Andrzej Szarmach. Diabeł nie anioł

Historia Antoniego Piechniczka, jednego z najwybitniejszych polskich trenerów. Dużo szczegółów z jego kariery najpierw jako piłkarz, potem trener. Bardzo ciekawie opowiedziane, historie o których jako k8bic piłkarski, nie miałem pojęcia. Zabrakło trochę szczegółów takich o których wiedziała tylko szatnia.

W kraju jestem za Legią, więc zawsze miło mi się czyta o jej przeszłości. Dziekanowski to nie jest anonimowa postać, nawet dla tych, którzy jego gry nie widzieli na żywo. W nowych czasach znany jako ekspert tv. Nie można mu odmówić pewnej wytworności, elegancji i doświadczenia, które wyniósł z gry w Szkocji, w Celticu, robiąc podwaliny pod późniejsze kariery Żurawskiego i Boruca. Mnie szczególnie przykuło jego dzieciństwo. Zmagania szkolne, i uwypuklenie czym była piłka w tamtych czasach, dla tych dzieciaków.

Lucjan Brychczy jest obok Kazimierza Deyny jedną z legend warszawskiej Legii. Piłkarz ten, rodem ze Śląska, spędził przy Łazienkowskiej ponad sześćdziesiąt lat swego życia, najpierw w roli zawodnika, a później trenera. Podczas tego czasu był uczestnikiem oraz świadkiem zarówno największych porażek, jak i triumfów stołecznego klubu. W 2014 r. postać Kiciego, bo taki boiskowy pseudonim nosił Brychczy, zapragnęli przybliżyć nam w swej książce Grzegorz Kalinowski i Wiktor Bołba. "Kici. Lucjan Brychczy – legenda Legii Warszawa" to, chciałoby się rzec, typowa autobiografia w formie wywiadu-rzeki, w której indagowany odpowiada na standardowe pytania dziennikarzy dotyczące przebiegu kariery czy życia prywatnego. Gdybym jednak tak napisał, to minąłbym się znacząco z prawdą. Książka oczywiście jest hołdem złożonym postaci Brychczego – którego dryblingami oraz postawą na boisku zachwycali się swego czasu i Tadeusz Konwicki, i Gustaw Holoubek, i Andrzej Łapicki – ale odnajdziemy w niej również wiele ciekawych wątków pobocznych, dotyczących dziejów drużyny z Łazienkowskiej. Podczas lektury momentami można wręcz odnieść wrażenie, że Bołba i Kalinowski chcą, aby czytelnik przez pryzmat jednej z klubowych legend prześledził losy „Wojskowych” od pierwszych lat po II wojnie światowej, aż po czasy nam współczesne. A trzeba przyznać, że jest to historia niezwykła i pod wieloma względami fascynująca. Ktoś, kto kojarzy dzisiejszy futbol (nawet ten w wydaniu krajowym) z luksusem, wielkimi pieniędzmi, poważnymi transferami oraz profesjonalnie przygotowanymi zgrupowaniami, zostanie na początku wspomnień pana Lucjana wrzucony w peerelowską rzeczywistość połowy lat pięćdziesiątych XX wieku, gdzie piłkarze stołują się w barach mlecznych, w ramach premii za wywalczenie mistrzostwa otrzymują zegarki, a zapłatą za przejście z klubu do klubu jest rower. Niektórych też może zszokować fakt, że jedyny element odnowy biologicznej w owym czasie stanowiła kadź miodu, obecna przy drużynie zarówno podczas meczów u siebie, jak i na wyjeździe. Piłkarski światek z czasem jednak zaczął się zmieniać i razem z Kicim tę ewolucję na kartach książki obserwujemy. Mamy więc tutaj opis pierwszych dwóch dubletów zgarniętych przez Legię w latach 1955 i 1956; niezłe wyniki i wysokie lokaty klubu z lat sześćdziesiątych; mistrzowską drużynę z początków lat siedemdziesiątych, w której prym wiedli Kazimierz Deyna, Robert Gadocha i Lesław Ćmikiewicz; kryzys i marazm końcówki lat osiemdziesiątych zwieńczony dwoma Pucharami i Superpucharem Polski; aż wreszcie przechodzimy transformację ustrojową i obserwujemy budowę kolejnej wielkiej Legii, która pod wodzą Pawła Janasa triumfuje na krajowym podwórku w sezonach 1993/1994 i 1994/1995, występując przy okazji także w elitarnej Lidze Mistrzów. Na koniec warto zauważyć, że autorzy zdecydowali się na dość ciekawe rozwiązanie edytorskie. Mianowicie chcąc poszerzyć treść wywodów głównego bohatera, zrezygnowali z klasycznych przypisów na rzecz wtrąceń w samym tekście. Rozszerzenia te dotyczą głównie historii klubu, a wśród nich odnajdziemy wiele anegdot dotyczących albo samego Kiciego, albo osób związanych z zespołem na przestrzeni lat. Po książkę Grzegorza Kalinowskiego i Wiktora Bołby z pewnością powinni sięgnąć wszyscy kibice Legii oraz osoby żywo zainteresowane historią piłki nożnej w wydaniu krajowym. Publikacja powinna trafić również w gusta osób próbujących zrozumieć przemiany mentalności społeczeństwa polskiego w Polsce powojennej oraz fenomen funkcjonowania w przestrzeni publicznej różnych sportowych legend. https://historia.org.pl/2016/05/27/kici-lucjan-brychczy-legenda-legii-warszawa-l-brychczy-g-kalinowski-w-bolba-recenzja/?fbclid=IwY2xjawHECI1leHRuA2FlbQIxMQABHUgTjZiUoCph1kJpsZfN7r_GrpIOhjL3WRsX2yNNAb946QUtjpBBUCWycA_aem_UUWoksr4h_J7MoH6CUZmHg

