Nowele wybrane

Pierwszy tom zbioru, czytany przeze mnie w pierwszym wydaniu, wypada całkiem udanie. Dostajemy teksty szeregu w większości już dzisiaj szybciej bądź wolniej zapominanych, autorów, ułożonych według klucza tematycznego. Ten pierwszy tom zbiera prozę poświęconą okresowi wojny, zatem pojawiają się wątki kampanii wrześniowej (z rewelacyjną "Lotną" Żukrowskiego), losów wojennych, oczywiście zgodnych z linią polityczną, np. ukazujący gorzki, smutny los polskiego emigranta, walczącego wcześniej w wojnie domowej w Hiszpanii, a następnie na zachodzie Europy, ("Różaniec z granatów" Pruszyńskiego), partyzantki ("Wszarz" Szczepańskiego), a następnie sporo tekstów o tematyce obozowej, dotyczącej zagłady, ludobójstwa, na czele z "Proszę państwa do gazu" Borowskiego i "Przy torze kolejowym" Nałkowskiej. Wspomnieć też można "Egzekucję w zoo" Filipowicza czy "Wzlot" Iwaszkiewicza. Ogólne wrażenie bardzo pozytywne, sam bardzo lubię opowiadania, tam język, forma, pomysł jest od razu weryfikowany i taki zbiór pozwala później poszperać po książkach autorów, których w księgarniach już często się nie znajdzie, a widzę że warto z ich prozą się zapoznać. W kolejce czeka też drugi tom, o tematyce powojennej, ale tu obawiam się większego wpływu komunistycznego spojrzenia na realia.

Ale się zaskoczyłem, pozytywnie. Wziąłem przypadkiem w zasadzie, bo mam w planie kiedyś "Zaklęte rewiry", a tu taka tematyka:) Szukałem jakiś czas temu czegoś z "ziem odzyskanych" i przypadkiem... Ciekawe te opowiadania, ale też dziwnie się czyta o uczuciach tych repatriantów do Niemców, dużo złośliwosci, pogardy jakiejś i nienawiści nawet, z drugiej strony to co przeszli też ich tłumaczy. Tak czy inaczej dobrze napisane i ciekawie opisane te pierwsze lata po wojnie, jeszcze razem z Niemcami.

Historia grupy studentów w przededniu wybuchu wojny. Bardzo dobrze oddaje nastroje społeczne jakie panowały w Polsce w ostatnich latach przed wojną. Filipowicz zgrabnie wplótł je w codzienne losy bohaterów. Wiele się można dowiedzieć o życiu w tamtym okresie. Nie jest to może jakieś wybitne dzieło, ale jak najbardziej warte zapoznania.

TW: 1. okrucieństwo wobec zwierząt i to takie naprawdę potworne i plastycznie opisane, 2. gwałty Dziwi mnie sumarycznie niska ocena. Książka jest bardzo dobra i wcale nie trudna w odbiorze. Owszem, opisuje, i to z detalami, ludzi podłych, jednak podaje wszytko wręcz niczym kronika kryminalna. W niejakiej opozycji do zła ludzi opisana jest przyroda, choć szczątkowo i nie łagodzi potworności. A potworności jest tyle że w zasadzie mówimy o karykaturze. Świnie które dorwały się do koryta i wypaczają wszystko co wypaczyć się uda. Znamienną i poetycką sceną jest ta gdy dwóch tępych chłopaków odłupuje od krzyży figurki Jezusków by bez najmniejszych różnic upodobnić się do swojego noszącego na szyi krzyżyk idola. Jest to chyba najważniejsza scena pokazująca bezmyślność całego miasteczka. Polecam tylko ludziom o mocnych nerwach.

Mironowska zabawa konwencją: zbiór strzępków rozmów ulicznych, przygody z sąsiadami i wiele, wiele innych - trzeba więc dobrze się wgłębić, aby zrozumieć, ale jeśli lubi się odczytywać zaszyfrowany w słowach sens, to jest to pozycja idealna na kilka wieczorów.

