Przygody plastyczne fotografii

Po krótce powiem, że książce tej dałabym o wiele większą ocenę, gdyż sam styl pisania autora jest naprawdę świetny, ponadto widać, iż posiada on ogromną wiedzę w zakresie fotografii. W czym więc leży problem? Lekturę tę, jeżeli chce się coś z niej wyciągnąć, należy czytać z telefonem w dłoni, gdyż duża część zdjęć tam omawianych po prostu nie jest w niej zamieszczona. To straszny minus. Byłaby wtedy grubsza, to prawda‚ natomiast oszczędziłoby to wiele czasu i zapewne uczyniło lekturę bardziej płynną i komfortową. Brakuje mi także swego rodzaju chronologii wydarzeń, natomiast tutaj jestem w stanie zrozumieć, że autor miał inny pomysł na podział książki. Czy polecam? Tak, jednakże tylko ludziom cierpliwym. Wyszukiwanie dziesiątek autorów serio wymęcza.

Bardzo pozytywnie mnie zaskoczyła. Pomimo faktu, iż jest to synteza - a taka forma wymaga dużej dozy uogólniania treści, przez co zazwyczaj są to po prostu "wymienianki" kolejnych zjawisk - autorka prowadzi wywód o współczesnej fotografii nie tylko ciekawie, a przede wszystkim spójnie i merytorycznie. Unika rudymentalnych opisów faktograficznych i treści pt. co-widać-na-zdjęciu, tropi zależności i relacje, wpisuje w konteksty ale przede wszystkim - snuje niezwykle ciekawą opowieść o fascynującym zjawisku, jakim jest fotografia. (Osobiście uważam, iż książka ta wypada o niebo lepiej od pewnego polskiego albumu prezentujące zjawiska w fotografii polskiej po 2000 roku; choć Pana tego bardzo wysoko cenię, jego synteza nie umywa się do wyżej recenzjonowanej.)

Książka, w której ktoś pyta, a ktoś udziela odpowiedzi. A mimo to odpowiedzi mnożą pytania. Czy to, co robią przedstawieni w książce twórcy, to wciąż sztuka? A jeśli tak, to czy coś, czego zrozumienie wymaga znajomości tak dokładnego kontekstu jest aby na pewno dobrą sztuką? Zachęcam do lektury. I do dialogu.

Praca F. Soulagesa jest w dużej mierze teoretyczna i trudna w odbiorze. Wywód jest prowadzony na pograniczu filozofii i historii sztuki, podparty autorską interpretacją kluczowych zdaniem autora znanych fotografii. Lektura wymaga dużego skupienia. Autor jest wykładowcą akademickim i znanym krytykiem sztuki oraz estetą, specjalistą w dziedzinie poruszanej w książce. W "Estetyce fotografii" postawił sobie trzy główne pytania: 1. Jaka jest relacja pomiędzy fotografią a rzeczywistością 2. Czym jest estetyka dzieła fotograficznego 3. Jakie relacje wiążą fotografię z innymi sztukami i dlaczego fotografia jest punktem wyjścia dla sztuki współczesnej Już niemal na wstępie autor rozprawia się z poglądem, że fotografia jest odzwierciedleniem rzeczywistości, wskazując, iż każdy jej rodzaj stanowi formę reprezentacji, którą warunkują takie czynniki jak, np. osoba samego fotografa, czasy, w których żyje, jego technika, sam aparat i materiał, na którym ma powstać nowa fotografia itd. W myśl rozważań Soulagesa zdjęcie zawsze będzie pewną interpretacją rzeczywistości zależną od czasu, w którym jest wykonywane; ludzkość nie jest w stanie wypracować bezwarunkowego wzorca realności obrazu. W świetle rozważań autora fotografia rysuje się jako suma niesionej ze sobą straty i zysku. Ta pierwsza wynika z próby uchwycenia ulotnej chwili, której i tak nie możemy w pełni uchwycić, zachować; zysk fotografii polega natomiast na zachowaniu obrazu, który w swoim odrealnieniu i tak będzie różnie interpretowany przez ludzi czy to ze względu na ich osobiste doświadczenia, czy to z racji na świadomość zbiorową, z którą się identyfikują. Lektura nie należy do najłatwiejszych. Polecam osobom, które zajmują się interpretowaniem sztuki fotograficznej lub relacją tego medium z innymi dziedzinami sztuki. One na pewno znajdą w niej źródło do głębszych refleksji na temat fotografii.

Uważam, że to bardzo dobry rys polskiej sztuki współczesnej. Książka jest napisana w przystępny sposób. Poza przekrojem artystów i dzieł, mamy podane na tacy "kto, z kim, gdzie, dlaczego". Zazwyczaj spotykałam się z pojedynczymi publikacjami dot. konkretnego artysty. Jest to solidna baza na której można prowadzić dalszy research, bo temat nie zostaje wyczerpany.

Zbiór refleksji o fotografii, patrzeniu i pamięci. Nowicki pisze w sposób eseistyczny, ale przystępny – to książka równie dla pasjonatów sztuki, jak i dla ciekawych świata czytelników. Pokazuje, że obrazy mają swoje warstwy, intencje i ukryte znaczenia. Bardzo osobista, a zarazem intelektualnie angażująca lektura. Dla miłośników kultury wizualnej i dobrego stylu.