Jest to książka napisana sprawnym językiem, jednakże im dalej do przodu, tym samym staje się mniej interesująca. Trochę mało wykopałem z niej dla siebie. Moje największe odkrycie to Giuseppe Furino, defensywny pomocnik, który przez lata dzielił i rządził na środku pola. Niestety, mało jest takich kwiatków.

Kolejna dobra książka Jonathana Wilsona, tym razem poświęcona pozycji bramkarza, który w anglosaskiej kulturze jest postacią wyalienowaną, niezasługująca nawet by być częścią drużyny. Publikacja ta zajmuje się golkiperem pod kątem ewolucji jego znaczenia dla drużyny i reintegracji z resztą zespołu. Stąd sporo miejsca poświęcono czasom bardzo odległym, nie brak tutaj opisów dotyczących w futbolu nawet w XIX wieku, co zresztą jest dość charakterystyczne dla tego brytyjskiego dziennikarza. Inną cechą charakterystyczną publikacji jest to, że dominuje w niej perspektywa anglosaska, autor przedstawia sylwetki takich angielskich bramkarzy jak Leigh Richmond, Billy Foulke, Peter Shilton, Gordon Banks, Harry Hibbs czy Sam Hardy, ale trzeba też oddać, że Wilson przedstawia też nieco egzotyczne dla polskiego czytelnika tematy. Szczególnie interesujące są więc fragmenty dotyczące bramkarzy z Europy Środkowo-Wschodniej, słabości szkockich golkiperów, piłkarzy z takich krajów jak Brazylia, Argentyna czy Kamerun oraz ich wpływu na taktykę. Przed lekturą trzeba pamiętać, że jak to bywa u Wilsona, jest to pozycja dość mocno osadzona w historii, stosunkowo mało tutaj odniesień do współczesności, a raczej spojrzenie na futbol w stylu retro, który nie każdemu musi przypaść do gustu.

Jako zdeklarowany cule ciągle słyszałem o Barcelonie Cruyffa: piłkarza i trenera. Po tę książkę sięgnąłem, bo chciałem lepiej poznać legendę. I nie zawiodłem się. Johan opowiada o swoim życiu z perspektywy lat, jednak nie jest to ani podawanie historyczny faktów zgodnie z chronologią wydarzeń, ani przedstawianie pikantnych szczegółów z życia prywatnego gwiazd (jeśli coś takie w ogóle kogoś interesuje). To opowieść uniwersalna. O sporcie, piłce nożnej, życiu oraz zaufaniu.

Autobiografia piłkarza nietuzinkowego, z jednej strony grał w Arsenalu Londyn, oraz reprezentacji Anglii, czyli było nie było, dużych drużynach. Z drugiej strony, trudno nie odnieść wrażenia, że mógł osiągnąć więcej sukcesów, których nie osiągnął z powodu uzależnienia od alkoholu. W najgorszych czasach zdarzało mu się grać po kilku piwach. Tony Adams twierdził, że 10-15 piw w jeden wieczór to był standard. Na liście jego ekscesów był wypadek spowodowany prowadzeniem samochodu po alkoholu, kiedy to jakimś cudem jedynym poszkodowanym był on sam. W wyniku tego występku trafił do więzienia, po czym o dziwo wrócił jeszcze do grania na całkiem wysokim poziomie. Ta książka to nie jest jednak tylko opowieść o uzależnieniu, ale jednak całkiem sporo informacji z życia drużyny, chociażby proces przejmowania jej i kształtowania przez Arsene'a Wengera, który przychodził do Anglii jako człowiek mało znany, a śmiało można powiedzieć, że odcisnął na niej piętno i sprofesjonalizował życie piłkarzy. Mocna pozycja, warto przeczytać.

