Pola Katalaunijskie 451

Niewiele jest wydarzeń historycznych, które wywołały antagonizmy trzymające się mocno jeszcze po ośmiuset latach. Tak jest w przypadku IV wyprawy krzyżowej, chyba najciemniejszej karty w dziejach krucjat. Zdobycie i złupienie Konstantynopola na dobrą sprawę mocniej podzieliło chrześcijan wschodnich i zachodnich niż wielka schizma wschodnia z 1054 roku. Dlaczego uczestnicy krucjaty, zamiast dopłynąć do brzegów Palestyny i walczyć o wyzwolenie Jerozolimy, pojawili się pod murami stolicy Cesarstwa Bizantyńskiego? Także na to pytanie odpowiada wydana przez Bellonę – w ramach serii „Historyczne Bitwy” – książka „Konstantynopol 1204” Sławomira Leśniewskiego, z zawodu adwokata, autora kilkunastu książek historycznych. Na przyczyny i przebieg krucjaty złożyło się kilka okoliczności. Poprzednia wyprawa krzyżowa, jak na dowodzoną przez trzech najpotężniejszych władców Europy, przyniosła niespodziewanie nikłe rezultaty. Tymczasem sytuacja łacinników w Ziemi Świętej stawała się coraz bardziej dramatyczna. Gdy ustalono, że krzyżowcy udadzą się do Palestyny drogą morską, na scenie pojawił się jeden z głównych aktorów wydarzeń – Wenecja. Serenissima zobowiązała się przewieźć uczestników wyprawy. Gdy okazało się, że mają problemy z zapłatą za tę usługę, doża Enrico Dandolo zaproponował „odpracowanie” długów w postaci zaatakowania rywali handlowych Wenecji. W taki też sposób krzyżowcy – nie wszyscy – zgodzili się na zdobycie węgierskiego Zadaru, a w czerwcu 1203 roku pojawili się w zatoce Złoty Róg, dodatkowo motywowani słowami bratanka rządzącego cesarza, który obiecał sowitą zapłatę za obalenie wuja. Aleksy IV wstąpił na tron, ale zaczął mieć problemy z dotrzymaniem słowa. Żądania krzyżowców radykalizowały się coraz bardziej wraz z pogłębiającą się słabością rządów Aleksego. Sytuacja skomplikowała się po jego obaleniu. Kolejny szturm był już tylko kwestią czasu. 12 kwietnia 1204 roku miasto padło łupem rycerzy z zachodniej Europy. Na gruzach cesarstwa powstało kilka nowych państw rządzonych przez łacinników i choć od 1261 roku Konstantynopol znowu był rządzony przez Greków, to cesarstwo wschodniorzymskie nigdy nie podniosło się po klęsce, jaką zgotowali mu krzyżowcy. Jej bezpośrednim efektem była dwa i pół wieku później likwidacja państwa przez Turków. Devastatio Constantinopolitana dla brytyjskiego historyka Stevena Runcimana była zbrodnią przeciwko ludzkości, dla innych badaczy kilkudniową grabieżą, jakich w tej epoce było wiele, a jej rozmiary zostały zwielokrotnione przez nie tylko wielkość i bogactwo gigantycznego jak na owe czasy miasta, ale i czarną propagandę uprawianą przez pokonanych. Jakkolwiek było, trudno nie zgodzić się z Autorem, że IV wyprawa krzyżowa była karykaturą krucjat, sprzeniewierzeniem ideałów, które towarzyszyły temu ruchowi. Krucjata pogłębiła konflikt między wyznawcami obu Kościołów, a w długim okresie czasu – jak już wspomniałem – osłabiła cesarstwo jako zaporę przed Turkami. Kto trzymał już w ręku książkę wydaną w popularnej serii Bellony, ten wie, czego pod względem edytorskim można się mniej więcej spodziewać: miękka okładka, ilustracje, mapy, zestawienie panujących i tak dalej. Książka zawiera nie tylko opis zdobycia miasta, ale również krótką syntezę tego, co z ziemiami Bizancjum działo się przez kilkadziesiąt kolejnych lat. Nie ma w niej zaskakujących odkryć, rzucających nowe światło na wydarzenia z 1204 roku, czy kontrowersyjnych tez, z którymi należałoby polemizować. Ale Autor wykonał jak najbardziej przyzwoitą pracę, a atutem książki jest interpretacja wykorzystanych źródeł z epoki i wysokiej próby styl autora, znany chociażby czytelnikom „Polityki”, gdzie Sławomir Leśniewski często zamieszcza swoje artykuły.

