Akcja powieści rozgrywa się na dwóch pozornie rozbieżnych planach. Pierwszy, zlokalizowany w międzywojennej Rumunii, to historia rodziny Oxenbergów, w którą wplecione są fakty znane z dokumentów i tajnych archiwów oraz wyrażone bez ogródek opinie na temat życia społeczno-politycznego i międzyetnicznych napięć tamtego okresu. Życia, które nieuchronnie zmierza do tragicznego końca, koszmarnego czerwcowego dnia w Jassach. Drugi plan jest zbudowany wokół żydowskiej rodziny mieszkającej w Ameryce na przełomie XX i XXI wieku. Bernsteinowie prowadzą dobrze prosperującą firmę specjalizującą się w handlu używanymi rzeczami. Żyją, jakby nie mieli przeszłości, kierują się jedynie pragmatyzmem naszych czasów, w których wszystko – od ubrań po idee, a nawet nostalgię – jest „z drugiej ręki”. Dora i Suzy, dwie kobiety o wyjątkowych osobowościach połączą te dwa plany, a klucz do ich historii czytelnik znajdzie na końcu opowieści, której siłą jest utrzymywanie niestabilnej równowagi między burleską a powagą.
Najlepsza powieść europejska 2020 roku wg magazynu literackiego „Transfuge”.
Szukamy ofert...
Co łączy second-handy, ze stylem vintage, położnictwem, Holokaustem i gumowymi kaczuszkami? Dwie kobiety: Dora i Suzy, teściowa i synowa. O nich jest ta opowieść. Uwielbiam to! Takie powieści, które odsłaniają jakiś kawałek nieznanej mi rzeczywistości. Coś tam ujawniają - mniej lub więcej, ale mnie inspirują poznawczo, prowokują, by podrążyć temat, nieznany, zaskakujący. Faszyzm w Rumunii? Rzeź z 1941 roku? Jassy? Pewnie wyjdę na ignorantkę, ale: nie wiedziałam..., za to teraz wiem. A wydawało mi się, że o zagładzie Żydów naczytałam się wcześniej tyle, że nic mnie już nie zaskoczy, A tu… proszę bardzo. Rumuńska odsłona Holokaustu? I Rumuni, którzy pewnie chcieliby o tym zapomnieć. Nie dość, że mnie to bardzo poruszyło, to jeszcze od tygodnia zastanawiam się, jak można spojrzeć w lustro po popełnieniu takich okrucieństw i świństw, jak te opisane w książce. I co skłania doń ludzi . Zresztą zaskakująca jest cała powieść. Absolutnie wszystko mi się podobało. Amerykańscy i rumuńscy bohaterowie, ironiczne, lekko prześmiewcze i bardzo trafne podejście do obu tych nacji i do Żydów. Dwa plany czasowe: wojenny i współczesny, dwie rodziny i dwóch facetów: żydowski ginekolog - mistrz w swoim fachu i amerykański handlowiec, który ze sprzedawania starych ciuchów zrobił dzieło sztuki, a jego second-handy stały się kopalniami złota. Fabuła pokręcona znacznie, ale w sam raz tyle ile trzeba, historia prowadzona lekko, frywolnie i finał, który wyrywa z butów. Nie bez powodu jeden z bohaterów - Rumun, który przeniósł się do Ameryki, cały czas powtarzał, że „nie można ze sobą zabrać kraju na podeszwie buta, ale w obcasie zawsze coś zostanie”. Do tego mnóstwo drobnych wątków i smaczków, takich scenek - perełek ( nie zawsze wesołych), ale nie miałam wrażenia, że któraś była niepotrzebna. I choć to przecież nie komedia - znakomity i zróżnicowany humor: ironiczny, autoironiczny, czasem wisielczy, często sarkastyczny lub przez łzy, całe mnóstwo humoru. Tydzień temu, po lekturze „Cudzych słów”, wydawało mi się, że znalazłam książkę roku 2024, mimo że dopiero styczeń, a przede mną jeszcze jedenaście miesięcy czytania. Widzę, że wybrałam za szybko, mam nowego pretendenta. Sądzę, że to będzie rok obfitujący w takie literackie niespodzianki jak „Złota dziewczynka..”, z której płynie między innymi takie przesłanie: „nie oceniajmy pochopnie”. PS. O jak świetnie, że istnieje LC, Znajomi oraz rubryka „Czytamy w weekend”, bo sama bym się pewnie na „Dziewczynkę…” nie natknęła.
1312
1115
Opinia
„Pamięć to nie tylko archiwum faktów; to żywa rana, która domaga się albo soli prawdy, albo balsamu przebaczenia, by przestać krwawić na kolejne pokolenia”.
📖 Fabuła i świat przedstawiony
Fabuła powieści „Złota dziewczynka z Jassów” autorstwa Cătălina Mihuleaca to epicka, a zarazem boleśnie intymna podróż przez najmroczniejsze rozdziały rumuńskiej historii XX wieku. Autor konstruuje narrację na dwóch płaszczyznach czasowych, które zazębiają się w sposób mistrzowski, tworząc pomost między współczesnością a tragicznymi wydarzeniami pogromu w Jassach z czerwca 1941 roku. Z jednej strony śledzimy losy współczesnej, zamożnej rodziny Oxenbergów, handlarzy luksusową odzieżą używaną, których życie wydaje się ucieczką od przeszłości w stronę materialnego dostatku. Z drugiej strony Mihuleac rzuca nas w sam środek przedwojennych Jassów – wielokulturowego, tętniącego życiem miasta, które w ciągu kilku dni zamienia się w piekło na ziemi. To opowieść o tym, jak w cieniu wielkiej polityki i wojennej pożogi niszczone są mikroświaty zwykłych ludzi, i o tym, że złoto, które miało być przepustką do wolności, często staje się przekleństwem. Fabuła nie oszczędza czytelnika, prowadząc go przez „pociągi śmierci” i duszne zaułki getta, by ostatecznie zmusić do refleksji nad trwałością traumy i ironią losu.
