Egipt w czasach piramid

Zgodnie z tytułem, jest to kompleksowe opracowanie przybliżające wierzenia oraz praktyki staroegipskie związane ze śmiercią. Na samym początku czytelnik otrzymuje skrócony do maksimum, zarys dziejów historycznych Staroegiptu, stanowiący minimum kontekstowe. A potem autorka przechodzi do rzeczy – zaczynając jakże słusznie od wglądu w wierzenia dotyczące budowy człowieka, lecz budowy oczywiście rozumianej na sposób religijny. Następnie przechodzi równie słusznie do mitu o Ozyrysie i kultu związanego z jego osobą. W dalszej kolejności następuje rozległy rozdział na temat zwyczaju mumifikacji, włącznie z historią rozwoju tego zwyczaju (!), nie pomijając przy tym mumifikacji zwierząt. Ostatecznie Ikram przechodzi do budowy grobowców i ich wyposażenia. Jest to bardzo przystępny, szczególnie dla nowicjuszy i laików, podręcznik, który zahacza o wszystkie najważniejsze aspekty przedstawianego tematu. Język jest niezwykle prosty i klarowny. Nie jest to wyczerpująca monografia naukowa, a raczej popularnonaukowa synteza tematu przeznaczona dla każdego. Opatrzona jest ilustracjami, co pozwala na wczucie się w klimat. Jest to publikacja krótka i treściwa.

Specyficzny ceram, bo tematyka taka, że nawet nie wiedziałem, że da się z niej wycisnąć tyle informacji. Maciej Popko na podstawie zachowanych tekstów wprowadza nas w świat hetyckiej magii i wróżb. Oczywiście od razu rzuca się w oczy kilka kwestii. Sporo opowieści jest zachowanych fragmentarycznie, więc często na przykład zakończenie obrzędu jest dla nas nieznane. Do tego dochodzi fakt, że badacze nie są w stanie rozróżnić wszystkich roślin czy organizmów wymienionych w inskrypcjach. To sprawia, że praktycznie wciąż poruszamy się w sferze domysłów. Charakterystyczne jest to, że takie obrzędy towarzyszyły Hetytom w życiu codziennym. Mowa tu o obrzędach rolniczych, rytuałach z okazji budowy pałacu lub świątyni czy medycynie. W kwestii wróżb mowa o snach, boskich znakach, meteorologicznych, wróżeniu z wątroby czy zachowania ptaków. Autor zwraca uwagę na rolę kapłanów w tych wszystkich obrzędach i interpretacjach, ale też na swojski element staruchy, który ma być odpowiednikiem naszej Baby Jagi. Podobało mi się też, że Popko pokazuje, które elementy wierzeń państwa Hetyckiego pojawiają się u Greków czy Rzymian.

Książka ta jest naturalnie skierowana do odbiorców zainteresowanych historią oraz kulturą Starożytnego Egiptu, co sprawia, że jej lektura będzie dla większości przyjemnością. Jednak nagromadzenie bóstw, mitów oraz legend może być przytłaczające. Wymaga ona od czytelnika dużej uwagi, a czasem nawet powrotu do wcześniejszych stron, aby w pełni zrozumieć treść. Sprawia to, że książka może być odbierana jako toporna i mało przestępna dla niedzielnego czytelnika. Pomimo tych mankamentów mój personalny odbiór książki był pozytywny. Dowiedziałem się wielu nowych oraz interesujących informacji, a dodatkowo lektura wzbudziła we mnie potrzebę pogłębienia tematu Starożytnego Egiptu. Warto dodać, że autorzy nie zostawiają nas samych sobie. Na końcu książki znaleźć możemy opis bóstw Egipskich czy tablica chronologiczna. Godne zapamiętania jest również bogata oprawa graficzna, ponad 70 ilustracji robi robotę.