Książka Gaugamela 331 p.n.e. autorstwa Edward Dąbrowa to popularnonaukowe opracowanie jednej z najważniejszych bitew starożytności – starcia wojsk Aleksandra Macedońskiego z armią Dariusza III. Autor nie ogranicza się jedynie do opisu samego starcia, lecz szeroko przedstawia jego tło – od budowy potęgi Macedonii za Filipa II po rozwój idei podboju Persji. Dzięki temu czytelnik otrzymuje pełniejszy obraz wydarzeń, które doprowadziły do decydującej konfrontacji.Na uwagę zasługują także dodatki – m.in. fragmenty źródeł antycznych (Arrian, Plutarch), które pozwalają spojrzeć na bitwę z perspektywy starożytnych autorów.Nie jest to jednak książka pozbawiona wad. Momentami autor opiera się w dużym stopniu na cytatach ze źródeł, co może sprawiać wrażenie pewnego skrótu analizy.Nie jest to opracowanie wyczerpujące temat, ale jako syntetyczne wprowadzenie sprawdza się bardzo dobrze.

"Wyprawa sycylijska 415-413 p.n.e." to intrygująca i dobrze napisana książka, która wciąga czytelnika w niezwykłe wydarzenia starożytnego świata, przedstawia czytelnikom szczegółowy opis wyprawy ateńskiej floty na Sycylię w latach 415-413 p.n.e. Książka jest napisana w sposób przystępny i czytelny, co czyni ją łatwą do zrozumienia dla szerokiego kręgu czytelników. Autor zapewnia solidne tło historyczne, przedstawiając kontekst polityczny i społeczny tamtego okresu. Opisuje również kluczowe postaci, takie jak Alkibiades, Nikias i Hermokrates, którzy odegrali istotną rolę w tej wyprawie.

Jedna z lepszych książek z serii Historyczne Bitwy, jakie przeczytałem. Choć dość nietypowa. Ocena lekko naciągana ze względu na temat, który bardzo mi odpowiadał. Można powiedzieć, że byłem pozytywnie zaskoczony. Opis tytułowej bitwy jest dość krótki. Większość książki to historia Karaibów w XVI i XVII, a także na początku XVIII wieku. Dzieje te zostały przedstawiona głównie z perspektywy Anglii i ich rywalizacji z Hiszpanią na wodach pomiędzy Amerykami. Sporo jest w książce informacji o piratach, ich zwyczajach, statkach, na których pływali. Główną postacią, na której skupia się autor jest Henry Morgan. Wspomniany jest też Francis Drake oraz przy okazji pada także kilka innych nazwisk znanych postaci z Karaibów, jednak nie są oni zbyt szczegółowo omawiani. Można powiedzieć, że punktem kulminacyjnym książki są dwie wyprawy Henrego Morgana - na Portobelo i na tytułową Panamę. Końcówka książki poświęcona jest schyłkowi piractwa w XVIII wieku, jednak ten temat nie został już tak dokładnie omówiony przez autora. Z rzeczy, które zawszę cenię to częste sięganie i cytowanie przez autora wspomnień ludzi biorących udział w opisywanych wydarzeniach. Książkę polecam szczególnie osobom interesującym się dziejami piratów.

