Rubryki strat i zysków. Zebrane poematy i cykle poetyckie z lat 1999-2010

Wielowątkowa kompilacja 77 wierszy w formie sonetów francuskich, mocno Różyckich. Ograne toposy przekornie wykorzystywane, z ironią, wyczuciem i intertekstualną erudycją. Wątki kolonialne są na tyle wieloznaczne, że tworzą się mini-cykle: dziecięce wyjazdy kolonijne, kolonizacja, literatura przygodowa i chyba najważniejsza, kolonizacja języków i stylów. Kilka tekstów metajęzykowych, jakoś bezwstydnych czy zbyt lekkich - wygląda na to, że ingerencja w język na tak dosłownym poziomie nieco rozbija spójność; nadmiar działa tu na niekorzyść. Poza tym, fascynująca przygoda, zabawna wycieczka po odkurzonej przeszłości, ojczyźnie...

Dotychczas najlepsza książka poetycka Dehnela. Pełna finezji i polotu. Zarówno mroczna, jak i nostalgiczna. Tak samo przejmująca, jak i niepokorna. Rytm i rym nie są obce temu poecie, dzięki czemu "Brzytwę okamgnienia" czyta się wyjątkowo przyjemnie. Powrót do korzeni.

Blokrealizm. Nie spodziewałam się szału, bo nie lubię poezji - czytam ją zazwyczaj wtedy, gdy muszę. Nigdy nie czuję ekscytacji związanej z sięgnięciem po tomik poetycki, co z kolei często mi się zdarza, gdy zaczynam czytać prozę. Muszę jednak przyznać, że bardzo przypadły mi do gustu "Dzikie dzieci". Lubię klimaty inicjacyjne. Z perspektywy czasu, gdy już jestem dorosła, lubię analizować to, co dzieje się w dorastających głowach. To fascynujące. Siwczyk skomponował tomik opowiadający historię młodego, nastoletniego chłopaka dorastającego w blokowisku na Śląsku. Podmiot zewsząd otoczony jest szarością. To, co go otacza to klatki schodowego, wielka płyta, ponętne dziewczyny przechadzające się po alejkach, a także... Bóg. Obserwujemy bohatera w środowisku domowym - przy matce, ojcu - wydaje się, jak gdyby nie byli blisko, nie ma między nimi czułości. Rodzice śpią, drzemią, są gdzieś w tle. A młodzieniec dorasta i zaczyna doświadczać. Niezwykle ważna jest dla niego sfera fizyczna, co nie jest niczym zaskakującym, biorąc pod uwagę buzujące hormony w okresie dorastania. Nie ma tam jednak miejsca na miłość - nastolatek zazwyczaj nie jest gotowy na głębokie uczucie, na prawdziwą miłość. Podmiot skupia się na czystej biologii, na potrzebach seksualnych, nie na emocjonalnej bliskości z dziewczyną. Siwczyk ukazuje naturalny proces dojrzewania - na samym początku jest czas nie na wielką głębie uczuć, lecz na radosne i intrygujące poznawanie swoich ciał. Kolejna sfera związana z inicjacją bohatera to sfera sacrum. Bóg przewija się w tomiku przez wiele utworów, jednak w tytułowym wierszu możemy przyjrzeć się bliżej stosunkowi chłopaka do boskości. Zmienia się miejsce akcji - tym razem nie jest to duszne mieszkanko, nie jest to plac przed blokiem, a kościół. W owym kościele na krzyżu spoczywa Chrystus. Zimno jest na dworze. Wszyscy marzną. Dzieci w swojej naiwnej, prostolinijnej, nieco spontanicznej empatii uznają, że Bóg też odczuwa chłód. Łaskocząc go w stopy, czekają na reakcję. Czy Chrystus uśmiechnie się? Czy coś powie? Jak sprowokować go do ujawnienia się? Gdzie jest Bóg, jak nie w kościele? To tomik przyziemny pod wieloma względami - język jest potoczny, brak tu zbędnej ornamentacji poetyckiej, tematy są codzienne... A jednak czuję się poruszona tym, co w nim przeczytałam.

