Berlin-Moskwa. Podróż na piechotę

Krótka książeczka, która długo czekała na przeczytanie. W Polsce problem Cyganów (z Cyganami?) wypływa raczej rzadko. Jest ich niewielka liczba. Natomiast nie wszyscy wiedzą, że na Słowacji są całe dzielnice i wioski cygańskie. Celowo nie piszę romskie, bo za nazwanie Cyganów Romami kiedyś jeden z Rumunów prawie się na mnie obraził i wyjaśnił mi różnicę. Pracowałam ze Słowakiem, który pochodził z Koszyc, a właśnie w tych okolicach Cyganów jest sporo. Jego zdanie na ich temat było bardzo niepochlebne. Po tytule można by się spodziewać jakiejś nagonki na ten lud, jego mentalność i obyczaje. Cyganie się nie integrują. A jeśli któreś z nich się wyłamie, automatycznie jest wykluczane ze społeczności. Autor próbuje wejść między Cyganów i Słowaków, docieka skąd bierze się wzajemna niechęć tych dwóch narodów. Cyganie narzekają, że Słowacy mają ich za złodziei, nierobów i zawszonych brudasów. Są nawet przypadki, kiedy stosują naciski na dyrektorów szkół, aby ich dziecko nie miało kontaktów z Cyganami albo aby byli oni zgrupowani w osobnych klasach. Autor idzie do osad cygańskich i poznaje ludzi tam mieszkających, słucha o ich problemach i marzeniach. Jest oblegany przez dzieciaki. I, wbrew ogólnym twierdzeniom, są one czyste i przyjazne. I nie jedzą psów ;) Nie będę się rozpisywać o konkretnych przypadkach. Generalnie wychodzi na to, że to nie ludzie są winni sytuacji, ale słowacki rząd nie potrafi sobie z tym wszystkim poradzić. Wioski i miasta podzielone na strefy. Takie współczesne getta. Ubóstwo i niechęć. Mafijne układy :( Wyjazdy (np. do UK) w celu żebrania i utrzymywania lokalnych bossów. A to z powodu zaciągniętych niegdyś „pożyczek”, których nie da się spłacić do końca życia. Brak edukacji, brak perspektyw, brak nadziei… Otóż nie. Chyba nadzieja i optymizm, to jest to, czego Cyganom można właśnie pozazdrościć. Książeczka na jeden wieczór. Polecam. Zresztą ja prawie całe non-fiction, a szczególnie to z Czarnego. Takie już moje zboczenie ;) I tym razem znów odkryłam ciekawy kawałek świata.

Była to miły, powolny spacer na jednym konkretnym moście w Stambule. Poznajemy ludzi, dla których ten most to coś więcej niż po prostu most – to niejako centrum ich świata, miejsce łączące, tworzące specyficzną społeczność. Niezwykle ludzkie przedstawienie tych, których my po prostu mijamy, może coś od nich kupimy, może po prostu rzucimy okiem

Zestaw zabawnych anegdot na temat pracy w fabryce w komunistycznej Rumunii. Zgodzę się z poprzednikami ze traci bareizmem dlatego czyta się bardzo swojsko. Przedstawiony jest tez problem rozdarcia pomiędzy tęsknotą za przeszłością a strachem o niepewną przyszłość. 

Książka porusza ciekawy temat czyli mniejszości narodowej Niemieckiej w różnych krańcach wschodniej Europy. Spotkanie z Niemcami, którzy już nie potrafią mówić po niemiecku, którzy psioczą na własnych sąsiadów, wolą bratać się z innymi narodowościami niż Niemcami lub pragną wyjechać do mitycznych Niemiec. Lekko się czyta, choć pod warstwą prostego tekstu kryją się głębokie, zawiłe, trudne, bolesne ludzkie losy.

