Ortodoksja i herezje. Historia szukania prawdy w pierwszych wiekach Kościoła

Trafiłem na tę publikację nieco przypadkiem i ... nie zawiodłem się. Bardzo dobrze zredagowana synteza epoki Średniowiecza we Francji (to ważne zastrzeżenie). To ważne zastrzeżenie, inaczej spoglądamy na tę opokę w Polsce a zupełnie inaczej wyglądała ona we Francji, jak by nie było pomiędzy Karolem Wielkim a Mieszkiem I jest około 200 lat różnicy. Dla mnie absolutnie rewelacyjny rozdział o francuskiej literaturze tego okresu, o nieodczytaniu znacznej ilości dzieł z tych czasów, stąd też braki w analizie. W opisie życia codziennego swoiste smaczki o utwardzaniu ulic, istnieniu kanalizacji, oczyszczaniu ścieków za pomocą popiołu drzewnego, dlaczego w okresie Renesansu zrezygnowano z mycia się (podpowiem, po dżumie) i wiele innych ciekawostek stawiających Średniowiecze w zupełnie innym świetle. Na tym tle Odrodzenie/Renenans okazuje się częściowo krokiem wstecz w rozwoju cywilizacji europejskiej/chrześcijańskiej. Należy podkreślić dużą staranność wydania zwłaszcza w zakresie pracy tłumacza, który też komentuje/wyjaśnia pewne zapisy. I na koniec uwaga - myślę ważna z naszej, polskiej perspektywy. Autorka skończyła dzieło w 1944 roku (z kontektu wynika, że przed 6 czerwca 1944), proszę spojrzeć jak inaczej wyglądała okupacja niemiecka we Francji a jak w Polsce - warto o tym pamiętać.

Pozycja będąca niewątpliwie składająca hołd prawdzie historycznej. Dowodem na to, że nie jest to apologia katolicyzmu, jest fakt, że autor jest protestantem, który zaczynał karierę akademicką w okresie strajków roku 1968, a naukowo rozwijał się na protestanckim uniwersytecie, który swego czasu ortodoksyjnie przykładał rękę do antykatolickich narracji, a obecnie zatrudnia pracowników wielu wyznań i angażuje się w inicjatywy na rzecz wolności religijnej. Można rzecz, "...i poznacie prawdę, a prawda was wyzwoli" (J 8, 32)

Bardzo dobra książka poświęcona Lutrowi, a w zasadzie szerzej całemu procesowi Reformacji. Zaczyna się od przedstawienia kondycji duchowej chrześcijaństwa w przeddzień reformacji. Prezentuje sobór w Konstancji, sprawę Jana Husa, a wcześniej wypadki w Anglii. Wszystko po to aby w odpowiednim kontekście pokazać tło reformacji. Autor szybko wplata w swoją narracje Lutra pokazując go od dość ciekawej strony – mianowicie prezentując przemianę jego osobowości i ducha. Wielokrotnie przywołuje wątpliwości jakie nim targały, też pragnienie jedności Kościoła. Pięknie są pokazane batalie teologiczne toczone przez największe umysły chrześcijańskie tamtych czasów. Autor prezentuje pozostałych bohaterów ruchu jak książęta niemieccy, cesarza, króla Henryka czy Kalwina. W sposób precyzyjny identyfikuje i rozróżnia różne nurty jakie szybko się pojawiają w szerokim nurcie reformacyjnym. Nie jest to klasyczna biografia Lutra, raczej bardzo interesująca i wciągająca panorama reformacji. Gorąco polecam!

Ta książka mówi całą prawdę historyczną o tym czym naprawdę była rewolucja we Francji i komu oraz czemu miała służyć bo na pewno nie biednym chłopom . Polecam również na potwierdzenie że i sami Francuzi się z tym zgadzają książkę Czarna księga rewolucji francuskiej w skład której wchodzą eseje wielu znanych i szanowanych autorytetów w dziedzinie historii i antropologii Francji.