Alezja, 52 r p.n.e., miejsce gdzie Cezar pokonał ostatecznie Wercyngetoryksa, odrzucił odsiecz 250-tysiecznej armii plemion galijskich (mając na przeciwko siebie zamkniętych w Alezji dodatkowo 80 tys przeciwników, a przy sobie tylko 50 tys legionistów), a opasanie miasta dwoma liniami umocnień było czymś wyjątkowym w obszarze fortyfikacji polowych. Przewaga Galów była ogromna, ale jak pisze Autor do swojej klęski przyczynili się oni sami. Na plus styl Autora, książkę po prostu dobrze się czyta. Podział pracy jest klarowny, mamy opis Galii przed podbojem rzymskim, następnie Autor opisuje mozaikę plemion, po czym przedstawia krótki rys walk Rzymu z plemionami galijskimi od 58 r p.n.e. Oczywiście najważniejsze jest powstanie wodza Arwernów, Wercyngetoryksa. Opisując to wydarzenie Autor koncentruje się na zdobyciu i rzezi Awarykum, odstąpieniu od Gergowii, zdradzie Eduów i zdobyciu Alezji. Opisy walk są wciągające i niekiedy mrożące krew w żyłach, szczególnie gdy czytamy o dziesiątkach tysięcy cywilów zamordowanych w Awarykum, o zdobyciu Uxellodunum, po którym galijskim wojownikom obcięto ręce, czy też o cywilach wypchniętych z Alezji między obwarowania rzymskie, gdzie umierali z wycieńczenia nie otrzymując pomocy ani od Rzymian, ani od swoich. Zarzuca się tej pracy, że czerpie garściami z "Wojny gallickiej" Cezara, czy też z opracowań takich jak praca Markale o wodzu Arwernów. Czy to wada? Patrząc na to, że praca ta jest częścią popularnonaukowej serii Historyczne Bitwy, uważam że nie. Kto nie zna tego tematu, a chce zweryfikować to co widział za młodu w komiksach i bajkach o Ateriksie i Obeliksie śmiało może sięgnąć po tę pracę. Przy okazji zastanawiałem się nad serią HB. Doszedłem do wniosku, że ma ona swój urok. Nie jest ona przeladowana i ciężka w odbiorze jak prace akademickie, nie jest w kwestiach militarnych tak szczegółowa jak Osprey'e, za to ma swój klimat, coś pośrodku, z głównym celem popularyzowania wiedzy historycznej. Ważne jest jedynie to, żeby prace były na przywoitym poziomie merytorycznym i żeby pisane były dobrym, żywym stylem.

Stary dobry "Habek". Sama książka ma jakieś 160 stron, ale autor "upchnął" rozgrywkę polityczną jako wstęp do tytułowej bitwy. Jest on konieczny z uwagi na Kleopatrę. Następnie jest historia rzymskiej sztuki wojny na morzu. Ci na początku nie byli chętni z uwagi na przesądy, jednak konieczność rodzi pomysłowość i tak narodził się "kruk", czyli coś, co dzisiaj można nazwać rampą do abordażu. Udoskonalony taran jak i "parasol" chroniący przed pociskami również znalazł swoje miejsce. W kwestii manewrów starano się niszczyć wiosła wroga i dokonać przejęcia jednostki. Sama bitwa nie była spektakularna raczej powolną agonią i tak słabnącej z racji dezercji i nieprawomyślności armii Marka Antoniusza. No i zabranie na bitwę Kleopatrę to nie był zbyt dobry pomysł. Sam Antoniusz i Kleopatra ostatecznie zostali "wymanewrowani" przez Oktawiana Augusta, który ostatecznie pozbawiał swoich oponentów strefy wpływów. Tak więc Juliusz Cezar został pomszczony wraz z rozszerzeniem rzymskiej strefy wpływów na całym Morzu Śródziemnym.

Książka została przeczytana przypadkiem.Miałem tylko ułożyć parę pozycji w mojej bibliotece i jak zawsze zacząłem czytać :) Ponieważ książka nie jest gruba,ledwie 150 stron została doczytana do końca.Jak na tak małą ilość stron,jestem zaskoczony ilością informacji podanych przez autora.