Wstrząsający cykl reportaży dotyczący sytuacji Romów w Europie. Warto wspomnieć, że teksty odnoszą się do sytuacji w latach 90. i z początku millenium. Nie jest to lektura łatwa, czasem wręcz trudno się powstrzymać od przekleństwa. Na pewno wzbudziła we mnie skrajne emocje. Z jednej strony widzimy totalne odczłowieczenie i wykluczenie społeczności romskiej na tle narodowości kraju, który zamieszkują (bez znaczenia czy to Rumunia, Polska czy Niemcy), z drugiej niezgodę i brak zrozumienia do sposobu, w jaki żyją. Autorka reportaży pozostawia Czytelnika w tym tyglu skrajnych emocji samego. Nie ocenia, nie broni, nie próbuje zrozumieć. Po prostu odzwierciedla sytuację. To, czego mnie osobiście zabrakło, to zagłębienia się w romską kulturę i tradycje. Być może wówczas cygańskie życie i wybory budziłyby w nas mniej kontrowersji.

Krótka historia - opowieść o życiu i brutalnych realiach życia w komunistycznej albani. O kraju w którym człowiek może zniknąć z dnia na dzień uznany za waga politycznego, o kraju w którym brakuje podstawowych rzeczy, o kraju w którym matka-partia "kocha" swoje dzieci.

Książkę przeczytałam ponownie po ponad 10 latach. Mimo że opisana w niej Turcja przeszła olbrzymie zmiany w tym okresie, książka zadziwia trafnością przewidywań Autora, które w dużym stopniu się spełniły. Autor przedstawia rożnorodność Stambułu, również jego paradoksy. Nawet osoba, której się wydaje, że na temat Turcji i Stambułu wie wszystko, odkryje tutaj coś nowego. W klimat starego Konstantynopola wprowadzają opisy podróżników z dawnych epok. Autor wykonał ciężką pracę, żeby zebrać wszystko w jednym miejscu i podzielić się tym z czytelnikami.

Bardzo dobry reportaż, jak wszystkie z tego wydawnictwa. Tu opisany jest kawałek świata, którym do tej pory mało się interesowałam; Azerbejdżan, Gruzja i Armenia. Jak dla laika to bardzo duża porcja wiedzy na raz więc czytało się powoli, ale zainteresowanie wzrastało. Polecam

(tekst znajduje się na www.rudymspojrzeniemnaswiat.blogspot.com) Odessa transfer to zbiór reportaży trzynastu różnych autorów (Neal Ascherson, Attila Bartis, Mircea Cărtărescu, Nicoleta Esinencu, Karl-Marcus Gauss, Katja Lange-Mϋller, Sibylle Lewitscharoff, Aka Morchiladze, Emine Sevgi Özdamar, Katja Petrowskaja, Andrzej Stasiuk, Takis Theodoropoulos, Serhij Żadan). Na trzynaście sposobów przedstawiono tu Morze Czarne – czyli miejsce, gdzie stykają się różne kultury i religie, gdzie Europa i Azja podają sobie rękę. Tam zbiegają się różnego rodzaju szlaki, spotykają oraz ścierają się różne wpływy i interesy. Jeśli ktoś choć raz był przynajmniej w dwóch państwach, które leżą nad Morzem Czarnym, to wie, jak bardzo różne potrafią być miasta, klimaty i samo wybrzeże. Nie mogę powiedzieć, że wszystkie reportaże podobały mi się jednakowo bardzo. Wśród nich kilka moim zdaniem należy wyróżnić. Przede wszystkim Podbój gościnnego morza Takis’a Theodoropoulos’a. Wydaje mi się, że głównie za oryginalne wplecenie mitu o Jazonie, złotym runie i Medei. Wyspa szczęśliwców Sibylle Lewitscharoff ujęła mnie swoją metafizycznością i zmusiła do zastanowienia, co tak naprawdę autorka miała na myśli. Reportaż, który tak naprawdę wychodzi poza tę formę i zbliża się do opowiadania. Odessa transfer Nicoleta Esinencu początkowo wzbudził niechęć, ponieważ jest zbliżony do wiersza. Jednak już po kilku wersach, wciągnął i aż żałowałam, że już się skończył. Bardzo interesujący sposób na pokazanie realiów życia nad Morzem Czarnym. W Dzieciach z Orlanoka Katja Petrowskaja natomiast przeraziły mnie współczesne sposoby prania mózgu dzieciom. Oryginalne, nie da się ukryć. Z pożytkiem dla kraju – nie będę zaprzeczać. Jakby nie patrzeć fakt indoktrynacji jest tu jednak niezaprzeczalny. Jadąc do Stambułu Andrzeja Stasiuka to moje pierwsze zetknięcie z tym autorem. Pozytywne, aczkolwiek muszę przyznać, że oczekiwałam trochę większego zachwytu. Jednak wszystko jeszcze przede mną. Ciężko opisać każdy reportaż nie zdradzając treści. Podsumowując, wszystkie teksty ujęte w Odessa transfer na pewno warto przeczytać. Szczególnie, jeśli kogoś interesują miejsca nad Morzem Czarnym. Dzięki książce można lepiej poczuć ten klimat i zrozumieć mieszkańców państw tam położonych.