Profesor Kucharczyk to jeden z najlepszych rodzimych historyków. Bardzo dobrze, że podjął się tematu tak bardzo aktualnego a jednocześnie przemilczanego w mediach. To jedna z tych pozycji, która powinna być na półce w każdym polskim domu. Lektura obowiązkowa.

Istotny i zasadny głos w sporze. Warto zapoznać się z takim postawieniem sprawy w myśl zasady "trzeba wysłuchać drugiej strony". Chociaż przyznam się szczerze, że liczyłem na więcej, z pewnością Bartosz Ćwir nie próbował tematu wyczerpać, wręcz przeciwnie, skłonić do myślenia i dalszego poszukiwania. Przede wszystkim występuje on przeciw ukazywaniu wypraw krzyżowych jako wojny religijnej, a chce przenieść ciężar na wymiar strategiczno-ekonomiczny. Zadaje też kłam powszechnemu obrazowi "światłych i pokojowych muzułmanów oraz bezwzględnych i chciwych chrześcijan" w omawianym konflikcie. Współcześnie ludzie zdają się w większości bezkrytycznie podchodzić do dzieł naukowych ślepo wierząc w uczciwość badaczy, zapominając, że są oni tylko ludźmi i nawet jeśli nie mają niecnych intencji, sami mogą nieświadomie ulegać swoim sympatiom i antypatiom opisując wydarzenia. Tutaj autor przynajmniej nie kryje swoich uczuć. Lekki wstęp do problemu opisywania Krucjat. (str 259, 260, 262 umknęły korekcie, brak polskich znaków) -------------------------------- "Millenarystyczne ruchy - przypominające omawiane wcześniej maniheizm, messalianizm, paulicjanizm i kataryzm - zyskiwały coraz większą popularność pośród czeskiego pospólstwa. Popularne hasła głosiły na przykład, że "nie będzie na ziemi żadnego ludzkiego królowania, ani panowania, ani poddaństwa, ustanie wszelka pańszczyzna i dań, [...], wszyscy będą równi, bracia i siostry". Manifest komunistyczny setki lat przed komunizmem? Coś w tym stylu. Na takich właśnie ideałach zaczął rosnąć husytyzm. Poglądy Jana Husa szybko zepchnięto nieco na drugi plan, a na pierwszy wysunęła się czysta destrukcja i nihilizm. Dewastowano kościoły, palono wizerunki świętych, a duchownych mordowano. Ze względu na chłopski charakter husyckiej rewolucji, dostało się także możnowładcom, przez co bardzo szybko papiestwo połączyło siły z monarchią niemiecką..." "Nie ulega przy tym wątpliwości, że wprowadzanie dychotomicznego podziału, gdzie Kościół katolicki i krzyżowcy postrzegani są jako obóz zła, a heretycy jako obóz dobra, prowadzi do całkowitego zakłamania rzeczywistości. Wynika to jednak z niezrozumienia znaczenia i faktycznych celów działalności większości heretyków, tj. zniszczenia kultury i istniejących w Europie struktur społecznych".

Tutaj ktoś wymienił główne wady tej książki, tj. jest ona mało momentami obiektywna, ale nie oceniał bym jej nisko. Według mnie jest to najlepiej napisana książka na ten temat. Fakt autor nie daje zapomnieć, że jest francuzem i widocznie propaguje tu jakąś francuską ideologie, ale nie przeszkadza to w żaden sposób. Ma też swoje zdanie o niektórych postaciach i tego nie kryje, ale jest to na swój sposób ciekawe. Fakt też, że wspomina tu tylko o Krucjacie, w wyniki której splądrowano Bizancjum, ale podobnie pomija Ostatnią Krucjatę, po prostu koncentruje się tylko na Bliskim Wschodzie. Ważne, że książka jest przystępnie napisana.