Naprawdę nie spodziewałem się, że ta książka okaże się ciekawa. Autor pisze w zrozumiały sposób. Porusza bardzo interesujące wątki. Mam wrażenie, że między wierszami da się wyczytać ironię i humor. To nie jest książka o "prawie małżeńskim" i zasadach "listów rozwodowych" w przesadnym stopniu. "Eros" z tytułu rzeczywiście jest obecny na kartach tej książki. Oprócz liter książka zawiera też... obrazki!

Ogrom pracy został włożony w przygotowanie tej pozycji. Nieżyjąca już historyczka, Pani Anna Świderkówna tym razem zabiera nas w podróż do helleńskiego i rzymskiego Egiptu, by spośród linijek antycznych papirusów wychwycić co ciekawsze kąski pozwalające lepiej zrozumieć ludzi i epokę. Nie jest to książka łatwa (pomimo lekkiego pora autorki), przeznaczona na pewno dla ludzi obytych już z pracami naukowymi, bo choć jest to pozycja popularno-naukowa, to natłok cytatów, kronikarska wyliczanka i mrowie zwyczajnych, wręcz przyziemnych przykładów świadczy o dobrym warsztacie historycznym, a nie kolejnej masówce mającej szokować i wyciągać na wierzch tylko skandale i niesamowitości dawno minionych wieków.

Ostatnio podróżuję sobie w czasie, niedawno przeżywałam miłość w średniowieczu, a przed chwilą skończyłam egipski kurs czytania hieroglifów. Bo "Hieroglify egipskie. Mowa bogów" jest czymś w rodzaju podręcznika po egipskiej kulturze i historii z zajęciami praktycznymi włącznie. To publikacja, którą kawałek po kawałeczku powinno się studiować, a odkrycia, którymi częstuje nas autor potrafią zdumiewać. Andrzej Ćwiek zabiera czytelników w podróż do starożytnego Egiptu, odkrywa przed nami zniuansowany rozwój systemu piśmiennictwa i przekazywania informacji na ścianach egipskich świątyń i grobowców. Lecz nie tylko. Ukazuje również egipską kulturę, wierzenia religijne, politykę i tło społeczne. Nie spodziewałam się, że książka o hieroglifach tak bardzo mnie wciągnie i zafascynuje, że wsiąknę w ten niesamowicie bogaty świat egipskiej symboliki i zatopię się bezkreśnie w tajemnicach egipskiego świata. Bo dr Andrzej Ćwiek bardzo ten proces ułatwia, głównie za sprawą przystępnego i lekkiego języka, stylu pisania, który sprawia, że z przyjemnością można zatopić się w lekturze. Nie przytłacza wiedzą, raczej rozbudza ciekawość z każda kolejną stroną. Również struktura tej publikacji zasługuje na uznanie, po powoli, z każdym rozdziałem wyławia się obraz całej egipskiej cywilizacji. Poza tym, że to świetna i bardzo merytoryczna, ale i ciekawa publikacja, to jest również pięknie wydana. Okładka, przyciąga wzrok, a to co w książka jest wydana w ciekawy sposób obfitujący w zdjęcia i hieroglify, oczywiście. To była wyborna podróż, a dr Andrzej Ćwiek w wspaniały sposób oprowadza po starożytnym Egipcie. Jeśli lubicie książki historyczne, to polecam zwrócić uwagę na ten tytuł.

Pierwszy raz z książką miałam styczność będąc nastolatką. Jak można się domyślić lektura nie należała do najłatwiejszych, mimo to uświadomiła mi dwie ważne kwestie. Po pierwsze, mitologia egipska to nie zbiór opowiastek wymyślonych przez poetów, a zmieniające się na przestrzeni wieków koncepcje, mające swoje źródło w drobiazgowej obserwacji otaczającego świata- za równo natury, jak i polityki. Po drugie, ikonografia, sztuka i architektura stanowią jej nieodzowne dopełnienie. Książka zachęciła mnie do dalszych poszukiwań i po latach mogę do niej wrócić z wielkim sentymentem. Profesor Niwiński jest jednym z największych polskich egiptologów i należy, niewątpliwie, do grona pasjonatów swojego zawodu. Wszystkich zainteresowanych Krajem Faraonów z czystym sercem odsyłam do jego książek. Laikom natomiast radzę uzbroić się w tablice chronologiczne (by nie zgubić się w dynastiach) oraz „symboliczną wyobraźnię”, bez niej zabawa traci sens :)

