Zbliżyć się do cudu

Przyznać muszę, iż zmierzenie się z ową krótką, niepozorną książką może okazać się nad wyraz trudne i karkołomne. Hesse stworzył bowiem obraz niezwykle ulotny, efemeryczny, pełen symboli i odniesień. Wędrówka tajemniczego Zakonu odbywa się nie tylko w przestrzeni, lecz i czasie, obejmując również niedostępne zmysłom wymiary ludzkiego poznania: „Zmierzaliśmy na Wschód, ale wyruszaliśmy także w średniowiecze lub w Złoty Wiek; przeciągaliśmy przez Italię lub Szwajcarię, niekiedy jednak spędzaliśmy noc w X stuleciu i bawiliśmy gościnnie u patriarchów i wróżek”.

Narrator opowieści, mający takie same jak autor inicjały – HH, próbuje opisać dzieje niesamowitej Podróży, „na jaką nie odważył się żaden człowiek od dni Hȕona i Rolanda Szalonego aż po nasze szczególne czasy: smutne i rozpaczliwe”. Nic dziwnego, że w skład wyprawy weszły wyjątkowe, barwne indywidua. Jednak spośród postaci Hesse wyróżnia szczególnie jedną – służącego Leo, który w odróżnieniu od innych fantastycznych i ekstrawaganckich uczestników „robił wrażenie człowieka prostego i naturalnego, tryskającego zdrowiem, bezpretensjonalnego i życzliwego wszystkim”.

Volker Michels w posłowiu zauważa, że owa nieprzeciętna osobowość nie funkcjonuje samodzielnie, to jedynie dopełnienie psyche narratora, dążącego do ideału. Podobną rolę odgrywa chociażby Hermina z „Wilka stepowego” czy tytułowy Demian. Spotkanie HH i Leo po latach zmusi bohatera do ponownej konfrontacji z przeszłością i uświadomienia sobie własnych przewinień. Tym samym tytułowa Podróż zyskuje jeszcze jeden wymiar – okazuje się wędrówką w głąb siebie, w zakamarki własnej pamięci i tożsamości.

Wprawdzie „Podróż na Wschód” nie zdobyła wielkiej popularności w momencie wydania, jednak w niektórych kręgach okazała się dziełem wręcz kanonicznym. Historia, określana jako preludium do „Gry szklanych paciorków”, została przez redaktorów „Psychodelic Review” uznana za zachętę do eksperymentów ze środkami psychodelicznymi: „Jeśli więc macie problem ze zintegrowaniem swych wizji z płaską rutyną życia codziennego, studiujcie «Podróż na Wschód» – czytamy w „Poetyce ekstazy” T. Leary’ego – Odnajdźcie swój krąg magiczny. Członkowie Związku czekają na was wszędzie. Dalsze doświadczenie psychodeliczne pomoże wam uporać się z problemem języka i komunikacji, wasze myśli i uczynki nabiorą twórczej złożoności, kiedy dowiecie się, jak bawić się interdyscyplinarnymi symbolami, wielopoziomowymi metaforami”².

Chociaż powyższe odczucia w trakcie lektury były mi obce, stwierdzam z pełnym przekonaniem, że „Podróż na Wschód” to pozycja, do której wracać można wielokrotnie, odkrywając nowe, niedostrzegalne wcześniej znaczenia. Cieszę się więc, że dzieła Hessego zostają wznowione w odświeżonej, atrakcyjnej szacie graficznej i mogą zapoznać się z nimi kolejne pokolenia czytelników.

Ewa Szymczak

¹ Anna Wieczorkiewicz, Hermann Hesse i jego magiczne mosty, „Białostockie Studia Literaturoznawcze” S/2014, s. 133.

² Tamże, s. 153.