiedyś, że „Czesi to śmiejące się bestie”. Idąc tym tropem, jakimi bestiami możemy nazwać „zwykłych ludzi” z książki Browninga? Mimowolnymi? Przypadkowymi? Konformistycznymi? Faktem jest, że ci hamburscy policjanci, którzy jesienią 1939 roku z wiadomych przyczyn znaleźli się w Polsce, pośrednio i bezpośrednio przyczynili się do śmierci dziesiątek, jeśli nie setek tysięcy Żydów i Polaków.

A wszystko poprzez fakt przynależenia do do tytułowego 101. Policyjnego Batalionu Rezerwy. Do zadań tej jednostki należało m.in. nadzorowanie getta w Łodzi, likwidacja gett na Podlasiu i Lubelszczyźnie, nadzorowanie transportów do komór gazowych, a także czynne uczestnictwo w egzekucjach ludności polskiej i żydowskiej. Należy jasno to powiedzieć – nie chodzi o esesmanów czy zwyrodnialców, jak chociażby ci od Dirlewangera. Mówimy o „zwykłych ludziach”, którzy w większości przypadków nawet nie należeli do NSDAP. I książka Christophera Browninga jest próbą odpowiedzi na pytanie dotyczące tego, jak hamburscy rzemieślnicy, robotnicy, przedsiębiorcy czy policjanci w pewnym momencie stali się katami i mordercami.

Przy czym od razu warto zaznaczyć, że Browning jest historykiem, a nie psychologiem. Owszem, chcąc znaleźć odpowiedź na nurtujące go pytanie, posiłkuje się również badaniami psychologicznymi (więcej o nich później). Tym niemniej jego książka bazuje przede wszystkim na materiałach historycznych i sądowych. To z nich dowiadujemy się o działalności 101. Batalionu w okupowanej Polsce i zbrodniach popełnionych przez jego członków.

Stąd styl tej książki – rzeczowy, naukowy, dość oszczędny, wypełniony przede wszystkim faktami i nazwiskami. Jeżeli już pojawiają się opinie, to najczęściej członków 101. Batalionu. Nie będę ich tutaj przytaczał, niech każdy sam je pozna, tylko dla jednej zrobię wyjątek. Otóż nawet 20 lat po zbrodniach popełnionych w okupowanej Polsce dzielni hamburscy policjanci mieli gorsze zdanie o Polakach, niż o sobie samych. Niemcy tylko wykonywali rozkazy, natomiast ci Polacy to dopiero byli szubrawcami...

Dla porządku: nie wszyscy niemieccy policjanci zabijali. Niektórzy wręcz odmawiali wykonania rozkazów. Ale za odmowę uczestnictwa w akcji likwidacyjnej groziła im CO NAJWYŻEJ kara albo nagana, a najczęściej nic. Nigdy więzienie lub pluton egzekucyjny. To bardzo szkodliwy mit.

W zasadzie jedyną rzeczą, która średnio mi się spodobała w tej książce, jest korzystanie ze sławnego stanfordzkiego eksperymentu więziennego Philipa Zimbardo jako narzędzia badawczego. Eksperyment ten jest nierzetelny i raczej nie powinien być poważnie traktowany przez doświadczonego naukowca, jakim Browning bez wątpienia jest. Owszem, autor korzysta również z wniosków uzyskanych w zdecydowanie bardziej uczciwym eksperymencie Milgrama (ten z rażeniem prądem rzekomej ofiary). Tym niemniej powoływanie się na autorytet Zimbardo – przynajmniej w wydaniu książki z 2000 roku – jest w moim odczuciu ryzykownym pomysłem.

Na koniec niewesołe podsumowanie.

Dowódcę 101. Batalionu powieszono tuż po wojnie. Podobnie jednego z jego oficerów. Inny oficer został skazany na 8 lat pozbawienia wolności. 20 lat później, podczas procesu w Niemczech, 3 ludzi skazano na 8 lat, jednego policjanta na 6 lat, jednego na 5 lat. 6 innych skazano, ale nie uwięziono. Można stwierdzić, że w świetle prawa ukarano łącznie 8 osób.

Tymczasem gdy 101. Policyjny Batalion Rezerwy stacjonował w Polsce, liczył ok. 500 „zwykłych ludzi”, którzy po wojnie w ogromnej większości dożyli swoich lat w dostatnich i praworządnych Niemczech.