Okres panowania Ramzesa II jest bez wątpienia jednym z ciekawszych i bardziej obfitych w różne wątki w dziejach Starożytnego Egiptu, stąd też pewna stała się potrzeba zaistnienia osobnej publikacji skupiającej się na tym przedziale. Zajął się tym nie kto inny jak Kenneth Kitchen, jeden z najwybitniejszych brytyjskich egiptologów, specjalizujący się właśnie w tym przedziale czasowym. „Ramzes Wielki i jego czasy” to solidna monografia poruszająca chyba wszystkie wątki, jakich można byłoby oczekiwać. Wpierw autor nakreśla swoisty prequel wydarzeń – historię Staroegiptu od początku aż do poprzedników Ramzesa, co daje niezwykle pomocny kontekst czytelnikowi, który nawet sięgnie po tę książkę przypadkowo. Jest ono napisane oczywiście w formie streszczenia, ale jest naprawdę godne pochwały – nie jest przesadnie rozdęte, ale nie jest też przesadnie skrótowe: konsekwentnie, zwięźle i skrupulatnie przywołuje ogólną panoramę historyczną tej krainy. I taka jest właściwie cała ta książka – zwięzła i treściwa. Część pierwsza kończy się wstąpieniem młodego Ramzesa na tron. Część druga to już pełnoprawny opis polityki zagranicznej oraz wewnętrznej prowadzonej przez faraona – przeplatające się postanowienia budownicze z kroniką wypraw wojennych oraz starć wojskowych z innymi potęgami swoich czasów, m.in. słynna bitwa z Hetytami pod Kadesz. Im wydarzenie ważniejsze, tym więcej poświęcono mu miejsca. Część trzecia opowiada zaś o różnych aspektach życia codziennego – sporo tu o królewskiej rodzinie, jak również całej świcie faraona (wezyrach, urzędnikach), oprócz tego co nieco o ściąganiu podatków czy życiu rolników. Całość zwieńczona jest podsumowaniem rządów Ramzesa i ogólnej recepcji tego okresu w źródłach pisanych. Jest to publikacja starannie przygotowana, napisana przystępnym dla każdego językiem, zawierająca ogrom informacji umiejętnie dobranych i przedstawionych, co czyni ją poręczną i treściwą. Kitchen pisze z pasją i oddaniem i potrafi rozbudzić zaciekawienie tematem.

Dość solidne opracowanie opisujące w zwięzły sposób różne aspekty życia codziennego we Francji w XV wieku, przybliża czytelnikowi zarówno mit rycerzy czy sprawy domowe (od małżeństwa i mody po kulinaria i prowadzenie domu) po wojnę i okupację angielską. Pozycja z pewnością warta sięgnięcia, choć tłumaczenie nie jest zawsze adekwatne.

Czy jest ktoś, kto nie zna tej serii ? Nie uwierzę !!! Tzw. seria ceramowska, PIW - go, od nazwiska autora pierwszej książki z dłuuułgiej listy tego cyklu. Wydawana nieprzerwanie od 1958 r. Książki o tematyce historycznej, archeologicznej, z dziejów ludów minionych cywilizacji i ich kultury. Trudno wymienić wszystkie tematy, bo zakres jest ogromny. Od czasu, kiedy wysprzedałem moją młodzieżową biblioteczkę ( czego do teraz żałuję ,) kupuję te książki, dawniej jak się udało to w księgarni, częściej, naturalnie, jak też się udało, to w antykwariatach. Do tej pory jak zobaczę coś dla mnie ciekawego, to oczywiście nie odmówię sobie przyjemności kupna książki i jej przeczytania. Sam nie wiem ile ich już stoi u mnie na półkach, na pewno kilkadziesiąt, jest też mniejszy format tej serii. Możliwe, że niektóre opracowania są " słabsze ", ale pamiętaj, że to odczucie subiektywne. Serię mogę wszystkim polecić !!! Jestem przekonany, że każdy znajdzie temat, który go zainteresuje !!! 10 gwiazdek za całą serię. Inaczej bym nie mógł, dała mi tyle przyjemności !!! POLECAM !!!