Oglądanie Polski z perspektywy pociągów (każdego rodzaju) i lokalnych autobusów. Nasz kraj widziany inaczej niż to zwykle dostrzegamy (przynajmniej ja). Wydana piętnaście lat temu więc tej małomiasteczkowości i przaśności było zdecydowanie więcej niż jest dzisiaj, można więc przenieść się trochę i w czasie i przestrzeni, żeby podejrzeć jak żyją ludzie, których normalnie trudno spotkać. Ludzie i przestrzeń. Michał Olszewski ma bystry zmysł obserwacji potrafiąc dostrzec to co zwykle umyka, wydobywać rzeczy pozornie ukryte, dokonywać przyrównań nieoczywistych i wyciągać wnioski, o które trudno z perspektywy choćby życia drobnomieszczańskiego. Reportaż o naszej prowincji, trochę szarej, często brudnej i śmierdzącej, którą trudno normalnie się zachwycać, no chyba że ma się tę głęboką wrażliwość człowieka wiecznie zadziwionego.

W tym zbiorze znajdują się reportaże i artykuły Pollacka od lat 80. ubiegłego wieku do około 2007 roku. Tworzą więc ciekawy przekrój zmian, które zachodziły w powojennej Europie - zwłaszcza w jej środkowej i wschodniej części. Znajdą się tu historie, dotyczące niechcianego dziedzictwa nazizmu (tu Autor przywoła przykład swojej rodziny, ale też ss-mana Hoppnera - nigdy nie osądzonego, który dożył sędziwego wieku ani nie wyrzekając się nazistowskich poglądów, ani się ich nie wstydząc). Będzie też refleksyjna opowieść, inspirowana znalezionymi w antykwariacie fotografiami - ze świata, którego już nie ma, z ludźmi, którzy najprawdopodobniej zostali zmieceni przez ludobójczą machinę Holocaustu. Będzie też opowieść o Bułgarii - jedynym kraju, którego władze oficjalnie postawiły się nazistom i nie pozwoliły na wywózkę swoich żydowskich obywateli do obozów śmierci. Ale te historie nie będą ograniczały się do drugiej wojny. Będzie tu też mowa o czasach powojennych - konflikcie w byłej Jugosławii, schyłku komunizmu, o transformacji ustrojowej, obawach związanych z powstającą Unią Europejską itp. Artykuły, które stanowią ciekawe spektrum opisywanych czasów. Historie zdecydowanie warte poznania.