Ludzki wymiar wiary Nowoczesne spojrzenie na klasyczny temat zbudowało w opiniowanej pracy ciekawą alternatywę dla wielotomowych dzieł o historii kościoła. Książka jest dość nieszablonowa, bo napisana z perspektywy niemal zupełnej ignorancji (neutralności?) wobec dogmatów wiary i z ciekawie dobranymi ramami czasowymi. Do tego, Peter Heather jest ekspertem od europejskiej historii okresu wędrówki ludów, co paradoksalnie ciążyło akurat na pierwszych rozdziałach pracy. Profesor nawet nie starał się kryć, że konstrukcję buduje na kilku przełomach, rewolucyjnych przesileniach, wokół których orbitują setki przejściowych lat pozornej stabilizacji. Chrześcijaństwo w takim zaakcentowaniu stanowi formę sprawowania władzy realizującej idee uniwersalizmu odziedziczonego po cesarstwie rzymskim. Z koncepcji prozelityzmu buduje autor daleki od laurki obraz świata w którym z niszowej sekty chrześcijaństwo zakwitło do roli głównego punktu odniesienia dla organizacji życia duchowego oraz struktur społeczno-politycznych i gospodarczych wieków średnich. „Chrześcijaństwo. Triumf religii” jest w założonym dystansie emocjonalnym wobec prezentowanego tematu bliskie makiawelizmowi praktycznemu. Należy się więc przygotować na realizm w stylu (str. 153): „Zanim jednak damy się zanadto ponieść myśli, że w IV wieku rzymskie elity posiadaczy ziemskich owładnął jakiś nieodparcie potężny chrześcijański duch odnowy, musimy pamiętać, że zaledwie kilkaset lat później wielu potomków tych samych elitarnych rodów za równie atrakcyjną uznało konwersję na islam, z bardzo podobnych /ekonomiczno-politycznych/ powodów.” Książką w zasadzie rozpoczyna się z początkiem IV wieku, gdy chrześcijaństwo stało się dostrzeganym graczem’ w Europie. Przy czym Heather polemizuje z wieloma ‘pobożnymi’ odczytaniami wpływu nowej wiary na codzienność ludzi. Rewolucyjne były sobory z tego okresu, ale statystyczne badania nad obyczajowością prowadzą profesora do odrzucenia wizji jednostajnego kursu ku ‘cywilizacji światła i moralnej odnowy’. Polemizuje chociażby z wielkim Gibbonem i bardziej współczesnymi opracowaniami, które z chrześcijaństwa tworzą nieuchronny fundament. Z oczywistych faktów -ruchów heretyckich, zmagań o inwestyturę czy walki z islamem - zostało u profesora niewiele. Dużo jest za to o różnicach w codzienności praktyki społeczno-religijnej, chociażby między północną Italią, Anglią i Bizancjum. To nie papieże wytyczali kierunki ideowe, ale cesarze (przynajmniej do ostatecznych rozbiorów imperium przez ludy germańskie). Największym zawodem, w ostatecznie bardzo ciekawej pracy, były pierwsze rozdziały. Książka formalnie obejmuje okres do XIII wieku, choć na sam IV wiek przypada ¼ tekstu. Miałem wrażenie, że ‘kręcimy się’ wokół Konstantyna i Teodozjusza zbyt intensywnie. Z kolei w zasadzie nie ma nic o schizmie w XI wieku, a reforma kluniacka rozmywa się w walkach politycznych następców Ludwika Niemieckiego. Jednocześnie na szczególne wyróżnienie zasługują analizy nieoczywistych subtelności strukturalnych, jednostkowy wpływ władców i całych nowych państw kiełkujący na gruzach Cesarstwa Zachodniego, które właśnie pragmatycznie decydowały o wyborze zestawu dogmatycznego ( np. między nicejskim a homojańskim). Ortodoksja, to bajka zbudowana na odtwórczej historiografii, która z przypadku wydobywa nieuchronność. Heather z takimi narracjami bardzo mocno polemizuje co chwila. Sam zmitologizowany we Francji Chlodwig musi utracić infantylny obraz fundatora dojrzałego chrześcijańskiego państwa (str. 254-261). Jeszcze lepiej w żywym opisie odbrązawiającym wypadł okres Karoliński z licznymi zwrotami akcji w polityce zaniechań i uników między Rzymem i Akwizgranem. Nie tylko zwierzchność biskupa z Lateranu wymaga poważnych przypisów, nawet w okresie rozkwitu średniowiecza. Kurializm i ‘promieniowanie myśli watykańskiej na całe chrześcijaństwo’ były mitami głównie z powodu braku możliwości egzekwowania papieskiej woli (str. 398, 566). Jedną z ciekawszych autorskich hipotez historyka jest odkrywcza dla mnie ocena dynamiki rozwoju chrześcijaństwa w X-XII wieku, które wymagało misji na terenach na wschód i północ od Dunaju (str. 503-517). Dla nas to 966, może jeszcze Cyryl i Metody, choć to zaledwie drobne elementy szerszej układanki geopolitycznej, która przeniosła chrześcijaństwo do statusu, który przypisuje się mu mylnie od zarania. Środkowa część książki to w zasadzie przykład pracy u podstaw, w której skryptoria, mechanizmy fundujące powstanie uniwersytetów, powoływanie jednostek parafialnych, ujednolicone wyznanie wiary i formalizacja liturgii pozwoliły na wielką politykę krucjat czy upokorzenie cesarza Henryka IV. Wartością „Chrześcijaństwa” jest inspirująca próba dotarcia do konstytutywnych dla cywilizacji przemian, które pozwalały zbudować symbol potęgi epoki Innocentego III. Zamiast podążać utartymi szlakami ewolucji chrześcijaństwa, które tworzy jakoby monolit, Heather zagląda do wnętrza, do mechanizmów polityki jako biurokracji i wydobywa realny wpływu silnych jednostek. Chociażby prosta analiza dziesięciny nie może zbudować z niej aktywatora lokalnych możnych do fundowania licznych kościołów dających akurat im wielkie przychody (str. 544). Do tego trzeba syntezy poszukujących mechanizmów przyczynowych. W nich Brytyjczyk jest bardzo sprawny. Spójny w argumentach jest również opis znaczenia kilku fałszerstw, które miały dowodzić roli Watykanu jako opoki cywilizacyjnej dla chrześcijaństwa wywodzonej od Świętego Piotra. Dekretały Pseudo-Izydora miały moc sprawczą, bo udało się przekonać ludzi do prawdziwości uzurpacji, która z nich wynikała (str. 562-582). Jednym z ‘meta-zadań’, które w książce profesor sobie postawił, była interesująca krytyczna analiza separująca nieuchronność od przypadku i ‘fakty dokonane’ od podskórnych przemian obyczajowo-społecznych. Wartość książki upatruję w kilku jej aspektach. Pierwszym jest narracja pozbawiona niepotrzebnej atencji wobec przedmiotu badania. Kolejnym jest nowoczesne odczytanie procesów dziejowych średniowiecza, które w mylącej periodyzacji prowadzą do nadużyć intelektualnych. Heather wydobywa z wielu ‘punktowych zjawisk’ kilka, które uznał za niezbędne elementy do uformowania się europejskiego krajobrazu, który z kolei kojarzy się zaledwie z dojrzałym gotykiem katedr. Ten ostatni niepotrzebnie ekstrapolujemy w naszych czasach do standardu ‘wieków ciemnych’. Publikacja nie stanowi monografii. Jest jednak czymś więcej niż popularny tekst. Posiada ciekawe ilustracje kolorowe, ważne w narracji mapki i indeks. Treścią motywuje czytelnika do krytycznych analiz przeszłości i ostrożności w interpretacyjnej zjawisk historycznych. 8/10 – BARDZO DOBRE

