Walery Kazakow

„Kiedy satyra staje się zbyt ciężka od własnej powagi, przestaje być lustrem rzeczywistości, a staje się jedynie krzywym zwierciadłem, w którym trudno dostrzec cokolwiek poza frustracją autora”. Bohaterem powieści Walerego Kazakowa „Poddany najjaśniejszego demokraty” jest bezimienny, a jednocześnie aż nadto rozpoznawalny system władzy, uosobiony w postaci tytułowego władcy. Fabuła to groteskowa podróż przez korytarze współczesnej (choć ubranej w uniwersalny kostium) autokracji, gdzie biurokracja, korupcja i absurd stanowią fundamenty państwowości. Kazakow próbuje stworzyć polityczną farsę, która obnaża mechanizmy zniewolenia jednostki przez aparat państwowy, mieszając realizm z surrealizmem w duchu Gogola czy Sałtykowa-Szczedrina. Moja ocena tej książki to 4,5/10. Szybki werdykt: to ambicjonalna, ale ostatecznie nużąca próba rozliczenia się z dyktaturą, która grzęźnie pod ciężarem własnej metaforyki. Autor, choć sprawnie operuje słowem, stworzył dzieło, które jest zbyt publicystyczne, by zachwycać jako literatura, i zbyt chaotyczne, by służyć jako celna diagnoza polityczna. Największym problemem książki jest jej brak subtelności. Kazakow operuje grubą kreską, która szybko przestaje śmieszyć, a zaczyna męczyć. Postacie są bardziej personifikacjami pewnych cech – chciwości, strachu czy serwilizmu – niż ludźmi z krwi i kości, co utrudnia jakiekolwiek emocjonalne zaangażowanie w ich losy. Wtórność: Motyw walki małego człowieka z wszechpotężną biurokracją został w literaturze wschodniej wyeksploatowany do granic możliwości. Kazakow nie dodaje do niego nowej, świeżej warstwy. Językowa nadmiarowość: Styl autora bywa barokowy i przeładowany porównaniami, co sprawia, że narracja traci dynamikę. Zamiast ciąć jak skalpel, autor uderza czytelnika obuchem oczywistych metafor. Groteska bez oddechu: Brak momentów wyciszenia sprawia, że surrealistyczny klimat książki staje się monotonny. Warsztatowo jest to pozycja rzetelna, ale pozbawiona literackiej lekkości. Czytelnik ma wrażenie, że autor bardziej chce wykrzyczeć swój gniew na system, niż opowiedzieć historię. W efekcie otrzymujemy tekst, który po stu stronach zaczyna zjadać własny ogon, powtarzając te same żarty i spostrzeżenia. „Poddany najjaśniejszego demokraty” to lektura dla wytrwałych tropicieli politycznych alegorii. Dla większości odbiorców okaże się jednak pozycją zbyt hermetyczną i wtórną, by zapisać się w pamięci na dłużej niż czas potrzebny na jej przeczytanie.