Paryż 1919. Sześć miesięcy, które zmieniły świat: konferencja pokojowa w Paryżu w 1919 roku i próba zakończenia wojny

Sama książka jest bardzo dobra. Tylko treść jest makabryczna. Mao był bowiem na wpół paranoikiem a na wpół człowiekiem o mentalności dziecka które to dziecko nigdy nie dorosło. Wielki naród liczący setki milionów obywateli musiał słychać rozkazów szaleńca a Mao miewał co chwile różne "ciekawe'' pomysły od pomysłu ''Gęstego siania ryżu'' co prowadziło sadzonki do zniszczenia po projekt wytapiania stali w domowych dymarkach (Przy zmuszaniu ludzi do oddawania do przetopienia swoich garnków patelni i rondli ) co w mniemaniu Wielkiego Sternika miało sprawić że produkcja przemysłowa Chińskiej Republiki Ludowej miała przewyższyć produkcję przemysłową Wielkiej Brytanii a nawet samych Stanów Zjednoczonych (Nie ma to jak mieć tak skromne plany) do tego Mao doprowadził do olbrzymich zniszczeń dorobku cywilizacji chińskiej w czasie rewolucji kulturalnej i masowego prześladowania wszystkich którzy dbali o dorobek tak wielkiej cywilizacji albo po prostu znali się na czymkolwiek poza ideologią Mao. Przewodniczący był przy tym przewidywalny jak stado piranii w sezonie godowym: W czasie destrukcyjnej antykulturalnej rewolucji poszczególne grupy czerwonej gwardii raz były potępiane a raz wspierane przez Mao co prowadziło do tego że zwolennicy Przewodniczącego rozwiązywali spory o kto jest bardziej wierny ideom Mao przy użyciu granatów noży i broni palnej a nawet broni ciężkiej. Na pewno życie pod rządami Wielkiego Sternika było "ciekawe'' w rozumieniu przekleństwa "Obyś żył w ciekawych czasach'' Mao doprowadził bowiem do największej klęski głodu w dziejach świata (Szacunki wahają się od 20 milionów ofiar do nawet 60 milionów ) poza tym każdy kto żył pod światła władzą Przewodniczącego nigdy nie mógł być pewien kiedy zostanie oskarżony przez Mao i o co ? Mózg Wielkiego Sternika był bowiem zupełnie nieobliczalny: Mao potrafił wydać rozkaz i nazywać zdrajcami tych którzy jego rozkaz wykonali. Dzieło norweskiego autora jest smutne: Gdyby działalność Mao była absurdalnym filmem komediowym to byłaby może bardzo zabawna ale to była tragedia której liczba ofiar była porównywalna z drugą wojną światową o ogromnych zniszczeniach dóbr kultury i upodleniu milionów tych co to przeżyli nie wspominając.

📦 Zdejmuję z półki (i z siebie kurz) 💡 🧨 Żelazko idei – Totalitaryzm S.A. wersja eksportowa 🧨 📖 Gdyby istniała instrukcja obsługi do tworzenia totalitaryzmu, Applebaum by ją napisała – i zrobiła to właśnie tutaj. Za żelazną kurtyną to nie historyczna ramotka do zaliczenia na kolokwium. To chirurgiczny reportaż z momentu, gdy społeczeństwa przestają oddychać samodzielnie, a zaczynają „żyć w kłamstwie”, jak pisał Havel. 🚫 Od Łodzi po Lipsk – nie ma tu egzotyki, jest za to znajomy chłód: radio staje się tubą ideologii, kobiety zamieniają chleb z zupą na „uświadamianie kobiet w duchu Planu Sześcioletniego”, harcerze wchodzą w marszowy krok nowego człowieka, a wolne wybory są, dopóki wynik się zgadza. 📦 Applebaum bierze pod lupę trzy kraje – Polskę, NRD i Węgry – ale pisze tak, jakby składała z nich uniwersalny mechanizm. To właśnie w tej różnorodności – religijnej, językowej, ustrojowej – widać najbardziej, jak bardzo sowiecki model był kopiuj–wklej dla każdego. 🎭 Reżim nie potrzebował wierzących. Potrzebował konformistów. Potrzebował tych, co staną w kolejce po bilet na spektakl propagandowy, nawet jeśli wiedzą, że aktor gra źle, a scenariusz jest do kitu. I to właśnie ci ludzie są bohaterami tej książki – ci, którzy musieli udawać, milczeć, patrzeć w bok. 📉 I choć totalitaryzm miał być maszyną idealną, Applebaum pokazuje, że to była maszyna rozpadająca się od początku. Mechanizm działał, bo zastraszał i rozkładał życie społeczne na atomy. Ale nie wytworzył wiary – tylko strach, poczucie absurdu i nieustannego „czy oni to naprawdę tak serio?” 🧪 Autorka nie zostawia złudzeń: to nie była spontaniczna rewolucja ludu. To był eksperyment laboratoryjny z centralnym planowaniem emocji, myśli i lojalności. Nie wyszedł. Ale odcisnął piętno – na strukturach, pamięci i języku. 🔊 I jeszcze jedno: Applebaum nie pisze o przeszłości jak o zamkniętym rozdziale. Każe się przyglądać, jakim językiem dziś mówi władza, kto pisze podręczniki i jak łatwo „dobro ludu” zamienia się w kontrolę, a „wolność słowa” w lojalność wobec linii. 📈 Dla mnie: 9/10 - książka, która pokazuje, że totalitaryzm nie spada z nieba. Wchodzi drzwiami, przez radio, przez szkołę, przez związki zawodowe – a potem siedzi przy twoim stole i pyta: czy jesteś z nami, obywatelu? 👁 Kilka spojrzeń w lekturę 👁 🧵 Społeczeństwo obywatelskie: najpierw Liga Kobiet szyje koce, pięć lat później szyje nowego człowieka. 📻 Media: nie potrzebujesz karabinu, jeśli masz mikrofon. 🔎 Służby bezpieczeństwa: katalogują lojalność szybciej niż dane w Excelu. 👩‍👦 Organizacje młodzieżowe: dzieci przestają się bawić – zaczynają manifestować. 🛠 Rewolucja odgórna: fasadowe wybory, fasadowe partie, prawdziwa kontrola. 🗺 Czystki etniczne: przesuwanie ludzi jak mebli – bo tak wygodniej urzędowi. 🧠 Indoktrynacja: nie chodzi o to, co myślisz. Chodzi o to, żebyś myślał tak, jak trzeba. 🧱 Równanie w dół: Berlin, Warszawa, Budapeszt – szarość ma ten sam odcień, bo projektują ją ci sami architekci w Moskwie.

