Józef Chełmoński [1849 - 1914]

Żałuję, że nie sięgnęłam po tę książkę wcześniej, bo wtedy, będąc w Wiedniu pierwsze kroki skierowałabym do Pałacu Secesji, by obejrzeć „Fryz Beethovena” Gustava Klimta. Nic to. Trzeba będzie odwiedzić Wiedeń ponownie. 😉 A książka, a może bardziej album, Evy Stefano jest wspaniała. Taka trochę psychoanaliza epoki i czasów, w których Freud dopiero co opracował swoją innowacyjną teorię. Teorię, która zostawiła ślad także w malarstwie Klimta. Autorka, przy okazji omówienia etapów twórczości malarza i jego dzieł, barwnie przedstawia okres fin de siècle’u i wspaniałej Wiedeńskiej Secesji z jej hasłem – każdy czas ma swoją sztukę, a sztuka musi być wolna. Książka jest pięknie wydana i zilustrowana, ale daje jedynie namiastkę tego ogromnego bogactwa. Ma się ochotę na więcej.

Czy sztukę można poznawać i analizować w oderwaniu od postaci i biografii artysty, który ją stworzył? W wielu przypadkach pewnie tak, szczególnie jeżeli mówimy o malarstwie przedimpresjonistycznym - poznanie osoby i życiorysu autora otwiera jednak drzwi na pełniejsze zrozumienie wykorzystanych symboli, motywów, inspiracji i zmian stylu zachodzących na przestrzeni lat. Tak właśnie jest ze sztuką Edvarda Muncha - jego obrazy robią na nas wrażenie „tak, jak istnieją”, ale zapoznanie się z jego biograficznymi puzzlami znacząco zwiększa przyjemność odbioru jego dzieł. „Krzyk” kojarzy chyba każdy, nawet ten, który niczego o historii sztuki nie czytał - obraz stał się już tak popularnym kliszem, że wpadniemy na niego czy tego chcemy, czy nie. Ale Munch to nie tylko „Krzyk”, a wiele jego innych obrazów równie skutecznie wywołuje w odbiorcach intensywne uczucie niepokoju - jak na przykład „Chore dziecko”, „Zmarła matka i dziecko” czy „Cztery dziewczynki w Åsgårdstrand”. Śmierć członków rodziny, jego niezmiernie skomplikowane relacje z kobietami, alkoholizm, starzenie się, tocząca jego życie samotność i niezrozumienie stawały się ukrytymi motywami jego kolejnych obrazów, które powoli, lecz konsekwentnie zdobywały uznanie na europejskiej scenie artystycznej. Osobiście lubię umieć znaleźć w pracach, które oglądam (lub czytam) wątki autobiograficzne autora, stąd czytanie bogato ilustrowanego minialbumu wydanego przez Taschen dało mi sporo przyjemności. Jeżeli szukacie przyjemnego wprowadzenia do sztuki autorów, którzy Was zaintrygowali, to zdecydowanie polecam tę serię.

Po przeczytaniu "Najdroższa podwójne życie Damy z gronostajem" musiałam sięgnąć i po tą pozycję żeby uzupełnić i pogłębić wiedzę w tej dziedzinie. To był dobrze wykorzystany czas. Dobre reprodukcje i rysunki do obejrzenia, ciekawostki o każdym obrazie, szkicu . Warto.