Autor prezentuje dosyć ciekawe (choć wybiórcze) spojrzenie na polską sztukę przełomu XX i XXI w, przybliżając sylwetki najważniejszych (czy też najbardziej znanych?) artystów i historie ich prac. Niemniej trudno mi w pełni zaakceptować miejscami dziwny i niezgrabny styl autora ("bombastycznie"??? "monolit polskiej tożsamości"),choć trzeba przyznać, że książkę czyta się zaskakująco lekko i szybko. Nie przynosi ona jednak większych rewolucji - to raczej podsumowanie pewnych zjawisk, niż pretekst do większej refleksji, tym bardziej, że brakuje w niej mocniej zdefiniowanej puenty.

Książka, którą powinien przeczytać każdy zainteresowany światem sztuki. Interesujące historie twórców - plakacistów, designerów, malarzy, ich walki o ukazanie siebie w pracach, drogi na szczyt. Wyjątkowa pozycja. Chętnie przejrzę także pozostałe tomy cyklu "Artyści mówią" - to już postanowione ;)

Po zapoznaniu się z tą książką, powiedzenie : „Gadał dziad do obrazu a obraz doń ani razu” traci sens. Bo dzieła sztuki mówią a i odbiorca prowadzi z nimi ciągły dialog, wystarczy tylko znaleźć wspólny język. A nie jest to takie trudne, bo Autor uświadamia nam oczywisty fakt, że wszyscy – i artyści i widownia, podlegają tym samym prawom psychologii oraz fizjologii widzenia, czucia i innych zmysłów niezbędnych do odbioru sztuki. Autor wplata w dzieje sztuki współczesne Mu osiągnięcia psychologii i za ich pośrednictwem stara się tłumaczyć fenomen powstawania dzieła i jego odbioru przez widownię. Zarzeka się też, że to nie jest kolejny podręcznik z historii sztuki, a jednak, moim zdaniem na swój sposób historią sztuki jest. Historią dochodzenia do wniosku, że sztuka daje klucz do ukrytego świata ukrytych doznań psychicznych i lepszego poznawania siebie i otoczenia. I byłyby to doprawdy „oczywiste oczywistości”, gdyby nie piękny styl, ogromna wiedza, erudycja, jasność wyrażania się i bijące z książki jakieś nieokreślone, ciepłe poczucie humoru i sympatia do czytelnika. Jeśli Autor był takim samym wykładowcą jak pisarzem, na zajęciach musiał mieć tłumy! W trakcie przedzierania się przez gombrichową interpretację malarstwa uderzyło mnie sporo ciekawych myśli. Przede wszystkim – że człowiek nie jest w stanie pojąć tego, z czym się wcześniej nie spotkał. Więc sztuka nie rodzi się z niczego a bazuje na ciągłych powtórzeniach i twórczych interpretacjach tego, co stworzyli inni. Od lat nauka malarstwa polegała na terminowaniu u mistrzów i wieloletnim kopiowaniu - a to starych obrazów, a to z natury. Ten tom niestety nie doczekał się nowszego wydania niż z 1981 roku, ilustracje w nim zawarte są gorsze niż złe, ucięte, czarno-białe i ziarniste ale są też merytorycznie bezcenne. Okazuje się, że dawni mistrzowie pozostawili po sobie nie tylko skończone dzieła ale całą masę szkicowników, szablonów, wzorników, prób narysowania stóp, uszu, głowy, dziecięcych postaci, dorosłych sylwetek rozrysowanych na szczegółowe proporcje, zwierząt w spoczynku i w ruchu, tak, że w wielu wypadkach spore fragmenty obrazu powstawały niejako na zasadzie „kopiuj-wklej”. To tłumaczy, czemu na tak wielu starych obrazach amorki, aniołki lub Dzieciątka są podobne do siebie i puciate jakby chorowały na świnkę! Kopiuj-wklej… Co oczywiście nie znaczy, że wystarczy namazać w odpowiednich proporcjach różne kawałki ciała żeby otrzymać Monę Lisę. I nie jest prawdą, że najdawniejsza, starożytna sztuka była bardziej „prymitywna” z powodu braków warsztatowych twórców. Określona maniera to wynik niechęci do innego schematu, wymagań ducha epoki, oczekiwań odbiorców. Świadczą o tym przepiękne ponadczasowe zgodne z anatomią szkice w „brudnopisach” egipskich czy wczesnośredniowiecznych które dowodzą, że artyści od zawsze umieli „w sztukę” ale z ważnych powodów tworzyli w zrytualizowany sposób. Oczywiście zawsze rodzi się grono twórców buntujących się przeciwko schematom i starej manierze . Każde pokolenie patrzy na osiągnięcia poprzedników i czerpie z tradycji – płynie z nią lub ja obala, ale nigdy nie zdoła zniszczyć. Bo jeśli już planujemy jakiś twórczy bunt to trzeba wiedzieć z czym się nie zgadzać. Taki Constable na przykład przed malowaniem nowego obrazu starał się „zapomnieć” o jakichkolwiek wcześniejszych malowidłach. Nic z tego, nie zapomniał – ale udało Mu się stworzyć nowe, świeże, oryginalne dzieła. Bez wątpienia psychologia przybliża i tłumaczy fenomen widzenia, rozumienia, rozpoznawania znanych motywów, ukazuje jak łatwo i chętnie dajemy się omamić iluzją trzeciego wymiaru na płaskiej powierzchni, iluzją ruchu na nieruchomym płótnie, iluzją oddalenia, perspektywy, iluzją koloru zależnie od nałożonego tła. Ale jeśli chodzi o uzyskanie „przepisu na arcydzieło” – nadal go nie otrzymujemy. I to chyba dobrze, bo dzięki temu artyści wciąż muszą przeżywać twórcze męki żeby je stworzyć a odbiorcy starać się ze wszystkich sił rozpoznawać te wybuchy geniuszu.