Kompendium wiedzy o historii politycznej, społecznej i kulturowej Europy z pierwszej połowy XX wieku. Z racji na ogrom materiału źródłowego skompresowanego w 630 stron część tematów jest pokryta jedynie powierzchownie, dlatego to pozycja raczej dla amatorskich pasjonatów historii niż historycznych nerdów.

Książka jest podzielona na 3 części. Pierwsza i trzecia utrzymane w bardziej narracyjnej formule. Te dwie części stanowią jasny punkt tej niesłychanie szczegółowej rozprawy o przyczynach wybuchu I wojny światowej. Część druga pozbawiona jest spójnej narracji i skupia się na szczegółowym i nieco przytłaczającym opisie stanu polityki europejskiej. Druga część jest zarazem najdłuższą, ale warto przez nią przebrnąć, nie tylko ze względu na mnóstwo szczegółowych informacji, ale również dlatego, że stanowi pomost między pozostałymi, o wiele ciekawszymi częściami. Jeżeli chodzi o tezy i głębię przemyśleń autora 10/10.

„Dom umarłych. Syberyjska katorga w czasach carów” autorstwa Daniela Beera to analiza historii syberyjskiej katorgi w Imperium Rosyjskim. Książka skupia się na losach więźniów skazanych na wygnanie i ciężkie warunki w Syberii, które od czasów carskich stanowiły jedną z głównych form represji politycznych i społecznych. Autor przedstawia zarówno codzienne życie więźniów, trudne warunki pracy i życia, jak i mechanizmy funkcjonowania systemu karnego, ukazując szeroki kontekst historyczny, polityczny i społeczny. Książka ukazuje, jak Syberia była miejscem zarówno fizycznego, jak i symbolicznego wykluczenia, a także jak katorga wpływała na losy jednostek, społeczeństwa i historii Rosji. To ważne dzieło dla tych, którzy interesują się historią represji, polityką carskiej Rosji oraz losami ludzi skazanych na wygnanie na dalekim wschodzie imperium.

Adrian Goldsworthy w „Pax Romana” podejmuje temat jednego z najczęściej idealizowanych okresów w dziejach Europy – rzekomego „złotego pokoju” w cesarstwie rzymskim. Autor od początku podważa popularne wyobrażenie, że panowanie Rzymu było łagodne i sprawiedliwe. Zamiast tego pokazuje, że pokój rzymski był w dużej mierze wynikiem brutalnej siły, przemyślanej polityki i nieustannej gotowości do stosowania przemocy. Goldsworthy pisze przystępnie, ale nie upraszcza historii. Potrafi łączyć wojskową precyzję z analizą polityczną i społeczną, dzięki czemu czytelnik widzi, jak funkcjonował mechanizm władzy w imperium. Dużą wartością książki jest obalenie mitu o „humanitarności” Rzymian – zamiast tego dowiadujemy się, że ich pokój oznaczał dominację zwycięzców, a nie harmonię między narodami. Mimo ciężkiego tematu lektura jest zajmująca, bo autor ma talent narracyjny i umie przywoływać liczne przykłady – od podboju Brytanii po bunt w Judei. Nie ma tu suchego wykładu, ale raczej dynamiczna opowieść o tym, jak imperium utrzymywało swoje granice i dlaczego tak wielu ludzi godziło się na panowanie Rzymu. Podsumowując: „Pax Romana” to książka, która zdejmuje złoty pył z obrazu starożytności. Pokazuje Rzym realistycznie – jako państwo bezwzględne, ale też niezwykle skuteczne w budowaniu stabilności. Dla osób zainteresowanych starożytnością to lektura obowiązkowa, bo pozwala krytycznie spojrzeć na hasło, które w podręcznikach brzmi często zbyt idealistycznie.

Nie jest to zła książka. Ale jakaś bardzo dobra to ona tez nie jest. Trochę za bardzo dla mnie jest ona po prostu bardzo bardzo dużą ilością faktów (owszem ciekawych) a za mało dla mnie w niej było namysłu nad nimi. Czuję się po niej bogatszy w fakty (które szybko zapomnę) a nie bardzo bogatszy w poznanie jakiejś ciekawej ich interpretacji. Plus zadziwiające jest praktycznie pominięcie okresu rządów bandy czworga. No ale nic. Jak pisałem, nie jest tak, że żałuje, że to przeczytałem. O.