Całkiem przyjemny przewodnik po nowożytnym malarstwie europejskim. Patrick de Rynck, który - według informacji od wydawcy - jest filologiem klasycznym (co jest w sumie dość istotną informacją, ale o tym później) przygotował autorski wybór około 180 obrazów z okresu od XV do początków XIX wieku. Oczywiście perspektywa autora obejmuje tzw. „starą Europę”, a więc mamy tutaj zaprezentowane przede wszystkim malarstwo niderlandzkie, włoskie, francuskie oraz - w znacznie mniejszym wyborze - także niemieckie i hiszpańskie. Dla miłośników malarstwa będą to w większości obrazy dobrze znane, choć parę mniej sławnych płócien może pozytywnie zaskoczyć. Natomiast dla odbiorcy, który dopiero od tej pozycji zaczyna swoją przygodę z malarstwem, objaśnienia, serwowane przez de Ryncka, z pewnością będą rzeczą bardzo pomocną. Układ książki jest schematyczny - na każdy obraz przypadają dwie strony, na których znajdziemy dzieło ukazane w całości oraz wykadrowane jego fragmenty, które, zdaniem autora, wymagają objaśnienia lub omówienia. Od tej reguły są dwa albo trzy wyjątki, gdy omówienie obrazu zajmuje aż cztery strony. Bardzo istotna w przypadku tego typu publikacji jest kwestia sposobu wydania. Książka w twardej oprawie została wydrukowana na kredowym papierze, co znacząco podnosi jakość przedruku dzieł sztuki malarskiej. Natomiast format książki jest ewidentnie kwestią budżetowego podejścia, gdyż nie jest to z pewnością album, który pozwalałby ze szczegółami studiować prezentowane obrazy. Efekt jest taki, że niektóre detale lub całe obrazy są stosunkowo małe i przez to nieczytelne. Ponieważ druk i papier jest dobrej jakości, na pewno pomocna będzie tutaj porządna lupa, które zdecydowanie ułatwia obcowanie z książką. Ale jeśli ktoś chce obejrzeć każdy szczegółu danego dzieła, ten nie obejdzie się bez wizyty w Wikicommons lub Google grafika, gdzie w większości znajdziemy cyfrowe kopie omawianych obrazów w rozsądnych rozdzielczościach. Trudno jednak wymagać, aby za 65 złotych (taka cena widnieje na okładce, choć pewnie można kupić tę książkę znacznie taniej) otrzymać coś więcej. Moim skromnym zdaniem i tak nie jest źle. To po prostu typowa budżetowa pozycja wydawnicza. Dobór obrazów jest oczywiście rzeczą subiektywną, choć w omawianym zakresie chronologicznym pewne dzieła po prostu musiały się tutaj znaleźć. W książce znajdziemy zatem dużo obrazów tzw. prymitywistów flamandzkich, co mnie akurat bardzo cieszy, gdyż mam słabość do wczesnego malarstwa europejskiego. Zatem te wszystkie zwiastowania, zdjęcia z krzyża i sceny Sądu Ostatecznego zupełnie mi nie przeszkadzały. De Rynck serwuje też sporo renesansu włoskiego, manieryzmu, trochę baroku oraz rokoko, by swój wybór zakończyć na progu XIX wieku. Jest to zatem przemyślane i komplementarne ujęcie tematu, idealne dla osób chcących prześledzić ewolucję europejskiego malarstwa od jego zarania po próg nowoczesności. Jeśli chodzi o poziom merytoryczny, ciężko mi się szerzej wypowiadać, gdyż znawcą tematu nie jestem, a do lektury skusił mnie tytuł, który w pełnym rozwinięciu brzmi: „Jak czytać malarstwo. Rozwiązywanie zagadek, rozumienie i smakowanie dzieł dawnych mistrzów”. Oczywiście jest to wymysł polskiego wydawcy, który zrobił dużo, aby w ten sposób maksymalnie zareklamować tę książkę. Ogólnie mam takie odczucie, że to solidna i rzemieślnicza „robota”, której brakuje jednak odrobiny