Zastanawiałem się czy ma jakikolwiek sens czytanie tej książki w roku 2025, po ponad dekadzie od wydania. Ta książka patrzy na mnie od lat z półki i stwierdzilem, ze zaryzykuję okazała sie być jednak duzo bardziej uniwersalna, niż zakładałem. Miejscami straszna (historia dwóch sexworkerek), podbudowująca (walka o prawa lgbt), przerażająca (reportaż o zabójstwach kobiet ze względu na religie), ale przede wszystkim ciekawa. Dowiedziałem sie masy rzeczy na temat tego kraju, który od zawsze stoi w rozkroku pomiędzy wschodem a zachodem. Kraju, który miał niełatwą historię i dodatkowo trudne położenie geograficzne. Pozwala lepiej zrozumieć dlaczego wyborcy wybierają Erdogana, nawet za cenę ograniczeń i pogrążania się w totalitaryzm.

Obraz miłości niespełnionej, którą zniszczyła komunistyczna Albania. Ismail Kadare rzuca oskarżenia w kierunku byłego reżimu. Jego osądzenie i ukaranie wymaga poświęcenia ofiar, do czego nadaje się narrator o wywrotowych poglądach. O wiele większym zaskoczeniem niż zaproszenie do udziału w pierwszomajowym pochodzie okazuje się odejście ukochanej kobiety z powodu partyjnego awansu jej ojca. W tej mikropowieści absurdy mnożą się bez końca, co doskonale wpisuje się w obraz państwa totalitarnego. Czytelnik ląduje w centrum festiwalu zbiorowego kłamstwa, albowiem wśród uczestników pochodu nie brakuje podejrzliwych spojrzeń. Gwarno tu i tłoczno, tyle że pozornie rozemocjonowany tłum nie jest szarą masą, lecz tykającą bombą o nieznanym momencie detonacji. Jeszcze przed jej wybuchem Ismail Kadare wyławia ze zbiorowiska przykładowych trybików zbrodniczego reżimu. Na przykładzie wybranych postaci ujawnia prawdę o pozycji jednostki w państwie totalitarnym. W przeciwieństwie do „Pałacu Snów”, a nawet „Następcy”, z którym tworzy dyptyk, „Córkę Agamemnona” wyróżnia bezpośredniość przekazu autora. Symbole i podteksty zastępuje całkowitym potępieniem komunistycznej Albanii. Obłudę minionej dyktatury dopełniają rozważania narratora na temat przyczyn odejścia ukochanej kobiety, którą celowo porównuje do jednej z córek Agamemnona. Wykorzystanie mitologii w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie o przyczyny jej decyzji zasługiwałoby na uznanie w przypadku stworzenia dłuższego tekstu. Postać Ifigenii ginie wśród oskarżeń pod adresem Albanii, którym Ismail Kadare poświęca znaczną przestrzeń swojej mikropowieści. Niemniej, niezaznajomionym z jego twórczością polecam lekturę „Córki Agamemnona”, ponieważ stanowi ciekawy wstęp do innych tekstów tego autora.

Niewidzialni to opowieść, w której najbardziej uderza czułość spojrzenia autora na Australię. Marczewski patrzy na ten kontynent trzeźwo, bez egzotyki na pokaz – z uważnością i zrozumieniem dla jego ludzi i przestrzeni. Czuje się w tej książce kruchość Outbacku – świata surowego, a jednocześnie delikatnego, jakby istniał na granicy zniknięcia. Prosta, niespieszna narracja idealnie współgra z rytmem tej ziemi. Dzięki temu historia brzmi autentycznie i zostawia w czytelniku ciche, egzystencjalne echo – jak daleki wiatr nad pustką czerwonego lądu.