Bardzo dobra książka opisująca ciekawie i rzetelnie chyba największą bitwę wojny polsko szwedzkiej z połowy XVII w., którą można było zresztą wygrać. Ewentualne drobnę błędy nie mają znaczenia. A podnoszone tu zarzuty przez niejakiego Senseja są kuriozalne. Z mojego odbioru książki nie wynika ani że ogień szwedzkiej piechoty był niezwykle skuteczny ani że doszło do przełamania linii szwedzkich. Trzeba mieć problemy ze zrozumieniem tekstu albo sobie dopowiadać rzeczy których tam niema (do interpretacji czemu). Każdy kto czyta powinien zrozumieć że używając sformułowania "przełamanie" autor miał na myśli przełamanie pierwszego i drugiego szyku szwedzkich linii, który składał się z trzech rzutów. Co do ognia broni palnej znowuż autor recenzji jakby nie pojmował że husaria zaczęła dostawać ogień Z BOKU a nie od frontu, od piechoty i rajtarii i to było przyczyną strat. Jak można nie rozumieć że taki ogień był skuteczny, znaczy się co doborowa piechota szwedzka nie mogła trafić w wielkiego konia z boku serio ?? Brak wsparcia i ataku na środek zgrupowania szwedzkiego spowodował konieczność wycofania się husarii ze stratami. A z wnioskami Sensej może się nie zgadzać, nie tylko nie podał alternatywnych wniosków ale nawet nie wskazał dlaczego miałyby być błędne. Jak dla mnie wnioski były logiczne, sensowne i spójne. Zwracam uwagę że w niektórych artykułach np Andrzej A. Majewski Szarża husarska pod Warszawą 29 lipca 1656 roku wypisywane są również dziwne rzeczy np rzekom 340 husarzy brało udział gdyż " Jest to mało prawdo- podobne. Gosiewski był silnie skonfliktowany z Sapiehą i trudno sobie wyobrazić, aby oddał własną chorągiew husarską pod rozkazy swojego największego wroga."

Jedna ze smutniejszych książek, jakie czytałem do tej pory. Autor zaczyna od samego początku, następnie przechodzimy do kolejnych wzlotów i upadków. Tych drugiej jest oczywiście więcej. Wzajemne animozje, brak działania na rzecz cesarstwa, tylko patrzenie, co by uszczknąć dla siebie i pomysłu na zablokowanie działań Wenecji, kiedy była jeszcze szansa na to.

,,Wojny Zuluskiej 1879" (Piotr Fiszka-Borzychowski, Bellona 2025) już za mną. Temat egzotyczny i mało znany szerszemu odbiorcy, a mimo to autor nie poszedł na łatwiznę i tanie bicie piany poprzez rozwlekłe wprowadzenie (takiej samokontroli powinien pozazdrościć niejeden autor serii Historyczne Bitwy biorący się za drugowojenne tematy). Zamiast tego Pan Piotr zgrabnie zaserwował wstęp do tematu przybliżając kraj Zulusów z jego historią i armią, nie zapominając o brytyjskim przeciwniku. Póki co, zajmująca lektura. Czytam dalej. Strona 91 i przechodzimy do sedna sprawy - wojny. Interesująco i na temat, czyta się bardzo przyjemnie (dla kogoś siedzącego za długo w II wojnie światowej, brak zorganizowanego ludobójstwa sprawia, że lektura jest niemal lekka). Czytam dalej. Tak, sympatyzuje z Zulusami, chociaż równie ,,nieporawnie politycznie" państwo mieli, co Brytyjczycy. Czytam dalej. Autor niezręcznie używa słowa ,,niestety", zupełnie jakby sympatyzował z Brytyjczykami. 😉 Strona 147 - koniec zmagań pod Isandlawana. Stało się. Hmm... Teraz mam problem z zwrotem ,,na szczęście". ;) Jakoś ciężko byłoby mi sympatyzować z ,,imperialistami-kolonistami". Człowiek starej daty ze mnie wychodzi najwyraźniej. Strona 160 i 161 - pistolet czy rewolwer? Uzbrojenie Brytyjczyków, każe przypuszczać, że autor miał na myśli rewolwer, a użył terminu pistolet. Zdarza się. Strona 163 - misja ocalała, Zulusi odparci. (Jak w tym dowcipie o polskim polityku oglądającym film wojenny - niby człowiek wiedział, że tak będzie, a mimo to miał nadzieję, że tym razem...) Strona 168 - kartaczownica Gatlinga debiutuje w Afryce. Polityka, polityka, polityka... Znowu walka. Niezmiennie czyta się z przyjemnością. Czytam więc dalej. No proszę, Zulusi potrafią wygrać i ponieść mniejsze straty mimo zapóźnienia technologicznego! Co prawda, zawsze mają przewagę liczebną. Strona 225 - cóż za rozczarowanie zuluskim duchem bojowym pod Kambulą! A mogło być całkiem inaczej... Strona 234 - zuluska klęska pod Gingindhlovu. Strona 262 - zuluska stolica jest już bezbronna. Bywa i tak. Czytało się dobrze. Bardzo dobrze.