Pana Andrzeja Strejlaua uwielbiam, jest to jedna z moich ulubionych postaci w świecie futbolu. Czy książkę mogę polecić? Myślę, że tak. Mam parę zastrzeżeń, jeśli chodzi o ilość pana Chromika i pana Andrzeja (czasem zdarza się dłuższe pytanie niż kilka odpowiedzi bohatera biografii), czasami też odnosiłem wrażenie, że było trochę mało piłki w tym wszystkim. Jednak książkę czytało się świetnie i szybko ze względu na formę biografii-wywiadu oraz okres w historii polskiego futbolu. Myślę, że osoby zafascynowane piłką sprzed kilkudziesięciu już lat oraz uwielbiające pana Andrzeja znajdą w tej książce coś dla siebie

Książka, którą oceniam na dwóch poziomach - jako biografia polskiego piłkarza z przełomu lat 90 i 00 - świetna - dużo anegdotek z szatni, ciekawostki o znanych do dziś postaciach ze środowiska w tle - tu wszystko się zgadza. Natomiast średnio wierzę w skruchę pana Grzegorza - co więcej, mam wrażenie, że to jeden z tych ludzi, którzy po prostu nie myślą o konsekwencjach swoich zachowań - jest kasa to wydaję ją w kasynie, jeżdżę po pijaku, bujam się z mafiozami, oszukuję bliskich i ogólnie hulaj dusza piekła nie ma. Jak kasy nie ma - no to problem, może pomyślę nad odwykiem. Król wydaje się wyjątkowo obrzydliwym typem, a jego refleksje nad samym sobą to poziom gimnazjalisty przyłapanego przez nauczycielkę na paleniu w WC - tak więc "Przegranego" szybko się czyta, natomiast z mocno mieszanymi uczuciami.

Mocna, napisana prostym stylem, biografia piłkarza znanego dobrze każdemu polskiemu kibicowi. Radosław Kałużny grał w piłkę w czasach, gdy w zespołach chlało się na potęgę, a taktyka, diety i inne współczesne "fanaberie" jeszcze nie zastąpiły tradycyjnej rąbanki, polowania na kości i kondycji wypracowanej na bieganiu po górach. W takich realiach Kałużny radził sobie znakomicie: 3 gole z Białorusią, występy w Lidze Mistrzów, wiele lat w Bundeslidze i kadrze. A wszystko to osiągnął pomimo życiowych demonów, które goniły go przez całe życie - od samego dzieciństwa. "Powrót taty", choć ma momenty autentycznie dramatyczne i wzruszające, nie zawodzi jednak pod kątem sztandarowego elementu piłkarskich biografii, a więc barwnych anegdot. Sam Kałużny dziś chętnie komentuje w mediach aktualności wokół polskiej kadry. To dobra wiadomość, bo znaczy, że chyba wreszcie poukładał sobie życie osobiste, oby już na stałe.

Nie jestem fanem biografii napisanych przed końcem kariery. Historia Kamila bardzo ciekawa oraz pokazana z ludzkiej strony. Momentami bardzo dobrze się czyta, ale uważam, że do połowy to biografia samego Kamila, niestety dalsza część to jakby książka historyczna o FC Torino. Ogółem warto przeczytać.

Adam Nawałka, obok Michniewicza i Leo Benhakkera stanowi dla mnie wzorzec ambicji polskiego selekcjonera. Świetny zawodnik Górnika Zabrze, gdzie rywalizował z Musiałem. Gwiazda Mundialu w Argentynie w 78' (Polska jechała tam w roli faworytów). Na plus wiarygodności kwalifikacji trenera jest fakt, że książka została napisana przed Euro 2016. A przecież dobrze wiemy, że ćwierćfinał (ewentualny finał) stanowi najlepszy wynik polskiej kadry od czasów Wójcika, Piechniczka i Górskiego.

Niezła historia ligi niemieckiej oglądana przez pryzmat życia sportowego Heinza Hohera, zmarłego w 2019 roku. Najpierw widzimy go jako zawodnika przy okazji powstawania Bundesligi. Następnie, jako trenera, który oszałamiających sukcesów nie miał. Niemniej był na pewno ciekawym człowiekiem, pełnym wad, który nie do końca poradził sobie ze swoim życiem. Przynajmniej z ksiąki płyneła myśl, że gdyby miał inny charakter zdobyłby znacznie więcej. Naprawdę solidna opowieść, choć mnie w tym wszystkim brakowało jakiegoś podsumowania statystycznego, ale... było nieźle!

