Książki brajlowskie. Czego o nich nie wiedzieliście?
Louis Braille – francuski organista, twórca alfabetu dla niewidomych – w wieku zaledwie kilku lat, wskutek zabawy w warsztacie ojca, stracił wzrok. Niewidomy chłopiec uczył się alfabetu w domu, poznając kształty liter zrobionych z wbitych w deskę gwoździ tapicerskich za pomocą dotyku. Obecnie alfabet Braille’a jest uniwersalnym systemem używanym na całym świecie. Brajlowskie książki dla dzieci zawierają specjalne ilustracje, możliwy jest też zapis nutowy oraz zapis wzorów chemicznych i matematycznych. Dziś obchodzimy Światowy Dzień Braille'a.
Myriams-Fotos / pixabay
4 stycznia – Światowy Dzień Braille'a
Dziś, 4 stycznia 2022 roku, obchodzimy 213. rocznicę urodzin twórcy alfabetu – Louisa Braille’a. Braille od wczesnych lat życia wraz z rodzeństwem pomagał rodzicom w pracach gospodarskich. W trakcie jednej z nich któregoś dnia uszkodził oko. Doszło do zakażenia, stosowane zabiegi prawdopodobnie jedynie pogorszyły sytuację i wkrótce stan zapalny przeniósł się na zdrowe oko. Jak się obecnie przypuszcza, na skutek współczulnego zapalenia oka, już po dwóch latach, Louis cierpiał na obuoczną ślepotę.
Mimo to chłopiec brał udział we wszelkich czynnościach bez większych ograniczeń. Duży wpływ miało na to wsparcie rodziców. Alfabetu uczył się przez wybite z gwoździ kształty liter. Gdy miał 10 lat, uzyskał stypendium w szkole dla niewidomych w Paryżu. 6 lat później – gdy poznał opowieść Charlesa Barbiera, wynalazcy alternatywnych sposobów pisania, o metodach korespondencji francuskiej armii w ciemności – stworzył własny system pisma. Jego podstawą był sześciopunkt nazywany znakiem tworzącym. System składa się ze znaków będących kombinacją sześciu wypukłych punktów ułożonych w dwóch kolumnach po trzy punkty w każdej. Lewa kolumna zawiera umownie oznaczone punkty: 1,2,3, zaś prawą stanowią punkty: 4,5,6. Wzajemna kombinacja i rozmieszczenie punktów daje możliwość zapisu 63 znaków.

Alfabet Braille’a – uniwersalny system używany na całym świecie
Braille dokonał rewolucji w świecie osób niewidomych, ponieważ za pomocą stworzonego przez niego alfabetu można zapisać wszystko. Możliwy jest m.in. zapis muzyczny, działania matematyczne, fizyczne i chemiczne. Znajomość alfabetu Braille'a daje osobom niewidomym większą niezależność. Dzięki niemu mogą samodzielnie czytać i pisać.
Alfabet stworzony przez Louisa Braille’a, nazwany jego imieniem, jest dziś uniwersalnym systemem używanym we wszystkich językach na całym świecie. Co więcej, w alfabecie występują litery ze znakami diakrytycznymi m.in. polskie „ę” czy „ś”, które zostały ustalone dla każdego języka. Nie ma w nim oddzielnych symboli dla oznaczenia cyfr. Dla przykładu, cyfra „1" wygląda identycznie jak litera „a", a cyfra „2" jak „b". O tym, czy mamy do czynienia z literą czy cyfrą informuje specjalny znak.
Książki brajlowskie
Przed opracowaniem alfabetu Braille'a osoby niewidome korzystały ze zwykłego alfabetu. Książki dla nich przeznaczone były po prostu… drukowane wypukłą czcionką. Czytanie było jednak niewygodne i czasochłonne. Podobnie jak wydawanie tego typu publikacji.
Do niedawna były one… dyktowane osobie, która zapisywała tekst na maszynie brajlowskiej. Następnie przygotowywana była matryca i na jej podstawie tekst był drukowany na papierze. Obecnie wykorzystuje się techniki komputerowe. Książkę wydaną w czarnym druku skanuje się, następnie przeprowadza korektę na komputerze już w brajlu i drukuje na drukarce brajlowskiej!
Niektóre książki pisane w brajlu, np. podręczniki czy książki dla dzieci, zawierają ilustracje z wypukłymi konturami. Stosuje się w nich nieraz takżę materiały o zróżnicowanej fakturze, z których układa się pewnego rodzaju collage. Dużo większy wybór literatury brajlowskiej znajdziemy jednak za granicą, np. w Wielkiej Brytanii. W Stanach Zjednoczonych istnieje wiele organizacji, programów i fundacji, dzięki którym osoby niewidome mają dostęp do dużej liczby darmowych tytułów. Istnieją także strony internetowe, z których można pobierać książki brajlowskie i drukować je w domu na specjalnej drukarce.
Wadą książek wydawanych w alfabecie Braille’a jest ich duża objętość. Mimo że są dwustronnie i gęsto zadrukowane, jeden tytuł zajmuje zwykle kilka lub nawet kilkanaście tomów (seria o Harrym Potterze to aż 36 tomów!). Są też dużo droższe niż te wydawane w czarnym druku – ze względu na wysokie koszty druku i niskie nakłady – a ich cena potrafi wynieść nawet kilkaset złotych.
Jeśli jesteście zainteresowani tematyką alfabetu Braille'a oraz samą jego postacią polecamy książkę pt. „Louis Braille: dotyk geniuszu" C. Michaela Mellora.
[pr]
komentarze [13]
Byłam na Niewidzialnej Wystawie w Warszawie. To takie miejsce gdzie można dotknąć świata niewidomych za pomocą interaktywnych ekspozycji w ciemnych salach. Oprowadzają po nich niewidomi przewodnicy. Niesamowite miejsce. Po zwiedzaniu rozmawiałam z przewodnikiem i zapytałam go co sądzi o audiobookach spodziewając się entuzjazmu, że super, taki wybór, łatwy dostęp. Sama...
Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam więcej