Bogate, dobrze uporządkowane informacje, znakomita równowaga między syntetycznymi uogólnieniami a ciekawostkami, przyjemny "przezroczysty" styl i zaskakujące poczucie nostalgii - pamiętam, że fragmenty tej książki czytaliśmy w szkole na historii.

🪦 Życie i śmierć Tutanchamona do dziś dzień pozostaje owiane mgłą tajemnicy. Jeden z ostatnich faraonów XVIII dynastii nie odznaczył się praktycznie niczym za życia, a jego słowa wynika z prostego faktu że jego grobowiec to jedyny pochówek w starożytnym Egipcie który przetrwał do dnia dzisiejszego w nienaruszonym stanie. Bogactwa które tam znaleziono przeszły najśmieszniejsze oczekiwania Egiptologów z całego świata. Przed wami opowieść pełno tajemnic, w której każde zadane pytanie pozostawia więcej niewiadomych niż odpowiedzi. 🪦 Na początku XIX wieku Dolina Królów niedaleko Teb, praktycznie w całości została wyeksploatowana, odnaleziono dziesiątki grobów, lecz wszystkie nosiły znamiona grabieży, niektóre zdewastowane, pozbawione spoczywających w nich ciał i skarbów. Howard Carter pod patronatem lorda Carnarvon nie zamierzał jednak zrezygnować. Lata uporczywy i bezowocnej pracy wreszcie przyniosły rezultaty. 4 listopada 1922 Carter natrafił na stopień, odsłaniając kolejne odkryli zejście pod ziemię, które prowadziło do zapieczętowanych drzwi. Był to przełom który raz na zawsze odmienił oblicze egiptologii i badań archeologicznych. Od tamtej pory stopniowe prace odsłaniały kolejne tajemnice, cały proces był powolny i skrupulatnyt. Lecz po latach badań przyniósł niesamowite rezultaty. Wspaniały skarby wraz z mumią i maską grobową do dziś dzień wzbudzają podziw. Niestety nie opowiadają one historii, wszystko co do tej pory wiadomo oparte jest na domysłach i poszlakach, a śmierć i życie Tutanchamona nie zostało do końca rozwikłane. Być może jeszcze kiedyś ktoś natknie się na coś, co rozświetli mroki nieodgadnionej historii.

