Katarynka. Na wakacjach

Konopnickiej właściwie ostatnio się nie czyta (z wyjątkiem uczniów, którzy są "zmuszani" do jej czytania), a mimo to i tak każdy wie kim była Konopnicka. Z pewnym ociąganiem się sięgnęłam po jej opowiadania, gdyż bałam się swojej reakcji na tę prozę. Opowiadania są niezwykle smutne ( z wyjątkiem opowiadania "Marianna w Brazylii", które zawiera w przeważającej części akcenty humorystyczne), poruszające. Przede wszystkim są odważne, Konopnicka nie bała się trudnych tematów, tak samo jak nie bała się, czy raczej nie mogła sobie pozwolić na banie się życia - sama wychowywała sześcioro dzieci. Warto podkreślić jej ogromny talent przejawiający się w operowaniu językiem, język jakim się posługiwała to język literacki z najwyższej półki.

Książka zawiera dwie znakomite nowele Stefana Żeromskiego. Świetny ten pisarz stworzył wiele rewelacyjnych dzieł na wysokim poziomie oraz wartych przeczytania i dziś. Opowiadania zawarte w tej książce zdecydowanie warto przeczytać. Dodatkowo na początku książki (wydanie z roku 1965, wydawnictwo "Czytelnik") znajdziemy niezwykle ciekawy wstęp autorstwa Jana Zygmunta Jakubowskiego. Nowele wyrastają z pozytywistycznego korzenia literackiego, są przesiąknięte duchem pozytywizmu. Pierwsza taktuje o młodej nauczycielce, która poświęca życie dla niesienia kaganka oświaty na jednej z biednych wsi oraz ukazuje wiejskiego lekarza, który zatracił młodzieńcze ideały bezinteresownej pomocy najbardziej potrzebującym. W drugim opowiadaniu także zostały przedstawione czytelnikowi dwie główne postaci. Tym razem jest to ojciec i syn. Różnice pomiędzy nimi są znaczne. Dzieli ich wykształcenie, sposób pojmowania świata, moralność, podejście do bliźniego. Wszystko to sprawia, iż dochodzi do rozejścia się dróg życiowych obu bohaterów. Opowiadania więcej niż bardzo dobre i ich lektura nie będzie czasem straconym lub zmarnowanym. Wręcz przeciwnie, wręcz odwrotnie. Obie nowele wywołały u mnie sporo emocji. To dobrze świadczy o literackim dziele. Żeromski to jeden z najwybitniejszych polskich pisarzy i tutaj mamy doskonałą próbkę jego dokonań. Napisać dobrą nowelę to sztuka. Sztuka trudna oraz wymagająca z wielu względów i powodów. Przedstawione w tejże książce są nie tylko dobre. Te opowiadania są wręcz rewelacyjne. Ze względu na nie oraz na interesujący wstęp oceniam całość na osiem gwiazdek.

Moje kolejne spotkanie z formą noweli, pierwsze spod ręki Orzeszkowej. Nie jest to zapewne najbardziej porywająca historia z tego okresu jaką można znaleźć, ale zachowanie w tej formie prawdziwej historii dzielnej, młodej kobiety z czasów rusyfikacji i zaborów jest warte docenienia. Bałam się podejścia do autorki, przez to całe straszenie "Nad Niemnem" na jakie całe życie natrafiałam, zupełnie niepotrzebnie. Przez strony się płynie. Opowieść nie napawa optymizmem, zakończenie jest wręcz gorzkie, ale bliska relacja między bohaterami pozostawia promyk nadziei na lepsze jutro.

O tym, że jesteś odpowiedzialny za to, co oswoiłeś. Nowelka opowiada o egoistycznej kobiecie, która wybierała sobie coraz to nowych ulubieńców - mężczyzn, dzieci, zwięrzęta, przez jakiś czas hołubiła, a potem porzucała, gdy stali się nudni, kompletnie nie przejmując się ich uczuciami. Tekst pokazuje również, że życie w biedzie może być łatwiejsze do zaakceptowania niż degradacja po tym, gdy się zaznało wcześniej odrobiny luksusu. Trochę tendencyjne, ale wciąż mogące robić wrażenie.