Przepiękne, wzruszające, prawdziwe. Cudowne opisy wsi polskiej i jej mieszkańców. Pomimo trudnego języka czyta się bardzo przyjemnie. Jeżeli ktoś nie przeczytał jeszcze "Nocy i dni", to musi zacząć od tych opowieści. To jest pozycja obowiązkowa. Polecam.

Spontaniczna lektura - po "Upiorze" Siembiedy nabrałem ochoty, aby wrócić na chwilę do Reymonta. Dobrze trafiłem. Uniwersum "Chłopów" (pojawia się Jagustynka, wspomniany jest Boryna), wiarygodny i przejmujący opis ogromnej biedy w chłopskiej chacie.

"Tamto spojrzenie" – egzaltowana, przepełniona metaforami narracja z perspektywy dorastającej panienki, nierozeznanej jeszcze za dobrze w sferze uczuciowej. W tle rozgrywa się jednak prawdziwy dramat innej bohaterki, Krystyny, dramat stary jak świat i obecny w każdej epoce – kochający dotąd mąż porzuca ją i ich dziecko dla pustej, choć atrakcyjnie opakowanej lalki, bredząc przy tym o pokrewieństwie dusz, czy czegoś tam, czego w udanym dotąd małżeństwie mu zabrakło. Czyta się najwolniej, ze względu na tą manierę i zbyt dużą ilość ozdobników w zdaniach. Z drugiej strony – kto by dziś tak potrafił… "Majowe stadło" – najlepsze z opowiadań i porażająco aktualne, mimo odmiennych realiów. Wiecznie żywa ludzka zawiść, wówczas dodatkowo nawożona przesądami, prymitywnością i biedą. Przesąd, że zawarcie małżeństwa w maju przyniesie nieszczęście i to nie tylko małżonkom, ale i całej wsi, jest wspaniałym pretekstem do zemsty na nielubianych sąsiadach. A za cóż to? Ani zamożni, ani innego wyznania, dziecko mają, czyli raczej po bożemu żyją… A za to, że tak bardzo odstają od reszty, że ich związek jest tak niezrozumiale inny, nie mieszczący się w kategoriach wsiowej (tak, wsiowej, nie wiejskiej) rzeczywistości. Za to, że bije po oczach, jak bardzo są szczęśliwi, choć wedle wsiowych prawideł powinny ich dotykać same nieszczęścia. "Diabeł" – tu odmieńcem jest wrażliwe, delikatne dziecko, być może wyjątkowo uzdolnione, które stworzyło sobie swój świat wyobraźni. Odstaje w tym od rówieśników, przyciężkich i przeciętnych. W prymitywnej wsiowej rzeczywistości znalazło się jakby przez pomyłkę. Dla otoczenia, w tym własnej matki jest czymś niezrozumiałym, a wytłumaczenie znaleźć się musi. Ani chybi, diabeł. "Malwina" – totalnie nieporadna życiowo właścicielka majątku, która wszelkie siły i środki przeznacza na rozwój sadu, doprowadzając do stanu nieużywalności i kompletnej ruiny własny dom. Oderwana od rzeczywistości stara dziwaczka, że pokona ją mroźniejsza zima jest tylko kwestią czasu. Podejmowane przez nią decyzje godzą w nią samą. Szkoda zmarnowanego potencjału, bo jest jedyną bohaterką, która może w pełni decydować o swoim życiu. Ale to trzeba umieć.

Z każdego opowiadania bije najbardziej osamotnienie. Tatarak - kobieta, która nie godzi się z przemijaniem i odejściem jej synów traktuje jako nienaturalny porządek. Nie odnajduje zrozumienia i wsparcia u męża. Jednak jej zryw ku życiu nie kończy się powodzeniem. Dzień listopadowy - gdy pragnienie porozumienia się z rodziną, kończy się wylaniem niezrozumiałych żalów. Opowiadanie z psem - o mierzeniu się z ostatecznym. Co najważniejsze, styl i temat opowieści wciąż odnajduje się żywy i aktualny.