pasji. Wspomniałem na wstępie, że autora jest filologiem klasycznym, a więc malarstwo jako takie nie jest jego głównym obiektem zainteresowań. I to czuć w książce, w której dopóki trzeba tłumaczyć i wyjaśniać przykłady zakamuflowanych na obrazach odwołań kulturowych do starożytności bądź chrześcijaństwa, autor ma rzeczywiście bardzo dużo do powiedzenia, ale im bliżej do malarstwa współczesnego, tym - takie mam przynajmniej wrażenie - jakość „translacji” poszczególnych obrazów spada i de Rynck tłumaczy to, co w zasadzie sami widzimy na obrazie. Przy dość mało uważnej pod tym względem lekturze, udało mi się wyłowić dwa błędy, które chyba należy wrzucić do „ogródka” polskiego tłumacza książki. Otóż przy omawianiu obrazu „Adoracja Dzieciątka” (Tryptyk Portinarich) na stronach 80/81 znajdujemy taką informację: „Każdy z przedmiotów składających się na tę 'martwą naturę' ma specjalne znaczenie: kolba kukurydzy jest symbolem Ostatniej Wieczerzy, podczas której Chrystus podzieli się z Apostołami chlebem (co ciekawe - nazwa Betlejem oznacza dosłownie 'dom chleba')”. Od razu zapala mi się lampka ostrzegawcza. Wszak, jak dobrze wiemy, kukurydza jest ziarnem pochodzącym z Nowego Świata i przywiezionym do Europy przez Kolumba. Jak zatem kolba kukurydzy miałaby się znaleźć na obrazie Hugo Van Der Goes'a datowanego na okolice 1475 roku? Zerkam zatem na fragment obrazu, którego dotyczy ta informacja, i widzę tam snop zboża, co w zasadzie wyjaśnia już wszystko. Na stronach 146/147 mamy zresztą dokładnie ten sam lapsus. Przy objaśnianiu obrazu „Ucieczka do Egiptu” Joachima Patinira widnieje taki oto tekst przy wybranym fragmencie: „Kolejny cud ma miejsce na polu kukurydzy przyległym do budynków gospodarstwa: świeżo zasiana kukurydza nagle wystrzeliła w górę, by zmylić pościg za Jezusem. Gdy żołnierze zaczęli wypytywać o zbiegów, chłopi odpowiedzieli - zgodnie z prawdą - że przechodzili oni tamtędy 'zaraz po wysianiu kukurydzy'. Legenda ta pochodzi z apokryficznej ewangelii poświęconej dzieciństwu Jezusa”. I znowu ta sama historia: na obrazie ani śladu kukurydzy, bo przecież nie mogło jej być w Ziemi Świętej w czasach Chrystusa. Trudno zakładać, aby autor książki pomylił się w ten sam sposób aż dwa razy. A jeśli już przy błędach merytorycznych jesteśmy, to na stronie 296/297, przy okazji omawiania „Las Meninas” (Dworki) pędzla Diego Velazqueza, mamy informację, iż: „Na piersi artysty widzimy krzyż prestiżowego orderu św. Jerzego, który w rzeczywistości został mu przyznany dwa lub trzy lata później”. Oczywiście chodzi o krzyż św. Jakuba. Przypisywanie jednemu z najwybitniejszych hiszpańskich malarzy krzyża św. Jerzego, widniejącego m. in. we fladze Anglii, jest rzeczą nadzwyczaj kontrowersyjną, wziąwszy pod uwagę długotrwałą rywalizację hiszpańsko-angielską. Pomimo powyższych wpadek w polskim wydaniu uważam książkę de Ryncka za całkiem udany przewodnik po malarstwie europejskim w omawianym okresie. Choć mi osobiście zabrakło tutaj czegoś ekstra, co zachęcałoby czytelnika, aby do tej książki regularnie powracać, trzeba przyznać, że znajdziemy tutaj sporo przydatnych informacji, podpowiedzi lub wyjaśnień dla wielu sławnych obrazów, co z pewnością pozwoli je lepiej zrozumieć i nieco inaczej spojrzeć na malarstwo jako takie. Jeśli jednak ktoś ma już za sobą inne opracowania tego tematu, książkę de Rynck może sobie spokojnie odpuścić.