„Z legend dawnego Egiptu. Stara bajka. Dziwna historia” Bolesława Prusa, KAW 1986 (napisane w latach osiemdziesiątych XIX wieku), wypożyczone ze szkolnej biblioteki na lekcję – „Z legend…” nie jest lekturą obowiązkową, ale to cudny, mądry, niewiarygodnie precyzyjny (i może trochę niebezpieczny w swojej wymowie) tekst do przeczytania i omówienia na lekcji. Kto da radę „Lalce”? „Z legend…” – wszyscy damy radę. I ta myśl – naprawdę siła jest najważniejszą cechą władcy? Dziś chyba bardziej cenimy umiejętności miękkiego zarządzania ludźmi. Przy okazji – warto przypomnieć sobie przesłanie noweli, kiedy coś przewidujemy i planujemy: „Patrzcie, jak marne są ludzkie nadzieje wobec porządku świata; patrzcie, jak marne są wobec wyroków, które ognistymi znakami wypisał na niebie Przedwieczny! W malutkim i pożółkłym tomiku jeszcze słynne „Diabli wzięli Furdasówkę!...” przypowieść o sile tarcia strzeżonej przez anioły.

Dominik był niegdyś szlachciem zarządzającym posiadłością, teraz jest dozorcą na kolei, tęskniącym za synem Piotrem, który wyjechał na naukę medycyny w Anglii. Marzy o powrocie syna i to marzenie się ziszcza, niestety, gdy syn przyjeżdża i odkrywa, że ojciec wysyłał mu pieniądze, które zarobił na oszustwie, postanawia wrócić do Anglii, żeby spłacić dług za ojca.

Kruczkowski z reguły kojarzony (jeżeli w ogóle jest jeszcze z czymś kojarzony) z "Niemcami". Niektórzy ciepło wspominają lekturę "Kordiana i chama". Czytałem poza tym "Śmierć gubernatora", ale najbardziej korzystne wrażenie pozostawił chyba "Pierwszy dzień wolności". W zasadzie niewiele kojarzę detali z treści (akcji) dramatu, ale wiem, że na mnie, jako młodym wówczas czytelniku zrobiła naprawdę duże wrażenie. Kończy się znany świat niewoli, ale co mam robić, kiedy wszystko zależy już tylko ode mnie? Kiedy budzimy się i za wszystko co się stanie musimy już brać odpowiedzialność sami. Bardzo dobrze poprowadzona fabuła i rzeczywisty, wcale nie wydumany dylemat.

Krótka nowelka, o przepisach gminnych, które pozornie mają być dobre dla mieszkańców, a ostatecznie okazują się uwłaczające ich godności. Zebranie, celem zapewnienia opieki przypomina targ niewolników. "Na miłosierdzie boskie, cóż to za kandydat? Któż to weźmie do siebie takiego trupa? Co za pomoc z tego komu?"

Zbiór który przeczytałam oprócz wymienionych w opisie nowel zawierał jeszcze utwór pt. "Przygoda Stasia". I to była jedyna opowieść "na wesoło". Rozczuliła mnie relacja małżeństwa z "Kamizelki", szkoda mi było Michałka, a Antka jeszcze bardziej. "Powracająca fala" bardzo aktualna, jeżeli chodzi o wyzysk i hołubienie potomstwa. Natomiast do wracającej fali krzywd ciężko mi się przekonać. "Nawrócony", "Na wakacjach", bardzo dobrze przedstawione charaktery ludzkie. I Pan Tomasz z "Katarynki", wspaniała postać.