Byłam szczególnie ciekawa Autora po odkryciu, iż jest jednym z tych, który został uhonorowany nagrodą Angelusa (2022r). Słyszałam o tej nagrodzie, wydawała się być mało prestiżowa ponieważ niewiele szumu wokół laureatów, jakby to co powinno być nam bliższe zostaje wciąż za zasłoną "mniej wartościowe". Nagroda od kilkunastu lat przyznawana jest corocznie za najlepszą książkę prozatorską opublikowaną w języku polskim w roku poprzednim i przeznaczona dla pisarzy pochodzących z Europy Środkowej, którzy w swoich pracach podejmują tematy najistotniejsze dla współczesności i pogłębiają wiedzę o świecie innych kultur [proza i przekład]. I pewnie, gdy nazwa coś nam mówi, nazwiska zwycięzców już nie koniecznie. Łatwo je przekręcić, niepoprawnie zapisać, to kto je zapamięta jeśli nie sięgnie po napisane przez nich treści? W przypadku Edwarda Pasewicza czy Macieja Płaza może być z tym łatwiej. "Dolna Wilda" (2001) nie jest tomikiem nagrodzonym w tym konkursie, ale miałam ochotę rozpocząć od debiutanckich utworów by w przyszłości pójść dalej i móc odkrywać zmiany w poetyce Pasewicza. A debiutancki tom pozbawiony jest ckliwych słów, czy nawet oprawy, tak by wiersz stawał się przyjazną lekturą. "Dolna Wilda" jest zbudowana z mocnych słów, przedstawia często surowy obraz rzeczywistości, bez aury ubarwiania, tak zwanych kwiatuszków na stole, gdy pisze się o gorzkiej kawie. "Zima i wszystkie z nią związane kurwy zbliżają się do nas z tamtej strony nieba. Chodzi być może o rachunki za prąd, grube ubranie i możliwość grypy. A z tamtej strony nieba jest ciepło, są dalekie kontynenty i nowe wrażenia. Mieliśmy pisać z Prochaską operę, lecz na razie brzmi tylko uwertura." fragm."Piszemy operę" (s.4) "Ta… Jestem trzydziestoletnim facetem i leżę. Wychodzi mi to lepiej niż wszystko inne. Gromadzę się nad ranem w okolicach kawy i obserwuję jej pianę na brzegach kubka. (...) Być może jeszcze czuję różnicę, skrobiąc pysk żyletką, żałując czasami, że nie mogę wraz z warstwą włosów zdjąć wydarzeń, które, o tak, chciałbym bardzo, mogłyby spłynąć w korzenie kanalizacji." frag. "Przebiegi" (s.26) Pomiędzy tak opisywaną zwyczajność codzienności wplecione są tu i tam strofy przypominające przeszłość. A mnie szczególnie ten wiersz otulił własnym ciepłym wspomnieniem, wspomnieniem o dziadku: Nad Odrą Dziadek Barczuk umierał na raka w Kostrzynie nad Odrą. Tam było pełno mew i dlatego to są martwe ptaki. Dni już nie pamiętam, ale są ścieżki, znaki wydrapane w małym kamieniu. Na przykład studnia, którą czyścił, a do której ja wrzucałem śmieci i zabawki. Pulchny jak laleczka, w zielonym sweterku, buła z plasteliny, wrzeszczałem kiedy wyszedł z niej w gumowym ubraniu. Chciałbym powiedzieć: cały w wodorostach, z wodnym bogiem we włosach, z błyskiem w oku, jakby odkrył tajemnicę, którą — wiecie — przekazał mnie. Lecz nie powiem, był suchy i miał szeroką szczękę, żółtą skórę i sękate dłonie. Dotykam drzewa — tak myślałem wtedy i nie myliłem