Czy rok 1497 był bardziej wyjątkowy niż inne? Kandydatów na podium znalazłoby się od groma więcej (1492, 1918, 1945 itd. itp.), ale prof. Wojciech Iwańczak z uniwersytetu w Kielcach zachęca, aby przyjrzeć się bliżej właśnie tej dacie z końca XV w. Dlaczego? Ano dlatego, że zdaniem mediewisty „zagęszczenie” istotnych wydarzeń, które wówczas się zadziałały, jest ponadprzeciętne. To oczywiście subiektywna opinia autora, ale cóż szkodzi przyłączyć się do tej zabawy intelektualnej? Na stronach pojawiają się nazwiska postaci i wydarzeń dobrze nam znanych (Mikołaj Kopernik, Michał Anioł, poszukiwania drogi morskiej do Indii, wyprawa króla Jana Olbrachta do Mołdawii i „wyginięcie szlachty”), jak i rzadziej przez polskich historyków eksploatowane (książę opolski Mikołaj II, rebelia w Kornwalii, zdobycie afrykańskiej Mellili przez Hiszpanów, bałtyckie tsunami niszczące Darłowo). Można dyskutować nad tym wyborem, zwłaszcza w kontekście mało uniwersalnego znaczenia niektórych przedstawionych wątków. Tę pułapkę zauważył także sam autor, ale dodając, że absolutnie nie powinno to zniechęcać nas do krążenia między meandrami i pułapkami historii, do przysłowiowego gonienia króliczka, a nie złapania. Książka jest właściwie zbiorem esejów, które rzadko są ze sobą powiązane. Nie jest to więc próba syntezy (jak chociażby w recenzowanej jakiś czas temu książce Valerie Hansen o roku 1000 jako początku procesów globalizacyjnych), a raczej dowód na erudycję autora, której nie można odmówić. Książka – jakkolwiek by to banalnie nie brzmiało – do przeczytania, ale nie jako inspiracja do szerszej dyskusji.