Większość nowel z tego tomu przeczytałem jeszcze w podstawówce, dekady temu. I muszę przyznać, że są lepsze, niż je zapamiętałem. Na przykład taki „Janko Muzykant” to nieironicznie świetne opowiadanie, dramatyczne i skondensowane, bezlitosne w swojej diagnozie i po prostu przejmujące. „Jamioł” – podobnie. Z kolei „Sachem” to Sienkiewicz, jakiego lubię najbardziej – inteligentny i sarkastyczny, ale jednocześnie wrażliwy na krzywdę humanista. Nawet odrobinę egzaltowane „Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela”, „Orso” czy „Latarnik” nie schodzą poniżej pewnego poziomu. To naprawdę dobra literatura. Owszem – momentami pisana pod tezę, ale za to z jaką biegłością. Ocenę całości psuje jedynie ostatnie opowiadanie z tego tomu, czyli najdłuższe „Za chlebem”. Wygląda, jakby było stworzone na polityczne zamówienie jakiegoś konserwatywnego ugrupowania, które za wszelką cenę chce zniechęcić polskich chłopów do emigracji za ocean. Wiadomo, że nowela nie jest zupełnie zła, gdzieniegdzie pojawia się w niej Sienkiewicz – ironista, no ale to nie jest poziom poprzednich utworów. Językowo – top, ale intelektualnie to tak średnio bym powiedział, tak średnio. Warto sobie co jakiś czas odświeżyć takie książki, aby zobaczyć, jak wytrzymały próbę czasu. I w moim odczuciu nowele Sienkiewicza wytrzymały tę próbę całkiem dobrze. A jak ktoś dodatkowo nie lubi Niemców, to może do oceny końcowej dodać jedną gwiazdkę. Sienkiewicz ich też raczej nie lubił, czemu w tych opowiadaniach wielokrotnie daje wyraz.

Wydany w 1932 roku „Kordian i cham” jest powieściowym debiutem Leona Kruczkowskiego, wówczas przeszło trzydziestoletniego nauczyciela przedmiotów ścisłych, socjalisty z przekonania. Polityczna proweniencja autora jest w tym przypadku dość ważna, chociażby ze względu na fakt, że w 1962 roku Kruczkowski uznał swoją powieść za dokument polityczno-literacki „(...) okresu, w którym powstała, okresu walki polskich mas ludowych z władzą kapitalistyczno-obszarniczą”. Niech jednak nikogo nie zmyli ta komunistyczna nowomowa – „Kordian i cham” to książka zaskakująco uniwersalna. Dzieje się tak, bo mamy tutaj do czynienia z historią chłopskiej niedoli w przededniu wybuchu powstania listopadowego. I to napisaną w oparciu o rzeczywisty pamiętnik, czyli „Opis życia wieśniaka polskiego” autorstwa Kazimierza Deczyńskiego. Zresztą Deczyński jest również głównym bohaterem powieści. A obraz Królestwa Kongresowego, który znajdziemy w książce Kruczkowskiego, nie napawa optymizmem. To kraj zacofany, mający za nic prawa chłopów, może poza „prawem” do odrabiania pańszczyzny. Panowie włościanami gardzą, kler nimi manipuluje, a patrioci, którzy szczerze chcieliby Polski uwolnionej spod carskiego jarzma, zupełnie nie potrafią wytłumaczyć tej niepiśmiennej i wylęknionej masie, dlaczego też powinna chwycić za broń i walczyć za Polskę. Bo nowy kraj ze snów powstańców to wciąż Polska panów i dworków, a nie wolnych chłopów. I to nie jest tak, że powstańcy są tutaj postaciami negatywnymi. Wręcz przeciwnie – to idealiści, których bunt jest poniekąd słuszny. Tyle tylko, że nie do końca biorą pod uwagę potrzeby ok. 80% społeczeństwa. W tym chociażby rzeczonego Kazimierza Deczyńskiego. A sama książka? To powieść dokumentalno-historyczna. Wiele tutaj nazwisk, faktów czy wręcz cytatów z literatury podmiotu. Do tego bardzo naturalistyczny obraz stosunków panujących na wsi oraz garść rozliczeń, głównie z tradycją napoleońską, klerem oraz dworem. Język jest kwiecisty, archaiczny, momentami mocno gwarowy. Bohaterowie – z drobnymi wyjątkami – niezbyt zróżnicowani. Całość niekiedy sprawia wrażenie chaotycznej, jakby autor chciał poruszyć w swojej książce jak najwięcej zagadnień społecznych. Ponadto chwilami rzeczywiście można odczuć dość mocne wychylenie autora w lewą stronę spektrum politycznego, ale generalnie trudno się nie zgodzić ze społecznymi obserwacjami „Kordiana i chama”. Nie wiem, może to wina wydania, ale nie czytało mi się tej powieści łatwo, szczególnie jej pierwszej części. Poza tym autor czasami trochę za daleko odpływa w fantazję, chociażby w kontekście losów chłopa Bartosza Głowackiego czy nawet samego Deczyńskiego, który w powstaniu ostatecznie dosłużył się stopnia podporucznika. Ale jak ktoś chciałby sięgnąć po dosyć ambitną, lecz zapomnianą obecnie książkę historyczną, „Kordian i cham” jest w moim odczuciu dobrym wyborem.