się wcale. (s.7) Są też te bardziej intymne, nacechowane sensualnie słowa: "Kriegsmarine byłaby dumna, widząc jak idę na dno, jak odmierzam dno, jak dnem się staję między brzaskiem a dniem, wpadając ci w oko w światłach dyskoteki, gdy pytasz mnie, jak się czuję w tej koszulce oblepionej wodorostami i czy mogę ją zdjąć. Chcesz rzucić okiem na tors, na nogi, na uda, na jądra kołyszące się jak dzwony, na to skwaszone podniebienie. Chcesz mi usta językiem, taką wielką mową, większą niż mowa najświętszego ze świętych, otworzyć, żebym mógł mówić, żebym mówił wiele, żeby z tego mówienia zrodziło się istnienie." fragm."Kriegsmarine" (s.13) "Ale czy oni mają muzykę? Chłopiec, co wąskie stopy natarł olejkiem do opalania, jego kochanek, który już śpi od południa, i przyjaciele i znajomi palący się w słońcu, Ci przyjechali z Treviru, tamten z Akki, wiem, że widzieli Krzyż Południa i zazdroszczę chłosty w ciemnym pokoju na Via Nuova, tych opowieści słucham drugi tydzień, a jednak nie mogę usłyszeć muzyki." fragm."Naśladownictwo" (s.27) A pośród poruszającej zwyczajności jest tu też taka wstęga zwana śmiercią, która toruje sobie drogę pośród innych odczuć, myśli, opisanych chwil i wspomnień. Jest nienachalna, przycupnie lekko na linii wersu, a w końcu też wybrzmi jako trup z ciała i kości: "Pani Michałowska umarła we wtorek. Nad ranem znaleźli trupa, nad ranem. Jej pończocha wisiała za oknem, podarta i zacerowana, i znowu podarta — wzory skłębionych myśli odciśnięte w powietrzu. Kiedy ją wynosili, pies zawył i kawa wylała się na obrus. Z okrutnej sierści jest ten świat utkany. Taka myśl krążyła jak mucha nad kanapką, w czaszce pustej, białej, przesiąkniętej pleśnią. fragm."Pani Michałowska" (s.31) Na mnie "Dolna Wilda" robi wrażenie topornie ociosanego tomu. Jest jak widok tępo ogolonej twarzy mocno zarośniętego człowieka, gdzie twarz już jest widoczna, można rozpoznać do kogo należy, ale jeszcze potrzebne wygładzenie skóry, może nawilżenie? Oczywiście w przypadku poezji Pasewicza nie chodzi mi o wygładzenie czy to w sposobie pisania czy wyznaczania kierunku w temacie, ale o podbicie tego, co często nieuchwytne, a charakterystyczne dla danego poety. Jest w tym rytm i harmonia, wyłuskany drobiazg i zapamiętana chwila ze spotkania z drugim człowiekiem. Jest też coś łaskoczącego, żeby nie napisać drażniącego, podszytego pod słowa. W przyszłości przyjrzę się Autorowi bliżej. Do całości brakowało mi jeszcze odpowiedzi na nurtujące od początku pytanie - skąd Wilda, czy to realne miejsce? Okazuje się, że to obecnie nazwa dzielnicy Poznania. Najpierw była wieś , potem folwark patrycjuszowski, który w 1488 roku przeszedł w ręce rodziny Wildów, a pod koniec XIX wieku po przyłączaniu terenów gminnych, które do tej pory były zapleczem dla miasta, stały się integralnymi częściami miejskiej aglomeracji. I to tyle historycznie, a dlaczego u Pasewicza nazwa tomu, w którym więcej o zagranicy, jakiejś tam Malcie, niż o Poznaniu?