🎭 Bohaterowie
Sylwetki głównych bohaterów są nakreślone z niezwykłą psychologiczną głębią, unikając przy tym łatwych czarno-białych podziałów. Centralną postacią retrospektywną jest tytułowa „złota dziewczynka” – Golda, postać symbolizująca niewinność i kruchość świata skazanego na zagładę. Jej losy splatają się z historią rodziny Oxenbergów, których portret jest jednym z najciekawszych elementów książki. Współczesna Dora Oxenberg to kobieta silna, cyniczna, a jednocześnie tragiczna, która pod maską pragmatyzmu ukrywa nieprzepracowany ból i tajemnicę swojego pochodzenia. Mihuleac kreuje bohaterów, którzy są ludźmi z krwi i kości – pełni słabości, małostkowości, ale i heroizmu objawiającego się w najmniej oczekiwanych momentach. Autor daje głos zarówno ofiarom, jak i katom, a także tym, którzy wybrali milczącą obserwację, tworząc zbiorowy portret społeczeństwa w obliczu ostateczności. Każda postać w tej powieści niesie na barkach ciężar, który definiuje jej relacje z otoczeniem i samą sobą.
✨ Piękno opisów i niezwykły klimat
To, co wyróżnia prozę Mihuleaca, to niezwykły, niemal oniryczny klimat połączony z brutalnym realizmem. Autor posiada rzadki dar opisywania rzeczy najstraszniejszych w sposób poetycki, co paradoksalnie wzmacnia ich tragizm. Opisy przedwojennych Jassów są nasycone kolorami, zapachami i dźwiękami – czytelnik niemal czuje smak kawy w żydowskich kawiarniach i słyszy gwar jarmarku. Ten plastyczny język zostaje jednak brutalnie przełamany w scenach pogromu. Klimat książki balansuje między ironią a głębokim smutkiem; Mihuleac często posługuje się czarnym humorem i groteską, by ukazać absurd okrucieństwa, co nadaje tekstowi unikalny, środkowoeuropejski ton. Opisy pociągów wywożących ludzi w nieznane są jednymi z najbardziej wstrząsających i pięknych literacko fragmentów współczesnej literatury o Holokauście. Autor nie boi się drastyczności, ale zawsze ubiera ją w formę, która zamiast epatować przemocą, skłania do głębokiego, metafizycznego drżenia.
✨ Zalety tekstu
Oryginalność narracyjna: Połączenie satyry społecznej we współczesnych wątkach z tragicznym reportażem historycznym jest zabiegiem ryzykownym, który u Mihuleaca sprawdza się wyśmienicie.
Językowa wirtuozéria: Przekład oddaje całe bogactwo stylu autora – od barokowych opisów po krótkie, dosadne frazy uderzające w samo sedno ludzkiego cierpienia.
Rozliczenie z historią: Książka jest ważnym głosem w rumuńskiej debacie o odpowiedzialności za Holokaust, robiąc to bez dydaktyzmu, za to z ogromną siłą literackiego wyrazu.
⚠️ Uwagi i niedociągnięcia
Przyznając wysoką ocenę 8/10, należy wspomnieć o pewnych dysproporcjach w tempie narracji. Współczesny wątek rodziny Oxenbergów, choć fascynujący i pełen gorzkiej ironii, momentami wydaje się zbyt rozbudowany w stosunku do porażającej siły partii historycznych. Niektórzy czytelnicy mogą również poczuć dyskomfort w obliczu czarnego humoru autora, który w kontekście tak wielkiej tragedii bywa ryzykowny, choć moim zdaniem stanowi on niezbędny pancerz ochronny przed czystą rozpaczą.
💡 Myśl przewodnia
„Złoto nie rdzewieje, ale krew, która na nie padła, wsiąka w ziemię i woła o pamięć nawet wtedy, gdy wszyscy inni wybrali milczenie”.
„Złota dziewczynka z Jassów” to arcydzieło współczesnej prozy rumuńskiej, które rzuca nowe światło na tragedię wschodnioeuropejskich Żydów. Cătălin Mihuleac napisał książkę totalną – piękną, okrutną, mądrą i niemożliwą do zapomnienia. To lektura dla tych, którzy nie boją się spojrzeć prawdzie w oczy i szukają w literaturze czegoś więcej niż tylko rozrywki. To literacki pomnik wystawiony światu, który spłonął, i przestroga dla świata, który wciąż bawi się zapałkami nienawiści.
„Pamięć to nie tylko archiwum faktów; to żywa rana, która domaga się albo soli prawdy, albo balsamu przebaczenia, by przestać krwawić na kolejne pokolenia”.
więcej Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo to📖 Fabuła i świat przedstawiony
Fabuła powieści „Złota dziewczynka z Jassów” autorstwa Cătălina Mihuleaca to epicka, a zarazem boleśnie intymna podróż przez najmroczniejsze rozdziały rumuńskiej historii XX wieku. Autor...