Książka jest zbiorem opisów zakłamań historycznych w popularnych filmach, które odbiły się dużym echem w popkulturze. Autor rozprawia się z się polskimi jak i zagranicznymi filmami. Sam koncept mega ciekawy, natomiast wykonanie już trochę gorsze. To co na plus to to, że jeśli ktoś interesuje się kinem ale mało ma wspólnego z historią dowie się czegoś nowego. Mamy tutaj ciekawostki z planu (czasem) oraz ilustracje. To co na minus to niestety czasem książka bywa nudna i nuży czytelnika. Autor czasem dziwnie buduje narrację. Dodatkowo dla osób, które interesują się historią danych okresów mało dla siebie wyciągną nowych rzeczy. Dodatkowo część argumentów jest rzucona powierzchownie, bez rozwinięcia, które mógłby zainteresować czytelnika. Podsumowując książka sprawdzi się dla kinomaniaków, którzy nie interesują się historią. Dla osób, które ją znają książka może wydać się nużąca.

W porównaniu do "Listy Wächtera" ta książka jest dużo mniej spójna i przez to czyta się ją ciężej. Każda z części stanowi osobną historię, biegnącą w innym stylu i tempie. Niemniej jednak jest warta przeczytania, aby zapoznać się z niejednokrotnie szokującymi faktami, które zostały ustalone dzięki zacięciu determinacji i mrówczej pracy Autorki. Zbrodnie nazistów z Niemiec, Austrii, czy Holandii są powszechnie znane, ale dokonująca się przy okazji grabież, a po wojnie - ukrywanie zbrodniarzy, odmowa współpracy, czy karania - dużo mniej. Zatem jest to ważne i cenne przypomnienie nierozliczonych wciąż zbrodni i kradzieży oraz ze wszech miar haniebnego zaniechania ich ścigania - z wygody, kumoterstwa, lub... chciwości. Dobrze by było, żeby książka w wersji angielskojęzycznej została szeroko rozpowszechniona.

Póki co, jest to najbardziej szczegółówa pozycja dotycząca historii Polski w tamtych latach, która miałem w ręku. Autor opisując historię Polski, wojen, królów, magnatów oraz szlachiców, przytacza także dużo smaczków z dworów innych państw, mających wtedy wpływ na nasz kraj. Duży tom, ale polecam.

Znakomite dzieło traktujące o złotych czasach Rawenny we wczesnym średniowieczu. Autorka opowiada o tym z polotem i fascynacją. Opowieść o mieście to też opowieść o ludziach znanych z kart historii - Halina Placyda, Teodoryk, Belizariusz czy Justynian Wielki. To oczywiście tylko niektórzy z nich.

