Cytat dnia
(...) serce moje płonie miłością, miłością bez granic i tylko miłość może mi być zapłatą.
Najnowsze artykuły
Popularne wyszukiwania
Książki i czasopisma
- Wszystkie
- Książki
- Czasopisma
2016
1960
Mnich Matthew Gregory Lewis 
"Mnich" Matthew Gregory'ego Lewisa to jedna z najbardziej rozpoznawalnych powieści gotyckich. Mimo upływającego czasu - została opublikowana w 1796 roku - pozostaje wyróżniającą się powieścią, która nadała brutalniejszego tonu gotyckiej literaturze romantycznej, charakterystycznej dla pisarek. "Mnich" zaskoczył mnie swoją śmiałością i przekraczaniem granic związanych z moralnością i religijnością, czego nie spodziewałam się po tak starej książce: nietrudno wyobrazić sobie zgorszenie, które musiała budzić! To opowieść o mrocznej stronie człowieka - ambicji, pokusie, a w końcu moralnym upadku. Na kartach tej powieści nie ma świętości, która nie zostałabym pogwałcona; a wrażenie zepsucia moralnego jeszcze bardziej potęguje fasada pobożności tytułowego mnicha, który mimo swych występków, ciągle dostrzegał winne w innych (kobiecej niewinności i pięknie czy diabelskich podszeptach). Chociaż niektóre fragmenty tej obszernej powieści zestarzały się nieco gorzej (niektóre wątki wprowadzają niepotrzebne dłużyzny),to jako całość "Mnich" nadal ma w sobie siłę: powieści budzącej pewien dyskomfort i sporo emocji, czyli wszystko to, czego można oczekiwać od dobrej powieści grozy. Dla mnie nie ma niczego budzącego większy strach niż wspomniana fasada pobożności - czy to w przypadku mnicha, czy sióstr zakonnych - za którą czai się czyste zło i obłuda.
"Mnich" to kilkuwątkowa powieść, której główną osią fabularną jest historia Ambrosia, uchodzącego za wzór cnót mnicha. Jego reputacja kontrastuje z jego - można by rzec "ropiejącym"- wnętrzem: nie ma w nim za grosz miłosierdzia dla cierpiących, pojawia się za to pożądanie, które prowadzi do niewyobrażalnych zbrodni, z morderstwem, gwałtem i kazirodztwem na czele. Ambrosio upaja się swoją pozycją - i w jego upadku najbardziej przeraża go utrata reputacji. Tak zepsutego mnicha nie było wcześniej na kartach powieści. Poboczne wątki dotyczą zaś utraty niewinności i zakazanej miłości. Atmosferę zagęszczają zjawiska nadprzyrodzone oraz "gotyckie" lokalizacje - w tym lochy.
Nie tylko upadek Ambrosia, ale i zachowanie przełożonej sióstr zakonnych wskazują na szerszy komentarz zawarty w tej powieści: to nie powieść jedynie o osobistym upadku, ale szerzej o hipokryzji Kościoła posiadającego niekontrolowaną władzę, o duchowej pysze, która prowadzi nie do stania się kimś lepszym, ale do moralnej deprawacji.
W kontekście powieści gotyckiej odnajdziemy w "Mnichu" wiele elementów charakterystycznych dla tego gatunku. Ambrosio uosabia gotycką fascynację dualizmem (co odnajdziemy także w niemieckim filmie ekspresjonistycznym): wewnętrzne zepsucie pozornie cnotliwego człowieka, mrok czający się pod fasadą przyzwoitości. Ambicja, pożądanie, nieograniczona władza prowadzą do przemiany w "potwora". Towarzyszy temu element nadprzyrodzony, niezbędny w powieści gotyckiej. Spotkanie mnicha z Lucyferem ma budzić ogromną grozę, przytłoczyć czytelnika nadprzyrodzonym zagrożeniem - a jednocześnie połączyć je z mrokiem kryjącym się wewnątrz. Uczucie niepokoju potęguje sceneria oraz stopniowe izolowanie bohaterów: wyobcowanie, izolacja potęguje poczucie zagrożenia, bezsilności i strachu. Łączy się to z motywem uwięzienia - nie tylko fizycznego, ale i emocjonalnego. Uczucie grozy wywołuje także transgresja, przekraczanie granic i łamanie tabu: największą "świętością" w przedstawionym świecie jest cnota, która jest ciągle atakowana.