Lubię czytać o pierwszych cywilizacjach. Są "czyste", tj. nie nieprzesiąknięte jakimiś naległościami historii, np. konfliktami. Autor dość szeroko podszedł do tematu. Pierwsze rozdziały to prawdziwy początek. Dalej przechodzimy po kolejnych wzlotach/upadkach miasta i relacjach pomiędzy sąsiadami. Te relacje to oczywiście wojny, najazdy, etc. Do tego dochodzi opis uzbrojenia i logistyki w tych czasach. To ostatnie bardzo cieszy, gdyż ten temat jest często olewany. Na koniec znajduje się opis, gier, gdzie można pograć Asyryjczykami (Civilization) i wizerunek Babilonu w kulturze.

Bardzo konkretna i rzeczowa książeczka na temat masakry w Lesie Teutoburskim oraz relacji rzymsko-germańskich w ogóle. Pan Paweł Rochala w niezwykle przystępny i interesujący sposób opisuje historię starć Imperium i barbarzyńskich ludów zza Renu, a także skrupulatnie i rzetelnie, w oparciu o liczne źródła, badania i analizy, stara się zrekonstruować krok po kroku, jak tak naprawdę wyglądała ta, jak dziś wiemy znamienna dla losów Europy bitwa, między sprzymierzonymi plemionami germańskimi, a wciągniętymi w śmiercionośną zasadzkę, trzema legionami Publiusza Kwinktyliusza Warusa. Trzeba przyznać, że autor bardzo drobiazgowo podszedł do tego opracowania i chyba przyjął sobie za punkt honoru, by zanim wpuści czytelnika do mrocznej, tuetoburskiej puszczy, najpierw zaznajomić go gruntownie z całą historią stosunków rzymsko-germańskich. Na początku poznajemy więc ogólny zarys historyczny podboju Germanii i Galii Transaplejskiej oraz trudy rzymskich prób podporządkowania sobie tych krain. Szczerze mówiąc, zanim sięgnąłem po tę książkę, myślałem że Las Teutoburski był największym pogromem Germanów nad legionami. Jednak już z początkowych rozdziałów dowiedziałem się o plemionach Cymbrów i Teutonów, a także o kilku ważnych bitwach, w których roznieśli oni rzymską armię w pył, zabijając nawet czterokrotnie więcej legionistów niż wojowie Arminiusza ponad sto lat później we wspomnianym wcześniej lesie. Bitwy te, jak w 105 r p.n.e. pod Arausio, czy trzy lata później pod Aquae Sextiae, gdzie z kolei spektakularne zwycięstwo odnieśli Rzymianie, są również bardzo fajnie opisane, także bez problemu można zrozumieć pełen kontekst, poznać ich przebieg oraz dowiedzieć się kilku ciekawostek. Równie skrupulatnie opisane są także same armie obydwu stron konfliktu, z uwzględnieniem poszczególnych formacji, sposobu ich wojowania oraz struktury organizacyjnej. W środkowej części książki możemy zapoznać się z ilustracjami prezentującymi wygląd różnego typu żołnierzy i ich uzbrojenia. Nieco dalej znajdują się zdjęcia z Lasu Teutoburskiego i okolic Kalkriese. Bardzo obrazowo opisane są również wędrówki ogromnych, kilkusettysięcznych grup plemion germańskich, najczęściej do sąsiedniej Galii, w poszukiwaniu nowych terenów do plądrowania i wypasu swoich stad. Rysuje się widoczny podział na rolniczą, osiadłą Galię oraz pasterską, koczowniczą, wojującą Germanię. Najazdy te były z reguły spowodowane wypychaniem