Przeczytana wiele lat temu jako szkolna lektura - urzekła mnie wtedy klimatem, językiem, obrazowaniem. I, w przeciwieństwie do wielu innych lektur, została w mojej pamięci,. Dzisiaj coś wydobyło to wspomnienie na wierzch, a zaraz potem udało mi się dostać wydanie z jabłkiem na niebieskiej okładce, to przeczytane w liceum, za złotówkę na Vinted. Mie mogę się doczekać, aż przyjdzie. Czuję, że czar znowu zadziała.

Miałam obawy, że powieść Orzeszkowej będzie podobna do innych lektur szkolnych, które z przymusu czytałam. Ale nie... Jest ona bardzo wciągająca i nie można się oderwać od lektury. Historia Krystyny, ubogiej chłopki, którą oszukał sprytny"adwokat" jest napisana żywym, choć nieco archaicznym językiem, pełnym uczucia i żarliwych emocji. Zakończeni jest smutne i bardzo prawdopodobne, łatwo się domyślić jak skończy się "interes" głównej bohaterki, przez co czytelnik ma poczucie logiki przedstawianej historii.

Przeczytałam tą książkę baaardzoooo dawno temu, ale do dzisiaj pamiętam jakie wrażenie na mnie zrobiła - byłam nastolatką i był to chyba pierwszy raz kiedy zaczęłam postrzegać Kościół jako biurowiec... Nie wiem jak byłoby dzisiaj, ale książkę pamiętam po 30. latach...