Ciekawie napisana historia wzlotu i upadku Mussoliniego. Oraz historia jego wrzodów, które wiernie przy nim trwały i wracały, gdy stres przekraczał normy wytrzymałości. Hitler ze Stalinem trochę Mussoliniego przyćmili, ale okazuje się, że Duce miał ogromny wpływ w inspirowaniu wielkich dyktatorów. Cwaniactwo i instynkt zaprowadziły go bardzo wysoko i zapewniły wiele sukcesów, ale gdy instynkt nagle się posypał, to posypało się wszystko.

Po czterokrotnym przeczytaniu tej pozycji w ciągu ostatnich 5 lat, w końcu czuję się na siłach by wystawić jej ocenę. Obszerna tematycznie - dająca znakomite podstawy. Należy podkreślić, że mimo wszystko pozostaje to dziełem absolutnie bazowym i w p r o w a d z a j ą c y m do tematu wojny trzydziestoletniej. Brak rozwinięcia wielu tematów nadrabia naprawdę mistrzowskimi wskazówkami bibliograficznymi zamieszczonymi w przypisach. Podnoszono kilkukrotnie, że Wilson zdaje się faworyzować stronę habsburską i bawarską. W kilku miejscach jest to rzeczywiście widoczne, ale autor zdaje się raczej po prostu zlikwidować istniejące w historiografii mity stworzone przez hagiografów czy to Gustawa Adolfa (demitologizacja bitwy pod Lutzen jako wielkiej wygranej szwedzkiej) czy d'Enghiena (Rocroi w wydaniu Wilsona nie jest wcale jakieś bardzo zatrważające). Wykorzystuje też okazje by podnieść z błota zapomnienia kilku wybitnych dowódców wojny (e.g. Mercy czy Guebriant), dotychczas ocenianych jako średnich lub niewspominanych. Nie boi się krytykować spostrzeżeń wcześniejszych autorów (lady Wedgewood czy też samego wielkiego Parkera) - plus za odwagę. Wilson również bardzo bezkompromisowo rozlicza czarną legendę Wallensteina jako rzekomego zdrajcy. Pod względem sposobu napisania, rozmiaru i doboru treści - dzieło doskonałe. Ma oczywiście również (co prawda nieliczne) błędy merytoryczne - te drobne, niewielkie literówki (e.g. pomyłka przy dacie ordynacji Reichskammergericht wprowadzającej procedurę wizytacji), ale również nieco większe - co prawda obecne właściwie we wszystkich większych opracowaniach dotyczących omawianego tematu (S. Murdoch parę lat temu już wykazał, że opis bitwy pod Lemgo, który znajdujemy m.in. u Wilsona to absolutna bzdura, niemająca pokrycia w źródłach). Mimo wszystko jest to absolutnie najlepsza dostępna na rynku pozycja wprowadzająca do tematyki wojny trzydziestoletniej - przez wiele lat będzie najpewniej stanowić podstawową literaturę w temacie największego konfliktu nowożytnej Europy.

Świetna książka o Wojnie Secesyjnej. Jestem nieco zawiedziony pominięciem walk w Teksasie i kampanii w Nowym Meksyku, jak również praktycznie zakończeniem narracji na kapitulacji w Appomattox, aczkolwiek żadnych innych uwag do autora. Porządne 8/10. ALE... To co najwyraźniej uchodzi w wydawnictwie za tłumaczenie w moim odczuciu uchodzi za zbrodnię. Ocena leci o 2 gwiazdki, tylko ze względu na to co pan Stępowski wyczyniał z tekstem. Rozumiem, że czasami może się trafić jakiś problem, ale czytając tę książkę po raz pierwszy w życiu przeszywały mnie dreszcze ze względu na tłumaczenie.