słabszych plemion germańskich przez te silniejsze na zachodnią stronę Renu i powodowały kolejne starcia zbrojne łącznie z zaangażowaniem militarnym Imperium Rzymskiego, gdyż Galia już od dawna była bardzo rentowną strefą ich wpływów. Sporo można się również dowiedzieć o sytuacji w Dalmacji i powstaniu, które wybuchło tam równolegle w pierwszych latach naszej ery, a które w decydującym momencie związało liczne siły rzymskie z dala od Germanii. Jedyne czego mi zabrakło, a czym byłem bardzo zdziwiony i trochę rozczarowany, jest historia samego Arminiusza, który przecież jako syn wodza Cherusków, już we wczesnym dzieciństwie został oddany do Rzymu jako zakładnik w ramach traktatu pokojowego. Tam się wychowywał, uczył walczyć, zdobył obywatelstwo i został rzymskim ekwitą. Można powiedzieć, że znał Rzymian i sposób ich myślenia od podszewki oraz cieszył się ich zaufaniem i szacunkiem. Jednak dla ambitnego przedstawiciela było nie było arystokracji germańskiej, nawet wysokie stanowisko w hierarchii legionowej było zdecydowanie mniej optymistyczną perspektywą niż stanięcie na czele zjednoczonych plemion z rodzimych stron i walka z okupantem jako główny wódz powstania. Podejrzewam, że Arminiusz nauczony rzymskiego myślenia o państwowości chciał w podobny, bardziej ucywilizowany sposób, zorganizować ład polityczny w Germanii. Uważam, że akurat w przypadku tego, legendarnego, germańskiego przywódcy, dokładniejsze opisanie jego przewrotnych losów, byłoby zdecydowanie dużym atutem dla tej książki. Tak czy owak, czytelnik po uważnym przebrnięciu przez obszerne ale niezwykle interesujące wprowadzenie, stanowiące w gruncie rzeczy większość objętości całej książki, staje przed wejściem do Lasu Teutoburskiego z gruntowną wiedzą na temat szeregu aspektów dotyczących stosunków rzymsko-germańskich na przestrzeni wieków, historii ich starć, oraz motywacji co ważniejszych osobistości po obydwu stronach konfliktu. Daje to solidną bazę do pełniejszego zrozumienia kontekstu i złożoności całej sytuacji. Natomiast jeśli ktoś zainteresowany jest wyłącznie samą bitwą, cóż, zapewne będzie musiał przedzierać się przez ponad pół książki jak po gęstej, germańskiej puszczy, albo po prostu przeskoczy do odpowiedniego rozdziału. Jak można się domyślić sama bitwa w Lesie Teutoburskim opisana jest bardzo szczegółowo. Trzy dni i dwie noce ciężkich walk w trudnym terenie z przeważającymi siłami wroga i wyjątkowo niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi (silne burze i wichury łamiące drzewa). Nieraz próbowałem sobie wyobrazić co musieli czuć i w jak trudnym, niekorzystnym położeniu znaleźli się rzymscy żołnierze. Za każdym razem kiedy udawało mi się nieco bardziej wczuć w ich skórę odczuwałem autentyczne przerażenie. To musiał być istny koszmar. Według mnie książka świetnie ukazuje ich beznadziejną, godną pożałowania sytuacje a z drugiej strony dziką euforię barbarzyńców, którzy w końcu mogli się zemścić na zachłannych, znienawidzonych okupantach i wyswobodzić spod ich jarzma.