Wybitny historyk epoki nowożytnej Stanisław Grzybowski zabiera nas w fascynującą podróż po historii Zielonej Wyspy. I jak na wstępie zaznaczył - „najmłodsze państwo i najstarsza kultura: oto najkrótsza synteza dziejów Irlandii”. Państwo to, gdzie nie ma żab, kretów i węży, których wypędzenie pogańska legenda przypisywała Fionnowi, natomiast chrześcijańska, jak zwykle, przejęła tę tradycję i zasługą tą obdarowała św. Patryka, gdzie nigdy nie postała stopa rzymskiego żołnierza (a przynajmniej nie dochowały się na ten temat żadne źródła), ma przebogatą kulturę. Klasztory irlandzkie oraz mnisi pochodzący z tej wyspy byli prawdziwymi apostołami cywilizacji wieków średnich. To w Irlandii odnotowano pierwsze w dziejach literatury europejskiej adaptacje Homera, Sofoklesa, Wergiliusza i Cezara na język narodowym. Kraj św. Patryka miał jedną kardynalną wadę – leżał zbyt blisko Anglii. Geopolityka spowodowała, iż po okresie wczesnego średniowiecza, gdy Irlandia promieniała na resztę Europy dorobkiem swej pierwszorzędnej kultury, wyspa ta musiała uznać wyższość (brutalnej siły) i potęgę swego sąsiada. Przez około siedemset lat musiała znosić butę i dominację klas panujących Anglii, których militarna i gospodarcza przewaga z wieku na wiek była coraz większa. Kolonializm jaki Anglicy uprawiali w Irlandii można porównać do tego, który Europa urządziła sobie w Afryce w drugiej połowie XIX wieku. Nienawiść pomiędzy dwoma narodami była olbrzymia, doprowadziła do pasma nieszczęść i wielopokoleniowej wrogości. Oczywiście wielkie znaczenie miały tu różnice na tle religijnym, ponieważ po zerwaniu Anglii z katolicyzmem, wyznanie to było w tym kraju synonimem zdrady. Kościół katolicki, który był bastionem irlandzkiego społeczeństwa, stanowił dla Albionu przedmiot szyderstw i wyrafinowanego ataku, co jeszcze bardziej zaogniało i tak już nabrzmiałe konflikty. Kler irlandzki twierdził wręcz, iż zabicie Anglika nie jest grzechem, z kolei wśród kleru angielskiego można było się spotkać ze stanowiskiem, że w ogóle nie ma tu dylematu, gdyż Irlandczyk nie jest po prostu człowiekiem. Zabicie Irlandczyka w mniemaniu tamtejszych duchownych nie różniło się od zabicia psa. Ciemiężenie Irlandii przez Anglię było totalne. Szczególnie w czasach Cromwella i po nim. Stanisław Grzybowski przytacza mnóstwo przykładów na chore relacje pomiędzy obiema wyspami. Celtycka Irlandia była solą w oku protestanckiej Anglii, a jednym z największych tragedii Zielonej Wyspy było zainstalowanie się w jej północno-wschodniej części, czyli Ulsterze, olbrzymiej liczby angielskich kolonistów. Powstanie jakie wybuchło tam w roku 1641 było przez z górą trzy wieki wielką protestancką legendą, która podsycała nienawiść wyznaniową pomiędzy Irlandczykami a Anglikami. Irlandzkie ruchy narodowowyzwoleńcze rozbijały się o mur potęgi Imperium Brytyjskiego. W XIX wieku nie mogli Irlandczycy liczyć nawet na papiestwo, gdyż Wielka Brytania liczyła się dla niego bardziej jako ostoja starego porządku i przedmurze przed rewolucjami. Dramat ich kraju przybrał w połowie tegoż wieku niebotyczne rozmiary, wraz z katastrofalnym głodem oraz wielką emigracją (w większości do USA). Po I wojnie światowej, gdy powoli rodziła się Republika Irlandii, problemy na tle wyznaniowym oraz kwestia podziału wyspy kładły się cieniem na życiu jej społeczeństwa. Książka doprowadzona jest do okresu, gdy bomby oraz zamachy były jeszcze na porządku dziennym w tym kraju. Stanisław Grzybowski stworzył dzieło, które czyta się z niesłabnącym zainteresowaniem. Historia Irlandii, jej bogatej kultury i tragicznych losów, przedstawione są w sposób bardzo klarowny, bez zbędnych dłużyzn. Z pewnością książka ta należy do jednych z lepszych z serii historii krajów i narodów.