Komunizm. Rzadko która ideologia wywarła taki wpływ na losy świata, państw i narodów. Utopia, która przyniosła cierpienie i śmierć setkom milinów ludzi na wszystkich kontynentach. Raj, który w rzeczywistości okazał się piekłem na ziemi. Wszyscy znamy nazwiska wielkich komunistycznych dyktatorów – Stalin, Mao, Pol Pot. Należy jednak uświadomić sobie, że ich pojawienie nie byłoby możliwe bez jednego człowieka – Lenina. To on pierwszy naukę Marksa wcielił w życie. Na zawsze został ojcem rewolucji i międzynarodowego ruchu komunistycznego. Tę niezwykłą postać przybliża nam Victor Sebestyen w swojej książce pod tytułem: „Lenin. Dyktator”. Autor jest brytyjskim dziennikarzem, opisującym m.in. upadek komunizmu. Recenzowana pozycja ukazała się nakładem wydawnictwa Prószyński i S-ka, w serii „Oblicza zła”. Już na wstępie zdradzę, że jest to bardzo dobrze napisana biografia, którą czyta się jednym tchem. Autor wykonał naprawdę podziwu godną pracę. Nie skupił się przy tym tylko na samej postaci Lenina. Szeroko opisał tło, w którym ów żył i działał. Nakreślił postacie jego współpracowników i wrogów. Książka przynosi odpowiedź na pytanie jak to się stało, że ten człowiek przejął władzę w Rosji i został „ojcem” wszystkich komunistów? „Nie było w nim niczego z przedstawiciela cyganerii. Nigdy nie był też dandysem, lecz zazwyczaj ubierał się całkiem elegancko jak na tak skromny budżet. Garnitury miał zawsze wyprasowane, a buty wyczyszczone. Był niezmiernie uporządkowany i schludny – niemal do obsesji”. Włodzimierz Iljicz Uljanow – bo o nim mowa – przyszedł na świat 10 kwietnia 1870 roku w Symbirsku. Ochrzczono go sześć dni później, w cerkwi Świętego Mikołaja. Wywodził się z rosyjskiej szlachty, co samo w sobie zakrawa na pewną ironię. Victor Sebestyen bardzo obrazowo opisuje jego młodość. Dość dokładnie przedstawia zaangażowanie jego brata w walce z caratem. Czytelnik ma okazję dowiedzieć się, jaką rolę w tych wydarzeniach odegrał Józef Piłsudski. Duży nacisk autor kładzie na rolę kobiet w życiu dyktatora. Chodzi tutaj przede wszystkim o matkę, z którą był bardzo mocno związany przez całe swe życie. Lektura książki jest fascynująca. Wraz z Włodzimierzem udajemy się na emigrację do Europy Zachodniej. Towarzyszymy mu w jego codzienności. Dzięki lekturze dowiadujemy się, co jadł i w jakich warunkach mieszkał. Śledzimy jego związki z kobietami, przede wszystkim z Nadieżdą Krupską która była całkowicie oddana tak samo jemu, jak i rewolucji. Wreszcie dostajemy od autora niezwykle interesujący opis dni bezpośrednio poprzedzających rewolucję. Poznajemy Lenina jako bezwzględnego polityka, który potrafił wykorzystać odpowiedni „moment rewolucyjny” jak sam go określał. Śledzimy wewnętrzne tarcia w partii, które bezwzględnie wykorzystywał do wzmocnienia swojej pozycji. Czytamy o zupełnie błędnej ocenie sytuacji, którą cechowała się rosyjska władza i zagraniczni dyplomaci. Na samym początku bowiem w rewolucję i zwycięstwo wierzył tylko Lenin. Nieco przewrotnie napiszę, że zarówno on jak i wszyscy komuniści byli głęboko wierzącymi ludźmi. Oczywiście wierzyli w „rewolucję proletariatu”. Jeżeli sobie tego nie uświadomimy, trudno będzie nam zrozumieć ich fanatyczne poświęcenie dla sprawy. Lenin był tym, który przewodził w tej wierze. Na ogół trafnie analizował sytuację polityczną i był zdeterminowany, aby przeprowadzić rewolucję. Poświęcił tej sprawie niemal całe swoje życie. Książka uświadamia czytelnikowi fakt, że odpowiadał on niemal za wszystkie zbrodnie bolszewików. To on powołał do życia osławioną „CzeKa”, a jej szefem uczynił Feliksa Dzierżyńskiego. To również on rozpoczął bezpardonową walkę z „kułakami”, dążąc do ich całkowitej likwidacji. W końcu rozpoczął – wykorzystując do tego wielką klęskę głodu – bezlitosną rozprawę z Cerkwią. Nawet jeśli terror absolutny utożsamiamy ze Stalinem, to należy pamiętać że zapoczątkował go właśnie Lenin. Z całą pewnością więc zasługuje Włodzimierz Iljicz na miano „czerwonego dyktatora”. Autor przekonuje nas o tym niemal na każdej stronie. Lenin był bezlitosny – surowszy od Stalina (zgodnie z opinią Mołotowa). Człowiek, który zmienił dzieje świata umarł 21 stycznia 1924 roku. „Lenin. Dyktator” to pozycja obowiązkowa dla wszystkich zainteresowanych historią ruchu komunistycznego. Książka bez wątpienia będzie również gratką dla miłośników dobrych biografii. Jest to dzieło niemal kompletne, ukazujące życie Lenina we wszystkich jego aspektach. Zachęcam do lektury – naprawdę warto. Podczas czytania nie omijajcie przypisów. Autor zawarł w nich dużo interesujących informacji.

Niemcy na wojnie. „Druga wojna światowa, jak żadna inna, była wojną Niemców. Reżim nazistowski rozpętał ten konflikt, a następnie zmienił go w najstraszliwszą wojnę w dziejach Europy, uciekając się do ludobójczych metod na długo przed zbudowaniem pierwszych komór gazowych w okupowanej Polsce”. Osobiście uważam, że dobrych książek historycznych nigdy dość. Dotyczy to również książek poświęconych II wojnie światowej. Jeśli chcecie spojrzeć na ten konflikt trochę z innej perspektywy, koniecznie sięgnijcie po publikację pod tytułem „Wojna Niemców. Naród pod bronią 1939 – 1945”. Ukazała się ona nakładem wydawnictwa Rebis. Jej autorem jest brytyjski historyk Nicholas Stargardt. Stworzył on bez wątpienia niesamowitą i niezwykle ciekawą książkę. Co jest siłą tego akurat tytułu? Otóż to, że jej głównymi bohaterami nie są politycy III Rzeszy, z Hitlerem na czele, lecz zwykli Niemcy. Niczym w dramacie autor na początku wymienia osoby w nim występujące. Warto je wymienić: syn rolnika, kwiaciarka, nauczyciel, prawnik, stolarz, sklepikarz. Jednym słowem zwyczajni Niemcy. Właśnie na przykładzie ich losów Stargardt opisuje II wojnę światową. W sześciu częściach obserwujemy III Rzeszę od „obrony przed atakiem do totalnej klęski”. Wraz z bohaterami książki przemierzamy niemal wszystkie niemieckie fronty w Europie. Od Polski, po daleki ZSRR. Bogactwem tej książki są teksty źródłowe - listy, pamiętniki. Pozwalają one autorowi wniknąć w umysły zwykłych Niemców. Autor nie ma wątpliwości – Niemcy wiedzieli o ludobójstwach i wszystkich potwornościach, które III Rzesza stosowała od pierwszego dnia wojny. Wiedzieli o eksterminacji Żydów, masowych mordach w Polsce i całej Europie. Nie mogą więc udawać, że o tym wszystkim dowiedzieli się dopiero po II wojnie. Osobiście czułem wzburzenie – jak zawsze – kiedy czytałem o nalotach bombowych na niemieckie miasta. Ciężko czytać to Polakowi. Gdy Warszawa została niemal zrównana z ziemią, to Niemcy boleją nad – nie tak znowu ciężkimi – alianckimi nalotami. Trzeba jednak oddać autorowi, że jasno przedstawia swoje stanowisko – Niemcy popierali Hitlera, ufali mu i korzystali na jego polityce. Wierzyli mu do końca. Równie wstrząsający jest fragment, traktujący o sytuacji w Niemczech już po zakończeniu wojny. Czytając książkę pozbywamy się złudzeń – o ile jeszcze takowe mieliśmy. Niemcy nie rozliczyli się ze swoją przeszłością. Nie poddali się denazyfikacji. Świadczą o tym dobitnie liczby, które przytacza autor. Zdecydowana większość sędziów i urzędników państwowych to po prostu naziści. Równie ciekawe są odmienne podejścia do własnej historii w Niemczech Wschodnich i Zachodnich. Autor pokazuje także, że już pod koniec wojny Niemcy robili dużo, aby przedstawić siebie nie w roli sprawców, ale w roli ofiar. Nie dajmy się na to nabrać. Reasumując „Wojna Niemców” to naprawdę bardzo interesująca książka. Lektura obowiązkowa dla wszystkich zainteresowanych historią II wojny światowej i historią w ogóle. Wojciech Sobański