Spostrzegłem, iż w recenzjach wiele osób myli mikropowieść Josepha Conrada, z powieścią Józefa Korzeniowskiego, o tym samym tytule, stąd niskie oceny, zawiedzione oczekiwania, bo w filmie Scotta, było o wojsku napoleońskim.... Napoleońska mikropowieść historyczna, skupia się najmocniej, jak tylko można na oddaniu klimatu epoki napoleońskiej, o czym pisał, sam Conrad, w przedmowie: ,,Pochodzenie opowiadania jest niezwykle proste. Wyrasta z dziesięciu linijek zaczerpniętych z pewnej prowincjonalnej gazety wydawanej na południu Francji. Wzmianka ta, wywołana pojedynkiem, który zakończył się fatalnie, między dwiema znanymi paryskimi osobistościami, odnosi się w pewnym sensie i do innego „dobrze znanego faktu” o dwóch oficerach z wielkiej armii napoleońskiej, którzy stoczyli z sobą serię pojedynków w przerwach między wojnami. Powód był błahy, ale nigdy nie został wyjaśniony. Musiałem więc go wymyślić; sądzę, że charaktery dwu oficerów, których wymyśliłem, są dosyć przekonywające przez samą siłę absurdu. Prawdą jest, że dla mnie historia ta jest niczym innym, jak tylko poważną i gorliwą próbą stworzenia opowiadania historycznego. Słyszałem wiele w dzieciństwie o wielkiej epopei napoleońskiej. Naprawdę odnosiłem wrażenie, że czułbym się w tej epoce jak u siebie, i właśnie Pojedynek jest rezultatem tego uczucia lub — jeśli czytelnik woli — tego zarozumiałego przypuszczenia. Nie zaznałem niepokojów sumienia z powodu tego utworu. Oczywiście, opowiadanie mogłoby być lepiej zrobione. Każda praca mogłaby być lepiej zrobiona. Lecz jest to ten rodzaj refleksji, który należy odważnie odrzucić, jeśli nie zamierza się każdego swojego pomysłu pozostawić na zawsze w sferze jakiś osobistych wizji i nietrwałych urojeń. Jakże wiele z tych wizji ulatywało mi z pamięci! Ta jednak pozostała — jako świadectwo odwagi lub — jeśli wolicie — jako dowód porywczości. Najchętniej wspominam opinię pewnych francuskich czytelników, którzy zaryzykowali twierdzenie, że na tych około stu stronach oddałem „cudownie” ducha epoki. Zbytek łaskawości, oczywiście; lecz nawet gdyby tak było, tulę ją do piersi, bowiem naprawdę jest to właśnie to, co usiłowałem złapać w swoją małą siatkę: Duch Epoki — w szczęku zbroi, nigdy czysto wojskowy, młodzieńczy, prawie dziecinny w egzaltacji uczuć, naiwnie heroiczny w swej wierze.'' Jak zwykle u Conrada, kapitalnie wypada strona psychologiczna utworu. Kreacja bohaterów, żywa i miejscami turpistyczna, gdy pisarz wspomina o łysinie, popękanych zębach, utykaniu od zadanych w nogę ran. Opisom blisko do Tołstoja. Jest też wątek romansowy, typowy i nietypowy zarazem. Bohater szuka kandydatki przy pomocy siostry: ,,Spodziewam się — pisał — że będę wówczas blisko sztabu jednego z marszałków, a ty będziesz doświadczoną mężatką. Wówczas poszukasz dla mnie żony. Będę wtedy zapewne już łysawy i trochę blase*. Potrzeba mi będzie młodej dziewczyny, oczywiście pięknej i z dużym majątkiem, abym moją sławną karierę mógł zakończyć otoczony przepychem, należnym mej wysokiej randze.” Dalej mamy kapitalny opis powstałej, w ten sposób relacji: ,,Generał d’Hubert był dumny i powściągliwy. Z miłostek swoich, szczęśliwych lub nie, wyszedł obronną ręką. W jego pokrytym bliznami ciele zachowało się aż do czterdziestki nienaruszone serce. Choć z zastrzeżeniami godził się na małżeńskie plany swej siostry, aż po uszy wpadł w nieuleczalną miłość, tak jak się spada z dachu. Był nadto dumny, by się czegoś obawiać. A uczucie to było naprawdę zbyt rozkoszne, by się niepokoić. Niedoświadczenie człowieka około czterdziestki jest czymś poważniejszym od niedoświadczenia młodzieńca, mającego lat dwadzieścia, gdyż nie wyrównuje tego porywczość gorącej krwi. Dziewczyna była tajemnicza jak zwykle młode dziewczęta, po prostu dzięki wrażeniu, jakie sprawia ich przysłoniona niewinność, jemu zaś tajemniczość tej młodej dziewczyny wydała się wyjątkowa i zajmująca. Nie było jednak nic tajemniczego w sposobie, w jaki madame Leonia partię tę przygotowała. Nic w tym też nie było szczególnego. Była to odpowiednia partia, bardzo pożądana przez matkę młodej damy (ojciec nie żył), a traktowana z przychylnością przez jej wuja — starego émigré*, który niedawno powrócił z Niemiec i teraz z trzciną w ręku, niby chudy duch ancien regime’u*, snuł się po ścieżkach ogrodu, należącego do gniazda rodzinnego młodej damy. Generał d’Hubert nie był człowiekiem, który potrafiłby zadowolić się kobietą i majątkiem — (gdyby przyszło już do czego. Duma jego (a duma pragnie zawsze rzeczywistych wyników) nie zadowoliłaby się niczym innym, jeno miłością. Ale że prawdziwa duma nie wyklucza próżności, przeto nie mógł sobie wyobrazić, z jakiego powodu to tajemnicze stworzenie, z głębokimi i błyszczącymi oczyma koloru fiołków, miałoby mieć dla niego jakieś uczucie żywsze nad obojętność. Młoda dama (miała na imię Adela) udaremniała wszelkie próby jasnego porozumienia się w tej sprawie. Prawda, że próby te podejmowano niezręcznie i lękliwie, gdyż generał d’Hubert przypomniał sobie nagle swój wiek, swe rany, swoją niedoskonałość, swego wnętrzarz niegodność — i przypadkowo poznał doświadczalnie znaczenie słowa strach. O ile mógł zrozumieć, dawała mu do poznania, że przy bezgranicznym zaufaniu do miłości i rozsądku swej matki nie żywiła nieprzezwyciężonego wstrętu do osoby generała d’Hubert, co jest zupełnie wystarczające dla dobrze ułożonej młodej kobiety, by na tym oprzeć pożycie małżeńskie. Ten pogląd męczył i obrażał dumę generała d’Hubert.'' Tytułowy pojedynek, rozstrzygnie los tej pary, w jaki sposób? Warto przeczytać, aby się przekonać.