W 2008 roku w interesującej serii „Strefa Arche” Wydawnictwa Ossolineum ukazała się reedycja popularnonaukowego opracowania poświęconego książce w starożytności (pierwsze wydanie 1970) pióra Anny Świderkówny i Marii Nowickiej. Książeczka ta, napisana w niezwykle przystępny sposób (użyto w niej niewielu specjalistycznych terminów, a gdy już się pojawiają, zostają dokładnie wyjaśnione), barwnie opowiada o różnych formach książki antycznej i materiałach piśmienniczych (przy czym Autorki skupiają się głównie na papirusie i piśmie greckim), ich oprawach i zdobieniu. Mniej miejsca poświęcono tekstom i pismom, znacznie więcej natomiast archeologii, poszukiwaniom papirusowych zwojów oraz XIX- i XX-wiecznym odkryciom w tym zakresie. Ostatnia część książki dotyczy starożytnych bibliotek, księgarń i wydawców. Tekst wzbogacony został 91 ilustracjami, które ułatwiają zrozumienie i wyobrażenie sobie opisywanych zagadnień. Krótko mówiąc, znajdziecie tutaj wszystko, co chcielibyście wiedzieć o książce starożytnej, ale dotąd nie wiedzieliście, kogo zapytać. Osobom zainteresowanym tą problematyką polecam także znakomitą książkę Pawła Majewskiego "Pismo, tekst, literatura : praktyki piśmienne starożytnych Greków i matryca pamięci kulturowej Europejczyków", Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2013 (http://ohistorii.blogspot.com/2013/04/p-majewski-pismo-tekst-literatura.html).

Starożytny Egipt wciąż pasjonuje. Zaś egiptologia jest dyscypliną raczej ścisłą, wciąż ukazują się nowe wyniki badań, nowe odkrycia. Osoby zainteresowane tematami egiptologicznymi zmuszone są do aktualizowania wiedzy. Niniejsza recenzowana książka jest dziełem przekrojowym - obejmuje swą treścią czas od od początków Egiptu do po okres dostania się pod wpływy perskie i hellenistyczne. Lektura - szczerze przyznam - zajmuje trochę czasu. Ale nie będzie to dla Was - Drodzy Czytelnicy - czas stracony. Obok zawikłanej historii politycznej - mamy plastyczne opisy życia codziennego, starożytnych Egipcjan, a także mnóstwo ciekawostek. Między innymi na temat balsamowania zwłok. Jak wiemy - starożytni Egipcjanie wierzyli, że dusza po śmierci będzie trwać, dopóki zwłoki będą w nienaruszonym stanie. W publikacji jest mnóstwo zdjęć, map, wykresów, schematów, ilustracji, a także kolorowych i czarno białych zdjęć. Są też zamieszczone tablice genealogiczne. Jak na początku wspomniałem - odkryć wciąż przybywa, ale książka Grimala jest dziełem przekrojowym, więc można śmiało po nią sięgnąć , między innymi planując wypoczynek w Egipcie.

Friedrich Schlette jest po prostu rzetelny i definiuje Celtów wąsko - jako twórców kultury lateńskiej. Dzięki ostrożności w wyciąganiu wniosków jego niewielka książka jest dziś bardziej aktualna niż np. znacznie obszerniejsza praca Mylesa Dillona i Nory K. Chadwick. Mianowicie ominął rafę rzekomego osadnictwa celtyckiego na Wyspach Brytyjskich. Przy obecnym stanie badań pewne jest tylko to, że plemiona określone przez Cezara jako Belgae migrowały na tereny dzisiejszej Anglii. Irlandczycy nie są Celtami, lecz Goidelami. Podział na języki p- i q-celtyckie nie ma sensu - języki galijskie są bliżej spokrewnione z łaciną niż z językami goidelskimi. Nie istnieją lokalne (wyspiarskie) warianty kultury lateńskiej. Podobieństwa kulturowe wynikają z osadnictwa goidelskiego w Szkocji i Walii i zwykłej wymiany kulturowej między sąsiadami.

Bardzo wnikliwa i fascynująca biografia królowej Egiptu Hatszepsut. Nazywano ją królem Egiptu (Faraonem Egiptu), była niezwykłą kobietą, kobiecym wcieleniem męskiej roli. Przedstawiana jako kobieta i mężczyzna jednocześnie. Ubierała się w męskie stroje, nosiła męskie akcesoria, a nawet przyklejała sobie zwyczajową brodę faraona. Okres jej panowania to Nowe Państwo i XVIII dynastia. Rządziła Egiptem przez ponad dwadzieścia lat. Był to okres pokoju, monumentalnego budownictwa, jednym słowem Egipt pod jej rządami po prostu rozkwitł na nowo. Jednakże po jej śmierci podjęto próbę wymazania jej imienia i postaci z dziejów Egiptu. Dlaczego? O tym właśnie dowiadujemy się m.in z tej książki. Mnóstwo ciekawostek i faktów historycznych oraz pełnych zagadek odkryć. Serdecznie polecam, szczególnie miłośnikom egiptologii. Napisana ciekawie i przystępnym językiem.