14/2026 Pierwsza wojna światowa znajduje się w cieniu swojej następczyni. I nie można się temu dziwić. W latach 1939-1945 wszystko było niestety największe i najbardziej krwawe. Jednakże nie można zrozumieć II wojny światowej bez zapoznania się z historią Wielkiej Wojny, bo dwadzieścia lat, które je dzielą to tak naprawdę pauza, która dzieli jeden długi konflikt na dwie części. Zresztą w 1919 po konferencji pokojowej w Paryżu Ferdinand Foch, marszałek Francji podczas I wojny światowej popisał się wielką przenikliwością i stwierdził, że: „To nie pokój, lecz zawieszenie broni na dwadzieścia lat”. „Trafił” wręcz idealnie. Osobnym aspektem jest, iż wojna z lat 1914-1918 położyła podwaliny pod wiele wynalazków, które miały kluczowy skutek dla biegu nie tylko wojen, ale cywilizacji ogólnie. Czy to jeśli chodzi o medycynę, politykę czy gospodarkę wiele zjawisk, które nas otacza było stworzone na potrzeby prowadzenia wojny totalnej, nieznanej jeszcze do początków XX wieku. Tytuł książki uważam za o tyle adekwatny, bo po zamachu w Sarajewie na arcyksięcia Franciszka Ferdynanda Habsburga, tak naprawdę Europa popełniła samobójstwo i już nigdy później nie była tak wielka, jak na początku 1914 roku... *** Książka Andrzeja Chwalby jest kompleksowym opisem wszystkich aspektów Wielkiej Wojny. Od zmagań na wszystkich frontach wojny na lądzie, przez raczkujące lotnictwo, marynarkę wojenną, wojnę wywiadów aż po skutki dla społeczeństw poszczególnych państw. Wszystkie te historie są okraszone świetnym piórem Autora i bardzo przyjemne w odbiorze. Jest to jedno z lepszych opracowań podejmujących tematykę I wojny światowej na naszym rynku wydawniczym, zarówno jeśli chodzi o treść, jak i sposób podania informacji.

Czytałam niedawno "Wietnam" Hastingsa, a teraz postanowiłam bardziej zgłębić historię wojny wietnamskiej i sięgnęłam po "Hue 1968" Bowdena, książkę poświęconą najkrwawszej bitwie tej wojny. Spodobała mi się ona bardziej od poprzedniej lektury, autor tutaj snuł naprawdę wciągającą opowieść, ciekawie łącząc szerszy obraz całej wojny z indywidualnymi historiami. Właśnie ten ludzki wymiar bitwy - wspomnienia żołnierzy, dziennikarzy i cywilów - jest dla mnie najmocniejszą stroną "Hue 1968". Choć tę najbardziej znaną część ofensywy Tet obie strony przypisały sobie jako zwycięstwo - Amerykanie, bo odzyskali miasto i wypędzili z niego Vietcong, a Wietnam Północny, bo utrzymał Hue na tyle długo, by zwrócić uwagę światowej opinii publicznej - to nie da się ukryć, że przegrany był jeden i była to ludność cywilna miasta. Za największą wadę książki można uznać zbyt amerykański punkt widzenia, ale czego się spodziewać po amerykańskim dziennikarzu? Bowden starał się być bezstronny, dopuszczał do głosu też Wietnamczyków z Północy, starał się pokazał, o co i jak zacięcie walczyli... Owszem, to było ciekawe i istotne, ale zabrakło mi tutaj Wietnamczyków z Południa. A przecież oni też walczyli o Hue, ponieśli większe straty niż Amerykanie, a w książce zostali mocno zmarginalizowani - właściwie ciężko ich nie postrzegać z amerykańskiego punktu widzenia, że większość z nich była taka nieudolna, bez pomocy USA do niczego się nie nadawali... Nie kupuję tej części historii. Pominąwszy jednak ten dość istotny szczegół, nie da się ukryć, że walkę Amerykanów przeciwko Frontowi z Północy Bowden przedstawił bardzo ciekawie i szczegółowo - czasem dla mnie aż zbyt szczegółowo. Z jednej strony bywało to nawet zabawne, gdy autor przywoływał listy jednego z żołnierzy do żony, innym razem nieco męczące, gdy próbowałam sobie przypomnieć, kto jest kim i w jakim kontekście był już wspominany, bo tyle postaci się tu przewija. Mimo wszystko książkę bardzo polecam - szczególnie zainteresowanym historią wojny wietnamskiej.