Bitwa pod Grunwaldem to temat dobrze znany każdemu z lekcji historii, ale książka Andrzeja Nadolskiego pokazuje, że warto spojrzeć na nią raz jeszcze – tym razem bardziej świadomie. „Grunwald 1410” to zwięzłe, a jednocześnie bogate opracowanie najważniejszego starcia średniowiecznej Polski. Autor krok po kroku przedstawia tło polityczne, przygotowania obu stron i sam przebieg walk, skupiając się nie tylko na wielkiej polityce, ale i na ludziach, którzy stali za tym zwycięstwem. To, co mnie pozytywnie zaskoczyło, to styl – popularnonaukowy, klarowny, bez nadmiaru terminologii. Dzięki temu książkę czyta się szybko i z przyjemnością, nawet jeśli na co dzień nie sięgacie po literaturę historyczną. Na duży plus zasługują również liczne mapy – szczegółowe, czytelne i naprawdę pomocne w śledzeniu przebiegu bitwy. Warto dodać, że „Grunwald 1410” to część serii „Historyczne Bitwy” wydawnictwa Bellona – świetnego cyklu dla wszystkich ciekawych historii wojskowości. Andrzej Nadolski, znany historyk i znawca średniowiecznych dziejów Polski, przygotował solidną, choć dość klasyczną pozycję. Osobiście zabrakło mi nieco głębszego spojrzenia na źródła i kontrowersje wokół tematu. Mimo to – warto! Szczególnie jeśli szukacie krótkiej, konkretnej lektury o jednym z naszych największych zwycięstw.

Końcówka Cesarstwa Rzymskiego w całości. Barbarzyńcy w służący (i zdradzający jak im się podoba)(między innymi jako najemnicy) w rzymskiej armii, zabijanie przeciwników, którzy wczoraj wygrali bitwę (Adrianopol), wojna, bo władcy podsunięto piękną kobietę, a byłbym zapomniał - 3 władców panujących jednocześnie, czy też zbezczeszczenie świątyń stanowiących symbol Cesarstwa. Chłopaki się nie nudzili, nie ma co

Książkę czytało mi się całkiem nieźle. W książce przedstawiona zostały początki wypraw krzyżowych. Od ich przyczyn i wystąpienie papieża Urbana II na synodzie w Clermont. Przez wyprawę ludową i całą kampanię pierwszej wyprawy krzyżowej. Kończąc właśnie na zdobyciu tytułowej Jerozolimy w 1099 roku. W moim odczuciu lektura była całkiem niezłym punktem wyjścia do dalszego poznawania dziejów wypraw krzyżowych.

Ostatnio czytałem habeka o Grunwaldzie, gdzie bitwa pod Płowcami była wspominana jako pierwsze większe zwycięstwo nad Krzyżakami. Istotnie od czasów sprowadzenia ich przez Konrada Mazowieckiego i kiedy zajęli Pomorze, było lekko mówiąc z nimi spore problemy. Częste najazdy zakonników, którzy niszczyli grody, palił wsie i wyżynali miejscowych to był stały motyw życia na Kujawach. Wcześniej Łokietek próbował ze zmiennych szczęściem. Dopiero po wielu latach naprzemiennych zawieszeń i wszczynania działań wojennych, strony mogły w końcu się spotkać. A było to spotkanie przypadkowe we mgle, gdzie wcześniej 2/3 Krzyżaków wyprawiło się na Brześć Kujawski. Sama bitwa była kilku etapowa, z dwiema przerwami, dopiero polski bełt, powalający konia z krzyżacką chorągwią, sprawił, że zwyciężyliśmy. Nie było to pełne zwycięstwo z racji poniesionych strat i tym, że później i tak straciliśmy Kujawy. Ale to Krzyżacy zostali pokonani, wycofywali się, wzięto jeńców. Padło sporo starszych zakonników, co miało spore przełożenie w przyszłości. W świat poszła informacja o przegranej bitwie zakonu. Od tego czasu zachodnie rycerstwo, wybierało inne kierunki celem zarobku.