Dobre książki podróżnicze starzeją się w umiarkowany sposób. Colin Thubron ma duże szanse trafić do tej samej kategorii co markiz de Custine, bo opisując ten wielki obszar jakim jest Syberia, szuka duszy Wschodu. Znajduje głównie ciemność, okrucieństwo i śmierć. Ta książka jest zarówno faktograficzna, z bogactwem wiedzy o Syberii (i o Rosji), ale jest też o transcendentalnym sensie podróżowania. Tym samym może spełnić oczekiwania różnych czytelników, aczkolwiek może znużyć pewną monotonią opisów i przeżyć. Trudno się dziwić biorąc pod uwagę niekończący ogrom przestrzeni. Zderzenie angielskiego racjonalizmu podszytego sarkazmem z wybujałą rosyjską duchowością jest miejscami nawet zabawne. Najczęściej jednak syberyjski spadek po Rosji budzi przerażenie.

Często najprostsze pomysły są najlepsze. Klaus Brinkbäumer postanowił odnaleźć jakiegoś emigranta z Afryki Zachodniej i przejść (lub raczej przejechać) z nim całą jego drogę z Zatoki Gwinejskiej na północ, poprzez piaski Sahary i góry Atlasu do Hiszpanii, czyli europejskiego raju. Zdawałoby się, że podróż taka będzie tylko namiastką prawdziwej afrykańskiej odyseji, że cokolwiek wydarzy się w drodze, nie będzie niczym więcej niż turystyczną przygodą. Autor i jego towarzysze przemierzyli ponad 5000 kilometrów i relacja Brinkbäumera dobitnie pokazuje, że nie była to prosta sprawa. Ani dla Johna Ekowa Ampana, którego drogę do Europy powtórzono, ani dla jego rodziny, ani nawet dla niemieckiego dziennikarza. O tematyce migracji na naszym globie napisano już pewnikiem całe stosy książek. „Afrykańska odyseja” nie pretenduje do bycia dziełem podejmującym ten temat całościowo. Brinkbäumer koncentruje się na kilku osobach, których losy są przykładowe dla przeżyć i dramatów całego legionu emigrantów afrykańskich. Jego relacja jest dlatego bardzo emocjonalna, ale wydaje mi się równocześnie wyważona i informatywna. Po lekturze tych reportaży jedno stało się jasne. Europejczycy chowają głowy w piasek w nadziei, że problem da się rozwiązać poprzez pompowanie pieniędzy w ochronę granic i popieranie brutalnych afrykańskich dyktatorów. Równie dobrze możnaby używać kremu do pielęgnacji rąk jako lekarstwa na raka.

„Pocztówki z grobu” to świetny tytuł dla polskiego wydania tej książki. Pocztówki pisze się z urlopu, lub gdy jesteśmy w ciekawym miejscu. Enklawa Srebrenicy na początku lat 90-tych ubiegłego wieku nie miała absolutnie nic wspólnego z takimi miejscami. Jednak do wszystkiego człowiek może się przyzwyczaić – niezależnie od tego, w jak strasznym położeniu się znajduje. Suljagić przeżył serbskie masakry na Bośniakach przez zupełny przypadek. Napisał przejmującą relację z kresu własnego dzieciństwa nie zważając ani na chronologię wydarzeń, ani na uwzględnienie stanowiska strony serbskiej. Czy to czyni „Pocztówki z grobu” złą książką? Absolutnie nie! Wydarzenia w Srebrenicy mają dla mnie coś tak surrealnego, że nie wpadłbym na pomysł, aby wymagać od ocalałego świadka wydarzeń zachowania pozbawionego emocji punktu widzenia. Książkę polecam bezwarunkowo jako znakomite studium ludzkich zachowań w obliczu egzystencjonalnego zagrożenia.