Dobra publikacja opisująca czasy rozwoju i upadku cywilizacji Bliskiego Wschodu i Morza Śródziemnego z późnej epoki brązu. Mimo, że tytuł wskazywałby raczej na charakterystykę upadku cywilizacji z epoki brązu, to jednak więcej jest w niej opisów funkcjonowania ówczesnego świata, związków gospodarczych i politycznych niż czynników, które spowodowały jego upadek - choć takowe oczywiście też są przedstawione. W zasadzie wszystkie informacje przytoczone w książce opierają się na badaniach archeologicznych i analizie starożytnych tekstów. Z tego powodu autor przytacza opisy poszczególnych znalezisk, analizując je w kontekście tez przewodnich książki. Jeśli ktoś nie jest fanem archeologii, to może go to trochę nudzić. Mi najbardziej przypadła do gustu sama strona redakcyjna publikacji. Autor, chyba w związku z wymaganiami wydawcy co do odpowiedniej liczby stron, rozciągnął poszczególne rozdziały i podzielił je jeszcze na liczne pomniejsze podrozdziały. Dzięki temu mogłem czytać książkę w zasadzie z doskoku, przyswajając dość dobrze zawarte w niej informacje. Rzadko chwalę za to publikacje, ale tu naprawdę mi się podobało. Podsumowując przyjemna lektura, dostarczająca wielu interesujących informacji, choć nie jakaś przełomowa, stawiająca choćby nowe hipotezy w tej materii.

Dobra pozycja, choć moim zdaniem niepozbawiona delikatnych wad. Zaletą książki jest na pewno styl pisania autora, większość książki czytało się sprawnie, potrafił mnie zaciekawić różnymi szczegółami opisywanych wydarzeń. Wiele fragmentów książki było bardzo interesujących, np. rozważania i dyskusje nad kwestią śląską w Wersalu, przebieg kampanii plebiscytowej i samych powstań, jak wyglądała władza polska na zapleczu frontu podczas III powstania, jakie były skutki powstań. Rzeczywiście plusem jest też obiektywizm, nie czułem żeby autor chciał mnie przekonywać kto miał rację w sporze o Górny Śląsk, a raczej był tego sporu kronikarzem. Widać, że prof. Kaczmarek sporo czasu spędził na analizie źródeł oraz różnych wspomnień uczestników wydarzeń. Do minusów zaliczyłbym brak większej liczby mapek – trochę trudno mi to zrozumieć, bo w książce znalazły się mapki z zasięgiem wszystkich powstań, a zabrakło mapek z ostateczną granicą Śląska, z przebiegiem frontu w czasie III powstania, mapy z powiatami niemieckimi itd. Było to utrudnienie, bo autor posługiwał się zwrotami typu „wschodnia część powiatu bytomskiego” i żeby wiedzieć o jakie miejsca chodzi trzeba było znaleźć podział rejencji śląskiej na powiaty, co nie jest takie proste. Żebym mógł śledzić wydarzenia podczas kontrofensywy niemieckiej podczas III powstania, musiałem sobie zerkać na Google mapy. Sporym minusem dla mnie było to, że obstawiałbym, że pewnie nawet ok. 100 stron zajęło opisywanie zbyt dużych szczegółów związanych najczęściej z armią niemiecką. Były to najnudniejsze fragmenty książki: podział wojska na mniejsze jednostki, dowódcy, nazwy i miejsca stacjonowania oddziałów wojska, ilość i rodzaj uzbrojenia, niemieckie plany na wypadek polskiej inwazji w 1919 r. (której ostatecznie nie było, więc nie bardzo rozumiem czemu autor poświęcił temu aż tyle miejsca). Prof. Kaczmarek część tego typu „suchych” danych umieścił w tabelach na końcu książki, moim zdaniem spora część książki też mogłaby zostać przeniesiona do tabel. Miałem też wrażenie, że bardzo obszerne fragmenty dotyczyły planów i perspektywy niemieckiej, a jednak trochę mniej polskiej, mogłoby być ciut więcej informacji o motywach udziału powstańców w ruchu powstańczym, ich wspomnień. Mimo drobnych minusów całość oceniam wysoko, czuję, że moja wiedza o powstaniach śląskich znacznie się powiększyła, a taki był mój cel zapoznania się z tą pozycją. Czasem widzę komentarze, że Ślązacy nie bardzo czuli się związani z Polską, a jednak udział w działaniach wojskowych wielu tysięcy Ślązaków oraz ostatecznie niezły wynik plebiscytu dowodzi, że pewna ich część na pewno czuła się blisko Polski.