Czytając "Mnicha" z dzisiejszej perspektywy nadal można dostrzec jak bardzo kontrowersyjna była to powieść. Autor nie pozostawia niczego w sferze domysłów, prezentując dosadną opowieść o moralnym upadku, pełną przemocy seksualnej, czarów, paktów z diabłem i świętokradztwa. Ta śmiałość pozwoliła zapisać się powieści na kartach historii i zdefiniować gatunek - jest to wystarczający powód, aby każdy miłośnik grozy zapoznał się z "Mnichem". Oczywiście nie jest to powieść tak dynamiczna jak współczesne książki i gdzieś w połowie łapie zadyszkę - poboczne wątki odbiegające od historii Ambrosia wydają się nieco zbędne - ale nadal pozostaje fascynującym studium ludzkiego zepsucia połączonym z bardzo sugestywnym stylem gotyckiego horroru. Jeśli szukacie książek z gęstą atmosferą, łączących elementy nadprzyrodzone z ukazaniem najmroczniejszych zakątków ludzkiej duszy, prowokujących po dziś dzień podjętą tematyką i łamaniem tabu - to czytajcie "Mnicha"!
Mnich Matthew Gregory Lewis
Dokonało się. Książka "Mnich" M. G. Lewisa od wydawnictwa Vesper w końcu trafiła na moją półkę. Wiele czasu poświęciłem, aby to właśnie wydanie trafiło w moje ręce, a kolejne miesiące poszukiwań tylko podsycały moje pragnienie. Czytałem wiele pochlebnych opinii i fakt, że ciągle nie mogłem jej zdobyć, ewidentnie potęgował jej wartość w moich oczach. Moje zachowanie to książkowy przykład "zakazanego owocu" w psychologii - kiedy dostęp do czegoś jest ograniczony i zwiększamy wysiłki, aby zdobyć to, co niedostępne. Ale czy tylko ja?
Pierwszy rozdział i zderzyłem się z formą słowną, którą określiłbym jako salonową. Nie maniera, a zdecydowanie charakter epoki, w jakiej autor umiejscowił swoją opowieść. To Hiszpania z końca XVIII wieku, więc tu odzywamy się do siebie dostojnie. Jako mężczyźni kłaniamy się w pas i swoim wybrankom recytujemy wiersze. Zabiegamy o względy rodziny, by w końcu zaprosić wybrankę na spacer. Aby wyznać jej miłość, należy mieć zgodę swojej, by nie wyjść na gołosłownego, gdyby jednak ojciec był innego zdania.
W tych okolicznościach poznajemy Mnicha Ambrosio, który w Madrycie uznawany jest za ideał czystości, a jego kazania w swojej surowości przyprawiają wiernych o ciarki na skórze. Niedostępny poza murami klasztoru, niewywoływany bez potrzeby. Jest symbolem klasztoru, ale na jego drodze pojawia się delikatna w swej urodzie Antonia. Oczywiście, na tej płaszczyźnie nic nie może się pojawić. On jest mnichem, ona nieświadomą dziewicą. Nie, nie, nie. Jeśli dopuściliście tę myśl, to zapewniam, że to nie jest historia w stylu "Ptaki ciernistych krzewów" - serialu w reżyserii Daryla Duke'a z 1983 roku. Tu nie ma zgody na taką miłość.
Matthew Gregory Lewis uplótł w swojej książce kilka przeplatających się wątków. Przede wszystkim przemianę tytułowego mnicha, która postępuje z każdym kolejnym rozdziałem. Jest osobny wątek miłosny tragicznie rozdzielonych kochanków, potem kolejnych, którzy nie zdążyli ze swoimi deklaracjami, jak i tych, o których mówić nie powinienem.
"Mnich" to esencja pragnienia, chęci zdobycia. Czasem też ponad wszelką cenę. Tu czas odgrywa kluczowe znaczenie, bo im bardziej się czegoś pragnie, tym chce się mieć to jak najszybciej, bez względu na przeszkody. Ja zdobyłem swój egzemplarz książki, jej bohaterowie? Skończyli różnie.