Tom reportaży podróżniczych Wojciecha Śmieji. Autor, prawie jak Andrzej Stasiuk, wybiera się w podróż po gorszej Europie, a w jej ramach po „gorszych” terenach. Mołdawia, Macedonia (obecnie Macedonia Północna), Rumunia, Kosowo, Serbia, Ukraina, Albania (i nasze Beskidy). Ale bez stolic i obiektów z listy Unesco. Autor stara się nam pokazać prawdziwe życie mieszkających tam ludzi z ich codziennymi problemami i oglądem rzeczywistości. Ze wszystkimi stara się rozmawiać i przedstawić ich punkt widzenia. Nierzadko są one sprzeczne z tym poprzedniego rozmówcy czy samego reportera. Śmieja kładzie nacisk na pogmatwane życiorysy i miejsca, w których ścierają się ze sobą różne grupy społeczne, narodowościowe czy religijne. Nierzadko sięga do przeszłości, by przedstawić genezę tych zjawisk z puntu widzenia poszczególnych grup (np. Serbowie i Albańczycy, mieszkańcy Mołdawii i Nadniestrza, Macedończycy i Grecy czy też Arumuni). Nie zachwala nam nowych atrakcji, po prostu pokazuje to, czego jadąc gdzieś lub chociażby przejeżdżając tamtędy nie chcemy widzieć. A warto popatrzeć, np. na pomniki Rocky’ego Balboa czy Boba Marleya w serbskiej Wojwodinie, ostatnie miejscowości Arumunów w Macedonii czy Grecji, podzieloną Kosowską Mitrowicę czy też góry i drewniane cerkwie na półwyspie Kola. Inaczej niż Stasiuk, autor nie kładzie nacisku na literaturę, ale nawiązuje i do niej, chociażby do Stanisława Vincenza na Huculszczyźnie. Kawałek prawdy o życiu ludzi w naszej części Europy.

Bardzo fajna książka o zakaukaskich krajach. Na moje szczęście, bo wybieram się do Azerbejdżanu, połowa treści jest poświęcona właśnie niemu. To pierwsza książka Pana Góreckiego jaką kiedykolwiek przeczytałam. Ale już mam kolejne 2 na czytniku (super że są w takiej wersji). Czyta się bardzo dobrze :)