To taka podróż sentymentalna do lat późniejszej podstawówki i liceum. Uwielbiałam tę serię. Teraz chyba nie do dostania, bo i mało aktualna, ale po antykwariatach i Allegro można coś szarpnąć. Więc ponownie taki powrót do przeszłości. To są książki z serii popularnonaukowych które po prostu dało się czytać napisane przystępnym językiem i ciekawe. Tu o zaginionych cywilizacjach Peru albo może raczej zapomnianych jak sugeruje podtytuł. Dobrze się czyta coś co obecnie można podeprzeć filmami z National Geographic’a. Taka retro lektura.

Francuscy pomazańcy Sporo z średniowiecznych archetypów – rycerskość, relacje feudalne, krucjaty – ściśle ‘przylega do’ Francji epoki Kapetyngów. Jeśli do tego dodamy powstanie gotyku, rozkwit monastycyzmu i ostatecznie piękny cykl powieści Druona, to historia Francji od X do XIV wieku stanowi atrakcyjny okres dla historycznej ciekawości. Na początek nie musi to być nawet francuska wielotomowa synteza, ale taka przykładowo panorama podana z perspektywy Albionu. Dwie angielskie mediewistyki Elizabeth Hallam i Judith Everard napisały kompendium dla zainteresowanych Kapetyngami niefrancuskojęzycznych czytelników. „Francja w czasach Kapetyngów 987-1328” to solidnie przeredagowane drugie wydanie pracy, pierwotnie pierwszej autorki. Everard dołożyła w niej elementy czysto polityczne to bardziej społecznej wersji Hallam. Książka przypomina typowe podręczniki, z przewidywalną strukturą. Stąd dostajemy: wydzielone w paragrafy podsumowania, opisy zjawisk politycznych, zreferowanie działań kolejnych królów, zarys kulturowo-społeczny kolejnych epok. Czytanie jej, jako tekstu ‘do poduszki’, chyba się nie sprawdza. To typowy tekst stanowiący podstawę do pogłębionych studiów, szczególnie że zamieszczono rozbudowaną bibliografię sięgającą źródeł z epoki. Choć mam uwagi do tematyki wyselekcjonowanej do przedyskutowania przez mediewistki (o czym niżej), to bardzo dobrze spisały się w nakreśleniu kluczowych przemian w XII wieku, gdy dynastia okrzepła, Paryż stał się metropolią, a poddani zaczęli formować samorządowe struktury komunalne. Te dziesięć stron (str. 185-196) zasługuje na wyróżnienie. Często wieloaspektowe zwroty historyczne, które pociągają za sobą wzrosty/upadki dynastii i zamęt polityczny, zbywane są hasłami w stylu ‘gospodarka przyspieszyła/wyhamowała, ludność miała więcej/mniej pieniędzy,…’. U Hallam i Everard ten akurat fenomen epoki został dobrze uzasadniony, włącznie z ciekawie zasygnalizowaną ewolucją samoświadomości podwładnych króla. W efekcie tego, szczyt potęgi głównej linii Kapetyngów, przypadający na długie rządy Ludwika IX Świętego, staje się lepiej pojmowalnym następstwem. Przy okazji historyczki nieco urealniły postać tego króla, który jeszcze w opracowaniach z poprzedniego wieku często otaczany był przesadną aurą powagi i czci. Trochę niedosytów pozostało po lekturze ostatnich partii tekstu, w których Hallam i Everard skupiły się na Filipie IV i jego synach, ‘przeklętych królach’. Walki frakcyjne, fiskalizacja i zadłużenie korony przypisuję im na plus. Jednak uwikłanie kościelne i likwidacja zakonu templariuszy wypadły słabo. Za bardzo nie wiadomo skąd się pojawił Awinion, a wplatanie dynastyczne w Sycylię pozostało w zawieszeniu. Trochę