Świetny zbiór europejskiego malarstwa na przestrzeni wieków-piękne grafiki, dużo informacji. Brakuje mi jednak przybliżenia innych dzieł autora, nie tylko tego jednego uznanego za najsłynniejszy, lecz także tych bardziej niszowych, o których autorka często wspomina. Takie małe reprodukcje mogłyby zobrazować twórczość malarza i dać pewien ogląd na charakterystyczny styl artysty. Mimo wszystko album uważam za niezbędnik każdego zainteresowanego sztuką.

Bardzo ładnie są wydane książki o sztuce wydawnictwa Taschen. Bogato ilustrowane, na kredowym papierze pozwalają docenić piękno sztuki. Ale z Caravaggiem, muszę przyznać, mam mały problem... O ile cudownie według mnie malował ludzi, oddając w wyrazie twarzy cały charakter (szczególnie interesujące wydają mi się namalowane stare kobiety - ) o tyle właśnie to sprawia, że malowani przez niego młodzi mężczyźni są zupełnie dla mnie nie do przyjęcia. Oczywiście jest to ocena bardzo indywidualna, bo przecież każdy z nas sztukę odbiera inaczej, ale te wszystkie amorki są dla mnie po prostu hmm... odrażające. Być może jego widzenie zdeterminowała w jakiś sposób jego orientacja seksualna powiązana z hulaszczym i niepoczciwym trybem życia, ale , proszę, chociażby ten amor z okładki...w moich wyobrażeniach dokładnie tak musiał wyglądać młody homoseksualista z dworca ZOO mrugający na potencjalnego klienta z dworcowego wychodka...no, ale w końcu to sztuka, a ona ma różne twarze...

Małe, blisko osadzone oczka i małpia twarz nieskażona żadną głębszą refleksją ani logicznym myśleniem - nie, to oczywiście nie jest portret żadnej z kobiet uwiecznionych przez Mistrza w jego arcydziełach. To obraz sfanatyzowanej aktywistki klimatycznej, która oblała zupą "Słoneczniki" van Gogha. Podobnie pewnie wyglądał ów ćwok, który przykleił się głową do drugiego z największych światowych arcydzieł - "Dziewczyny z perłą" Vermeera. Cóż za żałosny obraz kompletnej degrengolady. Szkoda doprawdy, że przy odklejaniu nie ucięto mu pustego łba w ramach nauczki i przestrogi dla innych... Obrzydliwe to wydarzenie sprowokowało mnie jednak do sięgnięcia na półkę... Album wydawnictwa Taschen, jak zawsze pięknie wydany na kredowym papierze, obejmuje wszystkie dzieła Mistrza z Delft. Przecudną, wyżej wymienioną "Dziewczynę z perłą", "Koronczarkę", "Kobietę w niebieskim kaftanie czytającą list" oraz wiele, wiele innych ogląda się w niemym zachwycie. Autor omawia je zwracając uwagę na detale i zaznajamiając z różnymi symbolami oraz z obyczajami epoki, ułatwiając oglądającemu zrozumienie tego co przedstawiają. Przepiękny album. Można by co prawda "przyczepić się" do formatu - jak zwykle u Taschen niezbyt wielkiego, jednak akurat przy podziwianiu obrazów Vermeera jakoś zupełnie mi to nie przeszkadza. Cudny!

Przepiękne ilustracje dzieł Klimta. Książka nie jest typową biografią malarza. Jego życie ,myśli, filozofia są nadal zagadką dla wszystkich wielbicieli jego prac. Można tu jednak znalezć ogólny zarys jego warsztatu,opis fragment po fragmencie takich dzieł jak np.Filozofia, Medycyna. Gustav Klimt i jego wnętrze nadal pozostaje dla mnie tajemnicą.