ESEISTYKA JAKO ŁATANIE DZIUR W PAMIĘCI Aleksander Kaczorowski (ur. 1969) dał się poznać przede wszystkim jako wybitny slawista, tłumacz literatury czeskiej na język polski, między innymi utworów Bohumila Hrabala. W ostatnich latach głośno było również o napisanych przez niego biografiach – Václava Havla, Bohumila Hrabala, czy Oty Pavla. „Ballada o kapciach” została zaś opublikowana w 2012 roku w eseistycznej serii Wydawnictwa Czarne i trudno oprzeć się wrażeniu, że w dorobku autora jest „książką środka” – w procesie transformacji tłumacza w eseistę i pisarza. Na książkę Aleksandra Kaczorowskiego składają się trzy eseje: tytułowa „Ballada o kapciach”, „Skład żyrardowski” oraz „Ballada o Grodzisku”. Najbardziej osobistym z tekstów jest właśnie ten pierwszy, utrzymana w hrabalowskiej tonacji opowieść o przodkach autora. Tego typu rodzinne opowieści są z reguły niezwykle niepewnym tworzywem z literackiego punktu widzenia, zawsze bowiem istnieje ryzyko, że historia, która dla autora ma największą choćby wartość sentymentalną, w wymiarze literackim nie wyrośnie ponad przeciętność i nie zainteresuje nikogo oprócz samego kronikarza. Myślę, że każdy nosi w sobie przynajmniej jedną taką książkę, która wyrasta z szumu gałęzi drzewa genealogicznego. Przyznaję się otwarcie, że od pewnego momentu nawet nie starałem się zapamiętywać szczegółów na temat obficie opisywanych w książce rodzinnych koligacji. Ale Kaczorowski w „Balladzie o kapciach” dokonuje czegoś więcej, wpisuje dzieje swojej rodziny w szerszy kontekst społeczno-kulturalny epoki. Sprawia to, że mimo iż bardzo łatwo jest pogubić się w zawiłej historii jego przodków, zamiast odłożyć tę książkę na stertę innych podobnych, mozolnie brnie się dalej. Przodkowie Kaczorowskiego nie odznaczyli się niczym szczególnym, autor opisuje „życie maluczkich, czyli tak zwanych ludzi, jak nazywano ich we dworach”, których istnienie „zapisuje się w pamięci potomków tylko wówczas, gdy zdarzyło im się otrzeć o lepszy świat, o świat «jaśnie państwa»”. Jakkolwiek intuicja każe wewnętrznie nie zgodzić się z tą opinią autora, trudno zaprzeczyć, ze coś jest na rzeczy – na przykład w mojej rodzinie od dziesięcioleci krążą opowieści o tym, jak to pod koniec dziewiętnastego wieku pradziadkowie byli sąsiadami Stanisława Wyspiańskiego, czy o prapradziadku, który był stangretem u hrabiów Potockich. W moich ostatnich lekturach często pojawia się motyw dialogów z matką. Po książkach Tadeusza Różewicza i Waldemara Bawołka, nie inaczej jest u Kaczorowskiego – obszerny fragment „Ballady o kapciach” to właśnie taka rozmowa, która, zamiast rozjaśniać genealogiczne meandry, wszystko tylko zaciemnia – matka co chwilę upomina syna: „wszystko pokręciłeś!”, mylą się imiona, pokolenia, daty, a nawet nazwy miejscowości. Książka ta, a w szczególności tytułowy esej, wyrosła z amnezji członków rodziny autora. Kaczorowski twierdzi, że więcej wie o Hannibalu, niż o własnym dziadku i nie może się z tym faktem pogodzić, dlatego też postawił sobie zadanie wypełnienia luk w pamięci osobistej historii, ponieważ, jak sam pisze: jest „pierwszym członkiem swojej rodziny nauczonym postrzegać przeszłość w sposób uporządkowany, encyklopedyczny”. Niejasna jest nawet proweniencja obecnych w tytule kapci: „Kiedy miałem kilka lat, ktoś nam przysłał paczkę, a w niej piękne zielone kapcie i kilka fotografii, na których jakieś starsze panie siedziały w otoczeniu nieznanych mi dzieci, w dobrze umeblowanym pokoju z telewizorem w tle. Pewnie już nigdy się nie dowiem, dlaczego właśnie kapcie, domyślam się jednak, że miało to związek z czasami, gdy dzieci na wsi biegały latem boso, a zimą donaszały buty po starszym rodzeństwie”. Drugi esej, poświęcony jest Żyrardowowi, którego nazwa wywodzi się od francuskiego inżyniera o nazwisku de Girard. Kaczorowski, który jawi się jako niepośledni gawędziarz, żartuje, że gdyby ów inżynier nazywał się de Dupont, nikomu nie przyszłoby do głowy uczczenie jego pamięci w ten sposób. Autor opisuje tu słynną w okresie międzywojennym aferę, kiedy to francuski przemysłowiec