Czytając, od samego początku miałem skojarzenia z Agatą z Chłopów. Tam komornikom autor poświęcił mało uwagi. Wątki kręciły się głównie wokół bogatych gospodarzy. Z karczmą, jarmarkiem, celebracją świąt. W Komornikach bieda i głód występują na pierwszym planie. Tutaj wszyscy są Agatami.

Po przeczytaniu świetnej książki Marii Kuncewiczowej „Fantasia alla polacka” o Stanisławie Przybyszewskim miałam ochotę poznać twórczość tego artysty, dzisiaj zapomnianego. Wszelako nie można wyobrazić sobie okresu Młodej Polski jak i europejskiego modernizmu bez Stanisława Przybyszewskiego. Jego życie, jak i twórczość wzbudzały ogromne kontrowersje, głównie z powodu naruszania tabu obyczajowego i prowokacji moralnych. Pisał po polsku i po niemiecku, a jego powieści i eseje tłumaczone na wiele języków, wywierając duży wpływ na literaturę tego okresu w całej Europie. Był jednym z najbardziej znanych w Europie polskich pisarzy. Nie pisał „ku pokrzepieniu serc”, ale wręcz odwrotnie, ukazywał brudy tego świata. Występował przeciw pozytywistycznemu programowi sztuki zaangażowanej społecznie, a więc odwrotnie głosił „sztuka dla sztuki”. Sztuka ma odtworzyć „życie duszy we wszystkich jej przejawach”, a nie służyć jakimkolwiek ideom czy celom społecznym. W swojej twórczości przełamywał tradycyjną konwencję powieści, koncentrując się na analizie psychicznej jednostki, ze szczególnym uwzględnieniem stanów patologicznych i strefy życia seksualnego. W sposób nowatorski posługiwał się monologiem wewnętrznym. Jego postacie są jednostkami słabymi, wątpliwymi moralnie. Takim człowiekiem jest Henryk Bielecki bohater powieści „Mocny człowiek”. Henryk Bielecki niespełniony, marny dziennikarz marzy o sławie, bogactwie i kobietach. Tworzy i wdraża w życie swój plan, który ma mu to zapewnić. Czy jednak jego plan się powiedzie? Temat powieści jest bardzo aktualny. Do czego zdolny jest człowiek, aby osiągnąć sukces i pieniądze. Mimo wartkiej akcji powieści miejscami mrożącej krew, autor przedstawia wewnętrzne rozterki bohatera. Trzeba się jednak przygotować na specyficzny język i prowadzenie narracji w tej modernistycznej powieści. Jednak warto. Ja jej wysłuchałam w znakomitym wykonaniu Czesława Wołłejko w ramach nowego darmowego kanału stworzonego przez Polskie Radio na kanale YouTube - Radiobook. Na pewno sięgnę po inne książki tego autora.

Tutaj nie warto zrażać się do autorki. Książka jedyna w swoim rodzaju - rozpoczęte 2 intrygujące wątki, które w toku akcji dopiero pokazują swoje prawdziwe oblicza - prawdziwy suspens (nie będę zdradzać!) Do tego nieznane szerzej wątki wiary w wiedźmy wśród polskiego chłopstwa. Polskiego? bo język gwarowy brzmi niemal jak ukraiński, a może to właśnie jest białoruski?