Nie jestem wielbicielką modernizmu, ale twórczość Modiglianiego, to coś, co zupełnie wymyka się mojej niechęci. Zawsze przeglądając ten album stwierdzam, że o ile część obrazów kompletnie mi się nie podoba (te dziwaczne, powykrzywiane twarze...) to urokowi innych po prostu nie mogę się (pomimo tego) oprzeć. Szczególnie piękne są, wg mnie, niektóre akty ("Śpiący akt z podniesionymi ramionami, 1917", "Leżący akt, 1917" czy "Akt kobiecy, 1916") oraz portrety tworzone w ostatnim okresie życia ("Portret Luni Czechowskiej" czy "Jeanne Hebuterne - żona artysty" - oddający całą subtelność tej wrażliwej kobiety). Zachwycają mnie też wydłużone rzeźbione głowy, zainspirowane sztuką afrykańską (to naprawdę szkoda, że artysta, na skutek choroby, nie mógł realizować tej swojej rzeźbiarskiej pasji) oraz rysunki. W albumie jest ich niewiele, ale wystarczy by dostrzec oddane podobieństwo do modeli za pomocą kilku zaledwie kresek. To niesamowite, genialne... W albumie, jak zwykle pięknie przez Taschen wydanym, nie brakuje również zdjęć malarza, na których wyraźnie widać, że zachwyty nad jego urodą bynajmniej przesadzone nie były. Ma on również jeszcze jedną, ogromną zaletę: ponieważ Modigliani malował przede wszystkim sylwetki , nawet ten niewielki format w zupełności wystarczy by docenić urok jego dzieł. I nabrać ochoty by zobaczyć ich więcej. Jego autodestrukcyjne, krótkie i burzliwe życie być może takie właśnie musiało być, by powstały, bo jak powiedział: "Życie to dar, podarunek od nielicznych dla tych, których jest wielu, od tych którzy mają i wiedzą dla tych, którzy nie mają i nie wiedzą". I czuje się ten dar podczas oglądania...

Książka, oprócz kilkustronicowej biografii Vincenta van Gogha oraz krótkiego kalendarium życia, zawiera liczne, uporządkowane chronologicznie reprodukcje (zarówno kolorowe, jak i czarno-białe). Dwadzieścia osiem z nich dodatkowo opatrzono opisem okoliczności powstania bądź interpretacją, wzbogaconą o cytaty malarza. Album wartościowy szczególnie dla osób, które mają ochotę pokrótce zapoznać się z twórczością jednego z najznamienitszych i zarazem najsłynniejszych postimpresjonistów. (Jako uzupełnienie polecam film - "Vincent. Życie i śmierć Vincenta van Gogha", choć ten wchodzi już w bardziej osobiste sfery życia malarza).

Album w poręcznym formacie, w ramach serii „Ludzie, czasy, dzieła”, z krótką biografią słynnego malarza, zaliczanego do „prymitywistów”, jak kiedyś określano tych, których dziś zalicza się do twórców art naif (naïve art) czy art brut. Wydany już po powstaniu filmu „Mój Nikifor” Krzysztofa Krauze, ze znakomitą rolą Krystyny Feldman, o którym zresztą wspomina autorka. Główną zaletą publikacji jest zamieszczenie mnóstwa kolorowych reprodukcji dzieł Nikifora oraz niedużej ilości zdjęć artysty. Szczególnie dzieła Nikifora, chyba pierwszego tak docenionego u nas artysty sztuki naiwnej, pozwalają docenić to, czego przez wieku nie zauważano. A więc dzieł osób, nie uznawanych za malarzy czy plastyków, często odrzuconych i nierozumianych przez otoczenie. Dziś muzea czy festiwale art naif (naïve art) znajdują się w wielu krajach i w każdym z nich słyszano o Nikiforze. A ilu takich twórców nie zostało odkrytych a ich prace uległy zniszczeniu? Jedną z takich postaci przedstawia powieść „Cyrkówka Marianka” Anny Fryczkowskiej.

W ramach przygotowania spotkania do DKK poświęconego życiu i twórczości Vincenta van Gogha miałem okazję sięgnąć po tę książkę. Opisane są w niej najważniejsze fakty z życia i twórczości tego malarza. Autor skupia się tutaj na relacjach van Gogha z rodziną (zwłaszcza z bratem Theo),próbach poszukiwania przez niego miejsca w życiu (najpierw jako sprzedawcy obrazów, a następnie jako kaznodziei),rozwoju kariery malarskiej, jego ciągłych podróżach, relacjach z Gauguinem oraz opisie choroby psychicznej, która popchnęła malarza do obcięcia sobie ucha, a z czasem i samobójstwa. Ta składająca się z niecałych 100 stron książka jest napisana przystępnym i zrozumiałym językiem, dzięki czemu czyta się ją bardzo szybko. Dodatkowo okraszona jest reprodukcjami obrazów van Gogha, do których dołączone są ich opisy i analizy, co podnosi wartość książki. Polecam ją każdemu czytelnikowi i miłośnikowi sztuki.