Marcel de Boussac doprowadził do likwidacji żyrardowskie zakłady wyrobów lnianych, wyprowadzając za granicę wielkie sumy ze Skarbu Państwa. Istotną kwestią jest w tym eseju również powojenna polaryzacja społeczna – mieszanie się szlachty z chłopstwem. Niejako na marginesie, Kaczorowski opowiada w tym tekście interesującą historię Władysława Reymonta, która w nieco innym świetle ukazuje polskiego noblistę. Kaczorowski w „Balladzie o kapciach” sporo demistyfikuje – na przykład dworek w Żelazowej Woli, który nie ma nic wspólnego z Chopinem, a także spekuluje co by było, gdyby Zygmunt III Waza nie przeniósł stolicy do Warszawy: „Mazowsze byłoby dziś takim samym skansenem cywilizacyjnym jak Podlasie, rozbiór I Rzeczpospolitej dokonałby się znacznie wcześniej , Mazowsze zostałoby trwale zajęte przez Prusy, a miejscowy lud szprechałby w urzędach i szkołach po niemiecku”. Podaje w wątpliwość również legendę o sarmackim pochodzeniu Polaków, pisząc o polskości, jako o „świeżym patencie”. Obala również mit, według którego w czasie wojny wszyscy Polacy ratowali Żydów. Rozwinięcie tego zagadnienia przynosi nam trzeci z geopoetycznych portretów – „Ballada o Grodzisku”. Opierając się na „Dzienniku okupacyjnym” pisarza Stanisława Rembeka, Kaczorowski dokonuje niezwykle poruszającej syntezy trudnych relacji polsko-żydowskich w Grodzisku Mazowieckim. (Wątek żydowski jest też spoiwem wszystkich trzech esejów, które chyba nie mogłyby się ukazać dziś, w czasach, kiedy każda próba obiektywizmu, odchylenia od polonocentrycznego punktu widzenia jest sprowadzana do szkalowania Polski). Nota bene: Rembek brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku, walczył w Zawadzie pod Zamościem – w tym samym starciu, tyle że po drugiej stronie konflikty znalazł się Izaak Babel – dla Kaczorowskiego to pretekst, by opowiedzieć tragiczną historię ostatnich lat jednego z najwybitniejszych rosyjskich pisarzy, autora „Opowiadań odeskich”, jego romans z żoną Jeżowa, który przyczynił się do jego śmierci. W „Balladzie o Grodzisku” znajdziemy też aforyzm, który bodajże utkwił mi w pamięci najdotkliwiej: „Zwyrodnienie nie ma narodowości”. Ulubionym gatunkiem literackim autora są notki biograficzne, Kaczorowski uważa, że w tego typu tekstach, wielkie pole do popisu ma wyobraźnia. Z tej fascynacji, jak się wydaje, wyrosła również „Ballada o kapciach”. Kaczorowski nie fantazjuje jednak na temat biografii, on z uporem literackiego archeologa, rekonstruuje je, zbierając ich fragmenty, spaja lepiszczem wyobrażeń. Opisuje miejsca ważne dla swojej prywatnej historii, przechadza się ulicami swoich małych ojczyzn, przefiltrowując przestrzeń przez sito historii, zastanawia się, jak wyglądałby dana uliczka, czy zaułek siedemdziesiąt, osiemdziesiąt lat temu. To geopoetyka w czystej postaci. Dlatego też „Ballada o kapciach” to książka odznaczająca się sporym synkretyzmem. Na stu sześćdziesięciu stronach autor zgromadził elementy trudne do połączenia – esej, wspomnienia, reportaż. Nie jest to z pewnością książka eseistyczna sensu stricte, a raczej kawał rzetelnej dziennikarskiej roboty, wzbogaconej licznymi źródłami i osobistą anegdotą. A przede wszystkim jest to książka o korzeniach, próba znalezienia tożsamości, uzupełnienia luk w pamięci osobistej i pokoleniowej, ballada o sobie samym. Choć Kaczorowski dotyka delikatnej materii spraw trudnych, pisze o tym z polotem, swadą, a niekiedy nawet z pewną dozą humoru. Warunkiem koniecznym do zrozumienia książki Kaczorowskiego z pewnością nie jest dokładne orientowanie się w meandrach jego genealogii. „Kim oni wszyscy byli? Jak naszkicować portret kogoś, kto nic po sobie nie zostawił oprócz kilkorga dzieci, paru krzeseł, stołu, kilku brzydkich zdjęć w idiotycznych pozach? Jak odnaleźć w nich cokolwiek, co pozwoliłoby wierzyć, że gdyby jeszcze żyli, coś by nas łączyło? Jak doszukać się w nich cząstki siebie? – zastanawia się Aleksander Kaczorowski. To wszystko czyni z „Ballady o kapciach” wartościową i godną polecenia pozycję, choć z pewnością nie jest to książka dla każdego.