tu autorki poszły na skróty, szczególnie w porównaniu z wcześniejszymi ciekawymi opisami reguły kluniackiej czy powstania zakonów żebrzących. Z kolei całkiem ciekawie i w sposób zachęcający do poszukiwań dalszych lektur o wojnie stuletniej, nakreśliły XIV-wieczny odwrót od centralizacji Francji ku ponownemu wzmocnieniu prowincji. Bardzo interesująco autorki opisały różnice między północą i południem kraju. Wstępny przegląd kluczowych prowincji (str. 49-92) stanowi ważne wprowadzenie w mechanizmy, które determinowały dynamikę kolejnych dwóch stuleci. Początkowa sakralna i reprezentacyjna rola Kapetyngów uwikłanych w senioralne relacje z książętami terytorialnymi czy baronami, musiała przekształcić się albo w zdegradowanie dynastyczne, albo w umocnienie centralnej władzy. W istocie książka jest próbą odtworzenia kroków podjętych przez Kapetyngów, by uniezależnić się od potężnego wasala angielskiego, nie dać sobie narzucić narracji papieskiej, podporządkować feudałów w prowincjach, stworzyć spójny system zarządzania centralnego i zapewnić trwałość dynastyczną. Moja ostatecznie zaledwie dobra nota, to przede wszystkim wynik dwóch elementów. Po pierwsze, jednak ogólna narracja skupiona jest niemal wyłącznie na klasycznym prześledzeniu faktów z poziomu królewskiego. Niewiele jest opowieści o codzienności życia średniowiecznego miasta czy wsi. Nawet w narracji o samych możnych, szczątkowo autorki piszą o prozie doczesności. Drugi składnik zniechęcający, to natłok przywołanych osób. Przytłaczają i nie sposób wszystkich zapamiętać; tworzą gąszcz tytułów i koligacji odwracający uwagę od zjawisk. Na szczęście rozpisane drzewa genealogiczne i kilka mapek feudalnego patchworku pomagają w poruszaniu się po tekście. Dziękuję również tłumaczom i korektorom merytorycznym, którzy wykazali czujność i w sposób jednoznaczny w przypisach kilkakrotnie zasygnalizowali: ’autorki się mylą’. Język książki jest niestety suchy i sformalizowany (choć to niekoniecznie obiektywna wada). Nie dało się wyczuć ducha epoki, subtelności fałszerstw opata Sugera czy cynizmu finansowych machinacji Nogareta. Trzy synowe Filipa IV oskarżone w skandalu o cudzołóstwa nie doczekały się ciekawej narracji. Dominują wyliczanka faktów i geopolityczne puzzle. Jedynie podczas czerpania z kluczowych pamiętników Joinville’a, biografa i bliskiego Ludwikowi IX dworzanina, autorki potrafiły stworzyć bardziej krwisty obraz monarchy, moralnie skomplikowanego króla. Z drugiej strony, taka sztywna opowieść może po prostu budować fundamenty do knowań, zawiści i miłości z powieści Druona. „Francja w czasach Kapetyngów 987-1328” to podobno unikatowy dostępny po polsku tekst w temacie. Jeśli ktoś szuka zawiłości dynastycznych, pokrętnych relacji senioralnych, to będzie zadowolony. Jeśli pyta o przyczyny sukcesu dynastii, która w chwili upadku Karolingów zarządzała niewielkimi obszarami w okolicy Paryża, a od pocz. XIV wieku wpływała na papiestwo epoki awiniońskiej czy rozpoczęła stuletnią wojnę z Anglią, to znajdzie odpowiedzi. Ale zainteresowany popularną ostatnio techniką opowiadania przeszłości w sposób mniej formalny, skupiony na egzystencji różnych warstw społecznych z ich obyczajowością – będzie nieco rozczarowany. DOBRE z minusem – 7/10