Mansztajn przepowiedział, że runą osiedlowe kioski i ja codziennie mijam ślad po takim właśnie kiosku. To są naprawdę dobre, przejmujące wiersze, subtelne i dosyć delikatne, ale z bardzo mocnymi, wymownymi akcentami. Jest w nich i lekkość, i ból, beztroska i przemijanie, są również świetne formalnie.

Spodziewałem się więcej po tym tomiku. Zdecydowanie najbardziej podobał mi się wiersz "Z czego wyrosłem". Kilka innych też jest naprawdę dobrych... i to, nomen omen, wszystko. Część utworów porusza tematy polityczne, a tego, niezależnie od orientacji światopoglądowej piszącego, nie znoszę w poezji. Pewnie jeszcze sięgnę po utwory pana Zadury, choćby po to żeby się przekonać, czy ten tomik był typowy dla jego twórczości, czy może inne są znacznie lepsze.

Nie wiem, dlaczego ta właśnie książka jest niedoceniona. To genialny popis Tadeusza Różewicza. Można poznać jego poczucie humoru, dowiedzieć się, co go irytuje i co ważne czytając tę niedługą książkę, autor sprawdza nas. Czy może z nami rozmawiać, a jeżeli tak to o czym? Pewnie gdyby żył napisałby tom "Spożywaj z umiarem", bo od wydania "Kup kota w worku" szaleństwo dnia codziennego wciąż nabiera tempa.

Na początek pewna historia. Najwięcej czytam książek z biblioteki. Ponieważ często nie mogę się powstrzymać i wypożyczam za dużo na raz, to muszę robić następujący numer. Oddaje i od razu ponownie zabieram (czas biegnie od nowa od zera). Z tym tomikiem (80 stron) musiałem zrobić to dwa razy. Mój rekord świata. Ale nie żałuję. Mam już kupiony wybór wierszy autora i na pewno będę wracał. J. M. Rymkiewicz jest dla mnie największym poeta przełomu wieku. Poezja to nie moja najmocniejszą strona, ale wszystko warto czytać. A w szkole z języka polskiego miałem tróję i to czasem ledwie.

Wstydźcie się opasłe tomy. Zaś poezja to trudna sztuka docierania do sedna za pomocą niewielkiej ilości słów. Czasem jeden wiersz czyta się tak długo jak grubą księgę. "Przez sen" Jacka Podsiadły to to właśnie wiele miniopowieści w jednej okładce. Ekonomia w czystej postaci. I dużo pięknych i mądrych słów. "... jest ogromna ilość rzeczy, których nie ma. Na nich oparliśmy świat. Znów krzyk ptaka i echo, echo bardzo długo. A potem słucham ciszy i wydaje mi się, że cisza słucha tez mnie".

trochę się obawiam, że zupełnie tego nie rozumiem, a ponadto istnieje możliwość, że nigdy nie zrozumiem, bo objaśniające tomik linki do jutuba w większości dawno wygasły, i teraz nie wiem, jaki utwór Poeta miał na myśli, kiedy określał go słowami 'piosenka, która wywarła głęboki wpływ na całe pokolenie'

Po przeczytaniu tu dwóch opinii uznałem, że coś jest nie tak i muszę dodać swoją. W cytowanym przez użytkowniczkę Martę fragmencie widzę głównie afirmację tej drugiej osoby (tylko strój może być kluczem do identyfikacji płci) pozbawioną być może potrzeby doskonałości. Trochę jak Fisz w niedawnym hicie śpiewający „chciałbym być Twoim telefonem” (lub jakoś tak). U Sommera zresztą końcówka wiersza nieco zmienia punkt ciężkości. Z drugiej recenzji wiemy, że lektura była przymusowa, a to jak gwałt, więc trudno o przyjemność. No i absolutnie nie ma takiej potrzeby, by poezja niosła jakiekolwiek przesłanie. Nie w tym leży jej siła, to nie przypowiastka moralna. Niemal widzę mękę czytelniczki, którą potem mogła wyładować jedną gwiazdką w ocenie. Może zresztą poezja Sommera jest tak trudna w ocenie dlatego, że językowo dość przystępna, że nie wymaga czytania ze słownikiem wyrazów obcych, że unika sentymentalizmu, podniosłości, czułostkowości, że nie ma w niej posągowości znanych ze szkoły mistrzów, fraz będących gotowym mottem wypracowań. Zarazem zachwyca wyczuciem językowym, zmysłowością (niekoniecznie erotyczną), rytmem, ale i brakiem piosenkowości. Nienachalnie subtelna, pozbawiona wzniosłości, ale nie piękna. Lubię też swojskość jego poezji, w której nie ma nut przebrzmiałego patriotyzmu, łatwiej o łagodną ironię, czym Sommer trochę przypomina mi Zadurę, choć pisze w swojej, innej tonacji. Na dobrą sprawę, jakby się uprzeć, to można by się dopatrzeć i przesłania. Bo Sommer – ok. podmiot liryczny – darzy jakąś szczególną atencją czas, czas nam dany niezbyt szczodrze, przygląda się ze stoickim spokojem, ale nieobojętnie, tym dniom i nocom, których upływu zwykle nie dostrzegamy. Może kluczem do jego wrażliwości jest początek wiersza „Ulubione kawałki”: [Ulubione kawałki] to te, w których ktoś opowiada jakieś naprawdę drobne zdarzenie z przeszłości, ale tak, że ta zupełnie zwykła rzecz, […] rośnie w piersiach do czegoś najważniejszego na świecie. A ile radości dają jego wiersze, dostrzegłem mimowolnie, tłumacząc ośmioletniemu synkowi „Zawijkę”, tu fragment: Pokrzywa z grobu sąsiada, gruba jak krzak, wrośnięta, na oko ze trzyletnia, wściekała się jeszcze o drugiej w nocy przy zgięciu kciuka, po powrocie z przyjęcia po drugiej stronie torów – wyszła, chociaż stawiała silny opór.