Wrzask rebeliantów to całkiem udana pozycja na styku biografii i historii powszechnej. Teoretycznie przedmiotem zainteresowania autora jest Thomas "Stonewall" Jackson, jednak w praktyce jest to także specyficzna, szczątkowa quasibiografia szeregu generałów wojny secesyjnej - zarówno konfederackich, jak i federalnych - z niesławnym McClellanem na czele, przez Pope'a, Longsteeta, Banksa i szereg innych, a na Robercie Lee kończąc. We Wrzasku rebeliantów mgła wojny rozwiewa się przed czytelnikiem wszędzie tam, gdzie pojawia się Jackson, zawiera zaś w nieprzenikniony całun tam, gdzie "Stonewalla" nie ma, oferując mnóstwo wiedzy i ciekawe interpretacje wydarzeń ograniczonych jednak czasoprzestrzennie do "okolic" generała Jacksona. Rzecz jest napisana sprawnie, a przy tym całkiem nieźle na poziomie literackim. Dobrze się to czyta, momentami wręcz jak powieść sensacyjną. Biografie rządzą się nieco innymi prawami niż klasyczne monografie, więc jest to rzecz wybaczalna, a nawet mile widziana. Pewnym problemem jest to, że Gwynn do postaci Jacksona podszedł ciut zbyt czołobitnie. "Stonewall" przedstawiony na kartach tej książki nie jest do końca spójny ze "Stonewallem" w jakiego wierzy autor. Jackson bywał szalenie niekonsekwentny - potrafił naciągać otrzymane rozkazy, czy wręcz posuwać się do niesubordynacji, jeśli mu to pasowało, tylko po to by w innych sytuacjach trzymać się litery poleceń ściśle i bez zastrzeżeń, nawet jeśli nie miało to sensu (a mogłoby pomóc innemu generałowi lub nawet wygrać bitwę). Autor wszystko to opisuje uczciwie, jednak koniec końców zamiata pod dywan. Zawsze ma jakieś usprawiedliwienie dla swojego bohatera, zwykle kierujące ostrze winy i odpowiedzialności ku innym. Trudno też nie zauważyć jak duża część triumfów Jacksona była w rzeczy samej dyskusyjna o tyle, że albo były odniesione ogromnym kosztem, albo nie przyniosły wymiernego sukcesu. I to sprowadza się do kwestii tego co mi brakuje: twardej, inteligentnej analizy. Na ile błędy Jacksona wynikały z czynników obiektywnych (faktem jest, że wszyscy generałowie uczyli się wtedy wojny na nowo, skoro był to konflikt toczony według zupełnie innych standardów niż dotychczasowe), a na ile z tego, że jednak nie był geniuszem? Nie chcę kwestionować legendy wielkiego generała, jednak sądzę, że praca naukowa mu poświęcona powinna podejść do sprawy bez różowych okularów, a nawet wręcz kwestionować i kontestować. Oczywiście powyższe to uwaga, na którą należy spojrzeć z pewnej perspektywy. Wojna Secesyjna to w ogóle bardzo szczególny konflikt i aby realnie ocenić jakość jakiegokolwiek generała należałoby najpierw dojść do porozumienia co było ważniejsze: wygrywanie bitew (lub, częściej, ich nieprzegrywanie) czy raczej oszczędzanie zasobów ludzkich (zwłaszcza z perspektywy Konfederacji). Jackson krwawił swoimi armiami i przy ponad dwukrotnej przewadze przeciwnika ponosił zwykle straty niewiele mniejsze od niego, co w ogólnym rozrachunku czyni jego zwycięstwa - dość dosłownie - pyrrusowymi ("Jeszcze jedno takie zwycięstwo i jesteśmy zgubieni"). Last but not least - mapki - dość słabe. Pojedyncze szkice taktyczne poświęcone np. bitwie pod Antientam nie są w stanie nawet w przybliżeniu ukazać złożonych działań prowadzonych podczas tej bitwy. Koniec końców, to tylko drobiazgi, które nie pomniejszają wartości dzieła. Subiektywna czołobitność autora wobec Jacksona też jest do wybaczenia, zwłaszcza że Gwynn choć stara się manipulować wnioskami, to nie manipuluje faktami: te podaje dość klarownie i uczciwie. Chciałbym też przy tej okazji podkreślić, że ogrom informacji dostarczonych przez autora jest naprawdę unikalnych. Reasumując: Wrzask rebeliantów nie jest ani klasyczną monografią, ani biografią, raczej interesującą hybrydą biograficzno-monograficzną poświęconą zarówno Wojnie Secesyjnej jako takiej, jak i Thomasowi "Stonewall" Jacksonowi i, gratisowo, szeregowi innych generałów. Dzieło napisane jest językiem literackim, więc czyta się je dobrze i przyjemnie. Nie jest to pozycja bezwzględnie wybitna, ale zasługuje na uwagę, a jej zalety przewyższają wady. Do kultowego dzieła McPhersona tej pozycji brakuje dość dużo, jednak nie sądzę by Gwynn w ogóle próbował nawiązać starcie z Battle Cry of Freedom. Dobrze znalazł się w wybranym przez siebie temacie i zaprezentował go wystarczająco wyczerpująco i ciekawie. Ocena ciut na wyrost, ale uznałem, że 7 byłoby jednak niezasłużoną karą.

Zamierzenie emocjonalna podróż po węzłowych punktach kampanii wrześniowej raczej skierowana do czytelnika dotąd nie wiedzącego za wiele o początku II WŚ. Głęboka kwerenda źródłowa pozwoliła autorowi na oddanie wszystkich odcieni dramatu i przyjrzeniu się z wielu perspektyw obronie Polski w 1939. Za krótka ta pozycja by opowiedzieć pełny przebieg kampanii (jak np. "Obrona Polski 1939" Jurgi) ale atmosferę oddaje znakomicie, co zwłaszcza jest ważne w opisach oblężenia Warszawy jako pierwszego większego poligonu wojny totalnej i w próbie pokazania jak ta wojna wyglądała na Zachodzie (w oczach przywódców i w przekazie niemieckiej propagandy). To czego nie ma w tej książce to głębiej opisane przyczyny wojny. Zaskakujące jest też pominięcie działalności majora Henryka Dobrzańskiego. Za to jest szeroka perspektywa samego konfliktu i naprawdę przejmująco oddana atmosfera koszmaru wojny. Czyli pozycja nie dla maniaków ale dla tych co chcieliby wiedzieć jak to naprawdę wyglądało.