Lektura powtórzona. Lektura powtórzona, i o dziwo z dużą przyjemnością. Właściwie, nie wiem czemu o dziwo, przecież lubiłam zawsze Sienkiewicza i nie kojarzę Latarnika negatywnie z lat szkolnych. Nowela ta jest doskonale napisana, prosta, elegancka. Jakby w chwili obecnej kanon lektur obowiązkowych w szkole był szerszy, może kiedyś z naszymi dziećmi dałoby się podyskutować o takich właśnie książkach. Ile nowel i opowiadań się czytało w szkole, ile powieści, nauczyciele nie oszczędzali - z zakresu nieobowiązkowego też coś zawsze trzeba było znać. Nie kontynuuje tematu, bo to tcze gadanie. Boję się tylko wtórnego analfabetyzmu.

Maria Dąbrowska jest autorką wielu utworów jakie kiedyś w podstawówce były obowiązkowe do czytania. Przez przypadek dostałem w swoje ręce książkę Marcina Kozera. Wilczęta z czarnego podwórza, po którą sięgnąłem z ciekawości i chęci przeczytania. Marcin Kozera – opowiadanie osadzone w Anglii, gdzie polskie dzieci uczą się wszystkiego co potrzebne, a także polskich zwyczajów. Do klasy zostaje dołączony Marcin Kozera mający dylematy na temat swojego pochodzenia. Jednocześnie bohater sam zastanawia się czy jest anglikiem, a może polakiem. Autorka porusza tutaj tematykę wynarodowienia, tożsamości kulturowej i ucieczki przed represjami. Podanymi w sposób przystępny, ale również skierowany do młodzieży ukazując losy dzieci na obczyźnie. Bardzo dobrze napisana i chociaż minęło sporo czasu od jej powstania, to nawet nie zestarzała się za mocno. Jako lektura podstawowa mająca za cel szerzenie patriotycznego podejścia trochę w dzisiejszych czasach może nie być tak aktualna, lecz poruszany problem nadal może podobać się. Zakończenie bardzo dobre, ukazujące problem tożsamości narodowej i losów Polaków w czasie zaborów na obczyźnie. Wilczęta z czarnego podwórza – opowiadanie o grupce przyjaciół wychowanych na podwórku, gdzie bawią się i psocą nie zapowiada tego co dostajemy. Autorka nakreśliła obraz dzieci skorych do pomocy swojemu koledze i przejęciu obowiązków jego ojca. Takim sposobem mimo problemów i zabawy pomału dorośleją na naszych oczach dzięki swojej postawie. Nawet w tym przypadku autorka potrafiła wpleść postawę pomocy i trzymania się razem w trudnych czasach w jakich poznajemy bohaterów. Bardzo dobrze napisana z przesłaniem, lecz nie nachalnym i nagrodzie jaka czeka ich za sprawą wcześniejszych wyborów. Książka Marcin Kozera. Wilczęta z czarnego podwórza są pozycjami napisany dość dawno poruszającymi tematykę wy narodowości, poszukiwania tożsamości kulturowej, pomocy wobec innych potrzebujących, dawania sobie rady w tych trudnych czasach i trzymania się razem. Opowiadania mają swój klimat i pomimo dydaktyzmu podanego w sposób nienachalny nadal mogą podobać się. Skierowane do młodzieży i nawet starszego czytelnika. Opowieść o tamtych czasach w jakich żyli nie tylko dorośli, ale również dzieci ukazując świat pod zaborami oraz obczyźnie. Autorka poradziła sobie świetnie w przedstawieniu swoich historii wciągając mnie w fabułę swoich opowiadań. Pierwsze z nich związane z przygodami bohaterów i tematyką urzekło mnie i samo zakończenie było rozczulające. Drugie opowiadanie o przygodach dzieci i wyborach jakich dokonują było ciekawie napisane. Bohaterowie również ciekawie nakreśleni, zarysowani psychologicznie bardzo dobrze i nie jednowymiarowi. Dlatego można było wczuć się w ich sytuacje i nawet polubić, a także poczuć sympatie do nich. Książka mimo skierowania jej do młodzieżowej grupy odbiorców i zostania lekturą dla szkół podstawowych to jednak czyta się świetnie mimo czasu jaki upłynął od ich napisania. Sięgając po zbiór opowiadań autorki nie spodziewałem się tego co dostałem i jestem zadowolony. Opowiadania dobrze napisane, z nienachalnym przesłaniem, przystępnie, przyjemnie i wciągająco. Nawet obecnie nie zestarzały się tak mocno i nadal mogą podobać się. Cieszy mnie to, bo początkowo miałem pewne obawy jakie nie sprawdziły się w czasie czytania. Marcin Kozera. Wilczęta z czarnego podwórza są pozycją interesującą i jak będę miał okazje lub sposobność może jeszcze coś autorki przeczytam kiedyś jak przyjdzie ku temu okazja.