Postanowiłem jeszcze raz wrócić do tematu inkwizycji. Ostatnio pisałem krytycznie o książce komunistycznego pisarza Jerzego Cepika " Torquemada ", postanowiłem opinię uzupełnić i uzasadnić na przykładzie w/w książki. To że jest kłamliwa i tendencyjna, pisana w okresie permanentnej walki z kościołem katolickim, jedyną w tamtym czasie ostoją polskości, jest oczywiste. Walka z kościołem katolickim trwa nadal z coraz większym natężeniem. Zniszczenie kościoła jest równoznaczne ze zniszczeniem ducha Narodu, jego świadomości i odrębności. Komu na tym zależy ? No, jeśli nie wiesz, to Ci już nie mogę pomóc !!! Albo jesteś ignorantem, albo tak skażony/a wrogimi Polsce ideologiami, że na pomoc jest już za późno !!! Święta Inkwizycja to od setek lat temat tzw. czarnej legendy kościoła. Nie ma znaczenia, że kłamliwej. Wiele osób nie znając prawdy w nią wierzy, inni chcą w nią wierzyć, ale większość wykorzystuje ją tylko partykularnie. Książkę polecam tym, którzy do tej pory nie spotkali się z obiektywnym opracowaniem tematu i bez uprzedzeń chcieliby wyrobić sobie swoje zdanie !!! POLECAM !!!

W dobie powszechnego ogłupienia i niewiedzy (mimo dostępu do wiedzy) takie książki to rarytas. Dzisiaj tyle się słyszy o byciu "Europejczykiem" czy "wartościach europejskich" a kiedy zapoda się jakiś fakt z dziejów Europy lub zapyta o te "europejskie wartości" to słuchacze stają jak wryci bo nie mają pojęcia o czym mowa. Wiedza o Europie, o jej losach to - w moim odczuciu - taki typ wiedzy jaką każdy uważający się za wykształconego człowieka powinien mieć (obok historii Europy, trzeba znać historię Kościoła katolickiego, historię Polski oraz dzieje filozofii). Jasne że nie każdy ma czas i chęć sięgać do kapitalną ale grubą liczącą 1500 stron książkę "Europa" autorstwa Normana Davisa ale umówmy się 400 stron już chyba problemem nie jest? Gdyby i to było za dużo to są opracowania historii Europy na 250 stron. No chyba krócej się nie da. A jednak tej wiedzy nam brakuje. Autorzy piszą coraz cieńsze książki a nas nadal nie zachęca to do czytania więc chyba problem leży w naszej woli a nie objętości książki czy ilości posiadanego czasu wolnego. Brakuje nam świadomości na wielu płaszczyznach (m.in. na płaszczyźnie historycznej) i jest okazja do tego by te braki nadrobić i w tym celu warto sięgnąć po "Krótką historię Europy" S. Jenkinsa. Polecam. Warto.

Książkę przeczytałem z niekłamaną przyjemnością. Dzięki Cezaremu Koryckiemu otrzymuje się niepowtarzalną możliwość spojrzenia na historię Polski z perspektywy historyków wywodzących się z krajów, których losy stykały się na przestrzeni wieków z losami Rzeczypospolitej. Po lekturze pozostaje zasadnicza refleksja, że w większości państw nie przywiązuje się tak dużej wagi do historii i nie przekłada się ona tak intensywnie na bieżącą politykę jak w Polsce. Z drugiej zaś strony, mniej lub bardziej widoczne jest prowadzenie pewnej polityki historycznej przez inne państwa i chęć do przekazywania innym swojego odczytania dziejów. Lektura wywiadów Koryckiego pokazuje trudność, czy wręcz niemożliwość pisania jednej wspólnej historii Europy. Bo to nie był, ani nie będzie jeden organizm polityczny, tylko szereg państw ze swoją historią, doświadczeniem i odmiennością spojrzenia.

