Janusz Hańderek

Pospolitość zbrodni Pisarz tworzący książki sensacyjne przede wszystkim wymyśla skomplikowaną intrygę. Klasyczne kryminały to opowieści, w których dopiero na ostatniej stronie dowiadujemy się, kto zabił. Zawsze jest to osoba najmniej podejrzana. To literatura, a samo życie? Jakże jest inne. Książka Janusza Hańderka „Oskarżone, oskarżeni, ofiary…” wydana w 1986 to zbiór dwudziestu siedmiu reportaży dotyczących autentycznych zbrodni i przestępstw o różnym charakterze. Nie toczą się w nich pogmatwane śledztwa, każdy z przestępców jest już skazany. Elementu zaskoczenia nie ma. Jest rzeczywistość. Większość opisanych zabójstw to nie misterne intrygi z wyszukanymi motywami. Przestępcy dokonują ich z przyczyn błahych, często zupełnie nieświadomie, iż ich uderzenie, pchnięcie człowieka spowoduje śmierć. Chcą oczywiście zatrzeć ślady, ale daleko im do sposobów znanych z filmów czy książek. Śmierci, która powodują, rzadko towarzyszą inne powody kryminalne. Wątki śledztwa nie prowadzą do wielkich afer gospodarczych czy akcji szpiegowskich, jak to w powieściach bywa. W szarej rzeczywistości morderca mówi: „ Sam chciałbym wiedzieć, dlaczego zrobiłem to, co zrobiłem. Dlaczego ją pozbawiłem życia…”. Praktycznie każdy mordujący, po uwięzieniu, trafia pod obserwację psychiatryczną. Każdy dostaje orzeczenie. Są wśród nich słowa o psychopatii i niedostosowaniu społecznym, ale nie zaburzającym umysłu na tyle, by nie wiedzieć, co się czyni. Bo człowiek łamiący prawo z reguły ma problemy sam ze sobą. Złe wychowanie, zła przeszłość, złe geny… Hańderek opisuje również coś, co zwykliśmy nazywać „przestępstwami pospolitymi”. Ktoś komuś coś kradnie. Sprawy rodzinne też są. Spory o majątek, rozwody… W sumie mamy cały przekrój spraw przetaczających się codziennie przez polskie sądy każdej instancji. Niektóre warte uwagi, inne po prostu śmieszne. Reportaże napisane są mało skomplikowanym językiem. Niczego nie trzeba się domyślać. Proste zdania, proste słowa. Najczęściej krótkie zdania. Styl w sam raz na potrzeby opisania przestępstw z naszej rzeczywistości. Są fragmenty, kiedy autor stara się być „artystyczny” i próbuje napisać coś literackiego. Nie udaje mu się. I bardzo dobrze, ze szybko wraca do surowego, reporterskiego charakteru swych opowieści. Po przeczytaniu serii mniej lub bardziej udanych książek o charakterze kryminalnym warto wrócić do rzeczywistości. Świat przestępczy to nie ten z opowieści kryminalnych, pełen zawiłych zagadek i inteligentnych złodziei typu Arsen Lupin, czy detektywów jak Herkules Poirot. Stanisław Wyspiański w „Weselu” napisał: „Tak, by nam się serce śmiało do ogromnych, wielkich rzeczy. A tu pospolitość skrzeczy…”. A pospolitość jest, jaka jest….