Nie interesuję się piłką nożną, więc do niedawna nie wiedziałem, kim jest autor tej książki. Usłyszałem jednak, że Arkadiusz Onyszko opisuje w niej Danię, i postanowiłem zmierzyć się z jego historią. Sam od kilku lat mam – delikatnie mówiąc – wątpliwą przyjemność pracować z Duńczykami. Zawsze miałem dobre zdanie o Skandynawach, które, jak się okazuje, wynikało głównie z niewiedzy. Duńczyk to dla mnie hybryda Żyda i Niemca – i po przeczytaniu tej książki widzę, że nie tylko ja mam takie wrażenie. To ciekawa historia człowieka, który dostał drugą szansę. Nie jest to mój styl ani klimat, ale daję okejkę.

O tym, że trudno jest być kibicem reprezentacji Polski. Ta książka ma bardzo określoną i stosunkowo wąską grupę docelową. Są nią mężczyźni urodzeni na przełomie lat 70. i 80., pochodzący z niedużych miasteczek i z zamiłowaniem do piłki nożnej. Mam wrażenie, że oni będą się przy tym bawić najlepiej, bo zawarta tu piguła nostalgii za tamtymi czasami jest naprawdę potężna. Książka opowiada historię grupy kolegów z podwórka obejmującą dwadzieścia lat - od przedszkola po wczesną dorosłość, a im bliżej końca tym robi się smutniej. Każdy około dziesięciostronicowy rozdział opisuje jeden rok. Łatwo się zatem domyślić, że fabuła nie jest tu najmocniejszą stroną, to bardziej odhaczanie kluczowych wydarzeń niż jakaś zwarta opowieść, bez zatrzymywania się na dłużej przy jakimś wątku.

Sześć lat leżała na półce. Dostałem w prezencie i jakoś nigdy nie ciągnęło mnie, żeby ją przeczytać. Doceniam klasę Roberta, ale nigdy nie czułem względem niego nadmiernej sympatii. Warto było ją w końcu przeczytać, choć z perspektywy roku 2024, od roku 2016 sporo się wydarzyło. W książce nie ma już nic chociażby o Euro we Francji. Profesjonalista. Jedyne co mi się nie podoba, że cała książka jest laurką Lewego. Nie ma tam grama wad, negatywnych akcji, sytuacji. Głównie kadzenie. Robienie boga z człowieka. I za to spory minus. Brakuje pikanterii.

Nieżyjący już Janusz Wójcik był niezłym misiem. Miałem przy tej lekturze, naprawdę, olbrzymią frajdę. Skromny bowiem to on nie był, a inaczej, miał olbrzymie predyspozycje do przesady, chociaż trudno się było z nim nie zgodzić. Bawił mnie, jak opowiadał o tym, jak w pewnym meczu wyleczył pijanego bramkarza, kolejnym piwem w przerwie, skończyło się 0:0, a po meczu napili się wszyscy. O Legii mówi aktualnie jest nie do pomyślenia, żeby traciła punkty z jakimiś nowicjuszami, bo za jego czasów, zamiast tłumaczyć się przed prezesem, złapałby któregoś za gardło i zaczął dusić. Poprawne, bezstresowe wychowanie? Raczej "karczmska napier*lanka".

Sięgając po tę książkę, miałam pewne wyobrażenie o tym, co mogłabym w niej znaleźć ze względu na autorkę i to było dokładnie to. Lawrence znakomicie pokazała niezwyciężoną drużynę Arsenalu, robiąc to w sposób zupełnie inny niż jej poprzednicy. Pozycja obowiązkowa dla fanów Arsenalu (czuje się, że była pisana z perspektywy kibica tej drużyny, który gloryfikuje ją w każdy możliwy sposób), choć zapewne neutralni kibice również znaleźliby w niej coś dla siebie.

Zaskakująco dobra pozycja. Zwykle tego typu biografie prezentują cukierkowy wizerunek bohatera, ale Jonh Cross ze swojej znajomości z Wengerem uczynił zaletę. Nie stronił od opisywania wad szkoleniowca czy przytaczania niekorzystnych dla niego sytuacji. Przy tym nie zabrakło wnikliwej analizy kolejnych lat posuchy Arsenalu wraz z wytłumaczeniem, dlaczego akurat wtedy doszło do danego rozczarowującego sezonu. Pozytywne zaskoczenie.

Książka budzi bardzo mieszane uczucia, tak jak jej bohater. Są momenty bardzo ciekawe i pokazujące postać Jacka Gmocha w sposób głęboki, jednak pojawiają się także fragmenty kompletnie niepotrzebne i nudne. Na minus działa też forma, którą wybrali autorzy - spisanie wywiadów w kolejności odbywania ich powoduje chaos w opowieści i zamieszanie z chronologią.