„ Jurgen Fuchs” 15.1.79 „Sprzedawca w księgarni Podnosi słuchawkę I mówi Hallo Tak Trzecią wojnę światową Tak Mamy Tak Tak Muszę sprawdzić Tak Dobrze Do usłyszenia Odkłada słuchawkę Notuje tytuły i ceny książek Przed oknem wystawowym stoi dziewczyna I ssie kurz” (s.109) Ryszard Krynicki, Kamień, szron. Wydawnictwo a5. Kraków 2004. Zbiór „Kamień, szron” R. Krynickiego- mocą poetyckiego słowa - skupia uwagę Czytelnika (bezwarunkowo), na długi czas. Formą i myślą dorównuje NOBLISTOM (Szymborskiej, Miłoszowi...). Każdy tekst uderza poetyckim słowem, niczym tytułowy kamień pokryty szronem (kryształem najczystszej próby). Miniatura poetycka (w wydaniu Krynickiego), opanowana do perfekcji. NIECH PRZEMÓWI POETA: „UKRADKIEM” „Ukradkiem, dyskretnie Podnoszę ze ścieżki Swojego starszego brata, Ślimaka, żeby go nikt nie nadepnął. Starszego pewnie o miliony lat Brata w niepewności istnienia Obaj jednako nie wiemy, po co zostaliśmy stworzeni. Obaj jednako zapisujemy nieme pytania, każdy swoim najbardziej intymnym pismem: potem strachu, nasieniem, śluzem”. (s. 47) (26 kwietnia 2002) 10/10

"Studium przypadku" trafiło w moje ręce przypadkiem. Moja żona jest fanką poezji, ja nigdy za poezją nie przepadałem. Oboje jesteśmy po filologii polskiej, ale nasze gusta kształtują się zgoła odmiennie - żona czyta Hartwig, ja czytam Bernharda. Namówiła mnie na "Studium przypadku" autora, o którym wcześniej nie słyszałem. Wziąłem do ręki książkę o dziwnej, komiksowej okładce i zacząłem czytać. Przeczytałem szybko, tomik nie jest długi. Ale skłamałbym, gdybym powiedział, że wiersze ze "Studium" chłonie się łatwo i przyjemnie. Podzielona na dwie części opowieść o zmaganiu się z demonami przeszłości uderza mocno i precyzyjnie. Nie ma tu poetyckiej naiwności. Świat w książce jest światem zamkniętym, opresyjnym, motywy straty, odejścia, samotności powracają jak refren piosenki. Jest to piękna i zarazem bezlitosna piosenka. Thomas Bernhard spotyka Brunona Schulza. Ostatecznie nie byłem pewny, czy dziękować żonie za rekomendację. Resztę wieczoru spędziliśmy w milczeniu.

Hmmm. Wprawdzie nie przepadam za tą zbyt nowocześnie udziwnioną poezją, która cierpi na swego rodzaju słowotok (dużo się nagadać a niewiele powiedzieć) ale muszę przyznać, że ten tomik jednak ma coś w sobie, a tym czymś jest pewna spójność. Są tu motywy kobiecości, ciała, Boga, modlitwy, rozstania, końca. To, że utwory raz po raz krążą wokół tych motywów sprawia, że całość pomimo pewnej wybujałości wydaje się przemyślana i dopracowana.