Ta książka jest opisem kilku kampanii prowadzonych przez Cesarstwo Bizantyńskie pomiędzy 525 a 1180 rokiem. Znalazły się wśród nich bitwy z Arabami, Bułgarami, Rusinami, Normanami i Turkami. Pomiędzy poszczególnymi kampaniami są duże odstępy czasowe, a stan państwa i armii w danym okresie zostały przedstawione bardzo lakonicznie. Widać to najmocniej w przypadku armii sprzed VIII wieku. Autor próbował nieraz przedstawić szerszy obraz, aby nieco złagodzić wrażenie kompletnej nieudolność wojsk cesarskich (prawie wszystkie bitwy po VIII wieku, przynajmniej te opisane w książce, zakończyły się sromotnymi porażkami Greków), jednak wrażenie niedosytu pozostaje. Sama analiza starć jest na dosyć wysokim poziomie merytorycznym, a książkę czyta się w miarę lekko.

Pierwsza (chronologicznie, a według czasu powstania druga) część Trylogii Ludowej Franka Diköttera, Holendra wykładającego w Hongkongu. Zwycięstwo komunistów w wojnie domowej, spowodowane po trochu nieudolnością narodowców, po trochu niezdecydowaniem Amerykanów, przyniosło Chinom diametralną zmianę stosunków społecznych. Resentyment wobec poprzedniej władzy oraz grupom związanym - lub tylko kojarzonym z nią - udało się zamienić w nieskończoną, samonapędzającą się falę przemocy. Wojna nie skończyła się z dnia na dzień, a prawdziwych lub wyobrażonych wrogów należało zwalczać bez ustanku w ciągu następnych lat. Właściwie nie ma tutaj niczego, co znacząco odróżniałoby terror chiński od bardziej znanego Polakom sowieckiego. Liczbowe normy osób mających zostać poddanych represjom, absurdalne zarzuty, sfałszowane dowody: jak u Sołżenicyna czy Margolina. Oczywiście nie jest to jedyne pole, na którym Chiny czerpały wzory od ZSRR. W początkowych latach istnienia ChRL północny sąsiad stanowił źródło kultury i nauki, w chińskich szkołach uczono rosyjskiego, a informacje ze świata zapewniała agencja TASS. Hasło „Dziś Związku Radzieckiego to jutro Chin” zdołało na tyle mocno zakorzenić się w świadomości dygnitarzy, że nawet wyrugowane w wyniku chińsko-radzieckiego konfliktu powróciło pod koniec lat osiemdziesiątych jako przestroga. Przy okazji przedstawiania nowych Chin nieuniknione jest zarysowanie tych, które w ówczesnych latach umierały, czy raczej były zabijane. Chiński krajobraz tworzyły tysiące przedsiębiorców: od drobnych handlarzy po wielkich biznesmenów. Ten specyficzny świat z jego zarówno pozytywnymi, jak i negatywnymi stronami przetrwał na Tajwanie oraz wśród chińskiej diaspory na całym świecie. W ChRL był natomiast bezlitośnie tępiony, by odrodzić się dopiero za sprawą Denga Xiaopinga i jego następców. Do starych Chin należały też spore grupy cudzoziemców. Niektórzy z nich odcisnęli trwale swój ślad w wyglądzie miast takich jak Szanghaj, Makau czy Qingdao, inni od pokoleń zamieszkiwali prowincję. Zmiana władzy oznaczała dla nich konieczność opuszczenia kraju oraz ryzyko utraty wolności lub życia. Z racji geograficznej bliskości nie mogłem przy opisach prześladowań religijnych oprzeć się pewnym skojarzeniom z „Milczeniem” Shusaku Endo. Siogunat Tokugawów zdawał się jednak mieć, przynajmniej w książce, więcej dystynkcji w rozumowaniu i trochę mniej parcianą retorykę. Rozdział poświęcony wojnie koreańskiej przedstawia ją klarowniej, niż zrobił to Kissinger. Ukazane są tutaj obawy Chińczyków przed ewentualną amerykańską inwazją, które nieraz przybierały postać histerii. Wojna stanowiła dla Chin niemałe obciążenie, a środki potrzebne na jej kontynuację pozyskiwano bezpośrednio od społeczeństwa, czasem z użyciem siły. Poza tym podoba mi się zaznaczenie pod koniec książki zagrożenia, które śmierć Stalina przyniosła pozycji Mao. Kolejny plus „Tragedii wyzwolenia” stanowią partyjne rozgrywki między Mao a jego dawnymi towarzyszami z czasów Długiego Marszu, w tym wzlot i upadek Gao Ganga. Obraz chińskiej rewolucji wyłaniający się z książki Diköttera różni się znacząco od tego, co w „Historii współczesnych Chin” napisał John Gittings. U Anglika lata pięćdziesiąte w uproszczeniu rysują się jako czas wytchnienia między wojną domową a rewolucją kulturalną, który mimo wad wiązał się ze stabilizacją i poprawą jakości życia. Autor „Tragedii wyzwolenia” zdecydowanie kwestionuje takie spojrzenie za pomocą danych statystycznych. Muszę uczciwie ostrzec potencjalnych czytelników, że „Tragedia wyzwolenia” wykracza szczegółowością poza ramy literatury popularnonaukowej i może nudzić. Mimo wszystko historia krzepnięcia władzy komunistów w Chinach jest tu osadzona w kontekście na tyle przejrzystym, by warto było przynajmniej spróbować się z nią zapoznać.