"Pani Twardowska" Adama Mickiewicza to jedna z najpopularniejszych i najbardziej lubianych ballad w polskiej literaturze. Utwór ten, pełen humoru i fantastyki, opowiada o sprytnym szlachcicu, który zawarł pakt z diabłem, a następnie za pomocą fortelu zdołał się od niego uwolnić. Mickiewicz w mistrzowski sposób łączy elementy ludowej legendy z własną inwencją twórczą, tworząc barwną i wciągającą opowieść. Język ballady jest prosty i przystępny, a jednocześnie pełen poetyckiego uroku. Autor zręcznie posługuje się humorem i ironią, co sprawia, że lektura jest lekka i przyjemna. Postać Pana Twardowskiego, sprytnego i zaradnego szlachcica, jest niezwykle sympatyczna i budzi podziw czytelników. Jego potyczki z diabłem, pełne zabawnych zwrotów akcji, dostarczają mnóstwo rozrywki. "Pani Twardowska" to nie tylko zabawna opowieść, ale także utwór, który skłania do refleksji nad ludzką naturą i konsekwencjami naszych wyborów. Mickiewicz pokazuje, że nawet w obliczu diabelskiego paktu można zachować spryt i godność.

Bardzo wzruszająca opowieść. Ukazująca czasy XIX-wiecznej Francji i walki o równość, godność i sprawiedliwość społeczną. Młody chłopak Gavroche pomimo nędzy, życiu na ulicy, braku wsparcia ze strony rodziny pozostaje pełen pogody ducha, radości, dziecięcej zadziorności. Chłopak pomaga studentom w walce na barykadzie, zagrzewając ich do walki o lepsze jutro, o wolność tak bardzo upragnioną.

Za nowelami nigdy nie przepadałam, ale tu już od pierwszej nie mogłam się oderwać. Guy de Maupassant jest faktycznie mistrzem noweli. Po komentarzach zorientowałam się, że chociaż różne wydawnictwa wydawały zbiór nowel autora pod wspólnym tytułem to zamieszczone nowele były różne. W moje ręce trafiła "Baryłeczka ..." z 1956 roku wydana przez Czytelnika z 23 nowelami: Baryłeczka, W rodzinnym gronie, Tatuś Szymka, Jedyna miłość, Opowieść o pewnym Normandczyku, Przejażdżka, Ryby, Klejnoty, Sznurek, Stary, Parasol, Naszyjnik, Beczułka, Przechadzka, Powrót, Porzucony syn, Jeńcy, Chrzciny, Pchła, Rozalia Prudent, Diabeł, Clochette, Włóczęga. Na uwagę zasługuje też posłowie Ireny Szymańskiej. Polecam to wydanie. Z pewnością przeczytam inne nowele Autora.

Krokodyla daj mi luby! Ciekawa fabuła, zaskakujący finał, charakterystyczni bohaterowie, w perfekcyjnej oprawie języka- oczywiście, że Fredro!! Autor, który śmieszy nas ciągłe, i mam nadzieje , że z potyczek dwóch sąsiadów i niezwykłego wyrzeczenia młodych dziewcząt będą się śmiały kolejne pokolenia. Polecam.