Według mnie (laika) książka nie jest aż tak zła jak podkreślają to inni recenzenci. Na plus: omówienie wcześniejszych powstań niewolników i sytuacji polityczno-militarnej z ówczesnego okresu; przystępny język, mnogość cytatów autorów antycznych (dla mnie nie jest to wada, którą podkreślają niektórzy, lubię spojrzenie ludzi, którzy żyli w tamtych czasach i ich barwne opisy). Na minus: słabe proporcje - w książce o tytule "Powstanie Spartakusa" oczekiwałem znacznie więcej informacji na temat samego powstania, tymczasem jest to mniej niż połowa treści; oderwany od tematu ostatni rozdział.

Czasami materiał źródłowy jest tak skąpy, że rekonstrukcja przebiegu wydarzeń jest prawie niemożliwa. Najazd Mongołów na Polskę i Węgry oraz kulminacyjna bitwa pod Legnicą są tego najlepszym przykładem. Wystarczy powiedzieć, że wśród historyków parających się średniowiecznym Sląskiem pojawiły się nawet głosy negujące istnienie samej bitwy na korzyść niewielkiej zaledwie potyczki, w której zupełnie przypadkowo zginąć miał Henryk Pobożny. Nie dziwi zatem, że Jerzy Maroń zdecydował się z jednej strony na skrótowe przedstawienie powstania samego imperium Czyngiz-chana, aby z drugiej strony zobrazować zacięte spory historyków co do przebiegu kampanii roku 1241 w Polsce. Bardzo pozytywnie oceniam przy tym jasną strukturę tej objętościowo niepozornej książki. Autor bardzo przystępnie, a przy tym ciekawie, opisał teatr działań (czyli XIII-wieczną Polskę w okresie rozbicia dzielnicowego) oraz liczebność i wyposażenie obu walczących stron. Po naprawdę krótkim opisie samych dzałań wojennych, Jerzy Maroń poświęca sporo miejsca na dyskusję na temat wiarygodności relacji Długosza. "Legnica 1241" to w pewnym stopniu zatem rozczarowanie, bo brak źródeł bardzo ogranicza tutaj narrację. Z drugiej strony należy jednak pochylić czoło przed bardzo dobrze ustrukturowaną pozycją popularnonaukową. "Legnica 1241" to odpowiedź na błagania każdego ucznia, który musi napisać wypracowanie o Mongołach i ich wpływie na średniowieczną Europę, a nie posiadającego zbyt wiele czasu na lekturę bardziej objętościowych opracowań.

Całkiem udana pozycja, choć zawarcie prawie tysiąca lat historii Wysp Brytyjskich w tak skromnym tomiku było porwaniem się z motyką na słońce. Wystarczyłoby opowiedzieć o genezie konfliktu wraz z wejściem na tron angielski ambitnego i zdolnego Edwarda I, jak kilku czytelników już zauważyło. Książkę ratuje dobry styl autora oraz (w moim przypadku) pewna gra, którą wymyśliłem czytając o tych wszystkich MacLeodach, Olifantach i MacFaddyenach: po prostu przyporządkowałem twarze aktorów o tych nazwiskach (oraz Christophera Lamberta jako MacLeoda i Mela Gibsona jako Wallace'a) – a tak powstały film nabrał szybko własnej dynamiki. Ale tak na poważnie: „Bannockburn 1314” spełnia podstawowe zadanie serii i zwraca uwagę na wydarzenia na szkocko-angielskim pograniczu w XIII i XIV wieku. Książka jest oczywiście zbyt skromna, aby wyczerpać temat – tym nie mniej na pewno pomoże w zrozumieniu podstawowych okoliczności odzyskania niepodległości przez Szkotów.