Przytoczenie pierwszych linijek wstępu i kilku fragmentów będzie najlepszą opinią, myślę. "...Nie jest to książka o kiczu. Jej tytuł brzmi: O złej sztuce. Byłoby wygodniej nazwać ją po prostu "Zła Sztuka". Tytuł taki byłby jednak zwodniczy, sugerowałby bowiem, że podane tu będą jakieś normy, zdecydowane oceny czy wręcz pouczenia i wskazówki, pozwalające oceniać, co jest sztuką złą, a także - co za tym idzie - co jest sztuką dobrą. Nie taki jest cel tej książki. Chodzi w niej o ukazanie, jak trudno obecnie o oceny i normy tego, co zwykliśmy nazywać sztuką..." Fragmenty: Geneza kiczu Abrahama Moles`a (francuski doktor psychiatrii i filozofii) "... Kicz jest zjawiskiem występującym we wszystkich czasach i w każdym rodzaju sztuki, jednakże uprzywilejowana jest domeną, okresem jego apogeum jest epoka tryumfu mieszczaństwa, a następnie społeczeństwo obfitości". "Verum, bonum et pulchrum convertuntur - prawda, dobro i piękno zastępują się wzajem". Pojęcie Hermana Brocha (austriacki pisarz) - "Człowiek kiczowy" - twierdzono - jest zdolny sprostytuować nawet naturę, która w jego odbiorze, a raczej w jego konsumpcji staje się kiczowata". Polecam zdecydowanie.

Świetna książka pokazująca dadaizm od kuchni. Richter był w samym środku tego zamętu artystycznego , który do dziś mimo upływu czasu ( minęło ponad 100 lat) nadal budzi emocje. Dadaizm miał duży wpływ również na wynalazki literackie, wielu poetów brało udział w rozróbach artystycznych spod znaku Dada. Współcześni artyści, zwłaszcza ci, którzy chcą być rewolucyjni, również stosują tricki dadaistyczne: manifesty (choć to jest wynalazek futurystów),prowokację słowną lub wizualną. Zresztą celebryci robią to samo. Książka do przeczytania dla tych, którzy chcą mieć świadomość, że niektóre chwyty artystyczne są już znane trzeba tylko czytać publikacje takie jak ta. Kto czyta, ten jest wolny jak Dada.

Styl Clementa Greenberga jest rwany i często dosyć chaotyczny. Trudno też zgodzić się z wszystkimi stawianymi przez niego tezami (zwłaszcza, że stawiane są one nieraz w tonie dosyć apodyktycznym). Jest to jednak książka potrzebna, a waga zebranych w tomie artykułów nie leży li tylko w ich wartości historycznej. Przemyślenia Greenberga są niezwykle inspirujące i stawiają ważne pytania dotyczące sztuki, kiczu, awangardy, nowoczesności, sądów estetycznych i smaku. A kwestie te zawsze warto wciąż na nowo rozważać.

Jest to książka nie tylko i nie tyle z dziedziny historii sztuki, co raczej kulturoznawcze studium na temat przedstawień kobiecego ciała, związków sztuki z pornografią i feminizmem. Autorka w bardzo przejrzysty sposób przedstawia różne koncepcje, konfrontuje je ze sobą i wysuwa własne wnioski. Polecam osobom zainteresowanym sztuką, feminizmem i ogólnie pojętą historią ciała i seksualności.

Polecam książki WAiF z tej serii. Są pisane przystępnie, czytelnik nie musi posiadać dużej wiedzy o temacie, do zrozumienia wystarczy bardzo ogólna wiedza o sztuce. Jednocześnie są wiarygodne, pisane przez uznane autorytety, jak Maria Poprzęcka czy Wiesław Juszczak (byli wykładowcy Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego). Mimo, że od lat niewznawiane, są łatwo dostępne w antykwariatach.

Jedna z najważniejszych książek dla historyków sztuki, która pozwala zbliżyć się pełniejszego zrozumienia przed-renesansowego kontekstu artystyczno-kulturowego. Nie zliczę prac i dyskusji, do których ją wykorzystałem. Każdy zainteresowany antykiem i średniowieczem powinien po nią sięgnąć obowiązkowo!