Nazistowski dygnitarz Reinhard Heydrich podobno powiedział kiedyś, że „Czesi to śmiejące się bestie”. Idąc tym tropem, jakimi bestiami możemy nazwać „zwykłych ludzi” z książki Browninga? Mimowolnymi? Przypadkowymi? Konformistycznymi? Faktem jest, że ci hamburscy policjanci, którzy jesienią 1939 roku z wiadomych przyczyn znaleźli się w Polsce, pośrednio i bezpośrednio...

Napaliłem się na tą książkę bardzo... i trochę rozczarowałem. Treść jest nadal ważna i byłaby może ciekawsza, ale podana tu jest w dosyć nieciekawy sposób... taki typowo naukowy, suche fakty, z tym że bardziej takie "księgowe" niż psychologiczne, przynajmniej ja to tak odebrałem. Psychologii jest niby trochę, ale nie tyle ile się spodziewałem i bym sobie życzył. Cóż, chyba niewiele więcej autor mógł napisać nie wymyślając, rozumiem że materiał źródłowy był dosyć skąpy... ale po prostu liczyłem na więcej.

(czytana: 21.04-11.05.2024)
4/5 [7/10]

Napaliłem się na tą książkę bardzo... i trochę rozczarowałem. Treść jest nadal ważna i byłaby może ciekawsza, ale podana tu jest w dosyć nieciekawy sposób... taki typowo naukowy, suche fakty, z tym że bardziej takie "księgowe" niż psychologiczne, przynajmniej ja to tak odebrałem. Psychologii jest niby trochę, ale nie tyle ile się spodziewałem i bym sobie życzył. Cóż, chyba...

Wstrząsająca.
Każdy, dosłownie każdy człowiek powinien ją przeczytać.

Wstrząsająca.
Każdy, dosłownie każdy człowiek powinien ją przeczytać.

Dobre w swojej tematyce.

Dobre w swojej tematyce.

Międzyrzecz Podlaski, Łuków, Łomazy, Józefów (pierwsza akcja na wschodzie),Lublin - okolice działalności 101 batalionu zwykłych obywateli Niemiec z Hamburga - policjantów rezerwistów, którzy zamordowali około 38 000 takich jak oni - zwykłych ludzi: mężczyzn, kobiet i dzieci.
O tej zbrodni pamięć nigdy nie powinna zaginąć, choć sprawcy nie ponieśli żadnej kary.
Ale przede wszystkim pamiętajmy o anonimowych ofiarach tych bestialskich poczynań Niemców. Niech odpoczywają w pokoju!

Międzyrzecz Podlaski, Łuków, Łomazy, Józefów (pierwsza akcja na wschodzie),Lublin - okolice działalności 101 batalionu zwykłych obywateli Niemiec z Hamburga - policjantów rezerwistów, którzy zamordowali około 38 000 takich jak oni - zwykłych ludzi: mężczyzn, kobiet i dzieci.
O tej zbrodni pamięć nigdy nie powinna zaginąć, choć sprawcy nie ponieśli żadnej kary.
Ale przede...

Uwaga!!!!Książka dla osób o mocnych nerwach!!! Opisy egzekucji mogą się śnić po nocach!!!! Jak zrobić z przeciętnych 30-40 latków, ojców rodzin, mieszkańców wielkiego miasta masowych morderców? Jak zachowuje się człowiek mający wybór? Dlaczego tak mało ludzi woli mordować niż wyłamać się z grupy? To pytania które padają w książce,,,,,po raz kolejny można by powiedzieć że zło jest banalne...ale opis tego wbija w fotel. Świetna książka, czyta się jednym tchem...który bywa zapierany grozą.

Uwaga!!!!Książka dla osób o mocnych nerwach!!! Opisy egzekucji mogą się śnić po nocach!!!! Jak zrobić z przeciętnych 30-40 latków, ojców rodzin, mieszkańców wielkiego miasta masowych morderców? Jak zachowuje się człowiek mający wybór? Dlaczego tak mało ludzi woli mordować niż wyłamać się z grupy? To pytania które padają w książce,,,,,po raz kolejny można by powiedzieć że...

Solidnie napisany historyczny reportaż wraz z niebanalną tezą: skoro oni, zwykli mieszkańcy Hamburga i okolic mogli się dopuścić takich okropieństw, to ja też mogę.

Solidnie napisany historyczny reportaż wraz z niebanalną tezą: skoro oni, zwykli mieszkańcy Hamburga i okolic mogli się dopuścić takich okropieństw, to ja też mogę.