Czasem przeintelektualizowana. Autor porusza się po historii Kościoła ruchem szachowego skoczka, wybierając fragmenty dziejów chrześcijaństwa i przedstawiając myśli jedynie wybranych postaci (dlaczego właśnie tych?!), przez co "Boże władztwo" jest nieco chaotyczne. Niekiedy brak kontekstu, co sprawia, że poszczególne opowieści są zawieszone jakby w próżni, innym brakuje zakończenia, do niektórych aż prosiłoby się o wyjaśnienie. Tom Holland stara się także jak może omijać tematy kontrowersyjne. Choć oczywiście muszą się pojawić (inkwizycja, przemoc religijna, korupcja, chciwość, opór wobec postępu, walka o władzę itd.), to autor raczej pisze o nich ukradkiem, nie zgłębia się zbytnio. Ale... Pomimo tych wad, myślę że warto po "Boże władztwo. Jak chrześcijański przewrót zmienił oblicze świata" sięgnąć.

Historia krucjat w ujęciu europejskim, a nie czarnej legendy w ujęciu popieranym od wielu, wielu dekad przez tych... no Wiesz, których. Najważniejsze, żeby ujadać na kościół katolicki !!! Dużo osób poszukuje prawdy, bo jak to mówią " prawda może Cię wyzwolić ". Mnie osobiście bardzo podoba się pojęcie prawdy w/g ks. J. Tischnera : Twoja prawda, moja prawda i g---- prawda !!! Jeśli jesteś poszukiwaczem prawdy, to jest to pozycja dla Ciebie !!! Czy ją znajdziesz ? Oj, znajdziesz, znajdziesz !!! Książkę POLECAM !!!

W związku z tym, że obecnie gram w grę Assassin's Creed: Unity, której akcja rozgrywa się w Paryżu w czasie Rewolucji Francuskiej, postanowiłem znaleźć jakąś książkę, która przybliży mi ten okres w dziejach Francji. Książkę znalazłem przypadkowo, wpisując frazę „rewolucja francuska” w Google. Myślałem, że będzie nudna i oparta na suchych faktach, jednak trafiłem na bardzo przyjemną pozycję, w której autor, Brytyjczyk, w pierwszej połowie książki opisuje Francję za czasów Ludwika XIV, XV i XVI, by potem płynnie przejść do okresu obalenia dynastii Burbonów. Autor nie ukrywa, że rewolucja, o której w szkole uczyliśmy się, że była czymś pozytywnym — czasem oświeconych ludzi spychających na margines (a nawet eliminujących) monarchię i Kościół — w rzeczywistości była okresem bezprawia, cenzury i niezliczonych egzekucji niewinnych ludzi. Błędne też było przekonanie, że rewolucja zakończyła się w 1799 r. i odtąd zapanował już ład i spokój — reperkusje rewolucji i niespokojne czasy Francji ciągnęły się aż do 1871 r., kiedy to detronizowano Napoleona III i zakończyła się wojna z Prusami. Zdaniem autora Francja w 1789 r. powinna poprzestać na obaleniu monarchii absolutnej i utrzymaniu monarchii konstytucyjnej, a nie na całkowitym obaleniu i egzekucji króla — zmianie, na którą społeczeństwo francuskie nie było gotowe, co później wykorzystał m.in. Napoleon Bonaparte. Podsumowując, bardzo polecam tę książkę. Jest ciekawie napisana, nie przynudza i pozwala lepiej poznać to jedno z najbardziej znanych wydarzeń w historii Europy.

Wreszcie porządna historia Żydów w starożytności oparta o FAKTY potwierdzone archeologią, a nie bezkrytyczą wiarę w Pismo Święte! Prof. Niesiołowski-Spano odrzuca mityczne opowieści o Mojżeszu, exodusie z Egiptu, podboju Kanaanu przez Jozuego, potężnej monarchii Dawida i Salomona, nagłym pojawieniu się monoteizmu etc. Dałbym 10, ale jak zwykle w polskich wydawnictwach kiepska praca korektorów: inne daty tych samych wydarzeń na różnych stronach, błędna odmiana greckich imion (np. Hyrkanosa zamiast Hyrkana, Arystobulosa zamiast Arystobula), dziwne określanie królowej Szelamzion zamiast Salome etc.